[ALBSA-Info] Kadare tek Korrieri

[Agron Alibali]

Kadare: Po tallen me popullin

Pyetje: Do të më lejoni ta nisim këtë intervistë jo me
probleme letrare, por me çështje të përgjithshme. Pas
fjalëve për krizë morale të kreut të socialistëve në
Shqipëri ka shpërthyer një polemikë që po ndihet në
jetën e gjithë vendit. Do të na interesonte një mendim
i juaj.

Përgjigje: Më vjen keq që vendi ynë është i detyruar
të tronditet nga grindjet e brendshme të një partie.
Nga njëra anë kjo tregon se vendi është ende jo larg
makthit komunist. Një anë tjetër dëshmohet se partia e
të grindurve, ka ende një bërthamë të keqe staliniste.
Është kjo bërthamë që rreh ta tregojë se partia është
vetë Shqipëria, madje mbi të. Populli shqiptar duhet
t’i tregojë asaj të kundërtën, që ajo është nën
Shqipërinë.
Për çfarë trafik votash bëhet fjalë nga kreu i
partisë? Për atë që ndodhi në kryesinë e saj. Kurse
qytetarëve shqiptarë u intereson në radhë të parë
trafiku i madh, ai i zgjedhjeve të parlamentit. Me
dredhi bëhet amalgam midis të dyve dhe shumë shqiptarë
kujtojnë se është fjala për bazën e demokracisë:
zgjedhjet e lira. Po ta dinë se është fjala për
zgjedhje brenda partisë njerëzit kanë të drejtë të
thonë: ç’punë kemi ne me grindjet tuaja? A nuk
mbylleni në kongreset, a pleniumet, a forumet tuaja
për t’i zgjidhur ato?
Nuk besoj se ka njeri normal që mund t’i pëlqejë ky
mish-mash retorikash, ku ka aq pak sinqeritet e aq
shumë spekullim. Nuk besoj se shqiptarët mund ta
gëlltitin një nivel kaq të ulët të kulturës politike,
të mbushur me fjalë e togfjalësha si: iliri, xhoana,
dhëndri gjashtëmujor, monika, thonjtë e paprerë,
mamaja e angjelit etj. etj.
Kaq shumë shpenzim energjish në drejtimin që nuk
duhet. Kaq shumë aventurizëm politik, sfidim i
institucioneve, thirrje për anarki të stilit bolshevik
si në vitin 1997. Ose trysni për të mbyllur gojën si
në vitin 1996. Së fundi kaq shumë dekurajim e
paralizim të jetës, në kohën kur kemi nevojë për të
kundërtën. 
Pyetja që duhet të shtronim në këtë rast do të ishte:
është një marrëzi e zakonshme shqiptare, apo një
mençuri e programuar antishqiptare?

Pyetje: Lidhur me krizën morale, diçka më konkretisht?

Përgjigje: Mendimi i parë që të vjen është se kjo
furtunë a pseudofurtunë, nuk është serioze. Me sa di
unë aktualisht ka krizë energjitike në Shqipëri. Përsa
i përket krizës morale ajo ka vite që vazhdon në këtë
vend dhe njeriu që u kujtua kaq vonë të flasi për të
është një nga përgjegjësit dhe shestuesit kryesorë të
saj. Natyrisht që ky njeri ka merita për emancipimin e
partisë së vet. Veç kësaj ai ka bërë burg
padrejtësisht, dhe autori i këtyre radhëve është një
nga ata që ka kërkuar lirimin e tij. Por kjo nuk
përligj lajthimin e askujt. Korrupsioni, trafiqet,
shkeljet e demokracisë për të ardhur gjer te votimet e
fundit dhe gjer te zona e famshme 60, të gjitha këto
nuk filluan katër javë më parë. Mirëpo për liderin
socialist ato filluan pikërisht disa javë më parë,
ditën kur kolegët e tij i dhanë të kuptojë se nuk e
duan për president të Shqipërisë. Atëherë liderit për
çudi, iu hapën sytë, si në përrallat e budistëve. Gjer
atëherë nuk shikonte as trafiqe, as korrupsion, as
varfëri, as papunësi, as shkelje të demokracisë, madje
nuk shikonte as dritat që nuk ndizeshin. Dhe befas i
pa të gjitha.

