[ALBSA-Info] Kadare

[Agron Alibali]

> Nga Ismail Kadare 
> 
> Një jetën e popujve qëllon shpesh që problemet e mëdha shfaqen në trajtë 
> ciklike. Ky riciklim tregon se hallet e mëdha, të mbetura pa zgjidhje, e 
> trazojnë në stinë të ndryshme njëlloj si tërmetet ndërgjegjen e këtyre 
> popujve. Ato më së shumti quhen si faj i të tjerëve, shpesh në mënyrë 
> përdëllyese poetizohen si fat tragjik dhe vetëm rrallëherë konsiderohen si
> 
> faj i vetë popujve. 
> Historia ballkanase është e shenjuar nga një viktimologji e tillë. E jona 
> veçanërisht. Në këtë sprovë do të ceken disa nga këto probleme.Për të
> tjera 
> çështje, që kanë lidhje të tërthortë madje rastësore me to, do të flitet 
> gjithashtu. Por as për të parat, as për të dytat nuk pretendohet të flitet
> në 
> mënyrë shteruese. Janë thjesht shënime të nxitura nga dita e ngarkuar, nga
> 
> pakënaqësia apo nervozizmi ynë në orën e lajmeve në TV ose fill pas
> mbylljes 
> së ekraneve, në orët e vetmisë sonë. 
> 
> ME PERËNDIMIN APO KUNDËR TIJ 
> 
> Është pyetja që ndoshta më së shumti është përsëritur në këtë gadishull të
> 
> vjetër. Ka qenë shtruar, me sa duket, qysh me ndarjen e Romës nga Bizanti,
> në 
> fillim të mijëvjeçarit të dytë për t'u përtërirë në mes të tij atëherë kur
> 
> një forcë e tretë, e vrullshme si një luan i ri, iu sul dy mbretërive të 
> vjetra, Perandoria Osmane. 
> Midis çoroditjes së plotë që u krijua në gadishull, midis trumbetave të 
> luftës dhe fyejve të paqes, midis kërcënimeve e joshjeve, shkurt midis
> kaosit 
> proverbial ballkanik, u gjet dhe populli shqiptar. Nuk ishte as më i mirë
> dhe 
> as më i keq se të tjerët, ndaj ishte e natyrshme të bënte të njëjtat
> gabime e 
> të kishte të njëjtin fat si të tjerët. Njëri pas tjetrit këta popuj u 
> rrëzuan. Ata i nënshtroi jo vetëm jatagani turk, siç pretendojnë
> ballkanasit 
> dhe as vetëm shpirtësia osmane, siç pretendojnë otomanët, po të dyja 
> bashkë.Ndërkaq, pak përpara se të binte perdja e aktit të fundit të njërës
> 
> prej dramave, asaj shqiptare, prijësi i këtij populli, Gjergj Kastrioti, 
> bashkë me rebelimin e tij të bujshëm kundër shtetit osman, shpalli një ide
> të 
> re e një ideal të ri: ndarje me Lindjen, aleancë me Perëndimin. 
> Ky ndërrim i kahut të historisë, ky programim i ri i saj u bë për
> shqiptarët 
> orientimi themelor i jetës së tyre. Ishte kaq i fortë, saqë nuk e shuan
> dot 
> as shekujt e gjatë të pranisë turke, as pluhuri e përgjumja e "pax 
> ottomana". Shqiptarët të dalluar si për dashuri, si për mohim të
> atdheut,bënë 
> gabime e marrëzi të njëpasnjëshme, megjithatë nuk mund të thuhet se i
> kthyen 
> krahët idealit kastriotian. Edhe kur ndërruan atdhe e fe, në një kënd të 
> ndërgjegjes së tyre mbeti si qiri i zbehtë kujtimi i princit katolik që u 
> kishte mësuar se liria e tyre ishte pjesë e lirisë së Evropës. 
> Një hero nuk përbën gjithmonë një kujtim ngazëllyes. Ai mund të jetë edhe 
> bezdisës. Gjergj Kastrioti ka qenë për një kohë të gjatë për një pjesë të 
> popullit shqiptar një qortim i heshtur. Për të jetuar me një kujtim të
> tillë 
> nuk është lehtë. Dhe në raste të tilla ka dy zgjidhje: ta shkulësh nga 
> ndërgjegjja ose ta modifikosh. 
