[ALBSA-Info] Per Gjirokastren

[Agron Alibali]

SPECIALE

Rrënimi i Gjirokastrës 
qytetarët lëshojnë: "Sos!"

Disa ditë më parë një grup intelektualësh formuan në
Tiranë "Forumin për Mbrojtjen e Vlerave Kulturore të
Gjirokastrës". Në këtë forum aderuan me kënaqësi shumë
intelektualë të njohur gjirokastritë e jo
gjirokastritë, të fushave të ndryshme të jetës,
shkrimtarë e poetë, akademikë e profesorë, arkitektë,
artistë e biznesmenë, ndërmjet tyre shkrimtarët tanë
të njohur, Ismail Kadare e Dritëro Agolli. 

Forumi zgjodhi Kryetar Nderi të tij, I.Kadarenë.
Qëllimi i këtij Forumi është që të japë ndihmesën e
tij në mbrojtjen e vlerave kulturore të Gjirokastrës e
sidomos të vlerave arkitektonike të saj, që janë të
kërcënuara nga rreziku i prishjes e degradimit të tyre
të përditshëm.


Dy fjalë për vlerat kulturore të Gjirokastrës
Për vlerat e saj, veçanërisht ato arkitektonike, që
janë unikale, Gjirokastra i kalon caqet e një qyteti
të zakonshëm dhe hyn në atë kategori vlerash që janë e
mbeten monumente e simbole kombëtare të
pazëvendësueshme e të pavdekshme. Të tilla vlera
kalojnë edhe kufijtë kombëtarë e kthehen në të atilla
që i takojnë gjithë kulturës njerëzore.


E veçanta dhe bukuria mahnitëse e Gjirokastrës qëndron
tamam në atë që ajo është e pakrahasueshme dhe e
papërsëritshme. Në shtëpitë gjirokastrite dhe gjithë
mjedisin që i rrethon sikur sintentizohen e
harmonizohen të gjitha parimet e vlerat e arkitekturës
e teknikës ndërtimore, në përshtatje të plotë e të
përsosur me terrenin, me materialin ndërtimor, me
funksionin, me klimën, sa që rrallë mund të hasësh një
qytet tjetër, ku karakteri i ashpër ndërtimor të
shkrihet aq ëmbël me monumentalitetin e pashoq. E
veçanta e ndërtimit dhe bashkë me të dhe jeta
gjirokastrite përbëjnë e përmbajnë në vetvete një
enigmë, që të josh ta njohësh e ta zbulosh. S'është e
rastit që vetëm duke lexuar veprat e I.Kadaresë për
Gjirokastrën, intelektualë të shquar të shumë vendeve,
deri ata në Japoninë e largët, kanë dashur të njohin
nga afër e ta zbulojnë këtë "enigmë".


Shumë dhimbje për të
Por aq sa ndjen dashuri e krenari për një qytet me
vlera të tilla, aq ndjen edhe dhimbje kur sheh se si
ai qytet rëkon e kalon, ndofta, kohët më të vështira
të historisë së tij qindravjeçare e rrënohet çdo ditë.


Dekada e fundit, bashkë me shpresat e mëdha për
zhvillim e përparim të shpejtë mbarti edhe marrëzira
të atilla që çuan deri në humbjen, prishjen e rrënimin
e vlerave të çmuara kombëtare e la në harresë kujdesin
e mirëmbajtjen e një perle si Gjirokastra. Asnjë
qeveri e majtë apo e djathtë, deri tani, se ka çmuar
si detyrë të sajën mbrojtjen e vlerave arkitektonike
të Gjirokastrës, por kanë lëshuar diçka si ndonjë
lëmoshë, që çdo qeveri e një vendi mund ta japë edhe
për një qytet tjetër, të tillë si Gjirokastra, po të
ekzistonte edhe në Afrikë. Pa folur për ndonjë nga
qeveritë e kaluara, që me komplekse absurde dha shenja
të atilla sikur desh të hakmerrej me Gjirokastrën.


Pyetja tani bëhet:-Si të shpëtohet e si të mbrohen
vlerat kulturore të Gjirokastrës?


