[NYC-L] Nga iliret te era Islame. Mendime

[CK]

Pershendetje,
Padyshim shume vetave prej jush, sikunder mua, do t'u kete ardhur via e-mail nje permbledhje  teper e kondensuar  e historise se Shqiperise e titulluar
"Historia e shqiptareve nga iliret e lashte, ne eren e Islamit", shkruar nga A.K. Bogdan. Kjo permbledhje, sic thuhet eshte botuar ne nje reviste amerikane ne
fillim te ketij viti dhe eshte perkthyer nga z. Olsi Jazexhiu. E verteta eshte se emri i autorit te artikullit mua me thote dicka, por sot, i ndodhur disa mijera
kilometra larg bibliotekes sime ne Tirane, une nuk mund te them asgje me saktesi per kete autor, por kjo nuk me heq te drejten as mua dhe as ndonje tjetri
(sikunder me te drejte dikush ka bere deri tani) te shprehim ndonje mendim per kete studim. E verteta eshte se, te gjithe sot ne duhet te jemi te hapur e
dashamires ndaj te gjitha ideve e opinioneve mbi historine e paraardhesve tane. Nje burim i vetem informacioni dhe nje histori e vetme zyrtare vetem sa e
thjeshtezuan dhe nuk i dhane asnje zgjidhje apo perfundim te besueshem problemeve te panumerta e pikave te erreta te historise sone. 

Ne rastin konkret,  koha nuk me lejon te lexoj te gjitha mesazhet qe vijne nga listat e shumta ku jam regjistruar, nganjehere pa deshiren time. Edhe kete artikull do ta
kisha kaluar anash sikur te mos me intrigonte titulli tij, sidomos pjesa e dyte, *...nga iliret deri ne eren e Islamit*.  
 
Natyrisht eshte e pakontestueshme rendesia historike dhe me teper e profetit Muhamet. Nepermjet fese se tij Ai beri te mundur qe me turmat e egra e barbare
te fiseve te te pakontrrollueshme endacake arabe e berbere, te  formoje nje nga perandorite me te fuqishme shumekombeshe dhe nje nga
civilizimet me brilante te historise se njerezimit, nje civilizim qe per mua qendron me dinjitet prane kultures greke e latine. Ishte merita e dijetareve arabe, qe Europa  rigjeti  rrenjet e kultures dhe te civilizimit te saj, te zhdukura nga dyndjet shumeshekullore te barbareve pagane te Veriut.
Megjithate do te isha interesuar ta shihja me te zhvilluar idene e nje ere Islame si kategori historike dhe sidomos kur eshte fjala per rolin e saj ne historine  e nje populli europian, sic eshte populli shqiptar.

Ajo qe te bie ne sy me tej ne kete *Histori...* eshte shfrytezimi i tepruar i tekseve te historise shqiptare, por duke rene here pas here viktime edhe e literatures
se historianeve diletante shqiptare. Autoret e huaj qe permenden jane cituar indirekt nga librat e historise te botuara ne Shqiperi ne gjuhe te huaj e te
shperndara ne forma te ndryshme neper bote. Kjo eshte arsyeja themelore pse ky tekst nuk sjell asgje te re, asnje gjetje, asnje dokument, asnje fraze te panjohur, pervec sic do ta shohim, nje kendveshtrimi te cuditshem fetar, te pambeshtetur historikisht me asnje lloj dokumenti per t'i ndare periudhat ne bardhe e zi dhe fete ne fe te *mire* dhe te *keqe*. Se per cfare eshte fjala, ju nuk e keni te veshtire ta kuptoni kete qe ne titull.

