[ALBSA-Info] Koha Jone, 26 janar 2005

[Agron Alibali]

E Merkure, 26 Janar 2005 

SHKARKIMI I KRYEPESHKOPIT, SIPAS LEGJISLACIONIT
ORTODOKS 

NGA AT FOTI CICI 

Nevoja e legjislacionit ortodoks, tej se drejtes
kanonike te shkruar ne shekujt e pare te krishterimit,
ka dale nga pervoja e dhimbjes tokesore te nje
institucioni sa hyjnor aq dhe njerezor. Pasojat, pra,
qe ka sjell vullneti i semure i disa anetareve te
kishes, te vegjel a te medhenj, te dobet a te
fuqishem, na trashegoi statutet kishtare. Edhe pse
ligjvenia ortodokse nuk eshte pjelle e parashikimeve,
statutet e kishave autoqefale jane te dyperdorshem; aq
sa ligjerojne mbarevajtjen e kishes, njesoj
saksionojne dhe parandalimin e se keqes. Pohimi e
mohimi e pershkojne njesoj cdo legjislacion ortodoks.
Atje ku zbatohen statutet, shmangen spekulimet dhe
abuzimet me pushtetin kishtar. Per fat te keq, kur ju
jepet pushteti disa anetareve te kishes, sidomos atyre
me ambicje te parealizuara gjetke, ata harroje dhe
veprojne sikur pushteti te ishte i tyre. Cdo pushtet i
krishtere eshte marre hua dhe duhet kthyer nje dite
tek Fuqidhenesi, sidomos per ata kishtare qe nuk
improvizojne. Kisha ortodokse ruan per
kryeprifterinjte e saj perhershmerine ne pushtet,
perderisa nuk bejne gabime te renda dhe persa
permbushin detyrat e tyre. Kur hierarket nuk mund te
funksionojne plotesishte, per shkak te pleqerise a te
semundjeve, kisha dhe shteti i atij vendi presin e
sugjerojne terheqje nga pushtetaret ortodoks. Cfare
ndodh kur nje kryepeshkop i pamundur nuk heq dore nga
pushteti? Ky shkrim pershkruan pikerisht kete dukuri
permes legjislacionit kishtar te Shqiperise dhe
Greqise, perderisa me keta dy shembuj eshte lidhur sot
per sot rasti yne. Neni 36 i Rregullores se KOASH-it
1955 "Kryepiskopi dhe anetaret e Sinodhit, per shkak
semundjeje kronike ose pleqerie, te cilat nuk u
premtojne te permbushin detyrat e tyre, kane te drejte
t'i paraqesin kanonikisht dhe me te shkrojtur
doreheqjen e tyre sinodhit te Shenjte. Sinodhi i
Shenjte ka te drejte te shkarkoje nga detyra
kryepiskopin, sonodhiket ose cdo klerik tjeter, kur
konstaton se per shkak semundjeje kronike ose pleqerie
keta nuk jane ne gjendje te permbushin detyrat e tyre.
Paaftesia ne pune provohet kurdohere me raport
mjekesor" (Rregullore mbi administrimin e pergjithshem
te Kishes Orthodhokse Autoqefale te  Shqiperise, Neni
36 ,Tirane 1955). 

Kjo rregullore, dale pese vjet mbas statutit tone te
fundit (1950) eshte pranuar nga hierarkia kishtare e
pasdiktatures, perderisa tek shtojcat qe ju bene
statutit te fundit ( 1993/1996) nuk u ndryshua asgje
ne lidhje me shkarkimin e Kryepeshkopit ne rast
pamundshmerie. Legjislacioni ne uqi i sugjeron nje
kryepeshkopi te semure a te plakur, a qe te dyja
bashke, te jape doreheqjen dhe t'i lejoje Kishes te
vijoje vepren e saj me anetaret e shendoshe. Ne rast
se ai nuk e bene kete, sepse ndoshta vete semundja
mund te mos e lejoje t'a pranoje paaftesine per te
qeverisur kishen fizikisht e drejtperdrejt, ekziston
Sinodhi i Shenjte, keshilli i peshkopeve, i cili eshte
mbi kryepeshkopin. Ne Shqiperi procedurat perkatese
jane zhbere dhe presin te ardhmen te zbatohen, ndoshta
me peshkope vendore, te cilet mund te kene me pak
dhunti se te derguarit e paftuar, por ndoshta do te
kene me teper droje Perendie per t'ju dorezuar se
drejtes kanunore te ortodoksise. Por cfare thote
statuti i vitit 1929, i cili u zevendesua me ate te
vitit 1950, per shkarkimin e nje kryepeshkopi te
pamundur per KOASH-in? 

