From aalibali at yahoo.com Thu Jan 6 10:16:14 2005 From: aalibali at yahoo.com (Agron Alibali) Date: Thu, 6 Jan 2005 07:16:14 -0800 (PST) Subject: [ALBSA-Info] Panorama on Alexander the Great Message-ID: <20050106151615.47263.qmail@web11505.mail.yahoo.com> historia ? STUDIMI/ Si ?sht? njohur strategu i madh n? dokumentet historike. ?far? shkruhet p?r t? ? Aleksandri i Madh n? p?rfytyrimin e shqiptar?ve Ideja e Frang Bardhit, vendlindja e tij ?sht? Petrela ? Luan Malltezi Figurat e shquara t? historis? bot?rore, Pirroja dhe Aleksandri i Madh i kan? frym?zuar dhe inkurajuar ndjesh?m shqiptar?t n? luft?rat e tyre p?r liri e pavar?si. Duke filluar s? paku nga shek. XV, shqiptar?t i kan? konsideruar ata si paraardh?s t? denj? t? tyre. Arsyet p?rse k?to figura u b?n? kaq popullore dhe hyn? aq th?ll? n? nd?rgjegjen e shqiptar?ve duhen k?rkuar n? l?vizjen humniste t? rilindjes italiane, n? njohjen e historis? dhe kultur?s antike, n? leximin nga elita intelektuale shqiptare e koh?s s? trash?gimis? antike, t? veprave t? autoreve t? greko-romak? dhe t? gjith? let?rsis? humaniste, me pik?synim njohjen e rr?nj?ve t? historin? s? vendit, t? s? kaluar?s s? tij etj. K?shtu, historiani i yn? i shquar, M. Barleti, q? n? titullin e vepr?s s? tij ?Historia e Sk?nderbeut? e njehson Sk?nderbeun si epirotas: ?Marin Barleti, shkodran, mbi jet?n dhe veprat e Sk?nderbeut, princit shum? t? ndritur t? epirotasve?. N? dedikimin q? Barleti i b?n nipit t? Sk?nderbeut, kastriotasit don Ferrante, autori shkruan: ?Kur mendoj, o princ i ndritur don Ferrante, gjendjen e tanishme t? Epirit dhe se si kjo gjenje ka qen? dikur, nuk mund ta shkruaj historin? e saj?. Barleti e vendos principat?n e Kastriot?ve n? Epir. ?Gjat? k?saj kohe n? Epir - shkruan ai - shquhej nd?rmjet mbret?rve t? vegj?l dhe princ?rve t? tjer? emri fisnik i Gjon Kastiotit p?r sundimin e tij si n? qytete t? tjera e n? Kruj? ve?an?risht?. Por nj?her?sh me Pirron Barleti njeh si pararadh?s t? shqiptar?ve edhe Aleksandrin e Maqedonis?. Kjo shprehet sidomos qart? n? hyrjen e vepr?s, kur autori spjegon shkaqet q? e nxisin t? shkruaj? historin? e Sk?nderbeut: ?P?rkundrazi, gjith? lumturia dhe lavdia epirote u p?rplas p?rdhe nga kulmi i saj me nam, pothuaj n? nj? ?ast dhe liria u shemb e u th?rrmua aq sa t? mos duket tanim? fare asnj? gjurm? dhe asnj? shenj? e bujaris? s? st?rlasht?. Prandaj sikur t? ngjallej ai Aleksandri i mjer? q? i pari b?ri t? mbahej n? goj? emri i fisit dhe i skeptrit n? zverk t? gjith? atyre popujve, sikur t? kthehej n? k?t? jet? ai mjeshtri i luft?rave, Pirroja, me siguri, nuk do ta njihnin Maqedonin? e tyre, n?n?n e kryetrimave, do ta braktisnin vendin q? e pat?n vat?r t? liris? dhe do ta p?rbuznin si t? zvet?nuar.? (M. Barleti, Historia e Sk?nderbeut, f. 50). Barleti pra p?rdor dy koncepte p?r Shqip?rin? e koh?s s? tij, konceptin Epir dhe Maqedoni. Duke b?r? fjal? p?r rrethimin e dyt? t? Shkodr?s dhe pushtimin e saj nga turqit (1479) Barleti shkruan k?to fjal? p?r Maqedonin?. Sulltani ?menj?her? u hodh n? Maqedoni q? sot n? gjuh?n popullore quhet Arb?ri, sepse arb?ror?t e atij v?ndi thuajse t? gjith? flasin gjuh?n arb?rore?. N? k?t? vep?r pushtimin e Shqip?ris? Barleti e quan pushitm t? Maqedonis? nisur nga fakti se Shqip?ria kisht? qen? pjes? e saj n? koh?n e Aleksandrit t? Madh. ?Shkrodra - shkruan Barleti - ?sht? qendra e bregut t? Maqedonis? dhe e asaj pjese t? Dalmacis? q? e ka af?r??, nd?rsa m? tej shkruan se ?Shkodra ishte qyteti m? i p?rmendur dhe kryeqendra e Sh?qip?ris?.? Sulmet e para turke mbi tokat shqiptare Barleti i quan sulme t? nd?rmarrra ndaj Maqedonis?. K?t? em?rtim p?r vendin p?rdor autori kur b?n fjal? p?r betej?n q? u zhvillua Sav?r (af?r Lushnj?s) midis turqve dhe Balsh?s II (1385). Por krahas em?rtimit ?Maqedoni? Barleti p?rdor edhe em?rtimin ?Epir?. ?Epiri vdiq - shkruan ai - bashk? me kryetrimin (Sk?nderbeun - LM). (Barleti, vep. cit. f. 51). Barleti, si t? gjith? humanist?t e koh?s, bazohej tek autor?t e vjet?r greko-latin?, si Homeri, Straboni, Plini, Platoni, Lukani, Katoni, Cezari. Pra, Barleti p?rdor p?r vendin e tij, Shqip?rin?, em?rtime antike, t? njohura prej autor?ve t? vjet?r t? lartp?rm?ndur. Sipas Strabonit, ilir?t dhe epirot?t ndaheshin me grek?t e vjet?r n? Akarnani. ?Sipas Eforit, - shkruan vet? Straboni n? vepr?n e tij ?Gjeografia? (libri VII, paragrafi VI) - fillimi i Greqis? n? per?ndim ?sht? Akarnania?. Sipas Herodotit, Greqia e vjet?r shkonte deri n? gryk?n e Teropileve. Duke b?r? fjal? p?r luft?n n? gryk?n e e Termopilave Herodoti njofton se ?grek?t vun? mbretin Leonidha me 300 spartan? t? mbronin gryk?n e Termopileve, me q?llim q? barabar?ve (pers?ve - LM) t?u ndalohej hyrja n? Greqi. Pra, gryka e Termopileve sh?nonte kufirin verior t? Greqis?. Sipas Hamondit, nj? studiues i shquar anglez, Straboni ka b?r? nj? dallim t? plot? midis fiseve ilire, fiseve epirote dhe fiseve greke. Vija ndar?se n? jug midis ilir?ve dhe epirot?ve ishin malet Akrokeraune (malet e Vet?tim?s - LM), nd?rsa vija ndar?se midis epirot?ve dhe grek?ve isht? gjiri i i Ambrakis? (sot gjiri i Art?s - LM ) Nd?rsa vija ndar?se midis grek?ve dhe Tesalis? ishte lumi Peneus. Pra, Tesalia nuk isht? tok? greke. Po k?shtu shkruan edhe Skylaksi, nj? tjet?r autor i vjet?r. Sipas tij, Greqia fillonte nga qyteti i Ambrakis?. N? vepr?n e tij ?Peripleus?, ai shkruan se ?pas Thesprotis? vijn? mollos?t dhe pas tyre Ambrakia, nj? qytet grek?. Tuqididi dhe Straboni i quajn? fiset epirote jo popullsi greke. Historiani i shquar i antikitetit, Teodor Momsen, i quan epirot?t ?shqiptar? t? antikitetit?. N? librin e tij ?Storia di Roma? (1903), duke b?r? fjal? p?r Pirron dhe marrjen e pushtetit nga ana e tij, Momsen shkruan se ??t? gjith? shtr?nguan radh?t rreth tij, epirot?t, trima, shqiptar?t e antikitetit? (i valorosi epiroti, gli albanesi dell?antichit?). Nisur nga k?ta autor? Barleti e quan Sk?nderbeun ?epirotas? dhe Shqip?rin? her? Epir dhe her? Maqedoni. Madje, ai shkruan ?Epiri ose Maqedonia?, emra k?ta t? p?rdorur nga autor?t e vjet?r p?r trojet e shqiptar?ve t? koh?s s? tij. ?Epirotas? e quajn? Sk?nderbeun edhe shum? historian? t? tjer? humanist? t? shek. XV - XVI. Antonius Sabelicus (1436 ? 1506) n? vepr?n e tij ?Historia e Venedikut? (Rerum Venetiarum), duke folur p?r Sk?nderbeun e quan at? ?epirotas?, nd?rsa zot?rimet e tij Epir. Edhe nj? autor tjet?r, anonim, n? nj? vep?r me karakter panegjerik, kushtuar perandor?ve t? Bizantit, t? shkruar rreth viteve 1427 - 1446 shkruan se ?Epiri banohej nga shqiptar?.? ?Edhe tani - shkruan ky autor - gjith? ai vend (Epiri - LM) banohet i ve?uar, n? grupe t? vogla dhe fshatra nga popullsi shqiptaro-ilire?. Dhimit?r Frangu, nj? bashk?koh?s i Sk?nderbeut, e quan Epirin pjes? t? Shqip?ris?. ?Sk?nderbeu, princi i Epirit -shkruan Frangu - ishte djali i vog?l i zotit Gjon Kastrioti q? zot?ronte at? pjes? t? Shqip?ris? q? quhet Emathia (Mat) dhe Tumenisht? (Demetrio Frango, Commentario delle cose dei turchi et del S. Georgio Scanderbeg, principe di Epiro? Venetia, 1539). Edhe Marin Be?ikemi, nj? shkrimtar humanist i shek. XV q? ka l?n? nj? p?rshkrim t? rrethimit t? par? t? Shkodr?s nga turqit (1474), pushtimin e Shqip?ris? nga k?ta n? koh?n e Gjon Kastiotit e quan pushtim t? ?Epirit?. T? dh?na interesante p?r Epirin jepen edhe n? let?rk?mbimin midis Sk?nderbeut dhe sulltan Mehmetit II, p?r t? cilin b?n fjal? Dhimit?r Frangu. Sipas tij, Mehmeti II n? k?mbim t? paqes pranonte ta quante Sk?nderbeun ?princ t? epirot?ve? (Prencipe delli Epirensi). Nd?rsa Sk?nderbeu n? p?rgjigje t? tij i b?nte t? ditur se k?t? titull e kishte marr? prej koh?sh ?p?r hir t? Zotit?. Sk?nderbeu i shkruante Mehmetit II edhe p?r kuror?zimin q? priste ng Papa Piu II si ?mbret i Epirit dhe i t? gjith? provinc?s s? Shqip?ris?? (Re dell?Epiro et di tutta la provincia d?Albania). Burimet historike t? nxjerra nga arkivat e koh?s provojn? se edhe veten dhe shqiptar?t e quanin veten epirotas dhe pasardh?s t? Pirros dhe t? Aleksandrit t? Madh t? Maqedonis?. ?sht? e njohur nj? let?r e tij d?rguar m? 31 tetor 1460 nj? princi italian t? Tarentinit Johan Antonius de Ursinis. ?N? qoft? se kronikat tona nuk g?njejn?, ne quhemi epirot??. Sk?nderbeu p?rmend n? let?r si paraardh?s t? shqiptar?ve edhe Pirron e Epirit dhe luft?rat e tij fitimtare n? Itali. Besimi se shqiptar?t rridhnin nga Pirroja ishte m? se i p?rgjithsh?m edhe te turqit. Duke b?r? fjal? p?r q?ndres?n heroike