Viktime e historianeve diletante, z. Bogdan thote shume seriozisht se  *pese perandore romake ishin me origjine ilire*. Ja nje viktime e Moikom Zeqos. Kjo eshte nje fushe ku njerez te ketij formati   dhe ndonje tjeter po i atij niveli kane nxjerre para per vite te tera. E verteta eshte se para Luftes se Dyte Boterore kjo teze eshte cekur ndonje here, eshte folur nga ndonje shqiptar dhe nga ndonje i huaj per perandore te lindur ne Iliri, por vitet e fundit personat e mesiperm shkruan e vazhdojne te shkruajne (shihni ne Net numurin e fundit te revistes Spekter, gusht 2000) per perandore me origjine ilire. Nuk ka asnje lloj dokumenti qe e mbeshtet kete. Madje indirekt mund te provohet e kunderta.
P sh. dihet urrejtja e Kostandinit te Madh per Iliret. Centurionet me djemte ilire ai i dergonte ne zonat  me te largeta te perandorise romake te luftonin duke e
zbrazur keshtu Ilirine nga forca e gjalle dhe duke e lene pre te dyndjeve barbare, te cilat sollen fatkeqesi te panumurta, duke rrezikuar zhdukjen totale te
popullsise. Por cfare ngaterrohet ketu?  Dihet se atje ku shtrinin sundimin romaket, vendosnin garnizone te medha me familjet e ushtarakeve, me te gjitha
anekset per  nje jete normale qytetare (teatro, banjo, biblioteka etj). 

Ketu padyshim lindnin edhe femiije, gjenerale, dijetare por edhe ndonje perandor i ardhshem. Por te thuash se Kostandini i Madh ishte me origjine ilire, eshte
njelloj si te thuash se perandori Gjermanikus (Julius Caesar, i ati i Kaligules dhe i Agripines dhe gjyshi i Neronit) ishte gjerman dhe Skipion Afrikani, meqe
kishte lindur ne Afrike, ishte afrikan. Mjaft me marrezi te tilla. Lereni Zeqon te nxjerre ndonje para por mos i merrni si te verteta ato qe thote. E kam per ju
zoti Bogdan. Me dhimbseni shume kur thoni fjala shqipe Iliria do te thote liri. Gustav Majeri, Norbert Jokli e Prof. Eqrem Cabej do te kene levizur ne varr kur
e kane degjuar kete shpjegim te vije nga New York-u . Dikur ne Shqiperi thuhej se fjala Amerike do te thote Ha-Merr dhe Ike! Ju nuk jeni larg ketij shpjegimi.
Eshte gjetiu madheshtia e shqiptareve, por kjo kerkon pune qe te kuptohet, jo thjesht riprodhuar tekste te njohura, ne mos ndokush, jo perkthyesi, t'i kete
shtuar nga xhepi i vet keto pjese. Ne asnje tekst serioz historie nuk gjenden lajthitje te tilla.
Ne faqen e pare te terheq vemendjen nje fraze e tille: * ... perandoria e re Bullgare u shkaterrua ne betejen e Kleidonit ne 1014 nga Perandori bizantin Bazili i
II, i cili urdheroi masakrimin e 10.000 bullgareve te zene rober, duke u nxjerre syte....*  Eshte vetem pjeserisht keshtu, zoti Bogdan. 150 vetave ai u nxorri vetem nje sy dhe i la te iknin. Ju duhej te shtonit  pse e beri ai kete. Kush merr persiper tema te tilla duhet t'u shkoje deri ne fund.
Pa hyre ne detaje, per te mos abuzuar me durimin e lexuesit, po shtoj se pjesa e mesit e ketij teksti historie eshte nje perpjekje gati entuziaste, por vetem
kaq, per te vertetuar disa lidhje midis paraardhesve te shqiptareve, me fiset e krishtera arabe qe u larguan nga tokat e Sirise, Palestines, Jordanise etj, pasi
keto territore u islamizuan. Me siguri qe tani ju prisni qe une i *revoltuar* te them, jo kjo nuk eshte e vertete, ne nuk jemi me origjine arabe etj. etj. Mos e priisni nje gje te tille, thashe qe duhet te jemi te hapur per kete gje, por origjina e nje populli nuk ndryshohet me hamendje dhe historia nuk behet me fraza te tipit... Eshte e mundur qe disa arabe te krishtere emigrante nga Siria te kene emigruar ne..., apo fraza: ...eshte e mundur qe ata t'u jene bashkengjitur shqiptareve... etj. etj. Ka edhe nje perpjekje qe mezi ndihet per ta afriar origjinen e fjales arber me arab... Por jo kaq hapur sa e them une. Po per kete tregohet kujdes se
fatkeqesisht ka nje harte- dokument te Ptolemeut qe i tregon shqiptaret  (dhe paraardhesit e tyre )  jane po me te njejtin emer ne trojet e sotme qe ne Shek. e II- te, ndersa arabet e mesiperm jane shkeputur nga  territoret e Sirise etj. andej midis shek 8 e 9 te. Sipas autorit, nje dyndje tjeter myslimanesh mesyne Shqiperine pasi ra shteti islamik i Sicelise, te cilet edhe keta u strehuan ne malet tone dhe jetuan aty as me pak e as me shume por si *kriptomyslimane*.

