[ALBSA-Info] Koha Jone: Kryqezim-Ckryqezim i Relievit Shqiptar

[Agron Alibali]

E Merkure, 22 Shtator 2004


KRYQEZIM-CKRYQEZIM I RELIEVIT
 
At Foti Cici
 
Eshte nevoje shpirterore e psikologjike e ushtruesit
te besimit ortodoks per ta ngulur veten mes disa
simboleve te cilat rendom i ka te paradhena e jo te
perzgjedhura. Bashkevendosja e ortodoksit me simbolet
hyjnore kercenohet gjithmone nga vetevendosja e tij,
perderisa simbolika pamore perdoret si mjet ne betejen
per t'u ruajtur nga vetvetja dhe nga bota. Por cfare
ndodh me ortodokset kur keto simbole dalin nga
shprehja e perdorimit privat dhe i ekspozohen botes se
larmishme e te perzier nga cdo pikepamje? 
 
Ne qofte se te krishteret e trajtojne boten jashte
tyre, paresisht terrenin gjeografik, si krijese te
nderlikuar por tmerresisht te bukur, sepse gjithcka
eshte bere "me urtesi", ata kane nevoje te admirojne e
te shtangen. Cdo maje e heshtur mali, cdo shkundje e
hirshme shpendesh, cdo shpengim i shtazeve, cdo detaj
i krijeses lendore, pra, shpirtezohet dhe lidhet, qe
te marre kuptim, me mikroboten njerezore, e
bashkeqenshme kjo me simbolet e tyre fetare. 
 
Me keto bindje, ekspozimi ne nje lartesi gjeografike i
nje kryqi, fjala bie, nuk mund te shprehe ngadhenjim
te Kryqit mbi boten. Perkundrazi, nje akt i tille,
sidomos ne nje reliev shqiptar, eshte nenshtrim i
simbolit te terecmuar ndaj kesaj bote. Nga ana tjeter,
cfare nevoje ka nje permbajtje kompakte e hyjnores per
t'u epersuar me kaq ankth ne nje zone te mbingarkuar
me simbole? 
 
Gjithsesi keto episode jane pasoje e nje ideologjie te
qarte tashme, prandaj dhe vlejne per t'i nxitur
besimtaret ortodokse te perpiqen vete, te tundohen e
te rizbulojne rrenjet e tyre, qofte me lexime, degjime
a qofte me intuite. Kjo perspektive fryme vlen shume
me teper sesa gjithe protestat zemerore ndaj rrenimit
te nje objekti prej betoni...  
 
Nje religjion qe i imponon botes simbolet e tij, ai
ben dy te keqija: nga njera ane dhunon boten e Zotit,
ndersa ne te njejten kohe banalizon simboliken hyjnore
te vete besimit ne fjale. Bartesit e kesaj mendesie
shkelin porosine e vetevendosjes se njeriut, thelbin e
lirise, te cilin Krishti iu lecit ortodokseve permes
kishes: "Cdo fryme/krijese, le te lavderoje Zotin...".
E pra cdonjeri qe ve dore mbi larmishmerine e krijeses
se Zotit, per t'i dhene asaj trajten e vet, edhe pse
nen emrin e Tij, duhet te ndalet. 
 
Kryqezata e ortodoksise zyrtare ne Shqiperi nuk ka me
lidhje me strategjine fillestare te dergates, as me
trashegimine tone spirituale, por as me traditen e
shendoshe te rajonit te Ballkanit. Ortodoksia e
predikuar tek ne, qofte dhe nga misionaret e huaj te
se kaluares, duke perkujtuar shen Kozmain, per
shembull, neper kisha a ne oborre kishash, nen hije
pemesh a ne terren me grigje te krishtere, ishte
ortodoksí e vertetesise dhe e frymes, e modestise
fisnike dhe e perulesise askeike, e ndricimit permes
skamjes dhe erresires, ishte fe e kryqeve te drunjta
si shenja brendakishtare, per ngushellim e ogur
shprese, per pendese e shprestari, si stacione
shpirterore, pika referimi, relika, pra, e jo
shkarkime ja-ku-jemi arrogance. 
 