t? shkodran?ve n? 1478 - 1479, Barleti shkruan k?to fjal? t? th?na nga nj? oficer i lart? turk: ?? njeriu n? bot? ndjek gjurm?t e gjakut e t? fisit t? vet, ky ?sht? ligj, pra edhe shqiptar?t kan? shpirtin dhe zjarrin e Pirros, sepse prej tij rrjedhin.? Kjo let?r tregon se n? vet?dij?n e tyre shqiptar?t e njihnin veten si pasardh?s t? Pirros dhe nj?her?sh t? Aleksandrit t? Madh t? Maqedonis?. N? ?Shqip?ri? e vendos Epirin edhe nj? bashk?koh?s tjet?r i Sk?nderbeut, Gjon Muzaka. N? kronik?n e tij t? shkruar n? m?rgim, pas pushtimit t? vendit, autori shkruan ?l?Epiro in Albania?. Po k?shtu, edhe shkrimtari i yn? Frang Bardhi n? kapitullin tret? t? fjalorit t? tij, kur p?rshkruan fjal?n ?Arbni? shkruan se ?ky ?sht? emri i sakt? i disa k?shtellave q? i p?rkasin asaj pjese t? Maqedonis? e cila quhet Epir ose Albani? (Hoc est propria nomina nonnularum, atque Castellorum ad eam partem Macedoniae spectantium, quae Epirus sive Albania dicitur). Duke b?r? fjal? p?r Shkodr?n, autori shkruan se ky qytet ndodhet n? Epir ose ndryshe Shqip?ri (Scodra - vrbs in Epiro, seu Albania). Si sinonim t? Shqip?ris? e quan Epirin edhe gjeografi i shquar i shek. XVI Gerardius Mecator (1512 - 1594). N? atlasin e tij, ?Theatrum Orbis?, autori shkruan: ?Epiri, i quajtur ndryshe Shqip?ri? (L?Epiro detto l?Albania). Nj? barazim t? till? t? ?Arb?ris?? me Maqedonin? b?n edhe historiani humanist Gjergj Merula n? vepr?n e tij q? b?n fjal? p?r rrethimin e par? t? Shkodr?s nga turqit m? 1474. Sipas tij sulltani ?? vendosi t? sulmonte at? pjes? t? Maqedonis? q? gjendet buz? Adriatikut e q? sot quhet Arb?ri?. Po ashtu, sipas tij, ?Shkodra isht? mu n? kufi me Dalmacin? dhe Maqedoni??. M? tej, bazuar tek autor?t e vjet?r, Merula shkruan se lumi i Lezh?s ?ndan Dalmacin? nga Maqedonia?. Duke b?r? fjal? p?r ardhjen e ushtris? s? madhe turke, autori shkruan se tmerri p?rfshiu jo vet?m krahin?n e Shkodr?s, por t? gjith? ?banor?t e bregut t? Iliris? dhe t? Maqedonis??, pra t?r? vendin. Frang Bardhi e quan gjuh?n epirote gjuh? shqipe, t? cil?n turqit e quajn? ?arnaut?e?. (Epirote = Iarbenesche, Turciche Arnautlar). Po k?shtu edhe Budi e quan shqipen gjuhe epirote. K?t? autori e shpreh qart? q? n? titullin e vepr?s ?Pasqyr? e t? rr?fyemit? p?r t? cil?n thot? se e ka p?rkthyer n? gjuh?n epirote (Speculum Confessionis, In epiroticum linguam a Pietro Budi... traslatum. Roma, 1621). Por, si? u tha, krahas Pirros autor? t? ndrysh?m b?jn? referenca t? shqiptar?ve edhe me Aleksandrin e Madh. Arsyet duhen k?rkuar n? faktin se e ?ma e tij ishte Olimpia, nj? grua jo greke, por epirote. Nj? nga statutet e Shkodr?s, t? botuara koh?t e fundit (Statuti di Scutari), hapet me nj? privilegj dh?n? Shkodr?s nga Aleksandri i Madh. Barleti e shpjegon emrin e Sk?nderbeut nga Aleksandri i Madh i Maqedonis?, pik?risht nisur nga fakti se shqiptar?t e konsideronin vet?n pasardh?s t? tij. Frang Bardhi shkruan se Shkodra ishte themeluar prej Aleksandrit t? Madh t? Maqedonis? (Scodra esse conditam ab Alexandro Magno). Bardhi shkruan se k?t? e besonin edhe vet? turqit dhe pik?risht p?r k?t? arsye edhe e quanin Sk?nderia p?r ta dalluar nga qyteti i Aleksandris? n? Egjipt, i themeluar nga Aleksandri i Madh. Mendimi se Shkodra ishte theemluar nga Aleksandri i Madh qarkullonte n? fakt q? n? koh? t? Barletit. ?Tashti pra, shkruan Barleti - disa t? huaj thon? se Shkodra paska q?n? themeluar nga Aleksandri i Madh.? Sipas Barletit, k?t? e besonin t? gjith? ?? edhe vet? muhamedan?t shkojn? me k?t? arsyetim, sepse Shkodr?n n? gjuh?n e vet e quajn? Skanderi dhe ky arsyetim, sipas shpjegimit t? tyre, ?sht? nj? me emrin Aleksandri. Barleti vet? nuk e besonte k?t? mendim. Sipas tij, Shkodra ishte m? e vjet?r dhe themelimim e saj ai e lidh me t? dh?na t? tjera. Pavar?sisht nga kjo, edhe Barleti e shpjegon emrin e Sk?nderbeut si nj? em?r t? dh?n? nga turqit n? kujtim t? Aleksandrit t? Madh q? shqiptar?t e konsideronin paraardh?s t? fisit t? tyre. K?shtu, duke b?r? fjal? p?r ndryshimin e emrave t? bijve t? Gjon Kastriotit nga turqit, Barleti shkruan: ?Epirot?ve, pasi ua nd?rruan emrat e par?, u vun? t? tjer?, t? ndrysh?m, sipas zakonit t? asaj gjindjeje. Gjergji, qoft? rast?sisht, qoft? pse ishte m? i dalluari nd?r t? tjer?t p?r natyr?n e tij, u quajt Sk?nder, q? ?sht? baraz me (emrin) ton? Aleksand?r?. Barleti b?n t? qart? se Sk?nderbeu e mbante Aleksandrin si paraardh?s t? shqiptar?ve. K?shtu, n? nj? rast, duke i dh?n? zem?r ushtrar?ve t? tij, Sk?nderbeu u p?rmend atyre thyerjen e Darit t? Persis? ?nga Aleksandri yn?? (Barleti, vep. cit. f. 224). Duke p?rshkruar g?zimin e madh t? shqiptar?ve p?r fitoren kund?r turqve n? rrethimin e par? t? Kruj?s, Barleti shkruan: ?Njer?zve, kur shikonin at? rini luftarake dhe kur shikonin at? lule burrash rreth Sk?nderbeut, nuk u dukej aq ?udi q? fuqit? e Muratit ishin thyer prej arb?rve. Me t? v?rtet?, ishte kthyer p?rs?ri shk?lqimi i lasht? i Maqedonis? dhe dukej se kishin ardhur prap?, tamam si? ishin dikur koh?t tanim? t? harruara t? Aleksandrit dhe t? Pirros.? (Barleti, vep. cit. f. 285). Si paraardh?s t? shqiptar?ve e njihnin Aleksandrin e Madh edhe shtetet e tjera t? koh?s, si Republika tregare e Raguz?s (Dubrovniku). Kur Sk?nderbeu me ushtrin? e tij u prit aty nga autoritetet e vendit (gjat? kalimit t? tij p?r n? mbret?rin? e Napolit), n? fjalimin e rastit, t? mbajtur nga shkrimtari David, duke i uruar atij fitore, oratori tha midis t? tjerave se ?I lumtur do t? shkosh, o princ i pathyesh?m, m? i lumtur do t? kthehesh. As Aleksandri yt epirotas, as ai Pirroja, mbreti rrufe i epirotasve dhe mjeshtri i luft?rave, nuk u kthyen fitimtar? nga Italia, ashtu si? do t? kthehesh n? atdhe i lumtur e fitimtar ti, o mbret i fuqish?m dhe bujar?. Vet? Sk?nderbeu, sipas Barletit, n? ?astin e vdekjes p?rmend n? porosit? q? i l? t? birit fjal?t q? Filipi II i Maqedonis? i l? t? birit t? tij Aleksandrit t? Madh. Autor? t? tjer? shqiptar?, si Frang Bardhi, i cituar m? lart b?sonin madje se Aleksandri i Madh kishte lindur n? Petrel?. Autor?t e vjet?r njoftonin se Aleksandri kishte lindur n? Pella. Sipas Bardhit, ?Pella? nuk ishte tjet?r ve?se Petrela. Studiuesi i njohur J. Falemerajer n? vepr?n e tij ?Elementi shqiptar n? Greqi? shkruan se ?Maqedonasit e vjet?r, fitimtar?t e Athin?s e t? Babilonis?, kishin farefisni me shiptaro-epirotas-ilirian?t?. Edhe patrioti i shquar M?rkur Bua pretendonte se rridhte nga Pirroja dhe maqedonasit. Dihet se n? fund t? shek. t? kaluar mercenar?t shqiptar? t? mbret?ris? s? Napolit mbanin emrin ?regjimenti i maqedonasve? (reggimento dei macedoni). __________________________________ Do you Yahoo!? Read only the mail you want - Yahoo! Mail SpamGuard. http://promotions.yahoo.com/new_mail From aalibali at yahoo.com Sat Jan 8 09:39:33 2005 From: aalibali at yahoo.com (Agron Alibali) Date: Sat, 8 Jan 2005 06:39:33 -0800 (PST) Subject: [ALBSA-Info] Kujtimet e Mbretit Zog - Gazeta Shqiptare Message-ID: <20050108143933.87293.qmail@web11506.mail.yahoo.com> DOSSIER ? Zbulohet korespodenca e Mbretit Zog me ish-kryeministrin Frash?ri. Mehdi beu: Gjeneral Telinin e vran? grek?t, t? cil?t mashtruan dhe p?r Himar?n ? Letra e Zogut p?r Mehdi beun: Do shkruaj historin? e Shqip?ris? Dashnor Kalo?i Kam fillue pregaditjen e memoarve, natyrisht kam sh?nime, porr? dot' m? p?lqente: nj? Autoritet qi ka ndodh? n? ?'ashtjet mbrenda, t? m? jap? sa shpjegime ma t? gjona. Pra' n? asht se do t? keni mund?si t? m? jepni s? holl?sina mbi k?to pika q? po ju rendoj ma posht??K?to n? ka posibilitetin t'mi shkrueni gjan?sisht? se, dot dishroshe qi nji personalitet qi i ka dhan? Shqipnis sh?rbime t? shk?lqyeshme". K?shtu shkruhet n? mes t? tjerash n? nj? nga letrat e panjohura t? Mbretit Zog, q? mban dat?n 20 janar t? vitit 1960, kur ai kalonte muajt e fundit t? jet?s s? tij n? qytetin Kan? t? Franc?s, e cila i drejtohet ish-kryeministrit t? Shqip?ris?, Mehdi bej Frash?rit, q? asokohe jetonte si azilant politik n? kryeqytetin italian Rom?. Si? del edhe nga letrat e Mehdi Frash?rit, n? at? koh? Mbreti Zog kishte vendosur q? t? shkruante kujtimet e tij n? lidhje me disa nga ngjarjet m? kryesore t? historis? s? Shqip?ris?. Por, p?r t? b?r? at? pun?, Zogut i duheshin d?shmi e t? dh?na t? ndryshme nga persona q? kishin qen? vet? aktor? kryesor? n? ato ngjarje, dhe nj? prej tyre ishte dhe Mehdi Frash?ri, i cili, p?rve?se kishte mbajtur postin e kryeministrit t? Shqip?ris? p?r disa vjet, kishte