Ne pamje te pare, kjo perpjekje duket si nje lajthitje naive, por me sa duket qellimi final eshte qe te vertetohet se shqiptaret i priten (mezi i priten) krahehapur
e me zemer ne dore pushtuesit osmane. Dhe ja fraza fatale vjen  *...sigurisht qe ata do te kene qene midis atyre njerezve qe ne menyre entuziaste mirepriten
trupat turke...* . Por kjo ide e ngaterron keq dhe ia ben lemsh  fillin e mendimeve  autorit, se pas ketij fakti ai e ka te veshtire te shpjegoje pse ata mijra
shqiptare kapercyen Adriatikun sapo  u duken per here te pare trupat turke ne territoret e banuara nga Shqiptaret... Dhe per te treguar se ketu ndodhi nje
keqkuptim i vogel nga ana e shqiptareve, ai me pas do te na tregoje se edhe vete italianet i priten ata (turqit) me dashuri te madhe. 
Dhe kjo pasi thote *Mileniumi i kotesise se shqiptareve, mbaroi me nderhyrjen turke ne Ballkan*. Aferim te qofte! 

 Konfuzioni shkon aq thelle sa pak me poshte z. Bogdan thote:* Shumica e shqiptareve... e pranuan islamin kur krishterimi hyri ne kohen e Rilindjes (renesanses) dhe reformimit*. Z. Bogdan, ti mendon se shqiptaret e bene me vullnetin e tyre kete zgjedhje fatale? Atyre qe per nje mije vjet lidhjet i kishin patur me Perendimin (qe ju e quani Mijevjecari i kotesise)  u ra shpirti rehat kur hyne nen nje zgjedhe e nen nje ideologji e adminstrate qe damkosi perjetesisht jo vetem popujt e pushtuar por edhe vete pushtuesit. Kur rane kufijte e hekur te perandorise asiatike ne fillim te ketij shekulli ishin  turmat milioneshe te turqeve dhe arabeve qe vershuan per  buke e paqe ne Evrope, dhe ti mos u perpiq te me thuash te kunderten. Nje figure titanike si ajo e Ataturkut i ka vlerat pikerisht  se e kuptoi gjendjen e popullit te tij dhe luftoi ta nxjerre prej andej. Mos kerkoni qe shqiptaret te duan e te pranojne ate qe e hodhen tej vete turqit. Dhe as mos ngaterroni Turqine e re e te respaktuar nga shqiptaret me perandorine Osmane dhe ideologjine e saj feudale.Pasojat historike jane laboratori i efekteve te veprimeve historike. Te tjerat ua le juve ti gjykoni.