Shpëtimi fillon nga shteti
Pse s'është marrë shteti, deri tani, them sa duhet,
për të mos thënë fare, me mbrojtjen e vlerave të tilla
si ato të Gjirokastrës, mund të renditësh, e që jo
rrallë renditen shumë arsye, që për të qenë i saktë,
duhet thënë që s'mund t'i neglizhosh të gjitha, por që
gjithsesi ato janë të pajustifikueshme në atë shkallë
që jepen e vlerësohen.


Midis këtyre arsyeve, e para që thuhet është që shteti
s'ka fonde për këto punë ose më e pakta kaq fonde ka.
Që është i varfër shteti ynë askush s'ka dyshim. Por,
kur ka qenë më i pasur shteti ynë, që në mos
plotësisht, por të paktën nuk i ka lënë deri në rrënim
vlera të tilla, siç ndodh tani, me Gjirokastrën apo me
kështjellat e monumente të tjera të spikatura për
vlerat e tyre?


Theksova këtë arsye, që jepet e para, se kjo paraqitet
si tabu, të tjerat që thuhen pastaj janë aq vulgare e
anësore, sa s'ja vlen t'i përmendësh. Mbi të gjitha
arsyet një është e mbetet kryesorja: Mos kuptimi e mos
vlerësimi i trashëgimisë kulturore dhe i rolit të
kulturës në ngritjen e një shteti me të vërtetë
modern. Kultura është një nga shtyllat kryesore të një
shteti të tillë. Po të kuptohet kështu me ato mundësi
që ka shteti jep zgjidhjen për çdo gjë në mënyrë të
pranueshme. Atëhere caktohet metri, se kur duhet bërë
diçka e kur diçka tjetër. Me vlerësime të tilla
afatgjata qeveritarëve nuk u pëlqen të merren edhe për
arsye pragmatiste. Shumë prej tyre e quajnë veten të
përkohshë dhe u leverdis më mirë të merren me një
veprimtari që siguron "nam" të mirë aktualisht, se sa
me një veprimtari tjetër që nami mund tu takojë të
tjerëve pas tyre. Por historia edhe jo e largët nuk do
ti vlerësojë qeveritarët apo politikanët tanë nga
fjalimet pompoze apo nga mitingjet që bëjnë, por nga
veprat e përpjekjet e tyre për kontributin që japin në
rradhë të parë edhe në mbrojtjen e zhvillimin e
vlerave tona kulturore.


Pushteti vendor jo vetëm të qahet
Kur folëm për përgje-gjësinë e shtetit, është e
kuptueshme se kjo përgjegjësi fillon nga pushteti
vendor. Përgjegjësia e tij për Gjirokastrën ka qenë e
mbetet e madhe. Shumë veprime të papërgjegjshme janë
kryer nën hundën e sytë e pushtetit vendor. Nga kush
janë dhënë lejet për ndërtimet pa kriter? Po ndërtimet
pa leje kush i ka lejuar? Kush e ka zbrazur qendrën e
qytetit nga shumë institucione administrative, duke i
zbritur ato në këmbët e qytetit? Po pazarin
tradicional në qendër të qytetit kush e spostoi? Kush
lejoi të prishet terreni sportiv në qendër të qytetit,
kur "iluministët" gjirokastritë ëndërronin që edhe
stadiumi i qytetit duhet të ishte në qendër të tij?
Sikur të mos kish vend tjetër, kush lejoi që në një
pjesë të terrenit sportiv të ndërtohej një shkollë
fetare e pjesën tjetër e ka lënë të kthehet në kënetë?
Kush lejoi që një privat, për interesat e tij meskine,
të vejë dorë në kompleksin arkitektonik fantastik të
Angonatëve, duke zëvendësuar dritaret me qemer me
arkitrarë betoni e pjesë të murit prej guri t'i bëjë
me tulla të kuqe? (Në vitin 1991 një arkitekt i njohur
austriak, pasi vizitoi Gjirokastrën, më tha, se
:"Sikur të kisha mundësi ta transferoja atë kompleks
në Austri, do të bëhesha atje njeriu më i pasur").


Shembuj të tillë ka dhe të tjerë, që dëshmojnë për
inefiçencën e pushtetit vendor e të organeve e
institucioneve të tij. Ajo që kërkohet është që
pushteti vendor jo vetëm të qahet e ta lejë e kërkojë
përgjegjësinë tek të tjerët, por të marrë në dorë me
tërë forcën morale dhe forcën e ligjit gjithshka që
lidhet me mbrojtjen e vlerave të Gjirokastrës.