p?rfaq?suar qeverin? shqiptare n? Komisionin Nd?rkomb?tar t? Kufijve n? vitin 1914. Po ?far? shkruhet m? tej n? at? let?r t? Mbretit Zog dhe ?far? i k?rkon ai Mehdi beut? P?r t? gjitha k?to b?het fjal? n? nj? s?r? letrash e dokumentesh origjinale q? jan? pjes? e korrespondenc?s s? plot? n? mes tyre, t? cilat jan? ruajtur me kujdes n? arkivin familjar t? Mehdi bej Frash?rit n? Rom?. Duke u nisur nga r?nd?sia q? paraqesin ato letra e dokumente (t? cilat nuk ndodhen n? arkivat e shtetit shqiptar), ku flitet p?r disa nga ngjarjet m? t? p?rfolura t? historis? s? Shqip?ris?, si: Protokolli i Korfuzit n? 1914, veprimet e Komisionit Nd?rkomb?tar t? Lidhjes s? Kombeve n? Shqip?rin? e Jugut, veprimet e Komisionit Nd?rkomb?tar t? Kontrollit t? Kufijve, vrasja e Gjeneral Telinit etj., nj? pjes? t? tyre ne po i botojm? t? plota n? k?t? shkrim, duke i sjell? n? gjuh?n e sotme, pa e prekur fare brendin? e tyre. Korrespondenca e Zogut me Frash?rin N? fillim t? letr?s s? tij p?r ish-kryeministrin Frash?ri, e cila mban dat?n 20 janar 1960, pasi e pyet p?r sh?ndetin dhe pjes?tar?t e tjer? t? familjes, Mbreti Zog nd?rmjet t? tjerash i b?n t? ditur Mehdi beut se ai ka filluar t? shkruaj? kujtimet e tij sipas sh?nimeve q? ka mbajtur p?r vite me radh?. Por p?r t? shkruar ato kujtime, Zogu i k?rkon Frash?rit q? ai ta ndihmoj? at? duke i sqaruar me holl?si disa nga ngjarjet m? ky?e t? historis? s? Shqip?ris?, si: Protokolli i Korfuzit n? 1914, veprimet e Komisionit Nd?rkomb?tar t? Lidhjes s? Kombeve n? Shqip?rin? e Jugut, veprimet e Komisionit Nd?rkomb?tar t? Kontrollit t? Kufijve, vrasja e Gjeneral Telinit etj. Pasi i p?rshkruan t? gjasht? pikat kryesore p?r t? cilat brenda mund?sive k?rkon sqarime t? holl?sishme, Mbreti Zog e mbyll letr?n e tij duke i kujtuar ish-kryeministrit Frash?ri sh?rbimet e m?dha q? ai i ka b?r? Shqip?ris?. Nd?rsa n? p?rgjigjen e ish-kryeministrit Mehdi Frash?ri, e cila mban dat?n 31 janar 1960, pas fjal?ve t? zakonshme t? kortezis?, ai i shpreh k?naq?sin? Mbretit Zog p?r iniciativ?n q? ai ka marr? p?r t? shkruar kujtimet e tij, duke i th?n? se ato jan? t? domosdoshme dhe do t? sh?rbejn?, ve? t? tjerash, edhe p?r t? ndrequr ato shtremb?rime q? i jan? b?r? historis? s? Shqip?ris? n? 40 vjet?t e fundit, duke aluduar hapur p?r regjimin komunist t? Enver Hoxh?s. Pasi i shpreh gatishm?rin? e tij Mbretit Zog p?r ta ndihmuar p?r t? gjitha ??shtjet q? ai ka dijeni, n? fund t? letr?s s? tij Mehdi beu i shkruan: "Jam akoma i mendimit se Shqipnija, e izolueme nga Rusija nuk ka se si mos gjej her?t a von? nji konjuktur? politike nd?rkomb?tare t? favorshme, q? ti lejoj shqiptar?ve me hedh k?t? zgjedh?, q?, nga t? gjitha ?ka par?, asht sigurisht ajo ma e tmershmja". "E v?rteta e Protokollit t? Korfuzit" Nj? nd?r ??shtjet e para q? Mbreti Zog i k?rkonte ish-kryeministrit Mehdi bej Frash?ri p?r t'i sqaruar, ishte ajo ku b?hej fjal? p?r "Veprimet e Komisionit Nd?rkomb?tar n? Korfuz, n? 1914", apo, si? njihet ndryshe n? historin? e Shqip?ris?, "Protokolli i Korfuzit". Lidhur me k?t? pik?, n? sqarimin e tij Mehdi Frash?ri ka shkruar: "N? Konferenc?n e Londr?s m? 1913, me qen? se ishte vendosur q? Kor?a e Gjirokastra t'i mbeteshin Shqip?ris?, Greqia nuk mund t'i sulmonte hapur k?to dy prefektura, t? cilat i quante Epiri i Veriut. Prandaj ajo k?rkonte q? indirekt t? gjente nj? shkak q? k?to vende fillimisht t'i b?nte autonome, dhe m? von?, n? nj? faz? t? dyt?, t'i aneksonte. P?r k?t? q?llim, guvernatori grek i Janin?s mendonte q? derisa ishin trupat greke atje, t? shtynte t? krishter?t ortodoks? t? asaj krahine n? form?n e nj? xhandarm?rie kryengrit?se, q? kur t? t?rhiqeshin trupat greke, vendin e tyre ta zinte xhandarm?ria, e cila do t? luftonte me xhandarm?rin? shqiptare po t? shkonte ajo atje. Kjo fuqi kryengrit?se me shpirt grek kishte nevoj? p?r nj? qeveri q? ta quante veten epiriote. K?shtu, nj? person i quajtur Gjergj Zografi, i biri i Kristaq efendiut, nga Lunxh?ria e Gjirokastr?s, me t? kunatin e tij, Karapanon, dhe nj? oficer grek me origjin? shqiptare i quajtur Dhulis, formoi nj? qeveri autonome t? Epirit t? Veriut (Shqip?ris? s? Jugut). N? k?t? koh? popullsia myslimane e k?tyre dy prefekturave shqiptare i hapi luft? xhandarm?ris? epiriote. Nisur nga fakti se fuqia e xhandarm?ris? shqiptare ishte e pamjaftueshme dhe popullsia myslimane nuk ishte e organizuar, xhandarm?ria epiriote filloj t? digjte katundet myslimane, p?r t? detyruar at? popullsi q? t? linte vendin dhe aty t? mbeteshin vet?m ortodoks?t. P?r k?t? ngjarje, qeveria e Princ Vidit me kryetar Turhan Pash?n u detyrua t'i drejtohej Komisionit Nd?rkomb?tar q? p?rb?hej prej delegat?ve t? gjasht? fuqive t? m?dha, ku b?nin pjes?: Britania e Madhe, Franca, Italia, Gjermania, Austria dhe Rusia. P?r t? bashk?punuar me k?t? komision, nga ana e Shqip?ris? ishte caktuar si delegat Mehdi Frash?ri. N? k?t? koh?, n? Shqip?rin? e Mesme pjesa fanatike myslimane filloi nj? l?vizje n? favor t? Turqis?, me parull?n: "Duam Baba Dovletin". Nisur nga kjo gj?, Qeveria e Princ Vidit mbeti n? nj? pozit? shum? t? v?shtir?, pasi fanatik?t mysliman? k?rkonin n? vendin e Princ Vidit nj? princ nga Turqia. Pas k?saj Komisioni i Kontrollit Nd?rkomb?tar lajm?roi Zografon se do t? vinte n? Korfuz dhe do t? bisedonte me qeverin? epiriote. N? mbledhjen e Korfuzit delegatin shqiptar nuk e mb?shteti asnj? nga fuqit? e m?dha, n? m?nyr? q? ai ta detyronte Komisionin e Kontrollit p?r t? marr? vendime n? interes t? Shqip?ris?. Si rezultat i k?saj, Komisioni Nd?rkomb?tar vendosi q? prefekturat e Kor??s e Gjirokastr?s t? formonin nj? qeveri autonome n?n juridiksionin e qeveris? shqiptare, ku oficer?t e xhandarm?ris? s? Epirit Autonom do t? p?rb?heshin prej oficer?sh grek?, me qen? se ortodoks?t shqiptar? t? vendit n? koh?n e Turqis? nuk kishin pasur oficer?. Kisha ortodokse e vendit do t? drejtohej prej klerit grek t? em?ruar prej Patriarkan?s s? Stambollit. Gjuha e m?simit n?p?r shkolla t? ve?anta t? ortodoks?ve do t? ishte greqishtja. Si? shihet, t? gjitha k?to masa parashikonin greqizimin e nj? pjese t? madhe t? Shqip?ris? s? Jugut. Pas k?saj, vendimet e Konferenc?s s? Korfuzit iu paraqit?n Konferenc?s s? Ambasador?ve n? Paris p?r t'u miratuar. N? k?t? koh? qeveria epiriote e Zografos kishte b?r? nj? pakt me mysliman?t fanatik? t? Shqip?ris? s? Mesme, gj? e cila e detyroi Princ Vidin t? largohej nga Shqip?ria. N? k?t? koh? epiriot?t e thyen arm?pushimin q? ishte lidhur midis fuqis? shqiptare dhe tyre, dhe vendin e qeveris? epiriote t? Zografos, si? edhe parashikohej, e zuri Greqia. K?to ngjarje p?rkuan me fillimin Luft?s s? Par? Bot?rore. N? k?t? koh?, Italia, me qen? se kishte rivendikime (pretendime) territoriale kundrejt Austris?, me q?llim q? m? von? t? hynte n? luft?, pushtoi Vlor?n dhe me forcat aleate firmosi nj? traktat t? fsheht?, ku thuhej: Vlora me nj? pjes? t? krahinave rreth saj do t? ishte drejtp?rs?drejti n? administrimin e Italis? dhe Shqip?ria e Mesme (myslimane) n?n protektoratin e saj. Nd?rsa p?r Shkodr?n n? Veri dhe Kor??n e Gjirokastr?n n? Jug nuk do t? b?nte asnj? kund?rshtim, n? qoft? se Konferenca Shkodr?n do t'ia jepte Serbis? dhe Kor??n e Gjirokastr?n Greqis?. Mbasi Lufta e Par? Bot?rore zgjati disa vjet dhe Shtetet e Bashkuara t? Amerik?s hyn? n? luft? kund?r Austro-Gjerman?ve e n? favor t? aleat?ve, Presidenti Uillson deklaroi se traktatet e fshehta nuk i njihte. N? k?t? kuad?r, traktatin e fsheht? t? Italis? me aleat?t n? Konferenc?n e Paqes ai e quajti t? pavler?, por me gjith? k?t?, n? tratativat e konferenc?s n? fjal? ai propozoi q? Vlora t'i mbetej Italis? dhe ana n? jug t? lumit Vjos? t'i jepej Greqis?. Sa p?r pjes?n q? mbetej, nj? zon? midis Vjos?s e Liqenit t? Maliqit, do t? b?hej nj? referendum dhe p?rfundimi i tij do t? ishte nj? prov? se kujt do t'i mbetej ajo zon?, Shqip?ris? apo Greqis?. Me qen? se n? k?t? zon? shumic?n e p?rb?nin mysliman?t dhe midis ortodoks?ve kishte edhe nacionalist? shqiptar?, shpresa ishte e madhe q? ajo t? mbetej n? Shqip?ri. Sa p?r Shkodr?n nuk u b? fjal?, sepse ajo ishte thjesht shqiptare. N? vijim t? luft?s aleat?t pan? nevoj?n q? n? Selanik t? zbarkonin nj? ushtri p?r t? atakuar forcat austro-gjermane, duke p?rdorur dhe mbeturinat e ushtris? serbe q? p?rb?hej prej 150 000 ushtar?sh, t? cilat n? Korfuz aleat?t i kishin riorganizuar dhe armatosur m? s? miri. Aleat?t i propozuan dhe Greqis? q? ajo t? hynte n? luft? n? favorin e