Ne kete  pike, do te kisha deshire te kuptoni se mua nuk me intereson fare-fare procesi i impaktit te shqipatreve me fene Islame, se do te dukej sikur jam
nisur te mos pranoj nje veshtrim fetar te historise duke e kundershtuar nga nje tjeter kendveshtrim po aq fetar, nderkohe qe nuk jam as i krishtere dhe as
ateist. Kur flasim per historine, le te perpiqemi te jemi sa me prane vokacionit te  historianit dhe lartesise se detyres, natyrisht pa u bere viktima te detyres.
Duke iu kthyer edhe nje here problemit te mesiperm, se me sa duket, kjo eshte pika e rendeses se ketij artikulli, autori e ndjen se lexuesi i mesuar me nje
fryme dhe veshtrim tjeter te historise, do te tronditet nga idete e mesiperme  qe ai shpalos pa iu dridhur syri. Prandaj ai menjehere kerkon te sjelle fakte per ta
zbutur tronditjen tone, por ne vend te fakteve sjell vetem fjale. Fjala vjen ai thote se ne Mesjete nderrimi i fese nuk ishte ndonje problem i madh (prandaj mos
u trembni edhe ju) dhe madje njerezit nuk e trajtonin Islamin dhe Krishterimin si dy religjione te kunderta ne doktrina (eshte thene saktesisht keshtu). E njejta
fryme *paqeje* ishte edhe midis katolikeve dhe protestaneve.  Fjale, fjale zoti Bogdan! ju e kaloni fare ne heshtje betejen e Lepantos dhe parrullat me te cilat
ajo u drejtua nga Lidhja e Shenjte. Edhe nxenesit e shkollave fillore e dine se lufterat fetare ne ate kohe zgjasnin me dhjetra dhe bile qindra vjet. Nuk ishte
Reforma Protestane qe i dha dore Injacit te Lojoles te krijoje urdherin e Jezuiteve dhe t'i hape rrugen Inkuizicionit te Tmerrshem?  Nese nuk e dini kete, te
pakten nuk besoj se do te me thoni, se gjithe ato Kryqezata *per te cliruar Tokat e Shenjat nga te pafete (sipas tyre) ishin thjesht turne turistike te njerezve te
ngeshem drejt monumenteve kulturore te Lindjes se Mesme. Nuk mund te sillet historia si cimcakezi neper goje. 

Zoti Bogdan  perpiqet te thote dicka per periudhen bizantine, por eshte aq pak i familiarizuar me te, saqe nuk ze fare  ne goje dy ngjerje kapitale te asaj periudhe, Ilirikumin dhe temen e Durresit. Ishte fale ketij organizimi te perandorise, me administratat perkatese lokale, qe ne sot flasim shqip.

Kur flet per te krishteret z. Bogdan thote *... mijera varfanjake bizantine..* (me kete do te thote se Bizanti, nje nga qyteterimet me te mrekullueshme te botes,
qe ushqeu me idete dhe artin e vet Rilindjen Europiane, ne fakt sipas tij e njohu shkelqimin e vertete vetem pasi u pushtua nga turqit), ndersa kur eshte fjala per
trupat osmane ai thote *...marinsat musulmane*. Meqe ra fjala, sipas tij kur keto *marinsa* kapercyen Adriatikun *banoret katolike (te Italise) shprehen gadishmerine te prenonin fene dhe mbikqyrjen e Turkut te Madh* (si per inat te shqiptareve qe kishin braktisur Shqiperine nga frika). Cudi, cdo pese vjet italianet mblidhen ne Ortanto per te perkujtuar 5 00 martiret italiane te kapur rob e qe u masakruan sepse nuk pranuan te nderronin fene e tyre.

Nje fare evolucioni osman drejt tolerances fetare do te vije pak me vone, ne te vertete iu imponua nge vete shtrirja e sundimit ne popujt jo te krishtere dhe i
perket shekujve 16-17. E ka pikerisht ne kete kohe origjinen prania e Patriakanes Greke, qe ndodhet sot e kesaj dite ne qender te Stambollit, e qe
administron boten ortodokse. Por z. Bogdan kete nuk ka si ta dije sepse, kjo teme nuk eshte trajtuar kurre ne tekstet zyrtare te Shqiperise; qe ai ka konsultuar.

Femijet e mi te vegjel po me thone *te mos e zgjas me shume*  se bllokohet e-maili, por une do te them edhe nja dy fjale, se e di qe ata duan  te luajne ne
kompjutein qe kam zene une. 
Si mund t'i bej balle une tundimit kur ne tekstin tuaj ju fusni frazen: *Muslimanet shqiptare jane krenare qe jane evropian, arjan me origjine musulman*. E di qe fitoj cmim po t'ja dergoj kete fraze nje reviste humoristike, por nuk ma lejon nderi te marr te drejten e nje autori amerikan. Nje rebus
fantastik. Zoti Bogdan ku i keni peshkuar keto fraza dhe  c'kuptoni ju me termin gjenial *arian me origjine musulmane*? A do te habiteshe ndopak sikur te
shpjegoja se ju nuk keni thene as me pak e as me shume se: * ortodoks me origjine muslimane*? Une i di mire qe ti i di keto gjera (se per te tilla gjera une
kam ngelur ne klase edhe nxenesit e klases se gjashte fillore), por me lejo ta freskoj kujtesen. 