Neni 22 i Statutit te vitit 1929 "Kryepeshkopi,
Peshkopi dhe Ikonomi i Madh Mitrofor, per shkak
semundjeje kronike ose pleqerie, te cilat nuk u
premtojne te permbushin detyrat e tyre Peshkopale,
kane te drejte t'i paraqesin kanonikisht dhe me te
shkruar doreheqjen e tyre Sinodhit, i cili vendos. Po
Sinodhi mundet edhe motu proprio te shfaqi mejtimin
mbi semundjen ose pleqerine e tyre pas nje raporti
prej pese mjekesh te zgjedhun dy prej Sinodhit vete,
dy prej te semurit, dhe nje prej Drejtorise se P. te
Shendetesise. Ne qofte se Kryepeshkopi, ose Peshkopi
nuk japin doreheqjen brenda dy javeve prej dates se
komunikimit, Sinodhi me nje here emeron nje ndihmes
Peshkop, i cili merr persiper administrimin e
Peshkopates. Kryepeshkopi dhe Peshkopet te deklaruar
te pamundur mbajne titullin e tyre dhe permenden ne
kishe e ne ceremonite e shenjta prej ndihmesit Peshkop
dhe gjithe Klerit po nuk ushtrojne asnje veprim
administrativ dhe nuk marrin asnje pjese aktive ne
administrimin e Kishes. Ne qofte se Doktoret
raportojne pamundesine e tyre, ata japin doreheqjen.
(Statuti i Kishes Orthodhokse Autoqefale te
Shqiperise, Korce 1929, Neni 22) Drejtshkrimi dhe
luhatjet gjuhesore jane te origjinalit. 