tyre, mir?po Mbreti Kostandin ishte dh?ndri i Kaiserit (Mbretit t? Gjermanis?) dhe p?rve? Venizellozit, nj? parti e madhe greke nuk d?shironte t? hynte n? luft?, vet?m n? qoft? se i jepnin Stambollin. Kjo ishte nj? pun? q? nuk b?hej, pasi ajo p?rkonte me q?llimet e Rusis?. N? k?t? koh?, francez?t filluan t? dyshojn? se mos Greqia ishte n? favor t? Austro-Gjerman?ve, dhe p?r t? ndaluar kontaktin midis Greqis? dhe Austro-Gjerman?ve, me nd?rmjet?sin? e nacionalistit patriot Themistokli G?rmenji, Gjenerali Sarail, komandant i ushtrive aleate n? Selanik, d?rgoi edhe nj? batalion ushtar?sh n? Kor??. Kjo forc? p?rzuri ushtrin? greke dhe formoi qeverin? e Kor??s, Autonome Shqiptare, me Themistokli G?rmenjin. Pas k?saj ajo organizoi dhe dy batalione xhandarm?rie shqiptare. N? k?t? koh? fuqit? franceze ishin vendosur deri n? katundin Selenic? t? Kolonj?s. Nd?rsa territorin nga Selenica e deri n? Sarand? e pushtoi ushtria italiane. K?shtu, n? Kor?? e Gjirokast?r nuk mbeti as ushtri dhe as qeveri greke. Nga zhvillimi i k?tyre ngjarjeve u b? e mundur q? n? Konferenc?n e Paqes francez?t t? kund?rshtonin rrept?sisht p?r Kor??n e Gjirokastr?n dhe vendimet e Korfuzit nuk u mor?n parasysh, pasi vet? Greqia e kishte prishur arm?pushimin". K?shtu e mbyll Mehdi Frash?ri sqarimin e tij p?r Protokollin e Korfuzit, e cila ?sht? dhe nj? nga pikat ku ai ?sht? ndalur m? gjat? n? p?rgjigjet q? i ka d?rguar Mbretit Zog. "Ja e v?rteta e Himar?s" Dy nga pikat e tjera q? Mbreti Zog i k?rkonte sqarime Mehdi Frash?rit ishin: "Dhenomet (Privilegjet) e Himar?s" dhe "Veprimet e Komisionit t? Lidhjes Kombeve n? Shqip?rin? e Jugut", ??shtje t? cilat edhe sot e k?saj dite vazhdojn? t? krijojn? probleme. Lidhur me k?to, ish-kryeministri Frash?ri n? p?rgjigjen e tij p?r Zogun shkruan: "Privilegjet e Himar?s jan? po ato t? Kor??s e Gjirokastr?s, me ndryshimin se n? at? koh?, nj? person i quajtur Spiro Milo, nga Himara, kishte v?n? nj? kryq t? madh n? kraharor dhe kishte shoq?ruar Zografon. Spiro Milo k?rkoi nj? flamur t? Himar?s, gj? q? nuk kishte ndonj? r?nd?si, prandaj iu pranua nga Komisioni Nd?rkomb?tar i Kontrollit t? Kufijve. Po k?shtu, n? at? koh?, nisur nga fakti se grek?t gjithmon? ankoheshin q? n? Shqip?ri shkeleshin t? drejtat e pakicave greke, Lidhja e Kombeve vendosi t? d?rgonte n? Shqip?ri nj? komision t? posa??m t? p?rb?r? prej: profesorit Siderholm (finlandez), Comte de Pourtales (francez), dhe nj? oficeri norvegjez. Ky komision l?vizi n? t? gjith? Shqip?rin?, si n? Veri ashtu dhe n? Jug, dhe n? fund konstatoi se pakica greke kishte vet?m n? krahin?n e Dropullit n? Gjirokast?r dhe n? Vurgun e Delvin?s, t? cilat nuk p?rb?nin ndonj? r?nd?si. Nd?rsa p?r prefektur?n e Kor??s ata konstatuan se nuk kishte as edhe nj? grek t? vet?m. Si p?rfundim, komisioni konstatoi se grek?rit quanin grek? edhe shqiptar?t ortodoks?. Pra, si? shihet, ky komision n? raportin e vet tregoi t? v?rtet?n si? ndodhesh". K?shtu e p?rfundon Mehdi Frash?ri sqarimin e tij n? lidhje me pretendimet e grek?ve p?r pakicat e tyre n? Shqip?rin? e Jugut. Frash?ri: Telinin e vran? grek?t Nj? nd?r pikat e fundit q? Mbreti Zog i k?rkon Mehdi Frash?rit t'ia sqaroj?, ?sht? ajo e vrasjes s? gjeneralit italian Telini, i cili kryesonte Komisionin Nd?rkomb?tar t? Kontrollit t? Kufijve. Lidhur me k?t? ngjarje, n? p?rgjigjen e tij Mehdi Frash?ri ka shkruar: "Komisioni i Kontrollit t? Kufijve e kishte filluar pun?n e tij q? p?rpara Luft?s s? Par? Bot?rore, por me fillimin e asaj lufte ajo pun? u nd?rpre dhe u la p?r m? von?. Pas mbarimit t? luft?s, u formua p?rs?ri nj? komision tjet?r i p?rb?r? prej: gjeneralit italian Telini, kolonelit britanik Jails dhe kolonelit francez Ordillion. Nd?rsa nga ana qeveris? shqiptare fillimisht u caktua Hil Mosi, por me qen? se ky dha dor?heqjen, n? vendin e tij u em?ru Dhimit?r Berati. Pas k?saj, gjeneral Telini dhe Dhimit?r Berati shkuan n? Janin? p?r t? marr? kontakt me autoritetet ushtarake greke, me q?llim q? t? plot?sonin komisionin me delegatin grek. Si delegat grek ishte caktuar kolonel Bo?ari, i cili ishte nj? grek ekstremist dhe st?rnip i suliotit t? famsh?m, Marko Bo?arit. Me qen? se kolonel Bo?ari e konsideronte gjeneral Telinin si nj? mb?shtet?s t? Shqip?ris?, vendosi q? ta vriste at?. P?r t? vrar? Telinin, ai bashk?punoi me nj? kriminel grek t? arratisur q? quhej Rexhei. Pas k?saj, banda q? kryesohej nga Rexhei i zuri prit? dhe e vrau gjeneral Telinin, nd?rsa ai po kthehej p?r n? Shqip?ri bashk? me p?rkthyesin e tij ortodoks q? kishte me vete. P?r t? larguar p?rgjegj?sin? politike, qeveria greke k?t? vrasje ua ngarkoi shqiptar?ve, dhe sipas versionit t? tyre, ajo gj? kishte ndodhur p?r faktin se gjenerali italian kishte marr? pjes? n? Luft?n e Vlor?s. Por ky version i tyre nuk ishte gj? tjet?r ve?se nj? g?njesht?r e shpifje e madhe. Pas k?saj qeveria italiane, nga raporti q? kishte marr? nga Telini, kishte kuptuar se autoritetet greke n? ?do m?nyr? ishin shfaqur kund?r gjeneralit, prandaj Musolini d?rgoi nj? flot? n? Korfuz dhe qeveris? greke i dha k?t? ultimatum: "Qeveria greke menj?her? do t? shkonte n? flot?n italiane q? ndodhej n? Pire dhe do t? k?rkonte ndjes? p?r ngjarjen e vrasjes t? gjeneral Telinit". Gjithashtu, ajo i k?rkoi edhe 50 milion franga si d?mshp?rblim p?r njer?zit e vrar?. Mbas k?saj ngjarjeje, si delegat italian n? Komisionin e Kontrollit t? Kufijve, n? vend t? gjeneral Telinit, u em?rua gjeneral Gazzera, dhe nga ana Shqip?ris?, Mehdi Frash?ri". __________________________________ Do you Yahoo!? All your favorites on one personal page ? Try My Yahoo! http://my.yahoo.com From mentor at alb-net.com Tue Jan 4 08:14:38 2005 From: mentor at alb-net.com (Kosova Crisis Center News and Information) Date: Tue, 4 Jan 2005 08:14:38 -0500 (EST) Subject: [ALBSA-Info] [Kcc-News] [KAN-Info] Serb Officials Admit Involvement Message-ID: --------------------------------------------------------------------- Kosova Crisis Center (KCC) News: http://www.alb-net.com/index.htm --------------------------------------------------------------------- -------------- next part -------------- KOSOVA ACTION NETWORK January 1, 2005 INTERNATIONAL ACTION CAMPAIGN FOR RETURN OF MISSING "WE ARE ALL MISSING THEM" SERB OFFICIALS ADMIT INVOLVEMENT INTL. KAN Statement: Another 44 bodies were returned from the morgue in Belgrade to the Rahovec morgue in Kosova (full article below), however the issue is still a long way from being resolved. Hundreds of bodies remain, inexplicably, in the hands of the Serb police authorities. All bodies should be returned without delay. As they were in East Timor, Rwanda, and Bosnia, high level UN leadership fails to represent and implement the most basic human rights of people in which they have temporary stewardship over. This failure to demand justice and an end to the cover-up of the war crimes involved in the transport of bodies from Kosovo to Serbia in April, 1999, is the result of regional and international passivity and cowardice. Now, in 2005, the time has come to demand a Truth Commission, since neither the UN nor the government of Serbia nor the ICTY has fully addressed the issue of investigation into the heinous crime of the transport, burial, and alleged incineration of more than 1,000 Kosovar Albanians. Local Serbs have been coerced into keeping terrible secrets for years. Lack of justice is a source of corruption and destabilization on both sides of the border. RETURN THE KOSOVAR BODIES IMMEDIATELY! ============================================ ================= ARTICLES ================= ============================================ Balkan Briefs Thursday December 30, 2004 Serb prosecutor admits massacre during Kosovo war BELGRADE (AFP) - Some 800 ethnic Albanians exhumed from a mass grave near Belgrade following the 1998-99 war in Kosovo were the victims of mass executions, Serbia?s war crimes prosecutor said yesterday, in the first such admission from a Serb official. "In (the Belgrade suburb of) Batajnica were found the remains of people who had been victims of mass executions in Kosovo," prosecutor Vladimir Vukcevic was quoted as saying by Beta news agency. Vukcevic?s statement confirmed long-held claims by non-governmental organizations as well as Kosovo Albanian officials that ethnic Albanians were the victims of mass executions during the conflict. "Following the exhumation and autopsy, it has become clear that those