Pyetje: Megjithatë kritikat e tij janë gjykuar të
drejta nga një pjesë e shtypit dhe e opinionit.

Përgjigje: Natyrisht që kritikat janë të drejta. Është
vështirë që në Shqipëri të bësh një kritikë që të mos
jetë e drejtë. Natyrisht që disa prej ministrave të
qeverisë mund të hiqen, e ndoshta duhet të hiqen sa më
parë. Natyrisht që ka probleme dramatike në Shqipëri,
për të cilat qeveria duhet të përgjigjet gjer në fund,
që duhet t’i zgjidhë sa më parë siç ka premtuar. Por
ky nuk është argument në favor të kryesocialistit.
Përkundrazi kjo është akuzë kundër atij vetë. Të
gjitha kritikat që ai bën sot i ka bërë opozita e
djathtë qyshkur. Dhe është pikërisht kreu i
socialistëve që s’ka pranuar asgjë, madje i ka sulmuar
kritikuesit me fjalët më të egra, me retorikë
marksiste e çarturi gjuhësore, të padëgjuara ndonjë
herë në këtë truall.
Për këtë arsye ai s’mund të jetë i besueshëm.
Personazhi nuk është serioz. Serioze është e keqja që
po i sjell vendit.
Shtypi flet për mungesë përgjegjësie e pandjesi
kriminale të politikanëve ndaj halleve të vërteta të
shqiptarëve. Shumë gjëra mund t’i falen një
politikani, por papërgjegjshmëria asnjëherë. Prapa
mungesës së përgjegjësisë, prapa të folurit çoroditës
fshihet shpesh diçka edhe më e keqe edhe më e
rrezikshme: tallja me popullin tënd.
Populli shqiptar është tepër i vuajtur e me fat mizor.
Ndaj për të përqeshja e politikanëve është ndoshta më
e padurueshme se varfëria dhe shtypja.
Ndaj që të kthehemi te kriza morale, në qoftë se duam
të flasim për një trazim moral në një kuptim më
filozofik, ky ka të bëjë me shplarjen e Shqipërisë
prej krimit komunist, shplarje pa të cilën s’mund të
ketë kthjellim e emancipim të vërtetë të vendit.

Pyetje: Keni ngritur shpesh çështjen e stabilitetit në
vend. Sipas jush ky problem që ka dalë lidhet me
destabilizimin e vendit?