Ka qene dikur nje prift i krishtere ne Aleksandri (shek IV, pas eres se Krishtit dhe para eres Islame) i cili e kishte emrin Arius. Ai u kacafyt me peshkopet e
tjere ne koncilin e Nikese, po per ato arsye per te cilat do te kacafytet Niqifori e Nikodemi, pra per natyren e Krishtit, per faktin se si duhej cilesuar ai; meqe
te emen e kishte te krishtere etj.etj. qe i dine te gjithe. Ai anoi me fort nga ata qe me pas do te cilesohen ortodokse, por si koke me vete qe ishte ai qendroi
me vete dhe pati nje ndikim te paket ne Iliri, por do te adaptohet me fort nga disa fise barbare si gotet... paraardhesit etj, etj. Ju e dini pastaj historine e atij
ambasadorit anglez ne Cejlon, i cili aty nga 1860 meqe shpirti iu be derr, nisi te studioje sanskritishten dhe per cudi vuri re ca afersi me gjuhet evropiane qe ai
dinte etj, etj. Pastaj ju e dini mire se ketu atij dhe te tjereve i shkrepi ne koke te mendojne se ca popuj te formuar diku nga Kaukazi, pasi u sollen neper male
arriten deri ne Indi dhe disa gjurme te kultures ariane te Vedat indiane u dhane shkas teorive te grupit indo-europian etj, etj,, po me lejo te pyes ku lidhet kjo
pune me *arianet muslimane*? 
Nejse, kalamajve u humbi durimi dhe mua me duhet ta nderpres kete mesazh me keqardhje t'u le atyre ordinatorin, megjithese deri tani, amerikani im i shtrenjte,  kam analizuar vetem dy faqe nga studimi yt dhe me tej shoh se ka shume e me shume xhevahire... Dikush para meje ne Net eshte revoltuar se ju Skenderbeun e quani rebel. Mua kjo nuk me revolton, nuk eshte pjese e tolerances sime, por edhe ju do te jeni aq tolerant sa te mos kerkoni qe ashtu ta quaj edhe une. Por une dua te besoj se ju e urreni Skenderbeun jo sepse ai me nje grusht malesoresh i beri balle makines me te merershme luftarake te kohes, por sepse ai u quajt  *mburoje e krishterimit* eshte kjo fjale qe ju urreni me teper se vete Skenderbeun . Ju do te me lejoni ketu te saktesoj, se ne ate kohe emri Europe nuk egzistonte, te  pakten si entitet i sotem. Kjo pjese e dheut qe sot quhet Europe atehere quhej toka e te krishtereve, pra kur Skenderbeu cilesohet si mbrojtes i Krishterimit ti duhet ta kuptosh kete si mbrojtes i Europes. Nuk dua te te ngaterroj me gjate, por nese do ta shohim historine me ngjyra fetare, Skenderbeu nuk kishte fort interesa te mbronte katoliket, perderi sa studimet me te fundit po nxjerrin se ai ishte ortodoks. 
A nuk ju duket qesharake ti japesh kesaj historie ngjyra fetare dhe te mos shohesh se ai mbronte tokat e veta, tokat e mbreterine qe i takonte? Megjithate ai per ju mbetet nje rrebel i rendomte, term qe e gjeni kudo neper kronikat turke. Por dihen kushtet e kronikaneve te asaj kohe, per ke shkruanin dhe kush i shihte kronikat e tyre kur ata shoqeronin ekspeditat... Juve nuk e kuptoj kush ju detyron te qe mos e ngrini spirancen nga mentaliteti i saj kohe, megjithse jeni aty ku jeni. Po ne mos gje tjeter ju duhet ta dini te pekten se ai eshte heroi Kombetar i nje kombi te tere! 
Nejse, kur dikush me pyeti se cfare do te beni ju kur nje evgjit ne  rruge ju peshtyn ne fytyre, i thashe se do t'i them faleminderit dhe do te vazhdoj rrugen time. Si thoni ju z. Bogdan a ja vlen te merresh me nje
evgjit?

KD
-------------- next part --------------
HTML attachment scrubbed and removed