people were not killed by bomb explosions, but their wounds showed that they had been executed," Vukcevic said. The prosecutor said his office "will this year make public what happened there." ========================================== >From Humanitarian Law Center, Belgrade December 28, 2004 Humanitarian Law Center Research and Documentation Nata?a Kandic, the executive director of the Humanitarian Law Center The cover-up of the war crimes committed in Kosovo in 1998 and during the NATO bombardments was, above all, a police activity carried out by the most trustworthy men of the late of the head of Ministry of Interior Affairs of Serbia, Vlajko Stojiljkovic, of the former President of the Government of Serbia, Nikola Sainovic, of the one time head of the Public Security, Vlastimir ?ordevic, and the former head of the State Security, Rade Markovic. In the south of Serbia, the trustworthy person was Dragomir Tomic, a high official of the Government and the Parliament of Serbia at the time of Slobodan Milo?evic, the owner of Simpo Company today, whose understanding and support were essential for the organization and transport of the corpses from Kosovo to the area of Vranje and Surdulica. In the implementation of this "patriotic duty", from Kosovo via Bujanovac, members of the Special Operations Unit [Red Berets], local heads and chiefs of the State Security, and the director of the Mackatica factory, its owner today, took part. In Surdulica, everybody knows that, in the said factory, during NATO bombardment, corpses from Kosovo were incinerated. (full report below) ========================================== Parts of UNMIK Local Media Monitoring 28 December 2004 Body Remains of Kosovo Albanians Exhumed in Serbia to be Repatriated in January The human remains of 44 Albanians that have been exhumed in Serbia will be handed over to members of their families on January 15. A total of 836 bodies were exhumed from several mass graves in Serbia during 2001, out of which 398 have so far been handed over after the process of identification. UNMIK took over 44 bodies from the Serbian authorities in mid-December. The Forensic Medicine Institute in Orahovac will hand over these bodies to their families. There are still 3,192 people missing in Kosovo, and out of this number 2,460 are Kosovo Albanians, 523 Kosovo Serbs and 203 are members of other ethnicities. http://www.unmikonline.org/press/2004/mon/dec/lmm281204.pdf ========================================== LOCAL PRESSURE CONTINUES- PRISHTINA KAN and family groups staged a demonstration in front of UNMIK administration buildings posting photographs of missing persons ========================================== -------------- next part -------------- ______________________________________________________________ If you wish to unsubscribe, send a blank message to: kcc-news-unsubscribe at alb-net.com , or visit KCC-NEWS's page at: http://www.alb-net.com/mailman/listinfo/kcc-news From shenasti at yahoo.ca Wed Jan 12 14:18:03 2005 From: shenasti at yahoo.ca (Albanian Orthodox Church) Date: Wed, 12 Jan 2005 14:18:03 -0500 (EST) Subject: [ALBSA-Info] =?iso-8859-1?q?Fan_Noli_n=EB_fe?= Message-ID: <20050112191803.80805.qmail@web41201.mail.yahoo.com> Fan Noli n? fe: ?an?sime p?rpjesash At Foti Cici ?Hear, o Israel!? (Noli, 1964) Pyetja e p?rfolur ?sht? se ?far? lidhje kishte Fan S. Noli me fen?, p?r t? send?rgjuar n? vijim ideologjema t? njohura, ndon?se t? panjohura. E nisim k?t? bised? me parakushtin se cil?sia fetare e nj? njeriu nuk mund t? ?an?sohet sakt?sisht e plot?sisht nga askush, sado e mpreht? q? t? jet? mendja e tij. Edhe sikur t? gjenden m?nyra p?r t? zb?rthyer e ?kodizuar imt?sisht jet?n private t? dikujt, edhe sikur t? vihet n? veprim nj? mendje me metoda tejdep?rtuese, prap?seprap?, p?rvoja fetare e qenies njer?zore l?viz m? brenda se intimja e m? thell? se n?n?nd?rgjegjja (As ne klerik?t jemi t? aft? t? p?rkufizojm? vetveten, p?rpjesat e p?rvoj?s son? t? mir?fillt? fetare, e pa le m? t? orvatemi t?a b?jm? k?t? tek t? tjer?t). Madje dhe lidhjet nd?rpersonale brenda fes? synojn? n? p?rshkrime e p?rvijime t? p?rvoj?s fetare, sesa n? p?rkufizime t? saj. Mbas k?saj p?rligjjeje, kuptohet se p?rse nuk gjejm? referenca t? mir?fillta mbi fetarin? e nj? njeriu, sesa d?shmi t? pjesshme, dyt?sore, nga kalime p?r q?llime t? tjera, ku p?rkat?sia a p?rvoja fetare p?rpjestojn? ngjyrime e jo p?rkufizime t? jet?s a vepr?s s? tij. N? rastin e Nolit p?rvoja njer?zore p?shtjellohet nj?soj, nga nj?ra an?, nd?rsa nd?rlikimet e dhuntive dhe t? p?rzgjedhjeve t? tij e kan? b?jn? at? m? t? debatuesh?m; nuk kam hasur ndonj? rast t? ngjash?m n? letrat tona kulturore, jo vet?m q? t? jet? fjaluar kaq shum? p?r statusin e tij fetar, por q? kjo tem? t? jet? b?r? nistore n? nj? debat t? mir?fillt?. Vet?m me k?t? paradh?nie justifikohet dhe pjes?marrja jon? n? debate t? tilla: respekti ndaj naivitetit si realitet i trash?guar kulturor. Midis qiellit dhe tok?s Vler?simet e r?ndomta publike q? d?gjohen mbi Nolin dhe fen? e tij mund t? renditen p?rmbledhtas si: ?Noli nuk besonte, por u b? prift p?r Shqip?rin??, ?nuk besonte, por u b? prift p?r arsye ekonomike?, ?e b?ri p?r karrier?? e t? tjera si k?to. T? gjitha kan? nj?far? shpjegimi, se nj? pjes? e tyre ka dal? nga leximet p?rzgjedh?se/fragmentare t? shkrimeve t? Nolit, i cili tek-tuk ka th?n? di?ka nga k?to (N? fakt, disa prej tyre duheshin th?n?). Por ato pjes? n? vepr?n e Nolit q? jan? m? p?rfaq?sore, m? p?rfshir?se p?r p?rvoj?n fetare t? tij, nuk jan? cituar nga m?tuesit e Nolit tjet?r. Kjo dhe p?r faktin se interdisiplinimi i jet?s kulturore t? pasdiktatur?s nuk p?rfshin lexime t? mir?fillta nga p?rfol?sit, prandaj dhe ?sht? v?shtir? p?r t? shquar. Kur ne t? fes? k?rkojm? t? trajtojm? aspekte jasht?fetare, jam i bindjes se kjo duhet t? b?het vet?m atje ku perceptimi yn? ?sht? i drejtp?rdrejt?. A mendojn? nj?soj sekullar?t? Par? nga jasht? ortodoksis? Noli nuk i plot?son kushtet e kandidimit p?r prift, prandaj dhe lexuesit p?rkat?s me t? drejt? mund t? mendojn? tek po m? lexojn?: ?Ky ?sht? prift dhe po orvatet t? na mbush? mendjen se Noli ishte besimtar...?. Trajtuar nga brenda besimit ortodoks, e ve?anta me Nolin q?ndron tek shpejt?sia e vendimeve t? tij, p?rderisa kap?rceu shum? shkall? nj?her?sh: nga an?tar i r?ndomt? i religjionit ortodoks, u b? prift pa studime teologjike, dhe madje duke u ndjer? qysh n? fillim si ?prelat? i kish?s ortodokse. Le t? kujtojm? k?tu aplikimin n? Harvard, qysh n? vitin e par? t? prift?ris?.[1] Prandaj dhe lexuesit besimtar? ortodoks? kan? t? drejt? t? mendojn? tani: ?Ky k?rkon t? b?j? fetar nj? aventurier?. Por t? dy gjykimet/reagimet nisen nga rrethanat e sotme, prandaj dhe jan? t? bashk?menduara. Par? nga rrethanat kishtare t? atyre viteve, ve?se, Noli nuk u b? prift nga e mosqena. Kishte arsim t? mes?m kishtar, gj? q? p?r at? koh? ishte di?ka e madhe, njihte mir? muzik?n kishtare bizantine dhe dinte mir? nj? gjuh? t? mbret?ruar liturgjike, si? ishte greqishtja. Meq? nuk ekzistonte lib?r sh?rbesash n? shqipe, asnj? shqiptar nuk mund t? b?hej prift vet?m me shqipen, pa ditur t? meshoj? n? nj? gjuh? t? huaj liturgjike, prandaj dhe kisha ruse e pranoi kandidatur?n e Theofanit n? saj? t? greqishtes, p?rderisa ai nuk njihte as rusishten e as sllavishten kishtare. Por p?rderisa prifti i ri do t?iu sh?rbente shqiptar?ve, kandidati dinte mir? gjuh?n shqipe, t? cil?n at?her? po provonte t?a shkruante, dinte disa gjuh? t? tjera, nd?rsa po m?sonte anglishten, e cila po shtrihej si gjuh? zyrtare e misionit ortodoks rus n? Amerik?n e Veriut. T? mos harrojm? se asokohe n? Amerik? qarkullonin prift?rinj m?rgimtar? q? dinin pak t? k?ndonin, m? pak t? lexonin e fare m? pak t? shkruanin. Nj? klerik me nj? ngarkes? t? till? intelektuale e spirituale nuk mund t? quhet as i pap?rshtatsh?m n? arsim e as i padenj? n? kish?. Por as mund t? themi se Noli ishte nj? prift i mir?fillt?, si? mund t? p?rfytyrohet dikush sot; nj? klerik i dedikuar n? detyrat kishtare dhe asgj? m? tep?r. Shqet?simi intelektual i Nolit p?r situat?n e kombit t? tij kishte pasojat e veta dhe n? p?rpjestimet me fen? e tij. Rr?shqitja e pjes?s njer?zore t? kish?s ortodokse, specifika e saj n? raport me shqiptar?t, t? gjitha k?to dhe t? tjera, ngat?rrojn? edhe mendjen m? t? sistemuar. Pastaj leximet e filozofis?, m?simi i gjuh?ve t? huaja dhe tejkalimi i sasis? s? bibliografis? p?r nj? student greqishtfol?s (si? ishte Noli para se t? shkonte n? Amerik?), shoq?rimi dhe identifikimi me bashk?koh?s intelektual?, t? cil?t mungonin n? kish?n greke q? ai njohu, t? cil?s dhe i p?rkiste ato vite, edhe k?to t? gjitha e pat?n b?r? Nolin t? reagoj? kund?r fes? s? institucionalizuar. Por kjo nuk ?sht? jasht? caqeve t? p?rvoj?s fetare. P?rvoja fetare e Nolit nisi qysh pa m?suar t? shkruaj?, at?her? kur po m?sonte t? psallte n? kish? me t? atin psallt. Spiritualiteti i Nolit filloi me gjyshen q? i m?sonte t? agj?roj?, q? nganj?her?, si? e shkruan ai n? vitet 50, zgjatej me dit? t? t?ra. Nj? p?rvoj? e till? intuitive sa m? tep?r t?a p?rndjek?sh aq m? shum? t? p?rndan nga harresa. Vet?njohja e hulumtimi nuk ?sht? e th?n? t? t? b?jn? me domosdo gjysm?hyjni. K?shtu filloi Noli me Ni?en. Q? t? influencohesh nga Ni?ja e t? b?sh referenca t? hapura kund?r aspektit institucional t? kish?s, dhe madje t? d?shirosh ndonj?her? edhe p?rballjen me godin?n e saj, kjo ?sht? e pritshme p?r nj? adoleshent ?t? tejpjekur?, si? e ka par? veten Noli me t? drejt? qysh n? skicat e Athin?s q? botoi n? greqishte.