Përgjigje: Ky problem lidhet drejtpërdrejt me të. Më
1997 një forcë politike erdhi në pushtet me çmimin e
lartë të destabilizimit. Tani brenda kësaj force që
është në pushtet, një klan i pakënaqur i saj dëshiron
të arrijë diçka, nëpërmjet destabilizimit. Është e
rrallë në historinë e shteteve që klasa politike që ka
pushtetin të kërkojë të destabilizojë atë. E ka bërë
Mao Ce Duni me revolucionin famëkeq kulturor, atë që i
vuri pishën Kinës më 1966. Sot konsiderohet një nga
krimet më të mëdha.
Unë nuk jam ndonjë fanatik i stabilitetit me çdo
kusht. Me fjalë të tjera jam kundër stabilitetit në
kurriz të demokracisë. Një stabilitet i tillë çon
drejt diktaturës. Por aq më pak jam për demokraci në
kurriz të stabilitetit, gjë që çon në anarki.
Stabiliteti më fort se kurrë i duhet hapësirës
shqiptare në Ballkan. Liria e Kosovës, të drejtat e
shqiptarëve në Maqedoni, Serbi e Mal të Zi, të gjitha
këto rrezikohen nga mungesa e tij. Nëse stabiliteti
prishet në qendrën e botës shqiptare, në Shqipëri,
atëherë gjithë hapësira shqiptare do të vuajë. Do të
fitojnë popujt që do të cilësohen faktor stabiliteti e
do të humbin, në mos do të ndëshkohen ata që do të
marrin namin e keq të kombit grindës. Ju e dini se
përçarja, tribalizmi, mungesa e aftësisë
shtetformuese, janë fajësime që po i bëhen prej kohësh
kombit shqiptar. Ato janë shndërruar në njëfarë
mallkimi të trashëguar. Dhe kjo nuk bëhet kot. Janë
mëkate të shkuara që projektojnë të keqen drejt së
ardhmes. Hyrja e Shqipërisë në Evropë do të pengohet
prej tyre. Pavarësia e Kosovës gjithashtu.
Po i kthehem papërgjegjshmërisë së politikanëve. Fjala
në këtë rast është tepër e butë. Më lejoni të përsëris
një mendimin tim të hershëm. Gjithmonë ia kam bërë
vetes pyetjen: janë vërtet kaq të papërgjegjshëm apo
hiqen si të tillë për të mbuluar një të keqe më të
madhe? Duke përfytyruar ditën e dhënies llogari të
tyre, duke përfytyruar justifikimin e tyre: “ne i bëmë
këto faje se ishim të papërgjegjshëm”, kam menduar
përgjigjen e popullit shqiptar: “ju hiqeshit të tillë
për të fshehur krimin tuaj: shkatërrimin e vendit”.

Pyetje: Në këtë rast kuptohet që përveç grindjes
brenda P.S. është atëherë fjala për raportet
pozitë-opozitë.

Përgjigje: Do t’ju jap një përgjigje pa kurrfarë
kujdesi dhe pa kurrfarë diplomacie. Mendoj se në
zgjedhjet e ardhshme të vitit 2005 pushtetin në
Shqipëri do të duhej ta merrte e djathta. Jo vetëm e
mendoj por edhe e dëshiroj një gjë të tillë. E
dëshiroj sepse kjo do të jetë në të mirën e
Shqipërisë. Do t’i jepet rast popullit shqiptar të
provojë alternativën tjetër të qeverisjes. Do të jetë
vërtetimi më i mirë se makina e demokracisë po
funksionon më në fund në këtë vend. Se nuk mund të
kuptohet një vend demokratik pa këtë ciklim pa dhunë
të pushtetit. Së fundi se e djathta shqiptare, ka një
histori kaq të gjatë vuajtjeje në epokën komuniste
saqë moralisht do ta meritonte pushtetin edhe në
kushte të barazvlefshme me të majtën.
Mirëpo për këtë marrje në dorë të qeverisjes e djathta
duhet të përgatitet. Për fat të keq kjo nuk po ndodh.
Një pjesë e së djathtës është ende robinë e një
vizioni negativist. Gëzohet për çdo mungesë dhe
disfatë të qeverisë, nuk e fsheh ngazëllimin për
prapësitë që bëhen, për dritat që mungojnë, për
vështirësitë, krimet gjer për mospranimin e Shqipërisë
në Evropë.
Këtu desha të kujtoj se e majta që është sot në
pushtet, ka treguar të njëjtin negativizëm, të njëjtën
fytyrë meskine e të njëjtën ligësi kur ka qenë në
opozitë.
Kemi të drejtë të dyshojmë se opozita të tilla, më
shumë se për qeverisje përgatiten për hakmarrje
ballkanase.
Në Shqipëri ka kohë që ndodh një luftë që s’di ç’emër
t’i vësh. Veç ta quash “luftë ndërqeveritare”, formë e
re e luftës civile, motërzim shqiptar. Qeveritë nuk
duan t’i lënë njëra-tjetrës asgjë. Të kishte mundësi
do t’ia prishnin rrugët e urat, ashtu siç digjet
trualli në luftë. Dhe kjo gjë e tmerrshme nuk ndodh
vetëm me qeveritë e klaneve politike kundërshtare, por
edhe brenda klanit të njëjtë.
Është e hidhur të shohësh në TV brenda një dite, një
lider socialist dhe një zëdhënës të PD-së, se si iu
ndritin sytë nga gëzimi hakmarrës kur të dy u kujtojnë
shqiptarëve sanksionet që mund të merren kundër
Shqipërisë, në rast se nuk del nga lista e trafiqeve.
Natyrisht që Shqipëria duhet të bëjë çmos të dalë nga
ajo listë e mallkuar, por si mund të ketë politikanë
që nuk e fshehin dot ngazëllimin për sanksione të
mundshme?