> Një pjesë e shqiptarëve e ruajti të paprekur figurën e Kastriotit. 
> Pjesa më e prapambetur e tyre e modifikoi atë sipas mendësisë së saj të 
> varfër e oportuniste. Nga një ideator e programues të madh, e shndërroi në
> 
> një kondotier ballkanas, te i cili shpata dhe kali zinin vendin kryesor. 
> Ndërkaq kultura dhe letërsia shqipe e mbajti të gjallë figurën e prijësit.
> 
> Kjo u dëshmua në veprat e shkrimtarëve katolikë të shekujveXVII-XVIII. Por
> 
> një gjë e tillë u ridëshmua sidomos gjatë Rilindjes Shqiptare, kur
> personazhi 
> i ngritur befas nga terri e mori gjithë shkëlqimin e tij si bartës i 
> evropianizmit. Vargjet e famshme: "O dritëz e bekuar që lind nga
> perëndon", 
> në të cilat shpallet programi i rilindasve për rikthim te Evropa
> Perëndimore, 
> janë shkruar nga një poet bektashi, pra i universit mysliman, Naim
> Frashërit. 
> Dilemat tragjike të një populli shfaqen sidomos në prag ose në fund
> epokash. 
> Ishte e kuptueshme që pyetja: nga do të shkonte Shqipëria, të ngrihej në 
> kohën që Perandoria Osmane po jepte shpirt. Duke dalë prej saj gati e 
> përgjysmuar, Shqipëria e pagoi dyzimin e saj. Më shumë se shpërblim për 
> qëndresën, ajo mori nga Evropa dënimin për oportunizmin e saj. E sikur të
> mos 
> mjaftonte ky fshikull, fill pas daljes në liri, një lëvizje prapanike dhe 
> monstruoze shpërtheu në Shqipërinë e Mesme: kryengritja e Haxhi Qamilit. 
> Mesazhi i saj ishte i qartë: kthim te Turqia, kundër lirisë së Shqipërisë.
> 
> Në historinë e vendit është vështirë të gjendet një njollë më e errët. Për
> 
> herë të parë vulgu shqiptar guxoi të hidhte baltë kundër çdo shenje të
> vet. U 
> shkel me këmbë flamuri shqiptar, fytyra e Gjergj Kastriotit, gjuha shqipe
> dhe 
> mësuesit e saj. 
> Në luftë me bandat me shallvare të Haxhi Qamilit e me bandat esadiste, të 
> nxitura nga Serbia, u vra koloneli holandez Thomson, i dërguar nëShqipëri 
> prej Fuqive të Mëdha, për organizimin e xhandarmërisë së shtetit të parë 
> shqiptar. Fan Noli, peshkopi dhe poeti i madh, i kushtoi një vjershë 
> mallëngjyese, duke e quajtur martir të Shqipërisë. Nacionalistët primitivë
> 
> shqiptarë heshtën për vrasjen, sepse,sipas mendjes së tyre të mykur,
> vrasësit 
> nuk mund të dënoheshin, ngaqë i përkisnin kombësisë shqiptare. Paçka se
> ata 
> ishin llumi i zi i këtij vendi. 
> Pyetja: me Perëndimin apo kundër tij u shtrua në atë kohë më tragjikisht
> se 
> kurrë. Tridhjetepesë vite më pas, shefi i komunistëve shqiptarë, Enver
> Hoxha, 
> do të deklaronte se koloneli Thomson ishte agjent i imperializmitdhe se 
> "Haxhi Qamili është i partisë". Është një nga deklaratat makabre kur 
> shpallej kumti ogurzi: Shqipëria i kthente krahët Perëndimit, për të
> shkuar 
> përfundimisht me Lindjen. 
> Gjithë kronika e komunizmit në Shqipëri mund të përmblidhet në disa radhë:
> 
> shkelje me këmbë e orientimit të Gjergj Kastriotit dhe Rilindjes
> Kombëtare. 
> Armiqësi e egër ndaj qytetërimit perëndimor. Miqësi e mbrapshtë me ata që
> nuk 
> i kishim miq: serbë, sovjetikë, kinezë. Në fund, veçim vetëvrasës. 
> Ndarja nga bota e Shqipërisë ishte në radhë të parë ndarje nga Evropa dhe 
> SHBA. Katastrofë më e pashpresë nuk mund të projektohej për shqiptarët. 