[2] Edhe pak m? von?, prap? kjo kuptohet si pjes? e dialogut dhe e luft?s s? tij me vetveten dhe me bot?n p?rreth. Sa spontane ?sht? kjo p?r nj? njeri q? k?rkon t? arrij? n? thelbin e p?rvoj?s njer?zore, si? ishte Noli i viteve 10, aq dhe e pritshme ?sht? p?r nj? plak q? e sheh jet?n tashm? si ?kot?si?, si? ishte Noli i viteve 50. N? qoft? se nuk do t? ekzistonte p?rvoja e sinqert? fetare, nj? plak si Noli mund t? merrej me gjith?ka, ve?se me p?rkthime intensive biblike e liturgjike, t? cilat madje jo vet?m q? i p?rktheu disa her?, p?r disa dhjet?vje?ar?, her? n? shqipe e her? n? anglishte, e prap? anasjelltas, por dhe i p?rdorte dit? p?r dit?, dhe madje i b?nte ato pjes? s? m?simdh?nie me brezin e ri, duke p?rgatitur kore kishtare, etj. Flasim p?r konsuminin e nj? jete t? t?r? n? nj? fush? q? me gjith? shp?rndarjet e p?rftuara nuk ishte tjet?r ve?se fe. Ndoshta dhe vet? peshkop Theofani ia ka b?r? vetes k?to pyetje q? i b?jn? atij sot dhe ka thirrur. D?gjo, o Izrael! Libri i fundit n? anglishte Psallm?t, 1964, i cili ?sht? p?r Fan Nolin ?k?nga e mjellm?s?, shenjohet: ?D?gjo o Izrael!? (d?gjo, o Per?ndi!), duke e cituar nga nj? lib?r tjet?r i Dhjat?s s? Vjet?r. Kjo d?gjohet si thirrja e tij e fundme, detyrimi ndaj vetvetes, p?rgjigjja ndaj njer?zve dhe guximi fisnik ndaj qiellit: ?D?gjo, o Zot!? Duke lexuar Nolin kaq drejtp?rdrejt, si mund t? besojm? vler?simin tjet?r t? bashk?koh?sve se Noli nuk ishte fetar, as ateist, por ?agnostik?. Dihet se Noli ishte nj? prelat i moderuar, nj? ?reformator i kish?s? (Faik Konica). Vet? Konica, i cili dikur, emocionalisht, e pati quajtur q?ndrimin moral t? Nolit n? shoq?ri si ?puritanizma e Nolit?, ka v?zhguar se brenda caqeve t? fes? s? tij Noli nuk ishte aspak puritan. P?rkundrazi, ai ishte i zoti t? rezistonte hendekun midis kish?s ortodokse dhe brezit t? tij. Vler?simet e cek?ta t? disa shqiptaro-amerikan?ve se Noli ishte ?agnostik? mund t? p?rgjigjen vet?m n?se ata mund t?i p?rgjigjeshin pyetjes: ?far? do t? thot? ?agnostik?? M?katet e nj? njeriu nuk d?shmojn? gjithmon? mosbesimin e tij n? Zot, p?r t? mos th?n? se ato jan? pjes? e betej?s s? jet?s, a ndoshta p?rikja p?r shkak t? mizantropis? s? bashk?koh?sve t? tij gjykatar?. M?kat?ria e Nolit, brenda a jasht? thonj?zave, nuk duhet t? p?shtjelloj? e t? merret si munges? besimi, sepse besimtar?t jan? nj?soj subjekte t? m?katit ashtu si edhe jobesimtar?t. Klerik?t po ashtu. Cil?sia e Nolit si klerik dhe t? qenurit e tij besimtar jan? dy tema krejt t? ndryshme. Tanim? vijm? tek kreu i cil?sis? s? tij si ?kryeprift?, por ajo ?sht? nj? ??shtje q? ka pasoja vet?m brenda religjionit t? tij dhe nuk justifikon p?rfoljen e as p?rjashton argumentimin ton?. Prandaj dhe ata kishtar? q? p?rpiqen t? mbajn? peng t? dh?na mbi jet?n personale t? Fan Nolit, n? thelb jan? m? qesharak? se p?rfol?sit e tij. Duke v?rejtur p?rzgjedhjet e Nolit n? p?rkthimet kishtare, me shqipen e tij kulturore, e duke rezistuar gjith? jet?n e tij kishtare, nuk mund t? mos v?zhgojm? p?rpjekjet e tij p?r ve?orizimin e klerikut vendor p?r shqiptar?t. Nj? gj? e till?, q? k?rkonte m? shum? se nj? jet?, nuk mund t? b?hej nga nj? ateist a agnostik. Po t? ishte ashtu, meq? kjo ?sht? di?ka e mundshme, e p?rderisa kemi nj? trash?gimi kaq t? pasur k?to vite, le t? urdh?rojn? p?rfol?sit e t? vazhdojn? udh?n e l?n? p?rgjysm? nga Noli, p?r t? p?rmbushur komb?tarizimin e ortodoksis? shqiptare, qarkun e saj t? plot? n? historin? ton? kulturore. Nga gjith? ky arsyetim, jo vet?m q? Noli del i krishter? por na duket dhe ortodoks. Edhe pse u arsimua n? Harvard, Zoti i tij nuk ishte biblik, por liturgjik, ritual, kulturor. Kjo duket tek p?rkthimi i Dhjat?s s? Re n? anglishte i cili nuk u krye nga teksti kritik, si? do t? b?nte nj? filolog i Harvardit, por nga teksti zyrtar i kish?s greke, duke e theksuar q? n? titull, si? do t? b?nte nj? teolog ortodoks, ndon?se n? vitet 60 kur botoi k?t? lib?r, ai i kishte dh?n? asaj lamtumir?n. Bibla e Nolit ?sht? kishtare, me sh?nimin dhe vul?n e tij qysh n? faqe t? par?, ?p?r p?rdorim n? kishat shqiptare dhe n? shkollat e katekizm?s?. A mund t? jen? referenca t? tilla shp?rfill?se p?r jet?n dhe vepr?n e Nolit? Bota Shqiptare, 13 janar 2005 --------------------------------- [1] Nga k?rkesa p?r burs? n? Kolegjin e Harvardit: ?Puna q? synoni pas diplomimit: Do t? vazhdoj t? jem prift n? qoft? se nuk do t? b?hem peshkop?, cituar nga Efthim Dodona, Noli i panjohur, Tiran? 1996, f. 30. [2] ?Dhe ti, dashuri e zemr?s sime, eja dhe puthi faqet e ndezura t? shpirtit tim, q? t? pikoj? dhe t? derdhet mjalti q? ?sht? b?r? helm nga tejpjekuria??, Shpirti im i p?rgjumur si Nili, botuar n? Numas, Athin?, 28 dhjetor 1903, marr? nga Fan S. Noli, Vepra I, Tiran? 2003, botuar nga Nasho Jorgaqi (gjetur n? bibliotek?n e parlamentit grek e p?rkthyer nga Foti Cici m? 1998). --------------------------------- Post your free ad now! Yahoo! Canada Personals -------------- next part -------------- HTML attachment scrubbed and removed From aalibali at yahoo.com Sat Jan 29 23:45:52 2005 From: aalibali at yahoo.com (Agron Alibali) Date: Sat, 29 Jan 2005 20:45:52 -0800 (PST) Subject: [ALBSA-Info] Koha Jone, 26 janar 2005 Message-ID: <20050130044552.61115.qmail@web30507.mail.mud.yahoo.com> E Merkure, 26 Janar 2005 SHKARKIMI I KRYEPESHKOPIT, SIPAS LEGJISLACIONIT ORTODOKS NGA AT FOTI CICI Nevoja e legjislacionit ortodoks, tej se drejtes kanonike te shkruar ne shekujt e pare te krishterimit, ka dale nga pervoja e dhimbjes tokesore te nje institucioni sa hyjnor aq dhe njerezor. Pasojat, pra, qe ka sjell vullneti i semure i disa anetareve te kishes, te vegjel a te medhenj, te dobet a te fuqishem, na trashegoi statutet kishtare. Edhe pse ligjvenia ortodokse nuk eshte pjelle e parashikimeve, statutet e kishave autoqefale jane te dyperdorshem; aq sa ligjerojne mbarevajtjen e kishes, njesoj saksionojne dhe parandalimin e se keqes. Pohimi e mohimi e pershkojne njesoj cdo legjislacion ortodoks. Atje ku zbatohen statutet, shmangen spekulimet dhe abuzimet me pushtetin kishtar. Per fat te keq, kur ju jepet pushteti disa anetareve te kishes, sidomos atyre me ambicje te parealizuara gjetke, ata harroje dhe veprojne sikur pushteti te ishte i tyre. Cdo pushtet i krishtere eshte marre hua dhe duhet kthyer nje dite tek Fuqidhenesi, sidomos per ata kishtare qe nuk improvizojne. Kisha ortodokse ruan per kryeprifterinjte e saj perhershmerine ne pushtet, perderisa nuk bejne gabime te renda dhe persa permbushin detyrat e tyre. Kur hierarket nuk mund te funksionojne plotesishte, per shkak te pleqerise a te semundjeve, kisha dhe shteti i atij vendi presin e sugjerojne terheqje nga pushtetaret ortodoks. Cfare ndodh kur nje kryepeshkop i pamundur nuk heq dore nga pushteti? Ky shkrim pershkruan pikerisht kete dukuri permes legjislacionit kishtar te Shqiperise dhe Greqise, perderisa me keta dy shembuj eshte lidhur sot per sot rasti yne. Neni 36 i Rregullores se KOASH-it 1955 "Kryepiskopi dhe anetaret e Sinodhit, per shkak semundjeje kronike ose pleqerie, te cilat nuk u premtojne te permbushin detyrat e tyre, kane te drejte t'i paraqesin kanonikisht dhe me te shkrojtur doreheqjen e tyre sinodhit te Shenjte. Sinodhi i Shenjte ka te drejte te shkarkoje nga detyra kryepiskopin, sonodhiket ose cdo klerik