[info-tech] rendesia e telekomit

[Xhemil Meco]

              **** Information Technology Forum ****

Ismet Hamiti wrote:
> Prandaj jam thellesisht i bindur se nuk eshte koha as per privatizimin
> as per liberalizimin e tregut te sherbimeve baze te telekomunikacioneve
> ne Shqiperi. (Pra veni re - flas per sherbimet baze e jo per sherbimet
> me vlere te shtuar, sic eshte bje fjala Interneti. Tregu i sherbimeve te
> tilla tashme eshte tashme i liberalizuar ne Shqiperi). Ka rruge shume me
> te mira per te siguruar zhvillimin me te shpejte te telekomunikacioneve
> ne Shqiperi.
> 
> Puna e pronesise se huaj te telekomunikacioneve, sic e thua edhe vet,
> eshte shume me e nderlikuar dhe lidhet me aspekte te tjera edhe me
> jetike per vendin. Por per kete ndoshta ndonjehere tjeter se sot e
> zgjata shume. Te shtoj vetem se absolutisht nuk eshte koha per lejimin e
> pronesise se huaj ne tregun e telekomunikacioneve ne Shqiperi.

 Ndoshta eshte pak heret per privatizimin e Telekomit Shqiptar dhe kjo
pune duhet pare me *shume* kujdes. Problemi eshte se ne boten e sotme
telekomunikacionet e nje vendi afirmojne ne nje fare menyre
identitetin e tij. Por le te shikojme problemin e privatizmit te
Telekomit Shqiptar nga pikepamja e teknologjise se informacionit, duke
patur parasysh se marredheniet midis tyre do te jene me shume rendesi
per zhvillimin e Shqiperise.
 Teknologjia e informacionit eshte e ndertuar sot mbi rrjetet e te
dhenave (data networks) te cilet nga ana e tyre ne pjesen me te madhe
mbeshteten mbi rrjetet dhe infrastrukturen e Telekomit. Operatoret e
rrjeteve te te dhenave jane pra kliente te Telekomit. P.sh kur lidhemi
me nje modem me Internetin, duhet ne me te shumten e rasteve te
kalojme nga nje linje e Telekomit per te arritur ne nje nyje
Interneti, dhe ne kete rast operatori i Internetit dhe Telekomi kane
nje kontrate midis tyre mbi bazen e zgjidhjes teknike qe eshte rene
dakord.
  Ne Shqiperi deri para pak kohesh (nuk kam dijeni per zhvillimet me
te reja) jane perdorur thjesht linja ose grupe linjash (fizike)
telefonike. Kjo zgjidhje teknike nuk eshte shume e pershtatshme sepse
ka kapacitet te kufizuar, eshte e veshtire per t'u administruar, ka
kosto (relativisht) te larte, nuk eshte evolutive etj. 
 Paranteza e mesiperme tregon se nje ISP shqiptare (p.sh) i duhet qe
te binde Telekomin qe ky t'i ofroje nje sherbim per te cilin ajo ka
nevoje, si dhe te kete tarifa pak a shume te aresyeshme. Tani ketu
qendron problemi i monopolit te Telekomit. Nese ka deshire Telekomi
thote qe nuk e ofron kete sherbim dhe pike. Dhe ndoshta nga pikepamja
e Telekomit kjo mund te jete e drejte sepse nje sherbim i ri nenkupton
shpenzime dhe eshte me kollaj dhe me sigurt te vazhdosh ne ofrimin e
nje sherbimi te njohur mire sic eshte telefonia. 
 Neqoftese do te ekzistonte konkurrenca e lire, njeri nga konkurrentet
do ta ofronte medoemos sherbimin (do te ishte nje plus per te) dhe
ndoshta ISPet do te mund edhe te negocionin per tarifat.
 Keto jane per mendimin tim te mirat e konkurrences se lire qe
nekuptohet nga nje privatizim i Telekomit.
  Por nga ana tjeter duhet se nese behet privatizmi sot, kush do te
jete ne gjendje te bleje. Nuk besoj qe te jete ne perfitmi te
shqiptareve. (Nese dikush mund te bente nje analize te hollesishme te
kesaj pike, do te ishte interesante.) Dhe kam frike, se nese punet do
te viheshin ne rruge te mbare, kjo do te na rendonte shume ne te
ardhmen.
  Po te marrim p.sh rastin e Frances, France Telecom (FT) qe ka patur
deri tani monopolin e telekomunikacionit ne France, eshte nje kompani
shteterore dhe vetem tani po flitet per privatizim. Madje edhe
privatizmi po behet i kujdesshem. Deri tani cdo operator i huaj qe
eshte vendosur ne France ka qene i detyruar te kaloje nga FT, pra t'i
bleje nje sherbim FT-se. Kabllot jane gjithmone prone e FT-se, vetem
ne nyjet e rrjetit dikush tjeter mund te vendose pajisjet e veta. Po
keshtu ndodh edhe me operatoret e te dhenave. Sa per anekdote, nje
ndermarrje e cila ka ndertesa ne te dy anet e nje rruge, per te lidhur
dy korpuset e saj me ane te nje kablli duhet t'i drejtohet FT-se (e
cila nga ana e saj duhet t'i marre leje bashkise etj).
  Ky eshte nje shembull i mire se si mund te behen gjerat. Por ne
Shqiperi p.sh nuk besoj qe kablli optik qe lidh disa qytete kryesore
te vendit te jete 100% prone e Telekomit Shqiptar. Kjo duhet patur
parasysh. 
 Mendoj se duhet te gjenim nje kompromis ne lidhje me privatizimin.
Ndoshta eshte heret qe te privatizohej Telekomi shqiptar, por nga ana
tjeter do te duhej qe ai te ishte me aktiv dhe me i hapur per
ndertimin  e rrjeteve te te dhenave  ne Shqiperi mbi bazen e
teknologjieve te reja. Futja e ketyre teknologjive te reja mund te
jete fillimisht e veshtire nga pikepamja e kostos per ISPet, por me
pas do te kene nje interes shume te madh dhe interesi ne fakt qendron
tek sherbimet qe do te ofrohen. Kurse per Telekomin veshtiresia me e
madhe eshte ne administrimin e nje teknologjie te re.
 Mendoj se per futjen e ketyre teknolgjive te reja ne fushen e IT nuk
mjaftojne konsiderata thjesht ekonomike por, ashtu sic eshte vepruar
ne vende te tjera, duhen mbeshtetur nga nje vullnet politik. Dhe ky
vullnet politik eshte me i efektshem kur Telekomi nuk eshte ende i
privatizuar.

Pershendetje 
Xhemil Meco

PS. ne shkrimin e mesiperm i kam konsideruar identike termat
"privatizim" dhe "liberalizim".

-- 
Old programmers never die,             
they just branch to new addresses.     
_______________________________________________
Xhemil MECO -   email: vlora at isdnet.net
Administrateur Reseaux ISDnet  - http://www.isdnet.net
+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++