Pyetje: Keni bërë thirrje shpesh për një afrim
pozitë-opozitë. Ditët e fundit flitet në shtyp për një
si afrim të tillë. Ç’mund të na thoni?

Përgjigje: Është e vërtetë se kjo ka qenë një ëndrra
ime e përhershme. Dhe mbetet ende e tillë.
Por afrimi për të cilën flisni ju, afrimi midis pjesës
më radikale të së majtës me pjesën radikale të së
djathtës, më duket më se i çuditshëm.
Ish-kryeministri socialist Majko, një ndër liderët më
të emancipuar shqiptarë, u sulmua e u quajt gati
tradhtar nga stalinistët e partisë së vet, pikërisht
sepse propozoi afrim dhe zbutje me opozitën e djathtë.
Kurse tani, pikërisht ky krah radikal i partisë, për
qëllime që merren me mend, ia bën me sy të djathtës.
Shpresoj se e djathta e vërtetë shqiptare, dhe jo e
djathta e rreme, ajo me zanafillë marksiste, nuk do të
pranojë flirte të tilla, që vënë në dyshim moralitetin
e saj.
Megjithatë unë jam gjithmonë për afrimin e forcave
politike kur ato bëhen për të mirën e vendit dhe jo të
shtyrë nga pasioni i shkatërrimit.
Megjithëse thashë më lart sa mendoj që më 2005
pushteti t’i kalojë të djathtës unë nuk fërkoj duart
kur shoh dobësimin e partisë që është sot në fuqi.
Dëshiroj me gjithë shpirt që partia socialiste qoftë
në opozitë, qoftë në pushtet të jetë serioze. Ashtu
siç e uroj për partitë e tjera. Ato janë pjesë e
vendit, dhe kur ato janë të shëndetshme, rrjedhimisht
gjithë Shqipëria është e tillë. 
Në këtë sens, do të doja që edhe brenda socialistëve
të gjendej rruga e kompromisit dhe e fashitjes së
kësaj grindjeje që nuk i sjell të mirë askujt. Zërat e
socialistëve të mençur e të ndershëm po e kërkojnë
këtë. Kreu i socialistëve nuk ka pse të kërkojë me
ngulm postin e presidentit, sepse ky post kërkon dy
tipare kryesore që pretendenti nuk i ka: e para të
jetë bashkues e pajtues i kombit, e dyta të pranohet
edhe nga pjesa e shqiptarëve që jetojnë jashtë
kufijve, në mënyrë që muri ndarës midis kombit të mos
krijohet. Nga ana tjetër kryeministri nuk duhet të
këmbëngulë për mbrojtjen e ministrave të përfolur. Në
raste të tilla, pra edhe në raste hamendjesh të
përgjithshme, ato mjaftojnë për të përligjur
dorëheqjet. Jam i sigurt se shumica e shqiptarëve, të
djathtë apo, të majtë qofshin, pavarësisht se mund të
ndizen nga pasionet përpara ekranit të TV, kur shkojnë
të flenë thonë me vete: e, sikur të mbaronte ky sherr
i panevojshëm? E sikur të mendojmë një çikë më shumë
si do ta ndreqim këtë jetën tonë?