tjeter, kur konstaton se per shkak semundjeje kronike ose pleqerie keta nuk jane ne gjendje te permbushin detyrat e tyre. Paaftesia ne pune provohet kurdohere me raport mjekesor" (Rregullore mbi administrimin e pergjithshem te Kishes Orthodhokse Autoqefale te Shqiperise, Neni 36 ,Tirane 1955). Kjo rregullore, dale pese vjet mbas statutit tone te fundit (1950) eshte pranuar nga hierarkia kishtare e pasdiktatures, perderisa tek shtojcat qe ju bene statutit te fundit ( 1993/1996) nuk u ndryshua asgje ne lidhje me shkarkimin e Kryepeshkopit ne rast pamundshmerie. Legjislacioni ne uqi i sugjeron nje kryepeshkopi te semure a te plakur, a qe te dyja bashke, te jape doreheqjen dhe t'i lejoje Kishes te vijoje vepren e saj me anetaret e shendoshe. Ne rast se ai nuk e bene kete, sepse ndoshta vete semundja mund te mos e lejoje t'a pranoje paaftesine per te qeverisur kishen fizikisht e drejtperdrejt, ekziston Sinodhi i Shenjte, keshilli i peshkopeve, i cili eshte mbi kryepeshkopin. Ne Shqiperi procedurat perkatese jane zhbere dhe presin te ardhmen te zbatohen, ndoshta me peshkope vendore, te cilet mund te kene me pak dhunti se te derguarit e paftuar, por ndoshta do te kene me teper droje Perendie per t'ju dorezuar se drejtes kanunore te ortodoksise. Por cfare thote statuti i vitit 1929, i cili u zevendesua me ate te vitit 1950, per shkarkimin e nje kryepeshkopi te pamundur per KOASH-in? Neni 22 i Statutit te vitit 1929 "Kryepeshkopi, Peshkopi dhe Ikonomi i Madh Mitrofor, per shkak semundjeje kronike ose pleqerie, te cilat nuk u premtojne te permbushin detyrat e tyre Peshkopale, kane te drejte t'i paraqesin kanonikisht dhe me te shkruar doreheqjen e tyre Sinodhit, i cili vendos. Po Sinodhi mundet edhe motu proprio te shfaqi mejtimin mbi semundjen ose pleqerine e tyre pas nje raporti prej pese mjekesh te zgjedhun dy prej Sinodhit vete, dy prej te semurit, dhe nje prej Drejtorise se P. te Shendetesise. Ne qofte se Kryepeshkopi, ose Peshkopi nuk japin doreheqjen brenda dy javeve prej dates se komunikimit, Sinodhi me nje here emeron nje ndihmes Peshkop, i cili merr persiper administrimin e Peshkopates. Kryepeshkopi dhe Peshkopet te deklaruar te pamundur mbajne titullin e tyre dhe permenden ne kishe e ne ceremonite e shenjta prej ndihmesit Peshkop dhe gjithe Klerit po nuk ushtrojne asnje veprim administrativ dhe nuk marrin asnje pjese aktive ne administrimin e Kishes. Ne qofte se Doktoret raportojne pamundesine e tyre, ata japin doreheqjen. (Statuti i Kishes Orthodhokse Autoqefale te Shqiperise, Korce 1929, Neni 22) Drejtshkrimi dhe luhatjet gjuhesore jane te origjinalit. Sic duket nga perqasja e te dy statuteve, legjislacioni ortodoks hedh gjithe pergjegjesine tek anetaret e Sinodit te Shenjte te KOASH-it. A do t'ju pelqente atyre qe kur te plaken a te semuren vete, gje qe keshtu apo ashtu nuk ka fuqine t'i shmanget, anetaret e Sinodit te lihen te rreshqasin e te zhvleresojne pjesen e mire te vepres se tyre? Ne fund te fundit, ne rastin tone cmimin e paguajne ortodokset, te cdo kombesie qofshin, te cilet jane bere keto vite pre e politikave shqiptaro-greke. Perderisa nderhyrja e shtetit nuk permendet ne shkarkimin e kryepeshkopit, e le te ardhmen e kishes ne dore te anetareve te sinodhit, pa parashikuar rrethana specifike si sot. Cfare ndodh ne rast se ata nuk reagojne per te zbatuar legjislacionin ortodoks ne Shqiperi? Nje pergjigje eshte gjendja e sotme ne kishen ortodokse shqiptare, e cila eshte pasoje e nje bashkeqeverisjeje. Statuti i vitit 1950 kerkon te modifikohen ne kete nen, si dhe ne nene te tjera, per te qene i barasdenje me te sotmen dhe te ardhmen e kishes ortodokse ne Shqiperi. Statuti i kishes ortodokse greke, i vitit 1974, eshte me i perpiluar mbi shkarkimet e kryeprifterinjve te paafte. Abuzimet e pushtetit nga disa dhespotlere eshte dicka e pamohueshme ne traditen greke. Kur jane gjalle e mire s'ke c'u ben, sepse gjithe strategjia e qeverisjes synon pikerisht sajimin e nje mjedisi qe ushqen e mbron despotizmin. or kur ata semuren a plaken, veset e tyre behen me demprurese per kishen, prandaj dhe ajo perpiqet te mbrohet. Neni 34 i Statutit te kishes se Greqise. Paragrafi 3 i nenit 34 te Statutit te kishes se Greqise, sic quhet zyrtarisht kisha ortodokse autoqefale greke, parashikon se "ne qofte se nje mitropolit eshte i paafte per permbushjen e detyrave te tij, dhe nese nuk jep doreheqjen me vullnetin e tij, ai hiqet nga detyra me vendim te nje komisioni perbere nga kryetari i keshillit te shtetit, ose zevendesi i tij i ligjshem, si kryetar i ketij komisioni, si dhe dy profesoreve te Fakultetit te Mjekesise, te njerit prej universiteteve te ketij vendi. Ne paragrafin 5 thuhet se mbas perpilimit te procedurave perkatese, perafersisht mbas 15 ditesh, "kryeprifti thirret me shkrim per nje vizite mjekesore, te pakten dhjete dite para vizites qe eshte paracaktuar t'i behet. Ne qofte se kryeprifti nuk paraqitet per viziten mjekesore te detyruar, komisioni shkon ne vendbanimin e tij per viziten e kerkuar. Nese kryeprifti perseri refuzon te vizitohet, kjo pranohet nga komisioni. Vete ky fakt konsiderohet si evidenca e pakundershtueshme e rrefimit te paaftesise se tij. Mbas kesaj, Sinodi i Shenjte detyrohet, pa asnje formulim tjeter, ta shkarkoje kryepriftin nga te gjitha detyrat". Ne paragrafin 6 parashikohet se "ne qofte se komisioni nuk eshte i njezeshem mbi kete evidence, kryetari fton ne komision dhe anetaret mjekesore qe jane plotesues/zevendesues, dhe me kete shtim ne numer komisioni shkon perseri per te vizituar mjekesisht kryepiftin. Ky vendim, pastaj, eshte i detyrueshem me cdo kusht per Sinodin". Mbas vendimit te Sinodit dhe njoftimit te qeverise brenda dhjete ditesh, neni 6 konkludon se "del dekreti presidencial i cili njofton shkarkimin e mitropolitit". Ketu duhet bere nje qartesim me nuancat e fjaleve "kryeprift" dhe "mitropolit" ne greqishte, me teper te peshtjellimit qe mund te shkaktoje kjo ne shqipe. Ne origjinalin grek permendet me teper fjala "kryeprift (arhieras), qe ne fjalesin ortodoks do te thote "peshkopi, mitropoliti ose kryepeshkopi". Por edhe kur perdoret fjala "mitropolit" (mitropolitis), kjo vlen dhe per kryepeshkopin, pikerisht se kryepeshkopi para se te jete i tille eshte mitropolit i nje mitropolie, i Tiranes, fjala bie, pa te cilen nuk mund te titullohej kryepeshkop. Pershkrimi ne kete zone te statutit grek shpreh shqetesimin e kishes ortodokse per te ardhmen e saj. Cdo gje duhet te parashikohet per te mbrojtur institucionin, por dhe prestigjin e pushtetareve. Kultizimi i pasionit Nga leximi i tre statuteve shqiptare e greke del se kur nje kryepeshkop a mitropolit nuk mund te permbushe detyrat e tij, ai duhet te shkarkohet. Kjo behet per te miren e kishes dhe per jetegjatesine e kujtimit te tij. Gjithsesi, shembulli i kishes greke eshte per te imituar. Ne baze te ketij legjislacioni Sinodi i kishes greke ka kryer e po vijon keto vite zevendesimin e nje numri mitropolitesh, te cilet u shkarkuan per arsye pamundshmerie ne sherbese, avaresisht se perpiqeshin te mbuloheshin mbas disa bashkepunetoreve te blere a te shitur, te cilet jane gati te "vertetojne", ne cdo regjim e ne cdo vend, se administrimi i sherbeses shkon si vaji. Sipas legjislacionit kishtar te miratuar nga shteti shqiptar, opinioni ortodoks dhe faktoret shteterore duhet te ushtrojne presion ndaj anetareve te sinodit te KOASH-it, te cilet besojne se jane shqiptare dhe madje ortodokse te kulluar. Sinodiket, sidomos ata te lindurit ne Shqiperi, duhet te pergjigjen e t'i artikulojne opinionit shqiptar gjykimin mbi procedurat kanonike te KOASH-it. Apo mos heshtja nenkupton ftesen per perfshirje te elementeve a formacioneve jo ortodokse, te ngaterrestareve, te cilet duhet te nderhyjne serish ne ceshtjet tona, per te perligjur edhe nje here nderhyrje te tjera te kishes greke ne Shqiperi? Thyerja e kryqeve, edhe kur behet me motive thyese, nuk besoj se behet ndaj ortodoksise sesa ndaj pushtetareve abuzues te saj, te cilet kembengulin se qenkan garancia e te drejtave fetare ne Shqiperi, edhe pse shkelin ne te njejten kohe te drejten kanunore te Kishes Ortodokse. E te gjitha keto ndodhin ne nje kishe autoqefale me njerez e tituj te rende, por pa mendimin teologjik, e prandaj gjithmone nen kujdestari te fqinjeve. Tendenca e kryepeshkopit Anastasios per te sunduar me menyra tejortodokse eshte denuar nga vete Patriakana e Kostandinopojes. Ishte