[info-tech] Terminologjia

[DXhezo at aol.com]

              **** Information Technology Forum ****

Me duket se eshte e rendesishme qe te diskutohet edhe nje aspekt tjeter lidhur
me terminologjine. Puna qe ka bere Eshrefi, si dhe dikutimet tona ne kete
liste jane pa dyshim shume te vlefshme. Po kaq e vlefshme, mendoj, do te ishte
qe keto diskutime te mos ngeleshin vetem ne nivelin e entuziasteve, dhe aq me
teper te mos ngeleshin vetem brenda nesh, 10-20 abonenteve te kesaj liste.  Qe
ky aksion te kete vertete peshe mendoj se do te ishte e domosdoshme qe te
konsultoheshim edhe me eksperiencen e deritanishme te informatikes ne Shqiperi
e Kosove, ndoshta te ftonim ne kete diskutim gjuhetare qe jane marre prej
kohesh me shqiperime te ngjashme ne fushat teknike (dhe qe njohin rregullat e
brendeshme te shqipes per pranimin e termave te huaja). Fjalet hyjne ne
perdorim te gjere ne nje gjuhe kur ka nje konsensus, si dhe behen te njohura
nepermjet publikimeve, shkolles etj. Qe prej vitesh ne Tirane dhe Prishtine
(ndoshta tani vone edhe ne Tetove), ne Universitet ka pasur dege te
informatikes dhe elektronikes. Pa dyshim keto dege kane pergatitur studente me
tekste ne gjuhen shqipe, dhe ne nje fare menyre ose ne nje tjeter jane gjendur
perballe ketij problemi qe ne sot perpiqemi ta zgjidhim perseri. Eshte e qarte
se nuk do te ishte mire qe kjo eksperience te injorohej teresisht (qe mund te
sillte paradoksin qe neve ne kete liste dhe ata qe i kane shkruar apo mesuar
me keto tekste te perdornim terma paralele e qe do te duhej te kalonim ne
anglisht per tu marre vesh). Nga ana tjeter mund te kete shume terma ne keto
tekste qe mund te shqiperohen ne menyre te sukseshme, ashtu sic mund te kete
edhe terma qe eshte teper e veshtire (apo edhe artificiale) te shqiperohen
(psh me kujtohet se ne nje nga artikujt e hershem per kompjuterat ne "Shkenca
dhe Jeta", 1985-86, termi kompjuter ishte shqiperuar si MEL (Makine
Elektronike Llogaritese), me gjithe absurditetin e kesaj shpikjeje, kur e
gjithe bota perdor termin anglisht kompjuter). Albi solli shembullin e NATO-s,
megjithese ka shembuj te tjere organizatash qe jane shqiperuar dhe perdoren
gjeresisht ne shqip (OKB-Organizata e Kombeve te Bashkuara, BE-Bashkimi
Evropian, OSBE-Organizata per Sigurimin dhe Bashkepunimin Evropian etj)

Pra, propozimi im do te ishte qe te ftonim ne kete diskutim specialiste te
informatikes nga Shqiperia, Kosova dhe Maqedonia, profesore, studente,
specialiste te firmave private qe kane si biznese te tyren kompjuterat, apo
kane kurse private mbi kompiuterat, si dhe gjuhetare e akademike te
universiteteve. Sikur edhe jashte ketij "projekti", pjesemarrja e
specialisteve nga atdheu (Shqiperi, Kosove, Maqedoni), do te ishte teper e
vlefshme per te gjithe anetaret e listes si dhe per ata vete. Gjithashtu
perpjekja jone do te duhej te kishte nje veshje pak a shume "zyrtare", psh ne
fjaloret e ardhshem keto terma do te duhej te inkuadroheshin, si dhe ne
tekstet shkollore etj. Vetem pas publikimeve te vazhdueshme, propagandimit,
shkolles etj, do te fillonin keto fjale te perdoreshin natyrshem ne gojen e
shqiptareve.

