[ALBSA-Info] Zbulim arkeologjik ne Tragjas

[Agron Alibali]

Faqe        20 - Kulturë
    

      

zbulimi

 
        

Relievet i ka zbuluar një bujk, i cili            po
punonte tokën e tij me një traktor të vogël.          
 Pasi i ka parë, ai i ka marrë dhe i ka çuar në       
    shtëpinë e tij relievet dhe tashmë i mban me
fanatizëm            si një thesar të vyer...

      

 

 
        

ARKEOLOGET/ Në vendin e zbulimit duken gjurmët        
   e një tempulli të lashtë

      

 

 
Një bujk zbulon në          Vlorë dy relieve
2000-vjeçare

 

 
 
        

Ilia Çano*

      


Një zbulim i rrallë në          një fshat të Vlorës,
ku kanë dalë në dritë          krejt rastësisht dy
relieve në gurë, 2000 vjeçare.

      

Ky zbulim në fshatin Tragjas të rrethit të Vlorës,    
     ka tërhequr vëmendjen e specialistëve të muzeut
të          këtij qyteti, si nga vlera historike e
arkeologjike, ashtu edhe nga          vlera artistike
e tyre. Ai që i ka zbuluar është një          bujk i
cili po punonte tokën e tij me një traktor të vogël.  
       Pasi i ka parë ai i ka marrë dhe i ka çuar në
shtëpinë          e tij relievet dhe tashmë i mban me
fanatizëm si një thesar          të vyer. Vlera e
veçantë e këtyre objekteve na nxiti          për të
shkruar, e për të gjetur kësisoj një          mënyrë
për tërheqjen e tyre pranë institucioneve          të
specializuara pa anashkaluar të drejtat që ka
poseduesi          i tyre.

      

Një orakull që flijohet
         Relievi i parë i ka dimensionet 50X90 dhe
është gdhendur          në gur të bardhë, të ngjashme
me formacionet gëlqerore          të territorit
përreth. Përmbajtja e relievit është          shumë
interesante dhe shpjegon historinë e këtij fshati,    
     dhe ndoshta edhe origjinën e vërtetë të tij.

      

Figura qendrore e këtij relievi është një orakull     
    në çast flijimi, i cili mban në dorë kokën        
 e një cjapi. Ai është i ulur dhe përpara tij vihet   
      re fare mirë altari në formë cilindri, rreth të
cilit          përdridhet një degë hardhie. Relievi ka
edhe dy figura          të tjera anësore, të veshur me
kiton, që marrin pjesë          në procesionin fetar.

      

Para disa vjetësh kur na u kërkua një element për     
    fshatin Tragjas, duke u nisur nga zhvillimi
fonetik i toponimit Tragjas,          Tragos,
Tragjedi, Trageste, rekomanduam figurën e një cjapi.  
       Kur pamë relievin 2000 vjet më të vjetër se
emblema          u befasuam. Ishte një rastësi apo
supozimet tona kishin qenë          të sakta? Për këtë
vajtëm në vend. Vendgjetja          kishte një peisazh
shumë të bukur pranë një burimi          dhe vendi
ishte i mbuluar me pemë. Pas një vëzhgimi zbuluam     
    një mur rrethues me llaç dhe mbeturinat e një
ndërtese          ndoshta të tempullit. Në lashtësi
cjapit i thoshin Tragos,          dhe zakonisht ai
bëhej kurban në fillim të pranverës          gjatë
Dionisaleve. Siç dihet, nga kjo festë e përvitshme    
     lindi tragjedia. Tragjasi, natyrisht, nuk mund të
krahasohet me qendrat          pagane, si Hynfeu i
përmendur nga autorët e lashtë ose          Dodona e
famshme, por si qendër lokale mund të identifikohet   
      dhe vlerësohet. Kur thuhet se Tragjedia lindi te
grekët e lashtë,          pse mos të themi se ajo
është luajtur edhe në Tragjasin          tonë të
vogël. Pranë këtij fshati në Orikum          ndodhet
një teatër, jo më shumë se 5 km larg. Studime         
të mëtejshme, ndoshta do të vërtetojnë plotësisht     
    këtë. Relievi ka edhe vlera artistike. Figurat
përgjithësisht          kanë pamje realiste dhe
zgjidhje monumentale.

      

Dy kalorës romakë
         Relievi i dytë ka dimensione 70 me 52,
gdhendur në gur të          butë të Karaburunit. Ajo
është një stelë          e pajisur dhe me një
mbishkrim ku dallohet me vështirësi          teksti
Dimenion. Mendojmë se ky reliev paraqet vlera të
jashtëzakonshme          për mënyrën e armatimit të
ushtrisë në periudhën          romake. Në planin
ballor janë vendosur dy kalorës, kurse          në
sfond dy shigjetarë bashkë me mburojat e tyre. Edhe   
      këtu figurat dhe pamjet e torsteve janë të
qarta, por kokat          e luftëtarëve janë krejt të
dëmtuara. Dëmtimi          duhet të ketë ndodhur në
kohën e ardhjes së fiseve          barbare, ku ka
patur mjaft shembuj të shkatërrimit të relieve        
 të antikitetit dhe vjedhje masive të varreve.

      

Të dyja veprat e artit ngjajnë në teknikën e tyre     
    dhe i përkasin shekullit të parë para erës së     
    re, në bazë të krahasimit me vepra të tjera. Një  
       reliev romak që ndodhet në Paris ka një
ngjashmëri          të madhe me të gjithë elementët
etnografikë dhe          artistikë me relievet e
Tragjasit. Ndaj ne e konsiderojmë këtë          gjetje
një zbulim me rëndësi që duhet të tërheqë         
vëmendjen për studimin dhe ekspozimin e tyre. Zbulimi
mund të          jetë edhe një nisje për gërmimin e
tempullit që          mund të përfaqësojë një monument
të ri për          vendin tonë.

      

Një zbulim i ngjashëm para 98 vitesh

      

Në vitin 1906, kur në fshatin Vrap të Tiranës u zbulua
         nga një bujk një thesar me enë floriri,
ngjarja kaloi në          heshtje. Bujku që nuk ia
dinte vlerën asaj që kishte gjetur,          e shiti
te një bej për disa mezhite. Do të kalonin vite       
  dhe ky thesar do të bëhej i përmendur, e ankand pas
ankandi          do të përfundonte në Muzeun e Nju
Jorkut me vlerë          miliona dollarë.

      

* (arkeolog)

      

  

 
      

    
 
©          2003 Gazeta Panorama

__________________________________
Do you Yahoo!?
Yahoo! Mail - More reliable, more storage, less spam
http://mail.yahoo.com