[ALBSA-Info] Monopolet ne Shqiperi

[Agron Alibali]

E Diele, 13 Korrik 2003


MONOPOLI, DOMINANT NE EKONOMINE SHQIPTARE

Sipas eksperteve te fushes, te Ministrise se
Ekonomise, ne momentin qe diktoheshin situatat monopol
te ndonje kompanie private, keto nuk duhet te
lejoheshin nga shteti. Eshte shume i nevojshem
miratimi i ligjit per konkurencen

Ja kompanite monopol ne vendin tone:

- "KESH sh.a" ne sektorin elektro-energjetik

- "Posta shqiptare" ne sektorin e telekomunikacioneve

- "Albtelekom sh.a" ne sektorin e telefonise fikse

- "Ujesjelles sh.a" ne sektorin publik	

- "Banka e Kursimeve"	ne sektorin bankar	etj. 

Ja sektoret me pozicione dominuese:

- Prodhim dhe tregtim hidrokarburesh	kompanite greke

- Telefoni e levizshme	kompanite greke

- Banka te nivelit te dyte	kompanite greke etj. 

Eglantina Nasi

Ne Shqiperi shteti eshte realisht monopolisti me i
madh ne sektoret strategjike. Nga ana tjeter,
kompanite greke kane pozicionet dominante ne sektore
te tjere fitimprures si tregtimi i hidrokarbureve,
telefonia e levizshme, bankat e nivelit te dyte etj.
Ekspertet e sektorit te antimonopolit ne ministrine e
Ekonomise sqarojne se monopolet ne disa prej sektoreve
strategjike nuk mund te shmangen. Ne keto raste, duhet
vetem t'i kontrollosh ato, per te mos i lejuar te
abuzojne ne treg. Pershembull, Albtelekomi qe ofron
sherbimin e internetit perkrah operatoreve qe ua jep
vete aksesin duhet kontrolluar, nese kete sherbim e
ofron me te njejtat kushte dhe kosto, apo nxjerr
fitime me te medha duke perfituar nga pozicioni i tij
monopol? "Ne gjithe boten sherbimet postare,
energjetike, telekomunikacioneve jane monopole. Ato
nuk mund t'i shmangim dot se jane sherbime
strategjike. Por tashme kane filluar perpjekjet per
liberalizimin e ketyre strukturave" shprehen
ekspertet. Po qe nje gje e tille te arrihet edhe ne
Shqiperi, duhet qe te realizohen me pare kushtet e
nevojshme teknike. Monopolet ne natyre, jane me
efiçente, sesa shoqerite ne konkurence. Sepse ngritja
e 20 ndermarrjeve per te ofruar te njejtin sherbim do
kete nje kosto me te larte ekonomike. Por paraqitet e
nevojshme per liberalizimin e çmimeve dhe sherbimeve. 

Greket, dominojne ne ekonomine shqiptare

Deputetet shqiptare te komisionit parlamentar te
Ekonomise dhe ekspertet e drejtorise se Konkurences
jane te mendimit se prania e grekeve ne sektore te
ndryshem te ekonomise ka krijuar nje pozicion dominant
te tyre nga i cili, ne shumicen e rasteve perfitohet
ne menyre te padrejte. "Nuk mund te thuash se ato
krijojne monopole, por zoterojne pozicione dominante.
Reagimi i deputeteve shqiptare ne lidhje me
kundershtine e ketij pozicioni eshte mese i drejte.
Dominanca kolektive duhet te shmanget, sepse ajo
demton ndermarrjet e tjera" pohon lidhur me nje fakt
te tille drejtoresha e konkurrences prane ministrise
se Ekonomise, Edlira Baraj. Prej shume kohesh,
opinioni shqiptar ka reaguar ndaj pozicionimit te dy
kompanive greke ne telefonine e levizshme apo edhe te
7 kompanive greke per tregtimin e hidrokarbureve. Ne
teorine ekonomike kjo quhet pozicion oligopol, pra
prania e shume operatoreve nga i njejti vend. Aplikimi
i saj behet i rrezikshem ne momentin kur operatoret ne
menyre juridike apo faktike vendosin te bashkepunojne
me njeri-tjetrin per te luajtur ne treg me ofrimin e
çmimeve dhe sherbimeve. Nje gje te tille ne Shqiperi
te shtyn ta mendosh fakti i aplikimit te tarifave me
te larta ne rajon nga ana e dy operatoreve greke. Nje
liste e madhe me ankesa ka mberritur gjate kesaj
periudhe ne Drejtorine Antimonpol nga ana e Shoqates
se Konsumatorit. Qytetaret kerkojne qe kjo drejtori te
reagoje ndaj ketij pozicionimi dominant ne tregun e
telefonise se levishme. Por nje gje e tille nuk mund
te behet, pasi parlamenti shqiptar nuk ka miratuar
ende projektligjin "Per konkurrencen" i cili percakton
nje kontrroll nga ana e organeve kompetente edhe per
pozicionet dominante ne treg. Ekspertet jane te
mendimit se qeveria shqiptare eshte teper e vonuar ne
hartimin e ligjit te ri "Per konkurrencen" pasi ai
duhej te kishte perfunduar para se te fillonte fushata
masive e privatizimeve. 