Sic duket nga perqasja e te dy statuteve,
legjislacioni ortodoks hedh gjithe pergjegjesine tek
anetaret e Sinodit te Shenjte te KOASH-it. A do t'ju
pelqente atyre qe kur te plaken a te semuren vete, gje
qe keshtu apo ashtu nuk ka fuqine t'i shmanget,
anetaret e Sinodit te lihen te rreshqasin e te
zhvleresojne pjesen e mire te vepres se tyre? Ne fund
te fundit, ne rastin tone cmimin e paguajne
ortodokset, te cdo kombesie qofshin, te cilet jane
bere keto vite pre e politikave shqiptaro-greke.
Perderisa nderhyrja e shtetit nuk permendet ne
shkarkimin e kryepeshkopit, e le te ardhmen e kishes
ne dore te anetareve te sinodhit, pa parashikuar
rrethana specifike si sot. Cfare ndodh ne rast se ata
nuk reagojne per te zbatuar legjislacionin ortodoks ne
Shqiperi? Nje pergjigje eshte gjendja e sotme ne
kishen ortodokse shqiptare, e cila eshte pasoje e nje
bashkeqeverisjeje. Statuti i vitit 1950 kerkon te
modifikohen ne kete nen, si dhe ne nene te tjera, per
te qene i barasdenje me te sotmen dhe te ardhmen e
kishes ortodokse ne Shqiperi. Statuti i kishes
ortodokse greke, i vitit 1974, eshte me i perpiluar
mbi shkarkimet e kryeprifterinjve te paafte. Abuzimet
e pushtetit nga disa dhespotlere eshte dicka e
pamohueshme ne traditen greke. Kur jane gjalle e mire
s'ke c'u ben, sepse gjithe strategjia e qeverisjes
synon pikerisht sajimin e nje mjedisi qe ushqen e
mbron despotizmin. or kur ata semuren a plaken, veset
e tyre behen me demprurese per kishen, prandaj dhe ajo
perpiqet te mbrohet. Neni 34 i Statutit te kishes se
Greqise. Paragrafi 3 i nenit 34 te Statutit te kishes
se Greqise, sic quhet zyrtarisht kisha ortodokse
autoqefale greke, parashikon se "ne qofte se nje
mitropolit eshte i paafte per permbushjen e detyrave
te tij, dhe nese nuk jep doreheqjen me vullnetin e
tij, ai hiqet nga detyra me vendim te nje komisioni
perbere nga kryetari i keshillit te shtetit, ose
zevendesi i tij i ligjshem, si kryetar i ketij
komisioni, si dhe dy profesoreve te Fakultetit te
Mjekesise, te njerit prej universiteteve te ketij
vendi.  Ne paragrafin 5 thuhet se mbas perpilimit te
procedurave perkatese, perafersisht mbas 15 ditesh,
"kryeprifti thirret me shkrim per nje vizite
mjekesore, te pakten  dhjete dite para vizites qe
eshte paracaktuar t'i behet. Ne qofte se kryeprifti
nuk paraqitet per viziten mjekesore te detyruar,
komisioni shkon ne vendbanimin e tij per viziten e
kerkuar. Nese kryeprifti perseri refuzon te vizitohet,
kjo pranohet nga komisioni. Vete ky fakt konsiderohet
si evidenca e pakundershtueshme e rrefimit te
paaftesise se tij. Mbas kesaj, Sinodi i Shenjte
detyrohet, pa asnje formulim tjeter, ta shkarkoje
kryepriftin nga te gjitha detyrat". Ne paragrafin 6
parashikohet se "ne qofte se komisioni nuk eshte i
njezeshem mbi kete evidence, kryetari fton ne komision
dhe anetaret mjekesore qe jane plotesues/zevendesues,
dhe me kete shtim ne numer komisioni shkon perseri per
te vizituar mjekesisht kryepiftin. Ky vendim, pastaj,
eshte i detyrueshem me cdo kusht per Sinodin". Mbas
vendimit te Sinodit dhe njoftimit te qeverise brenda
dhjete ditesh, neni 6 konkludon se "del dekreti
presidencial i cili njofton shkarkimin e
mitropolitit". Ketu duhet bere nje qartesim me nuancat
e fjaleve "kryeprift" dhe "mitropolit" ne greqishte,
me teper te peshtjellimit qe mund te shkaktoje kjo ne
shqipe. Ne origjinalin grek permendet me teper fjala
"kryeprift (arhieras), qe ne fjalesin ortodoks do te
thote "peshkopi, mitropoliti ose kryepeshkopi". Por
edhe kur perdoret fjala "mitropolit" (mitropolitis),
kjo vlen dhe per kryepeshkopin, pikerisht se
kryepeshkopi para se te jete i tille eshte mitropolit
i nje mitropolie, i Tiranes, fjala bie, pa te cilen
nuk mund te titullohej kryepeshkop. Pershkrimi ne kete
zone te statutit grek shpreh shqetesimin e kishes
ortodokse per te ardhmen e saj. Cdo gje duhet te
parashikohet per te mbrojtur institucionin, por dhe
prestigjin e pushtetareve. 

Kultizimi i pasionit 

Nga leximi i tre statuteve shqiptare e greke del se
kur nje kryepeshkop a mitropolit nuk mund te permbushe
detyrat e tij, ai duhet te shkarkohet. Kjo behet per
te miren e kishes dhe per jetegjatesine e kujtimit te
tij. Gjithsesi, shembulli i kishes greke eshte per te
imituar. Ne baze te ketij legjislacioni Sinodi i
kishes greke ka kryer e po vijon keto vite
zevendesimin e nje numri mitropolitesh, te cilet u
shkarkuan per arsye pamundshmerie ne sherbese,
avaresisht se perpiqeshin te mbuloheshin mbas disa 