Gjallërimi i institucioneve vendore dhe shkundja e
tyre nga plogështia do të rriste shumë rolin e t yre,
si në kultivimin e dashurisë për qytetin e tyre,
veçanërisht të brezit të ri, ashtu dhe në
sensibilizimin e opinionit jo vetëm lokal, por mbarë
kombëtar, si për të vënë në dukje vlerat kulturore të
Gjirokastrës në fusha të ndryshme, ashtu dhe në
nismat, idetë e alternativat për gjallërimin e
mbrojtjen e këtyre vlerave. Në këtë fushë, një rol të
madh duhet të luajë Universiteti i Gjirokastrës, që
mban një emër të madh, atë të Eqerem Çabejt, por që në
fushën për të cilën po flasim zëri i tij duhet të
ndihet më shumë e më fuqishëm.


Po vetë qytetarët gjirokastritë?
E para që duhet të bëjnë, të mos e prishin me duart e
tyre qytetin. Shumë veprime të papërgjegjshme që kanë
ndodhur, nuk i nderojnë qytetarët gjirokastritë, të
shquar në historinë e tyre për urtësinë dhe dashurinë
për të bukurën. S'u falen atyre veprime të tilla si ai
i shpyllëzimit të kodrave rreth kalasë, që çon deri në
rrezikimin e shembjes së pjesëve të veçanta të saj;
deri tek marrja e gurëve e pllakave të mureve në
sheshin e "Çerçizit"; pa folur për prishjet e djegjet
skandaloze në qytet në vitin 1997.


Arkitektët, inxhinierët e mjeshtrit gjirokastritë,
duhet të mendohen mirë e ti vrasë ndërgjegja kur
hedhin në letër vizat e projekteve dhe kur i venë ato
në jetë. Sigurisht, nuk mendohet që çatitë e shtëpive
të reja të mbulohjen me rasa guri, as mjediset e
brendshme të ndërtohen si të vjetrat, as që në vend të
grilave plastike të vendosen tarabatë prej dërrase në
dritaret. Por sot ka materiale të ndërtimit të
shumëllojshme, që mund të zëvendësojnë funksionet e
materialeve të tjera me imitacione, pa prishur aspak
anën funksionale dhe atë estetike në harmoni me
materialet tradicionalë. Më i fuqishëm të ndihet roli
i vetë komunitetit në ngritjen e përgjegjësisë
qytetare, duke ndërmarrë aksione konkrete, si ato të
pyllëzimit, të pastrimit të qytetit, etj. Edhe para
"aksioneve vullnetare" të kohës së diktaturës
gjirokastritët bashkërisht pastronin rrugët e
kujdeseshin për mjediset publike. Pse të mos e bëjnë
këtë tani? Pse të mos e ngrenë zërin të gjithë, që nga
qytetari i thjeshtë deri tek deputeti, kur shohin si
rrënohet çdo ditë qyteti i tyre. S'bën keq një deputet
që ngre zërin në Kuvend kur prishet një pasarelë në
përroin që lidh dy fshatra të zonës së tij, por s'u
dëgjuan një herë deputetët e Gjirokastrës të flasin
kur është në rrezik të prishet një qytet i tërë, si
Gjirokastra.


Së fundi, do të thoja që, jo vetëm intelektualët
gjirokastritë, por edhe ata jo gjirokastritë, do të
kontribuonin mjaft po të ngrinin zërin në shoqata e
forume të ndryshme, në shtyp e në median elektronike,
për mbrojtjen e vlerave të Gjirokastrës, se ato janë
vlera kombëtare. Eshtë i përkrahur, fatkeqësisht,
mendimi se intelektualët tek ne si dëgjon kush. Mund
të jetë edhe kështu ose jo plotësisht kështu. Por,
pushtetarët tanë duhet ta njohin historinë, që thotë
se edhe shumë mbretër despotë shqetësoheshin nga zërat
revoltues të intelektualëve dhe vetë Cari i Rusisë,
bashkëkohës i Leon Tolstoit, vetëm nga Tolstoi kishte
frikë po të fliste ai.
 


__________________________________________________
Do You Yahoo!?
Get email at your own domain with Yahoo! Mail. 
http://personal.mail.yahoo.com/