Flet z.Edlira Baraj, drejtoresha e Konkurrences prane
ME-se:

Z.Baraj, sapo keni paraqitur ne parlament
projektligjin e ri "Per konkurencen". Si e mbron ai
tregun nga situatat monopol?

- Ky projektligj do trajtoje bashkimet e medha ne
treg, pozicionet dominuese dhe marreveshjet, te cilat
do konceptohen ndryshe nga ç'trajtohen ne ligjin
aktual "Per konkurencen". Konkretisht, nuk do vihet me
theksi te pozicioni dominues, por te abuzimi me te. Ai
mund te behet edhe duke lidhur marreveshje juridike
apo faktike me operatoret e tjere per te caktuar lojen
e perbashket ne treg me çmimet dhe sherbimet. I takon
autoritetit te konkurrences qe te gjykoje lejimin e
ketyre marreveshjeve. 

Cilat jane monopolet qe ekzistojne ne Shqiperi dhe
perse lejohen ato?

- Ne vendin tone ekzistojne monopole ne sektore
strategjike si telekomunikacione, ujesjellesa,
energjetike etj. Permendim ketu pozicionin monopol ne
telefonine fikse te kompanise "Albtelecom", te Bankes
se Kursimeve ne nje pjese sherbimesh, KESHit etj. Por
pozicione dominuese (monopole) jane krijuar edhe ne
sektorin privat. Ketu futet ekzistenca e çmimeve te
larta ne telekomunikacion (ndonese vitet e fundit kane
hyre ne treg dy operatore). Por edhe mbajtja e çmimeve
te larta per hidrokarburet, pavaresisht se ministria
perkatese ka rene ne marreveshje me tregtaret per
uljen e tij. Prandaj, qe ne fillim te privatizimeve
dhe licensimeve nuk duhet te lejoheshin bashkimet qe
krijonin pozicion dominues. 

Ne sektorin e tregtimit te naftes, jane rreth 7
shoqeri nafte greke. A perben ky monopol? 

- Ne sektorin e tregtimit te gazit dhe naftes, nuk
mund te behet fjale per nje situate monopoli, por
vetem per pozicion dominant. Jane 20 te tilla qe jane
licencuar nga ana e ministrise se Energjetikes dhe nje
pjese tjeter ne treg e ze "ARMO". Monopoli mund te
quhet nese ato kane nje marreveshje te fshehur mes
tyre duke bashkepunuar me njera-tjetren. Por nuk dime
nje gje te tille. 

Monopolet, a jane gjithmone te rrezikshme? Si po behet
liberalizimi i ndermarrjeve te sistemit monopol ne
vendin tone?

- Monopolet ne natyre jane me efiçente, sesa shoqerite
ne konkurrence. Sepse ngritja e shume ndermarrjeve per
te ofruar te njejtin sherbim do kete nje kosto me te
larte ekonomike, por eshte positive, persa i perket
sherbimit qe i ofrohet konsumatorit tone sepse
realizohet loja me uljen e çmimeve. 

Sipas te dhenave ne KESh ka filluar procesi i
ristrukturimit te tij, pra ndarja ne tre sektore te
veçante, transmetim, prodhim dhe shperndarje. Me pas
secili prej tyre do te pajtoje operatoret e tij ne
lidhje me proceset e veçanta. Kjo eshte ne baze te
çmonopolizimit te ndermarrjes KESH sh.a. Nga ana
tjeter, edhe per kompanine "Albtelekom sh.a" po fillon
faza e liberalizimeve te para, te cilat po duken ne
fushen e shtimit te operatoreve lokale. Pra,
Albtelekomi e hoqi aksesin e brendshem lidhur me kete
problem. Edhe Banka e Kursimeve ka liberalizuar nje
pjese te sherbimeve per te cilat dikur zoteronte
aksesin e vetem.


__________________________________
Do you Yahoo!?
SBC Yahoo! DSL - Now only $29.95 per month!
http://sbc.yahoo.com