[ALBSA-Info] Fwd: Shtate menyra per te qene inteligjent(nga KLAN)

[eriola kruja]

> 
> Shtate menyra per te qene inteligjent
> 
> (Marre nga revista KLAN (A.M.))
> 
> 
> Ashtu sic nuk perdorim gjithe trurin per te zgjidhur
> nje problem, por vetem nje pjese te specializuar te
> tij, edhe inteligjenca nuk eshte nje e vetme, por
> ndahet ne inteligjenca te specializuara. Sipas
> studimeve te fundit, jane te pakten shtate
> inteligjencat e njeriut.
> 
> Per greket e vjeter njeriu ideal duhet te ishte i
> shkathet, racional dhe virtuoz. Per romaket: i
> guximshem. Per arabet e Islamit: nje ushtar i luftes
> se shenjte. Per kinezet duhet te ishte poet, muzikant,
> kaligrafist dhe piktor. Ne kulturen Keres (te grupit
> Puebles te vendasve ne Amerike), njeriu ideal eshte ai
> qe kujdeset per te tjeret. Perkundrazi, per shoqerite
> e Lindjes njeriu ideal eshte njeriu inteligjent. Por
> c'fare do te thote te jesh inteligjent? C'eshte
> inteligjenca? A eshte e trashegueshme apo e ndikuar
> nga ambjenti? A eshte nje e vetme apo ekzistojne shume
> te tilla? A mund te jesh inteligjent ne nje rruge te
> vetme dhe me me pak dhunti ne nje tjeter? 
> 
> Testet raciale 
> 
> Argumenti eshte shume i rrahur. Edhe pse nuk ka shume
> mirekuptim qofte edhe ne perkufizimin se c'do te thote
> te jesh inteligjent. Ne shkolle, inteligjenti eshte i
> pari i klases ne matematike dhe gjuhe. Ne biznes eshte
> ai qe di t'u paraprije mundesive tregetare. Ne
> futboll, ai qe di te parashikoje levizjen e shokeve,
> te kundershtarit dhe te topit dhe, duke konsideruar te
> gjitha keto, te gjeje kalimet e duhura qe skuadra e
> tij te shenoje gol. Cilado qofte forma me te cilen
> prezantohet, inteligjenca eshte gjithmone nje cilesi
> shume e kerkuar. Dy mije vjet me pare zyrtaret e
> Perandorise se Kalter kineze benin provime per te
> identifikuar kush ishte ne gjendje te hynte ne
> burokracine perandorake. Ne Mesjete prelatet kerkonin
> studente qe ishin ne gjendje te kombinonin studimin,
> shkathtesine dhe devotshmerine. Ne te vone te
> shekullit te 19-te, psikologu anglez Francis Galton,
> duke menduar qe inteligjenca trashegohet nga babai tek
> biri, e kerkonte inteligjencen tek ata qe zinin
> pozicione udheheqesi. Fenomeni me i vonshem i testeve
> te inteligjences shenohet gjate Luftes se Pare
> Boterore. Forcat e Armatosura te Shteteve te Bashkuara
> te Amerikes, para se te rekrutonin ushtare, i
> detyronin t'i nenshtroheshin testit te QI (perqindja e
> inteligjences), te hartuar pikerisht per te vleresuar
> aftesite intelektuale. Dhe ketu linden polemikat e
> para. Mes te testuarve te bardhe dhe atyre te zinj, ne
> fakt, ekzistonte nje diference prej 15 pikesh ne favor
> te te bardheve. Pse?
> 
> Ambienti apo genet?
> 
> Sipas disave, inteligjenca duke pasur origjine
> gjenetike dhe, si e tille, duke kaluar nga ati tek
> biri, nuk mund te permiresohej me shkollimin. Per kete
> aresye, natyrisht, zezaket ishin me budallenj se te
> bardhet. Perkundrazi, sipas te tjereve ishte ne pjesen
> me te madhe merite e ndikimit te mjedisit, e
> shkollimit te marre, e stimujve sociale qe i jepeshin
> njeriut nga jeta. Dhe keshtu shfaqej edhe ndryshimi
> mes te bardheve dhe zezakeve, qe i detyrohej me teper
> rrethanave sociale dhe ekonomike (qe mund te superohen
> me investime te percaktuara) dhe aspak trashegimise
> gjenetike. Ne favor te teorise se pare, asaj
> gjenetike, asokohe ishin disa studime, qe deshmonin se
> si binjaket kane nje koeficient inteligjence te
> njejte. Po keto rezultate dukeshin te papajtueshme me
> studimet e udhehequra nga James Flyn i Universitetit
> te Otagos ne Zelanden e Re. Duke studiuar evolucionin
> e koeficientit te inteligjences ne bote, ky studim
> deshmoi nje gje teper interesante: brezi i fundit
> ishte permiresuar minimalisht me 9 pike nga 20 te
> mundshme ne koeficientin e inteligjences respektivisht
> me brezin pasardhes. Dhe ky permiresim, i
> pashpjegueshem ne baze gjenetike, ishte i shpjegueshem
> vetem me permiresimin e mjedisit social te njerezimit.