bashkepunetoreve te blere a te shitur, te cilet jane
gati te "vertetojne", ne cdo regjim e ne cdo vend, se
administrimi i sherbeses shkon si vaji. Sipas
legjislacionit kishtar te miratuar nga shteti
shqiptar, opinioni ortodoks dhe faktoret shteterore
duhet te ushtrojne presion ndaj anetareve te sinodit
te KOASH-it, te cilet besojne se jane shqiptare dhe
madje ortodokse te kulluar. Sinodiket, sidomos ata te
lindurit ne Shqiperi, duhet te pergjigjen e t'i
artikulojne opinionit shqiptar gjykimin mbi procedurat
kanonike te KOASH-it. Apo mos heshtja nenkupton ftesen
per perfshirje te elementeve a formacioneve jo
ortodokse, te ngaterrestareve, te cilet duhet te
nderhyjne serish ne ceshtjet tona, per te perligjur
edhe nje here nderhyrje te tjera te kishes greke ne
Shqiperi? Thyerja e kryqeve, edhe kur behet me motive
thyese, nuk besoj se behet ndaj ortodoksise sesa ndaj
pushtetareve abuzues te saj, te cilet kembengulin se
qenkan garancia e te drejtave fetare ne Shqiperi, edhe
pse shkelin ne te njejten kohe te drejten kanunore te
Kishes Ortodokse. E te gjitha keto ndodhin ne nje
kishe autoqefale me njerez e tituj te rende, por pa
mendimin teologjik, e prandaj gjithmone nen kujdestari
te fqinjeve. Tendenca e kryepeshkopit Anastasios per
te sunduar me menyra tejortodokse eshte denuar nga
vete Patriakana e Kostandinopojes. Ishte koha e krizes
ortodokse te mesviteve 90, kur kryepeshkopi perpiqej
te orientonte te gjitha kampet nderluftuese, per t'u
imponuar me cdo cmim ne Shqiperi. Kerkonte madje te
mbreterohej vete, pa sinod, ose me njerez nga Greqia,
por qe duhej te zgjidheshin prej tij dhe jo prej
patrikanes a pales shqiptare. Ne nje pergjigje ndaj
patrikanes, kryepeshkopi pranon se patriku
Vartholomeos e akuzoi per "dem moral", sepse sipas
patrikut, "ne baze te ekleziologjise dhe se drejtes
kanunore te kishes ortodokse, nuk eshte e mundur qe
kisha e Shqiperise te qeveriset vetem nga Njeshi, a
qofte dhe nga nje keshill kishtar i pergjithshem, duke
perbere kesisoj kopje te marra nga kisha jo ortodokse"
(leter-pergjigje e kryepeshkopit Anastasios drejtuar
Vartholomeos, 5 tetor 1996, cituar nga Apostolos
Glavinas, I Orthodoksi Ekklisia tis Alvanias, Selanik
1998 f.270 

Aftesia zhdervjellese e kryepeshkopit Anastasios tek
pergjigja ndaj patrikut Vartholomeos eshte e pashoqe,
sidomos kur ai mbrohet duke thene dicka te rreme: "
... te dy statutet e kishes shqiptare jane ne fuqi",
ne nje kohe qe publikisht mbrohej ne opinionin
shqiptar dhe ne ate tej Ballkanit, se "statuti i vitit
1929 eshte shfuqizuar ne vitin 1950", sepse pikerisht
ai statut cenonte interesat e tij, perderisa kerkonte
qe kryepeshkopi te ishte me kombesi shqiptare. Por sic
pame me siper, statuti i vitit 1929, tashme, eshte me
kembengules ne shkarkimin e nje kryeprifti te
pamundur, perderisa ai kerkon qe nje nga anetaret e
komisionit mjekesor duhet te caktohet nga shteti. 

Kishte paraardhes por s'paska pasardhes? 