Ashtu si perdorimi shenjterues i nje simboli kombetar,
si p.sh. i flamurit, eshte idhulltari per mendesine e
krishtere, a nuk eshte me keq, per cdo mendesi civile,
nje perdorim banal i kryqit? Ka shume gjera qe mbeten
pezull por qe mund te hijeshonin kalimin e misionareve
ne historine shqiptare me shume sesa kupolat e larta
bizantine, te cilat perpiqen te kaptojne minarete, e
kryqet prej betoni, te cilet metojne te nenshkruajne
universin e larmishem shqiptar. Literatura teologjike
e liturgjike ortodokse mbetet ende prone e nje elite
qe mund ta shfrytezoje vetem ne gjuhe te tjera, edhe
pse njezet vellime te tilla, per shembull, vlejne me
shume sesa gjithe keto ngrehina. 
 
Nuk kemi te drejte te mbrohemi e te ngreme ketu
pretekstet e etikes. Kur institucionet fetare u
predikojne shqiptareve qe te mos jene lakmues, kjo nuk
do te thote se institucionet ne fjale kane te drejte
te sillen grabitqare ndaj pjeses tjeter te natyres. 
 
Sigurisht qe heqja a, ne pamundesi, thyerja e nje
kryqi publik, mbas gjithe kesaj ngarkese ateizmi te
institucionalizuar ne te njejtin reliev, eshte mekat
per te krishteret, sakrilegj per jo te krishteret, e
skandal per tingellimen e shqipes neper bote. Faji nuk
mund te jete jetim, kur te tre palet jane te
ndergjegjshme per deshirat dhe aksionet e tyre. Kush e
ka fajin: grishesi, ngjizesi, apo prishesi i simbolit?

 
Sa per prishesin, ky eshte si skluptori, i cili zbaton
ligjet e artit te tij; ai pjeseton e heq nga guri per
te daltuar e lemuar, per te trajtesuar shformesine,
edhe pse guri si lende a si gjini mund te trajtohet
nga disa si simbol i mire e i cmuar, ashtu sic eshte,
e per te tjere mund te jete kult, objekt adhurimi,
prape ashtu sic eshte. Gdhendesi prish per te ndrequr.
Ajo eshte ndergjegjja e tij, "feja" e tij, fati yne,
dhe ashtu duhet respektuar, perderisa e kemi pranuar.
Sepse duam qe edhe ata te respektojne e te mbrojne
ndergjegjjen tone, fene tone. 
 
Duke medituar per situaten tone te pashoqe ne histori,
me vjen ndermend nje mendimtar i krishterimit,
Augustini i Hiponit, i cili duke pare nje mungese te
theksuar stabiliteti politik ne Romen e shekullit V,
paraqiti nje kritike gjakftohte ndaj mitit te shtetit
romak. Fjalet e tij mund te pershtaten shume lehte ne
rastin tone, me nuancat e realitetit: "Te gjitha
shoqerite tokesore duhet te perballen me problemet dhe
rreziqet e jetes njerezore. Asnje shoqeri e tille,
madje as kisha, eshte 'Qyteti qiellor' i Perendise." 
 
Krishti nuk na percaktoi ndonje model qeverises per
kete bote, as ne teori e as ne aksion, prandaj dhe
dicka e tille nuk mbijetoi. Por ama na deftoi se ne
duhet te bejme bindje si ndaj Perendise, ashtu edhe
ndaj Cezarit/shtetit, edhe pse keto bindje Jezui i
ndau, qe te mos ngaterrohen e te thuren pastaj me
njera-tjetren. Pa dyshim, mekati i kryqezimit te
relievit shqiptar do t'iu kthehet kryqezuesve... 
 
19 shtator 2004 
 
"e Diela mbas Lartesimit te Kryqit - sipas kalendarit
ortodoks)
 



		
__________________________________
Do you Yahoo!?
Yahoo! Mail - Helps protect you from nasty viruses.
http://promotions.yahoo.com/new_mail