> 
> 
> Budallenj me oke?
> 
> Pertej polemikave per inteligjencen e trashegueshme
> ose te stimuluar nga mjedisi, sot kane filluar te
> akuzohen testet e inteligjences. Jane te fokusuar ne
> suksesin shkollor dhe funksionojne brenda kesaj
> kornize. Te gjithe i njohim te paret e klases, qe me
> vone jane te fundit kur dalin ne jete. Ne vitet '70,
> George Valliant, psikolog ne Harvard, studioi 95
> studente ne universitetin e tij qe kishin ndjekur
> studimet ne vitet '40. Ai tregoi qe piket e marra ne
> testet e inteligjences, qe u ishin bere atyre ne
> shkolle, ishin kontradiktore me rezultatet e po ketyre
> njerezve ne jete. Ish- studentet me brilante nuk
> kishin pasur ndonje sukses te jashtezakonshem ne
> krahasim me te diplomuarit ne po ate kohe qe kishin
> pasur rezultate mediokre. Me pak fjale, Koeficienti i
> Inteligjences nuk eshte ne gjendje te parashikoje
> suksesin personal te nje njeriu ne jete. "Sot eshte
> matur qe koeficienti i inteligjences ka nje ndikim
> vetem 20% ne te pasurit sukses ne jete", thote
> psikologu i Harvard-it, Hoeard Gardner. "Pozicioni
> final i nje individi ne shoqeri eshte i percaktuar ne
> nje mase te gjere nga faktore te ndryshem: nga klasa
> shoqerore se ciles i perket deri tek fati". 
> 
> "Besoj se testet e inteligjences zbulojne individe te
> pershtatshem per pushtet, ata qe dine te arrijne
> rezultate te mira ne sistem", shton Karen Arnold,
> docent i pedagogjise ne Boston. 
> 
> Faktori i suksesit 
> 
> Me e rendesishme per suksesin eshte aftesia per te
> kapercyer "frustracionet", per te kontrolluar
> emocionet dhe per te shkuar dakort me te tjeret.
> Domethene, cilesite qe Daniel Goleman, psikolog dhe
> gazetar i New York Times, ia atribuon te
> ashtuquajtures "inteligjence emotive" (ose shoqerore),
> qe buron nga studimet e bera nga Gardner. 
> 
> Ky tip inteligjence ne praktike eshte ai qe ka si
> aftesi me te madhe ose me te vogel ne jete raportin me
> persona te tjere dhe te te kuptuarit te emocioneve te
> tyre. Eshte ky lloj inteligjence, qe na jep mundesine
> te kuptojme me mire te tjeret, te punojme ne grup.
> Sipas Gardner, bota do te ishte shume me e mire nese
> ky lloj inteligjence do te kultivohej me kembengulje,
> ashtu si dhe inteligjenca njohese (konjitive), qe
> mesohet ne shkolle. 
> 
> Por ky ishte vetem hapi i pare. Sot, shume studiues
> kembengulin qe nuk ka nje inteligjence te vetme, por
> ato jane te shumta. "Ajo qe ne quajme inteligjence, ka
> shume mundesi qe te mos ekzistoje", thote vete
> Gardner, sipas te cilit ka te pakten shtate tipe
> inteligjence. Dhe qe te shtata mund te kultivohen ose
> permiresohen. 
> 
> Tru modular
> 
> Teza e Gardner dhe e shume studiuesve, qe e mbeshtesin
> ate, bazohet ne kerkimet e dhjetvjecarit te fundit.
> Njohjet mbi trurin dhe mendjen njerezore kane
> ndryshuar katerciperisht. Tani e dime qe mendimi
> njerezor reflekton strukturen e trurit: nje strukture
> me module, e bere me funksione te ndara. Dhe duke
> perdorur te ashtuquajteren "Pet" (tomografi me emision
> pozitronesh), eshte e mundur te shohesh se cilat zona
> te trurit aktivizohen, nderkohe qe ne kryejme
> aktivitete te ndryshme. Keshtu per shembull, eshte
> zbuluar se ka zona cerebrale, qe i kushtohen aftesive
> linguistike dhe zona te specializuara ne orientimin
> hapesinor apo ne logjike. Keto studime kane ndryshuar
> vizionin tradicional te inteligjences dhe te menyres
> se matjes se saj. Nese qenia njerezore ka shume module
> dhe aftesi te ndara, domethene nje spekter te gjere
> mundesish, problemi eshte si t'i stimulojme keto zona
> cerebrale ne menyre qe te shprehin mundesine e tyre
> maksimale. 