Pyetje: Të kalojmë te një pyetje tjetër. Lufta e re e
koalicionit global e ka rreshtuar Shqipërinë përkrah
këtij fronti të madh. A mjafton kjo për të bërë
detyrën e përbashkët të mbrojtjes së qytetërimit?

Përgjigje: Së pari ky rreshtim i Shqipërisë nuk duhet
kuptuar kurrsesi vetëm si detyrë morale për të qenë
bashkë me të tjerët. Më 11 shtator në Manhatan të Nju
Jorkut, bashkë me gjithë qytetërimin perëndimor, me
lirinë e tij, u godit edhe liria e Shqipërisë. Dhe
këto nuk janë fjalë të mëdha, por shprehje e një të
vërtete themelore. Një njohje e thjeshtë e historisë
shqiptare mjafton për të kuptuar se populli ynë në
këtë gjendje të re është një ndër më të rrezikuarit.
Rrjedhimisht ai është një ndër më të interesuarit që
kjo luftë e re të mbarojë me fitore. Fati i së ardhmes
së tij është i lidhur me të. Ndaj deklarimi përkrah
familjes evropiane do të ishte i pamjaftueshëm pa një
aksion të vazhdueshëm, serioz e të nivelit më të lartë
në këtë betejë.

Pyetje: Si vend me një pjesë të popullsisë myslimane,
a kemi probleme specifike në këtë gjendje të re?

Përgjigje: Natyrisht. Kjo luftë i ka hapur probleme të
mëdha gjithë universit mysliman kudo në botë. Rreziku
i amalgamit të terrorizmit integrist me myslimanizmin
në përgjithësi është i madh. Për fat të mirë, falë
vetpërmbajtjes së lidershipit amerikan, qysh në orët e
para u bë thirrje që mallkimi dhe akuza të mos bjerë
mbi myslimanët e pafajshëm, por mbi terroristët.
Mesazhi se armiqtë e botës së qytetëruar, terroristët,
janë në radhë të parë armiq të popujve myslimanë u
kuptua dhe u hap kudo. U bë thirrje që lufta duhet të
transferohet brenda gjithësisë myslimane, aty ku ky
terrorizëm u poll, aty dhe ku duhet të shuhet.
Profecia e Huntingtonit për përplasjen e dy
qytetërimeve, perëndimorit dhe islamikut, tani kur
reklamohet me bujë nga disa si e vërtetuar, pikërisht
tani tingëllon e pabesueshme. Në rastin e tanishëm nuk
ka ndeshje midis dy qytetërimeve, ngaqë terrorizmi
s’është qytetërim.

Pyetje: Qarqe të caktuara e etiketojnë vendin tonë për
fundamentalizëm islamik, por edhe një erë ferexheje,
ndonjë shkollë islame varfanjakësh, ndonjë zë arab me
fjalë doktrinore të një besimi, janë gjithashtu të
pranishme në mjediset tona...