> Gabimeve të tyre të vjetra po u shtohej një tjetër faj, këtë herë i
> pafalshëm 
> dhe fatal. Ky veçim po i merrte frymën jo vetëm Shqipërisë shtetërore, por
> 
> gjithë shqiptarëve kudo që jetonin e sidomos Kosovës. Shpresa për lirinë e
> 
> saj ishte varrosur më thellë se kurrë. 
> 
> 
> E PABESUESHMJA 
> 
> Mbarimi i mijëvjeçarit të dytë kishte ruajtur për popullinshqiptar
> surprizën 
> më të pabesueshme: Evropa Atlantike, e mallkuar për dyzetvjet nga
> propaganda 
> komuniste, e shpallur armike e betuar e shqiptarëve, ngrihet befas në një 
> aksion politik e ushtarak të pashembullt për të mbrojtur popullin, të 
> braktisur gjer atëherë në mëshirë të fatit. 
> Tronditja ishte planetare. U trandën aleancat, strategjitë, parimet
> morale. 
> Më shumë se nga bombat e NATO-s opinioni serb u traumatizua nga ajo që
> dukej 
> si fundi i botës: po ndëshkohej Serbia për shkak të shqiptarëve të
> Kosovës. 
> Një lëvizje në aksin e boshtit të tokës nuk do të bënte ndoshta më pak 
> përshtypje. Për një kohë të shkurtër populli shqiptar fitoi atë njohje e
> atë 
> miqësi të botës perëndimore, që as në ëndërrimet më të guximshme nuk e
> kishte 
> përfytyruar. 
> Testamenti i madh i Gjergj Kastriotit dhe i Rilindjes u duk se ngadhnjeu
> më 
> në fund: aleancë me Perëndimin. Ishte kaq e magjishme saqë zgjonte atë
> frikë 
> bestyte që provonin të vjetrit kur dyshonin se mund të zgjonin smirën e 
> qiellit. 
> Dhe ajo nuk vonoi. Pas hutimit të parë pasuan zërat kundërshtues: a e 
> meritonin shqiptarët këtë miqësi? Mos ishte gabim kjondërhyrje? Mos duhej 
> ndrequr sa më shpejt ky keqkuptim? 
> Dhe makina që kërkonte revizionimin e gjithçkaje u vu në lëvizje. Por
> makina 
> nuk ishte e besueshme kur punonte me lëndë serbe. As britmat proserbe të 
> miqve nuk mjaftonin. Për të revizionuar gjithçka në dëm tëshqiptarëve
> duhej 
> ndihma e vetë shqiptarëve. 
> Kam udhëtuar në Kosovë në vjeshtë të vitit 1999, pak kohëpas çlirimit të
> saj. 
> Krahas ngazëllimit dehës të lirisë që ndeshej kudo, nuk mungonin fytyra të
> 
> ngrira, për të mos thënë të zymta. Përpiqeshin njëfarësoj ta përligjnin 
> mungesën e entuziazmit. Kishte shumë probleme në Kosovë. UNMIK-u nuk 
> orientohej mirë. KFOR-i gjithashtu. Gati-gati nuk po shqiptoheshin fjalët 
> "OKB-ja po dështon në Kosovë", fjalë me të cilat Beogradi përpiqej të 
> shurdhonte botën. 
> Në një intervistë mendova të bëj një propozim mjaft delikat: kosovarët e 
> rekrutuar nga shërbimi sekret serb ishte mirë të faleshin publikisht prej 
> Kosovës. Ishte e vetmja mënyrë për t'i shpëtuar nga ankthi dhe sidomos për
> ta 
> neutralizuar makinën e përbindshme serbe. 
> Intervista u prit nga një heshtje e plotë në shtyp. Ishte e kuptueshme: 
> njeriu i parë që do ta përkrahte do të dyshohej se e kishte mizën nën
> kësulë. 