> 
> Shtate inteligjencat e Gardnerit jane:
> 
> 1. Linguistiko - verbale
> 
> 2. Logjiko -matematike
> 
> 3. Muzikore
> 
> 4. Truperore ose kinetike
> 
> 5. Hapesinore
> 
> 6. Intrapersonale
> 
> 7. Interpersonale apo sociale
> 
> Cdo individ eshte vecanerisht i prirur ne disa prej
> ketyre inteligjencave, por kurre ne te gjitha. Dhe
> kush ka zhvilluar me teper disa zona te trurit, tenton
> t'i perdore gjithnje e me teper, sepse perdorimi i
> tyre i kushton me pak dhe perpunimi eshte me i
> shpejte. 
> 
> Ne praktike, eshte nje diference jo shume e ndryshme
> nga ajo qe haset, kur mund te behet krahasimi mes
> menyres se si nisin bicikleten nje zoteri, qe rri
> gjithe diten ndenjur, dhe nje ciklisti profesionist.
> Ciklisti, per te pershkuar te njejtin itinerar, perdor
> nje energji pafundesisht me te vogel sesa nje njeri
> normal, sepse fuqia e "motorit" te tij eshte me e
> madhe dhe, per kete aresye, edhe rendimenti... shume
> me teper superior. Truri ne fakt eshte nje sistem
> biologjik, qe zhvillon nje detyre, duke konsumuar
> burime biologjike per te furnizuar nje sherbim. Ne
> kete rast, per te menduar apo per te perpunuar nje
> informacion. 
> 
> Ekonomi prej gjeniu
> 
> Kur ka mundesi te zgjedhe se si mund ta furnizoje nje
> sherbim te caktuar, hyn ne loje nje lloj ekonomie
> mendore dhe truri perdor metoden qe i kushton me pak,
> ate me te cilen individi eshte me i rrahur. Por, a
> jemi gjithmone te denuar te perdorim te njejtin tip
> inteligjence apo mund edhe te permiresojme
> inteligjencat, ne te cilat nuk kemi shume dhunti?
> Studiuesit mbeshtesin tezen, qe truri mund te
> permiresohet, sepse eshte nje organ plastik,
> fleksibel. Kjo eshte e vertete, mbi te gjitha, ne
> vitet e para te jetes, por jo vetem atehere. Te
> semuret me iktus kane treguar qe edhe ne moshe te
> pjekur, pjese te ndryshme te trurit mund te fillojne
> te kryejne ato funksione, qe me pare kryheshin nga
> zona e demtuar e trurit. 
> 
> Perpiquni te permiresoni 
> 
> Le te marrim per shembull inteligjencen gjuhesore, ate
> qe na ben te mundur te mesojme gjuhe te huaja. Ka nga
> ata qe mbeshtesin tezen qe, pas nje moshe te caktuar,
> eshte gati e pamundur te eleminohen disa defekte te
> shqiptimit. Nje shembull klasik eshte me japonezet, qe
> nuk arrijne te bejne dallimin mes tingullit "r" dhe
> tingullit "l". Studimet kane treguar se kjo s'eshte
> nje gje e jashtezakonshme. Mjaftojne tre seanca
> stervitje, me nga 20 minuta secila, per t'i mesuar cdo
> lloj japonezi ndryshimin mes ketyre dy tingujve. "Duke
> u bazuar ne njohjet e fundit mbi menyren se si meson
> truri, jemi ne gjendje te arrijme progrese te verteta
> ne harkun e nje ore kohe ushtrimesh me nje qellim te
> caktuar". 
> 
> Inteligjenca artificiale eshte dyfishe
> 
> Studimet mbi Inteligjencen Artificiale ne vitet e
> fundit jane zhvilluar ne dy drejtime te dallueshme. E
> para, e percaktuar si "Inteligjenca Artificiale e
> Forte" kerkon te kuptoje dhe te rindertoje
> inteligjencen njerezore dhe te zgjidhe problemet duke
> ndjekur proceset mendore te perdorura nga njeriu; e
> dyta, e quajtur "Inteligjenca Artificiale e dobet",
> perben qellimin final per zgjidhjen e nje problemi qe
> kerkon zgjuarsi, pavaresisht nga procesi i perdorur.
> Megjithate, te dy sistemet jane te destinuara te
> veprojne ne harmoni se bashku.
> 
> Forme dhe memorie
> 
> Nje shembull? Nder aplikimet me ambicioze te nje te
> ardhmeje te afert, shkencetaret po perpiqen te vene ne
> pune nje makine, qe mund te niset pa nderhyrjen e
> njeriut. Zhvillimi i te parit artificial eshte pika e
> nxehte e problemit: makina duhet te dije te njohe
> format dhe te njohe rrugen jo duke shmangur pengesat,
> por duke perceptuar pikat e referimit.
> 
> 



__________________________________________________
Do You Yahoo!?
Get email alerts & NEW webcam video instant messaging with Yahoo! Messenger
http://im.yahoo.com