Sistemi qeverises ne otodoksi eshte sinodik, pra,
kolegjial me cdo kuptim, dhe jo monist (A e ndieni se
sa banale tingellon tashme fjala monist ne shqipe?.
Por ja qe shume gjera ne jeten e KOASH-it nuk
shpjegohen ndryshe, vecse me ate terminologji,
pavaresisht se glosari i diktatures anashkalohet edhe
per faktin se shqipja e pasdiktatures bie ne kurth e
nuk lejon asociime te tilla), pamundesia psikologjike
e kryepeshkopit per te bashkepunuar me menyra
ortodokse ne kisha, pasioni i tij per te personalizuar
gjithcka, madje edhe potencialin e dhuntive te
bashkekohesve, shqiptare e greke, metodat sendergjuese
per te mos lejuar mekembes, te gjitha keto, pra, e te
tjera, jane formuluar nga opinioni i shendoshe i vete
ortodoksise greke. Ja disa nga pyetjet qe gazeta
"Ortodoksia" i drejtoi kryepeshkopit ne vitin 1996,
viti kur ai u zbulua per loje te shumefishte  ne
kurriz te shqiptareve, por dhe 

te te drejtave ortodokse ne Shqiperi: "-A eshte e
vertete se i propozuat Patrikanes per te zgjedhur nje
peshkop ndihmes per ju, nje arqimandrit me shtetesi
greke, bashkepunetori juaj i dikurshem ne punet
misionare? ... -A eshte e vertete se ju pelqen te
punoni vetem dhe te kerkoni bashkepunetore qe t'ju
ndjekin me besnikeri dhe te zbatojne verberisht
urdhrat tuaj?... -A eshte e vertete se nuk u
perkujdeset per te lejuar nje zevendes ne katedren
tuaj ne universitetin e Athines?... Na njihni dhe ju
njohim mire, 

Fortlumturi..." (I Orthodoksia, Athine, shtator
1996/15). 

Me gjithe respektin ndaj kryepeshkopit Anastasios, nuk
mund te mos nxjerrim ne pah veshtiresine e tij te
pandreqshme per te mos lejuar pasardhes, per te
perndjekur e izoluar ata qe e kane ndijuar 

personalitetin e tij, qofte me intuite, e qofte me
pervoje a depertueshmeri. Kete pasion te semure,
tmerrin se dikush do ta zevendesoje Ate nje dite,
kryepeshkopi e ka kthyer ne strategji qysh kur ishte
pedagog ne Athine, dhe madje kur ishte ne shendet te 

mire mendor. Historia tregoi se ai e permbushi
pasionin dhe e la katedren e tij pa pasardhes. Edhe
kur kaloi moshen e pensionit, ne vitin 1994,
kryepeshkopi i Shqiperise nuk pranonte te jepte 

doreheqjen nga Universiteti i Athines, duke vene ne
pozite te veshtire trupin pedagogjik te profesoreve te
teologjise, te cilet shpreheshin hapur gjate viteve te
studimeve tona atje. As mekembes, e as doreheqje. Ai
pranoi te jape doreheqjen vetem ne vitin 1997, mbasi
fakulteti i teologjise i ofroi Atij nje pritje
honorale te bujshme, ne menyre qe ai te lironte
katedren dhe zyren e tij, ku shkruhej me shkronja te
verdha ne greqishte: "Profesor Anastasios Janullatos,
kryepeshkop i Tiranes dhe Gjithe Shqiperise". 