Përgjigje: Është një e vërtetë e njohur që rrotull çdo
fushe lufte vërtiten gjithmonë spekulantët dhe
përfituesit.
Ky është një rast që rrethet antishqiptare do të
përpiqen ta shfrytëzojnë gjer në fund. Me flamurin e
luftës kundër myslimanizmit u nis në betejë
Millosheviçi dhe ra. Të tjerë e kanë bërë përpara tij.
Të tjerë do ta bëjnë në të ardhmen.
Shqipëria nuk ka arsye të mos e përshëndesi çdo
mirëkuptim amerikano-rus kundër terrorizmit. Dhe çdo
vullnet të fqinjëve të saj grekë apo sllavë të jugut
në këtë luftë. Por Shqipëria duhet të jetë syçelët për
t’u mbrojtur në rastet kur luftën kundër terrorizmit
do të përpiqen ta devijojnë kundër saj. Deklaratat e
papërgjegjshme antishqiptare të ministrit të Jashtëm
rus Ivanovit, janë me të vërtet të papranueshme. Ato
tregojnë mungesë sinqeriteti në fushatën
antiterroriste. Ato tregojnë se ka vende që duan të
hyjnë në këtë luftë si matrapazët, për fitim të tyre.
Vendet ish-komuniste nuk duhet të harrojnë se kanë
qenë gjer dje strehë e gjithfarë terroristëve. Nuk
duhet ta harrojnë gjithashtu urrejtjen e tyre të
palodhur kundër Perëndimit, e sidomos urrejtjen kundër
SHBA, këtë shtrat të sëmurë ku u përgatit shpirtërisht
e u nanuris terrorizmi. Në qoftë se këto vende kanë
vendosur të ndahen nga kjo sëmundje, kjo është
pozitive. Por ndarja s’mund të bëhet me qëndrim
dyfytyrësh. Ndarja s’mund të bëhet duke e transferuar
urrejtjen e djeshme antiamerikane në drejtim të
popujve të vegjël, që kur ua donte interesi i kanë
quajtur miq si p.sh. shqiptarët ose ballkanasit ose
kaukazianët.

Pyetje: A u japim ne shkas për këto spekullime?

Përgjigje: Besoj se po. Marrëzitë tona natyrisht nuk
kanë fund. Por asnjë popull nuk përgjigjet bashkarisht
për marrëzitë e një pjesëze të tij. Pak sekte fetare
raciste e politike ka anembanë Evropës e SHBA? E
megjithatë askush nuk e identifikon Perëndimin me to.
Në një libër botuar kohët e fundit në Francë “Islami
në Ballkan, myslimanët faktor postkomunist”, flitet
gjatë për depërtimin e integrizmit në gadishull këta
10 vjetët e fundit. Midis të tjerave përmendet disa
herë ish-shefi i shërbimeve sekrete të Shqipërisë
Gazidede. Që të portretizohet si përçues i
integrizmit, i lidhur me agjenturat e vendeve arabe,
kjo është e pritshme në këtë libër. Ajo që është më
pak e zakonshme është se autorët hedhin dyshimin e
lidhjeve të Gazidedes me shërbimet e fshehta
jugosllave.
Në qoftë se do të besohej ky dyshim atëherë vijmë te
teza e njohur se Jugosllavia e më pas Rusia kanë qenë
të interesuara të nxisin depërtimin e integrizmit
fetar në Ballkan, e sidomos në vende që ato nuk i
duan, siç është Shqipëria, e sidomos Kosova, për të
përligjur pastaj goditjen kundër tyre.
Këtë gjë ato do ta kryenin natyrisht me ndihmën e
shqiptarëve. Histori e njohur kjo e renegatëve.

Pyetje: Edhe një pyetje të fundit për këtë problem.
Ç’duhet të bëjë shteti, shoqëria shqiptare, opinioni
publik në këtë gjendje të re?