koha e krizes ortodokse te mesviteve 90, kur kryepeshkopi perpiqej te orientonte te gjitha kampet nderluftuese, per t'u imponuar me cdo cmim ne Shqiperi. Kerkonte madje te mbreterohej vete, pa sinod, ose me njerez nga Greqia, por qe duhej te zgjidheshin prej tij dhe jo prej patrikanes a pales shqiptare. Ne nje pergjigje ndaj patrikanes, kryepeshkopi pranon se patriku Vartholomeos e akuzoi per "dem moral", sepse sipas patrikut, "ne baze te ekleziologjise dhe se drejtes kanunore te kishes ortodokse, nuk eshte e mundur qe kisha e Shqiperise te qeveriset vetem nga Njeshi, a qofte dhe nga nje keshill kishtar i pergjithshem, duke perbere kesisoj kopje te marra nga kisha jo ortodokse" (leter-pergjigje e kryepeshkopit Anastasios drejtuar Vartholomeos, 5 tetor 1996, cituar nga Apostolos Glavinas, I Orthodoksi Ekklisia tis Alvanias, Selanik 1998 f.270 Aftesia zhdervjellese e kryepeshkopit Anastasios tek pergjigja ndaj patrikut Vartholomeos eshte e pashoqe, sidomos kur ai mbrohet duke thene dicka te rreme: " ... te dy statutet e kishes shqiptare jane ne fuqi", ne nje kohe qe publikisht mbrohej ne opinionin shqiptar dhe ne ate tej Ballkanit, se "statuti i vitit 1929 eshte shfuqizuar ne vitin 1950", sepse pikerisht ai statut cenonte interesat e tij, perderisa kerkonte qe kryepeshkopi te ishte me kombesi shqiptare. Por sic pame me siper, statuti i vitit 1929, tashme, eshte me kembengules ne shkarkimin e nje kryeprifti te pamundur, perderisa ai kerkon qe nje nga anetaret e komisionit mjekesor duhet te caktohet nga shteti. Kishte paraardhes por s'paska pasardhes? Sistemi qeverises ne otodoksi eshte sinodik, pra, kolegjial me cdo kuptim, dhe jo monist (A e ndieni se sa banale tingellon tashme fjala monist ne shqipe?. Por ja qe shume gjera ne jeten e KOASH-it nuk shpjegohen ndryshe, vecse me ate terminologji, pavaresisht se glosari i diktatures anashkalohet edhe per faktin se shqipja e pasdiktatures bie ne kurth e nuk lejon asociime te tilla), pamundesia psikologjike e kryepeshkopit per te bashkepunuar me menyra ortodokse ne kisha, pasioni i tij per te personalizuar gjithcka, madje edhe potencialin e dhuntive te bashkekohesve, shqiptare e greke, metodat sendergjuese per te mos lejuar mekembes, te gjitha keto, pra, e te tjera, jane formuluar nga opinioni i shendoshe i vete ortodoksise greke. Ja disa nga pyetjet qe gazeta "Ortodoksia" i drejtoi kryepeshkopit ne vitin 1996, viti kur ai u zbulua per loje te shumefishte ne kurriz te shqiptareve, por dhe te te drejtave ortodokse ne Shqiperi: "-A eshte e vertete se i propozuat Patrikanes per te zgjedhur nje peshkop ndihmes per ju, nje arqimandrit me shtetesi greke, bashkepunetori juaj i dikurshem ne punet misionare? ... -A eshte e vertete se ju pelqen te punoni vetem dhe te kerkoni bashkepunetore qe t'ju ndjekin me besnikeri dhe te zbatojne verberisht urdhrat tuaj?... -A eshte e vertete se nuk u perkujdeset per te lejuar nje zevendes ne katedren tuaj ne universitetin e Athines?... Na njihni dhe ju njohim mire, Fortlumturi..." (I Orthodoksia, Athine, shtator 1996/15). Me gjithe respektin ndaj kryepeshkopit Anastasios, nuk mund te mos nxjerrim ne pah veshtiresine e tij te pandreqshme per te mos lejuar pasardhes, per te perndjekur e izoluar ata qe e kane ndijuar personalitetin e tij, qofte me intuite, e qofte me pervoje a depertueshmeri. Kete pasion te semure, tmerrin se dikush do ta zevendesoje Ate nje dite, kryepeshkopi e ka kthyer ne strategji qysh kur ishte pedagog ne Athine, dhe madje kur ishte ne shendet te mire mendor. Historia tregoi se ai e permbushi pasionin dhe e la katedren e tij pa pasardhes. Edhe kur kaloi moshen e pensionit, ne vitin 1994, kryepeshkopi i Shqiperise nuk pranonte te jepte doreheqjen nga Universiteti i Athines, duke vene ne pozite te veshtire trupin pedagogjik te profesoreve te teologjise, te cilet shpreheshin hapur gjate viteve te studimeve tona atje. As mekembes, e as doreheqje. Ai pranoi te jape doreheqjen vetem ne vitin 1997, mbasi fakulteti i teologjise i ofroi Atij nje pritje honorale te bujshme, ne menyre qe ai te lironte katedren dhe zyren e tij, ku shkruhej me shkronja te verdha ne greqishte: "Profesor Anastasios Janullatos, kryepeshkop i Tiranes dhe Gjithe Shqiperise". Rituali i nderthurjes Eshte e pritshme qe mbas perligjjes se ketij argumenti kanonik, mbi shkarkimin e nje kryepeshkopi te pamundur, te lindin persiatje sentimentale. Nga njera ane keto jane pjese e virtytit shqiptar mbi respektin e moshes, semundjes, mikpritjes dhe te detyrimit ndaj bamiresve, sidomos kur ata bien. Gjitheky arsyetim eshte pjese e tipareve te institucioneve tona etnokulturore. Nga ana tjeter, shprehje te tilla jane evidenca e pakundershtueshme (me te njejtin kuptim si me siper) e realitetit psikologjik te ortodoksise shqiptare, si pasoje e manipulimit, e trushplarjes dhe e kultberjes. Kush me shume e kush me pak. Mjaft kryprifterinj ortodokse, sidomos ne rajonin tone, shume here pergojojne modelet qeverisese te kishave te tjera, kur ne praktike e administrojne pushtetin larg tipareve te sherbeses se tyre, e cila ka gjithcka pervecse modesti e vetemohim. Kisha ortodokse, sic thame me siper, per te mbrojtur anetaret e saj dhe per te mbrojtur vepren e te gjalleve, te plakur a te pamundesuar tani, por sundues e frikeshtene dikur, eshte detyruar te mberrije ne formulime ligjvenese, te cilat ne nuk mund t'i injorojme, sepse nuk na intereson dobesimi i institucionit ortodoks ne Shqiperi. Ne qofte se dikush ka te lulezuar pasionin e hakmarrjes, por gjate gjithe sherbeses se tij e ka fshehur a kontrolluar ate, kur humbet shendetin ai behet rob i ketij pasioni. Nje kryeprift i tille ka te ngjare te mbyllet ne nje dhome gjithe diten, me shprese se mikrobet jane ato qe i kerkojne pushtetin, e jo Jetedhenesi qe i ka hapur krahet pa hile. Duke qene i skllaveruar nga fobia e humbjes se pushtetit dhe hakmarrja ndaj kritikuesve, i semuri behet pre e servileve, te cilet i vertiten rreth e rrotull si korbat ... sa here qe shprehet ndonje gjykim kritikues, ashtu sic e ka per doktrine feja ortodokse, kryeprifti i pamundur gjen fuqi e nis telefonatat me peshkope ortodokse neper vise te largeta, per te kerkuar zhveshjen e prifterinjeve teologe shqiptare, te cilet me shkrime te tilla "kerkojne te zhdukin interesat greke ne Shqiperi". E verteta eshte se formuluesit shqiptare ortodokse jane kaq te balancuar, saqe pranojne te mos kuptohen e te perbalten nga disa bashkekombas driteshkurter, sesa te pranojne cenimin e te drejtave te njeriut ne Shqiperi; kjo eshte sherbesa jone, Fortlumturi! Reagimet e semura nga nje mjedis gjysme i manipuluar e gjysme i korruptuar, sic eshte kryepeshkopata e Tiranes sot, hyjne ne te njejten gjini me ato te regjimit politik mbas hapjes se ambasadave ne vitin 1990. Ato dite, edhe me naivet e provinces (naive per shkak te distances dhe te pafajshmerise, e jo te kultivimit klasor) shquan per here te pare improvizimin si mjet qeverisjeje e sundimi, ne nje kohe qe ata me te thekurit kremtonin duke u ndier profete. Ndersa ky debat, edhe pse mund te trajtohet nga rrogetaret e kryepeshkopit si keqdashes, investon ne nderimin e nje primati me njohje universale, ne ruajtjen e emrit te tij, i cili eshte i dashur per shume shqiptare. Mbi te gjitha, vecse, ne sakrifikojme per te mbrojtur e fuqizuar nje institucion me vlera unike ne rajonin e Ballkanit, i cili ende ka shume per te thene e dhene ne Shqiperi. Qofte e kuptuar se kisha ortodokse shqiptare na tejkalon si ne, ashtu dhe gjithe primatet e saj, duke perfshire dhe Fan Nolin e Anastasios Janullatosin! Per ne ortodokset as Zoti nuk besohet si kult, e pa le me krijesat e Tij, sado te dhuntishme a te hirshme qofshin. Si rrjedhoje, ortodoksia shqiptare fton sot anetaret e saj te zgjohen e te bashkepunojne per pacenueshmerine e saj, per zbatimin e se drejtes kanunore te ortodoksise se perbotshme, per nje dialektike me kishen vendore sa me pak te dhimbshme, duke e ndare veten nga qendrime qe mund te ndervijojne jashte saj, edhe pse me petka ortodokse. Kjo periudhe historike i ftn shqiptaret ortodokse te deshmojne pjekurine e tyre qytetare, fisnikerine e misionit shqiptar ortodoks, por dhe permbajtjen spirituale qe ata kane perftuar keto vite pritjeje. Ndoshta ky proces ka per te qene dhe sfida e tyre; dhente Zoti! __________________________________ Do you Yahoo!? The all-new My Yahoo! - Get yours free! http://my.yahoo.com