Rituali i nderthurjes 

Eshte e pritshme qe mbas perligjjes se ketij argumenti
kanonik, mbi shkarkimin e nje kryepeshkopi te
pamundur, te lindin persiatje sentimentale. Nga njera
ane keto jane pjese e virtytit shqiptar mbi respektin
e moshes, semundjes, mikpritjes dhe te detyrimit ndaj
bamiresve, sidomos kur ata bien. Gjitheky arsyetim
eshte pjese e tipareve te institucioneve tona
etnokulturore. Nga ana tjeter, shprehje te tilla jane
evidenca e pakundershtueshme (me te njejtin kuptim si
me siper) e realitetit psikologjik te ortodoksise
shqiptare, si pasoje e manipulimit, e trushplarjes dhe
e kultberjes. Kush me shume e kush me pak. Mjaft
kryprifterinj ortodokse, sidomos ne rajonin tone,
shume here pergojojne modelet qeverisese te kishave te
tjera, kur ne praktike e administrojne pushtetin larg
tipareve te sherbeses se tyre, e cila ka gjithcka 
pervecse modesti e vetemohim. Kisha ortodokse, sic
thame me siper, per te mbrojtur anetaret e saj dhe per
te mbrojtur vepren e te gjalleve, te plakur a te
pamundesuar tani, por sundues e frikeshtene dikur,
eshte detyruar te mberrije ne formulime ligjvenese, te
cilat ne nuk mund t'i injorojme, sepse nuk na
intereson dobesimi i institucionit ortodoks ne
Shqiperi. Ne qofte se dikush ka te lulezuar pasionin e
hakmarrjes, por gjate gjithe sherbeses se tij e ka
fshehur a kontrolluar ate, kur humbet shendetin ai
behet rob i ketij pasioni. Nje kryeprift i tille ka te
ngjare te mbyllet ne nje dhome gjithe diten, me
shprese se mikrobet jane ato qe i kerkojne pushtetin,
e jo Jetedhenesi qe i ka hapur krahet pa hile. Duke
qene i skllaveruar nga fobia e humbjes se pushtetit
dhe hakmarrja ndaj kritikuesve, i semuri behet pre e
servileve, te cilet i vertiten rreth e rrotull si
korbat ... sa here qe shprehet ndonje gjykim
kritikues, ashtu sic e ka per doktrine feja ortodokse,
kryeprifti i pamundur gjen fuqi e nis telefonatat me
peshkope ortodokse neper vise te largeta, per te
kerkuar zhveshjen e prifterinjeve teologe shqiptare,
te cilet me shkrime te tilla "kerkojne te zhdukin
interesat greke ne Shqiperi". E verteta eshte se
formuluesit shqiptare ortodokse jane kaq te balancuar,
saqe pranojne te mos kuptohen e te perbalten nga disa
bashkekombas driteshkurter, sesa te pranojne cenimin e
te drejtave te njeriut ne Shqiperi; kjo eshte sherbesa
jone, Fortlumturi! Reagimet e semura nga nje mjedis
gjysme i manipuluar e gjysme i korruptuar, sic eshte
kryepeshkopata e Tiranes sot, hyjne ne te njejten
gjini me ato te regjimit politik mbas hapjes se
ambasadave ne vitin 1990. Ato dite, edhe me naivet e
provinces (naive per shkak te distances dhe te
pafajshmerise, e jo te kultivimit klasor) shquan per
here te pare improvizimin si mjet qeverisjeje e
sundimi, ne nje kohe qe ata me te thekurit kremtonin
duke u ndier profete. Ndersa ky debat, edhe pse mund
te trajtohet nga rrogetaret e kryepeshkopit si
keqdashes, investon ne nderimin e nje primati me
njohje universale, ne ruajtjen e emrit te tij, i cili
eshte i dashur per shume shqiptare. Mbi te gjitha,
vecse, ne sakrifikojme per te mbrojtur e fuqizuar nje
institucion me vlera unike ne rajonin e Ballkanit, i
cili ende ka shume per te thene e dhene ne Shqiperi.
Qofte e kuptuar se kisha ortodokse shqiptare na
tejkalon si ne, ashtu dhe gjithe primatet e saj, duke
perfshire dhe Fan Nolin e Anastasios Janullatosin! Per
ne ortodokset as Zoti nuk besohet si kult, e pa le me
krijesat e Tij, sado te dhuntishme a te hirshme
qofshin. Si rrjedhoje, ortodoksia shqiptare fton sot
anetaret e saj te zgjohen e te bashkepunojne per
pacenueshmerine e saj, per zbatimin e se drejtes
kanunore te ortodoksise se perbotshme, per nje
dialektike me kishen vendore sa me pak te dhimbshme,
duke e ndare veten nga qendrime qe mund te ndervijojne
jashte saj, edhe pse me petka ortodokse. Kjo periudhe
historike i ftn shqiptaret ortodokse te deshmojne
pjekurine e tyre qytetare, fisnikerine e misionit
shqiptar ortodoks, por dhe permbajtjen spirituale qe
ata kane perftuar keto vite pritjeje. Ndoshta ky
proces ka per te qene dhe sfida e tyre; dhente Zoti! 


		
__________________________________ 
Do you Yahoo!? 
The all-new My Yahoo! - Get yours free! 
http://my.yahoo.com