Përgjigje: Së pari njerëzit tanë duhet të kenë një
kuptim të qartë për disa gjëra themelore të këtij
vendi e të këtij populli. Ndër këto është përkatësia
evropiane e Shqipërisë. Kjo përkatësi është sa
gjeografike aq edhe historike e shpirtërore. Shqipëria
nuk është midis Lindjes dhe Perëndimit, siç është bërë
zakon të thuhet. Po të jetë për midis, i tillë është
gjithë Ballkani. Kurse midis Shqipërisë dhe Lindjes
janë ende dy vende që përbëjnë kufijtë natyrorë me
kontinentin tjetër: Greqia dhe Bullgaria. Shqipëria,
ashtu si gjithë gadishulli ballkanik bën pjesë në
rrethinat e Evropës.
Mendoj se Shqipëria nuk duhet të ngazëllehet as nga
role që nuk ia mbajnë dot supet e saj të brishta, si
ai që propozon Fan Noli: “bashkon Islamnë me
Krishtërimnë”. Ne vuajtëm mbi shpinën tonë idetë
delirante hoxhiane si mbrojtës të fundit të
marksizëm-leninizmit në shkallë planetare e dokrra të
tjera si këto.
Shqiptarët, ndonëse të prapambetur e të vonuar në disa
rrafshe, janë gjindje kokëforte e kontinentit, ashtu
si korsikanët, sardët, baskët, sicilianët, malazeztë,
zviceranët, tirolezët etj. Qytetërimi shqiptar,
megjithë ngjyrimin dhe cenet e veta është pjesë e
qytetërimit evropian. Kthimi i një pjese të popullsisë
nga feja e krishterë në atë myslimane, pas pushtimit
otoman, e kryesisht në shekujt 17, 18, 19, nuk
ndryshoi ndonjë gjë në themelet e këtij qytetërimi.
Myslimanët shqiptarë mbetën përgjithësisht po aq
shqiptarë sa ç’ishin të krishterët, madje sa ç’ishin
të krishterët e kryehershëm, katolikët.
Myslimanizmi shqiptar e ka zanafillën jo në ide
mistike e populiste të përhapura shkallë-shkallë midis
brezave njerëzorë, por në një realitet të befasishëm:
pushtimin ushtarak osman. Kjo zanafillë perandorake i
dha këtij myslimanizmi një kah pragmatik, një
përmbajtje e një stil administrativ, ku logjika e
jetës mbetej gjithmonë zotëruese. Këndej rrjedh
toleranca e myslimanizmit ballkanas, përfshirë edhe
atë shqiptar. Këndej rrjedh edhe ngjyrimi qytetar dhe
patriotik i tij (Mbeten ende të pastudiuara
marrëdhëniet e ndërlikuara Ballkan-Perandori osmane.
Mendoj se dukuria e njohur Romë-Greqi-pushtues-i
pushtuar, u përsërit në njëfarë mënyre në simbiozën
Ballkan-Perandori osmane. Vërtet perandoria, duke e
gëlltitur e ndryshoi disi Ballkanin, por ajo vetë, në
mënyrë tinzare u ndryshua prej ballkanasve. Përfundimi
u duk në shekullin XX, kur qendra e universit osman,
Turqia, përfundoi në një shtet laik, anëtar i Aleancës
Atlantike. Pa harruar kursesi meritën e popullit turk
dihet se shtylla e laicizmit turk dhe e vlerave
republikane të këtij vendi u bë ushtria, e drejtuar
tradicionalisht prej ballkanasve. Kështu, me vonesë,
Ballkani i krishterë u duk se e kreu hakmarrjen e tij:
konvertimin e pushtuesit të vet nga sulltanát në
republikë.
Në vitet e fundit të postkomunizmit, në myslimanizmin
ballkanas e sidomos në atë shqiptar, u shfaq një
dukuri e re: përpjekja për një ndryshim në themelet e
tij, një ndryshim në gen, siç do të thoshin biologët.
Si pasojë e trysnisë integriste, u bënë përpjekje që
identiteti historik i myslimanizmit vendas, të
ndryshohet në identitet arab. E bashkë me të të
dobësohet fryma e tij qytetare dhe patriotike në favor
të një fryme të përgjithshme mistike.
Trysnia e jashtme e çdo lloj integrizmi përbën një
rrezik të mundshëm për Shqipërinë. Ndaj politika e
mbretit Zog në çështjen e besimeve fetare, politikë që
ndalonte ndërhyrjet e huaja, ka qenë gjer më sot
politika më realiste dhe më dobiprurëse për vendin.

Pyetje: Mendoni se bota, e natyrisht vendi ynë do të
nxjerrë ndonjë mësim me vlerë nga këto që po ndodhin
në Afganistan?