Ka nje veshtiresi praktike ne afrimin e specialisteve nga Shqiperia: mungesa e
gjere e postes elektronike (e-postes?). Besoj se shume nga informaticienet qe
jane ne krye te zhvillimit mund ta kene kete mundesi, nderkohe qe shumica e
gjuhetareve, akademikeve ndoshta jo. Mund te jete e nevojshme te vendoset me
keta nje fare lloj komunikimi nepermjet rrugeve te tjera konvencionale, psh
postes se zakonshme, faksit etj.

Nderkohe ky proces mund te jete i gjate, te marre vite te tera dhe dhjetra,
ndoshta qindra mendje te ndryshme para se terminologia e propozuar te zere
vend. Une procesin e votimit do ta merrja ne kuptimin e gjere te fjales, ne
fund te fundit neve nuk jemi deputete ne parlament qe ngreme kartat dhe qe
vullnetin tone e bejme ligj nepermjet autoritetit te policit. Shqiperime te
ndryshme mund te jene ne perdorim paralel per nje fare kohe derisa gjuha vete
te zgjedhe ate qe shkon natyrshem.



Propozimet e mija:

Fishe dhe Skede, kam idene se perdoren qe te dyja ne Shqiperi, si perkthim
literal i "file". File ndoshta e ka origjinen qe nga koha kur ato ishin nje
grumbull kartash (punched cards). Fishe padyshim vjen nga frengjishtja, pasi
shumica e profesoreve te Tiranes e mesuan informatiken (term tjeter nga
frengjishtja) ne France.
Mendoj se mund te kete nje ndryshim ndermjet Skede dhe Skedar; Skede psh mund
te perdoret ne vend te File, dhe Skedar ne vend te File Manager, ose ne vend
te Folder/Directory etj. Nje ide tjeter mund te ishte qe psh ne vend te Folder
te perdoret Dosje (megjithese edhe kjo eshte nga frengjishtja). "Drejtori
fishash/skedash", mua me tingellon absurde, pasi Drejtoria eshte institucion
qe drejton (psh Drejtoria e Bujqesise, Drejtoria e burgjeve), ndersa "file
directory" eshte nje objekt qe klasifikon, mban, permbledh.

ATM mund te perdoret si e tille, ndoshta me shpjegim te gjate shqip (menyra e
trasferimit josinkronik/te pakordinuar)

text editor- ndoshta "shfaqes teksti" sic propozon Neimi, ose ndoshta
"perpunues teksti"

communication protocol - protokoll komunikimi

Une do ti modifikoja pak termat e Aniles, me teper duke dashur te jem me prane
menyres se si thuhen ne anglisht):

File			-> Skede (ose fishe)
Save			-> Ruaj  (ne vend te Ruaje; Ruaj duke qene ne urdherore eshte me pak
personale se Ruaje apo Ruajeni, dhe si e tille mund ti pershtatet me mire
komandave)
Save as		-> Ruaj si
Attach		-> Bashkangjit

Ne kete fryme:
File/New		-> Skede/Krijo
Print			-> Shtyp
Print Preview 	-> ... Parashiko te Shtypuren? (kjo eshte qesharake LOL), 
ose me shkurt: shiko_ne_ekran_sesi_do_te_dali_rezultati_ne_leter :-)

Send			-> Dergo (Posto)
Exit			-> Dil (Qerrohu :-))
Quit (temporarily to the operating system for example)	-> Nderprit (???)

Edit			-> ??? Ndrysho, Boto???
Cut			-> Prij (me dyshime)
Copy			-> Kopjo
Paste			-> Ngjit (me shume dyshime), ndoshta ... Zhvendos
Clear			-> ???
Find			-> Gjej
Replace		-> Zvendeso
Help			-> Ndihme


Si mund te perkthehen ne Shqip ne menyre koncize dhe te kuptimte psh, kernel,
buffer, real-time, download, thread, object-oriented, pointer(tregues???)