Përgjigje: Natyrisht që duam apo s’duam ne, nga
ngjarjet e rënda nxirren gjithmonë mësime. Mendoj se
një afrim, mirëkuptim, ose ripajtim i botës me
universin mysliman, është bërë më i nevojshëm se
kurrë. Mund të jetë një aksion i gjatë, tepër i gjatë,
politik, ekonomik, kulturor. Problemi dramatik i
varfërisë në botë, është lidhur me këtë pajtim.
Meqenëse përmendët Afganistanin, përsa i përket vendit
tonë, atij i përket të nxjerrë një mësim më shumë prej
realitetit afgan. Tragjedinë e këtij vendi e
kushtëzon, veç të tjerash, tribalizmi, thënë ndryshe,
përçarja e tij proverbiale.
Është bërë shumë zhurmë për ndarjet shqiptare: jug -
veri, mysliman - të krishterë, gjuhë gege - gjuhë
toske etj. Zhurma është bërë me dashakeqësi, pa
sinqeritet. Ka qenë më tepër një dëshirë, për ta parë
Shqipërinë ashtu, të ndarë në katërqind copa.
Por ndërsa kjo lloj përçarje ka qenë virtuale, një
tjetër tribalizëm ka qenë real: tribalizmi politik.
Nuk dëshiroj të zgjatem me këtë tmerr për të cilin
është folur aq shumë. Në qoftë se më lejohet të përdor
termin: “afganistanizim” të politikës shqiptare, këtë
e bëj me pikëllim të madh. Atë që nuk ia ka bërë dot
Shqipërisë as pushtimi otoman e as shkretëtira rreh
t’ia bëjë klasa e sotme politike.
Pjesa më e keqe e saj fajësohet sot njëzëri nga
populli shqiptar. Tabloja është dëshpëruese. Kjo larmi
groteske partish. Kjo furtunë e pambarim akuzash, që
neutralizojnë njëra-tjetrën, thua se kundërshtarët e
kanë bërë me fjalë dhe e kanë gjetur bashkarisht si
mënyrën më të mirë për të mos u prekur prej saj. Kjo
gjuhë barbare, ku arrihet gjer atje sa që një “lider”
të përdorë si argument kundër një koleges së vet,
fiziologjinë e saj femërore, duke ia kaluar kështu
edhe mendjes së errët të talibanëve, të gjitha këto e
të tjera si këto, janë thellësisht shqetësuese. Por
mbi të gjitha qëndron një pyetje tjetër, një dyshim që
e shpreha në fillim të kësaj interviste e që do të më
lejoni ta përsëris: kjo këmbëngulje për të mos e lënë
të marrë frymë vendin është rrjedhojë e budallallëkut
dhe e verbërisë së kësaj pjese zotëruese, apo është
siç e kam përsëritur, duke u bërë ndoshta i
mërzitshëm, një këmbëngulje e qëllimshme, një synim,
një strategji cinike e saj?
Viti 1997, viti i rënies së shtetit shqiptar në një
mënyrë ose një tjetër përpiqet të vazhdojë. Dikush
është i interesuar që ky vend të mos gjejë qetësi, të
mos zhvillohet, të mos jetojë normalisht. Janë forca
tradicionale antishqiptare, që këtë qëllim e kanë
vërtetuar disa herë gjatë këtij shekulli, që nga
traktatet e doktrinat për zhbërjen e Shqipërisë gjer
te shpërngulja e një milion kosovarëve më 1999? Janë
arsye ekonomike e konkurenca, që aq mirë i njeh
historia? Së fundi janë grupe mafioze që ky kaos u
volit dhe që kanë arritur të kenë nën urdhër një pjesë
të politikanëve?
Koha do ta tregojë.

Marrë nga, "Korrieri"



---------------------------------
Do You Yahoo!?
Yahoo! GeoCities - quick and easy web site hosting, just $8.95/month.
-------------- next part --------------
HTML attachment scrubbed and removed