> 
> SHËRBIMET E FSHEHTA TË HUAJA NË SHQIPËRI 
> 
> Më shumë se në çdo vend të botës, në Shqipërinë komuniste flitej për
> spiunë 
> të huaj. Më pak se kudo ata kapeshin këtu. Për dyzetepesë vjet me radhë 
> mburrjet e sigurimit shqiptar përplaseshin me këtë dush të ftohtë. Për të 
> fshehur paaftësinë e tij dhe për të reklamuar ca suksese minimale,
> sigurimi 
> shqiptar në mënyrën më burracake iu sul grave të gjora ruse. Në mungesë të
> 
> spiunëve të vërtetë, ishin ato që u shpallën spiune. Si të tilla u ndoqën,
> u 
> burgosën e u internuan pa mëshirë. Shkakun e kësaj paaftësie e shpjegojnë 
> saktë dy vargje të një poeti gjerman: "Ai tregon me dorë armikun
> tejkufirit, 
> po mendjen e ka tek ty". 
> Sigurimi shqiptar kishte për detyrë të përgjonte e të shtypte kryesisht 
> shtetasit e vet. Ndërkaq agjenturat e huaja, kryesisht ato lindore, me në 
> krye agjenturën sovjetike, kanë mbetur të paprekura ende sot në Shqipëri. 
> Vite me radhë ato ngjanin si të fjetura. Ishin të tilla jo nga ndonjë
> drojë 
> përpara "syrit prej shqiponje të armës së dashur të partisë", por ngaqë,
> me 
> sa duket, nuk e quanin të nevojshme të ndiheshin. Qëllimi kryesori rrjetit
> 
> agjenturor lindor në Shqipëri ishte të pengonte me çdo kusht rrëshqitjen e
> 
> këtij vendi drejt Perëndimit. "Ju do t'i shiteni Perëndimit për tridhjetë 
> aspra", i kishte thënë Hrushovi Enver Hoxhës më 1960. Afrimi 
> shqiptaro-perëndimor ishte macja e zezë për rusët. Ndërkaq, përderisa këtë
> 
> mision, misionin e izolimit, më shkëlqyeshëm se kushdo e kryente vetë
> regjimi 
> komunist, veprimtaria agjenturore e jashtme s'ishte fort e nevojshme. 
> Rrjeti lindor i zbulimit u ringjall, me sa dukej, në Shqipëri pas vdekjes
> së 
> Enver Hoxhës. Ishte koha kur rreziku i shkarjes së vendit drejt kahut të 
> urryer doli prapë në skenë. Agjentura lindore duhej ta pengonte këtë me
> çdo 
> kusht. Sa më staliniste vazhdonte të mbetej Shqipëria, aq më të qetë do ta
> 
> bënin gjumin rrethet tradicionale shqiptare. Dhe aq më thellë do të
> vazhdonte 
> të dergjej Kosova në gjumin e robërisë. 
> Ndërkaq, pas izolimit të gjatë kriminal, populli shqiptar nisi të bënte 
> trysni mbi regjimin për hapjen ndaj botës. Trysnia rritej nga viti në vit 
> duke u shndërruar në psikozë në vitin 1988. Ishte ajo që u quajt "koha e 
> shansit gjerman". Tek afrimi gjermano-shqiptar populli shihte të vetmen 
> mënyrë për t'iu afruar Evropës Atlantike. Regjimi nuk guxonte të prishte 
> brutalisht këtë iluzion. Ai vendosi të luante një nga lojërat më hipokrite
> që 
> ishin zhvilluar ndonjëherë në këtë vend. Nga një anë bënte sikur nuk e 
> pengonte afrimin, nga ana tjetër kishte vendosur të kundërtën. 
> Gjatë vizitës së ministrit të Jashtëm gjerman, Gensherit, në Tiranë në 
> konferencën ngazëllyese të shtypit të dhënë në hotel "Dajti", fillpas 
> bisedimeve, fytyra e homologut të tij shqiptar ishte e prerë. Vetëm sytë e
> 
> vëmendshëm mund të hetonin se diçka e papastër po ndodhte pas shpine. 
> Ndonëse njerëzit ngryseshin e gdhiheshin me këtë shpresë,afrimi me
> Gjermaninë 
> nuk ndodhi kurrë. Dëshira e regjimit u përputh si shpeshherë me misionin e
> 
> agjenturës sovjetike, që ashtu si tutori i fshehtë "e mbronte Shqipërinë
> nga 
> murtaja perëndimore". 
> Bisedimet gjermano-shqiptare zgjateshin e stërzgjateshin pafund. Me 
> gjakftohtësi gjermanët përballonin trillet e emisarëve shqiptarë që venin
> e 
> vinin në Bon e që kërkonin veç pretekste për ndërprerje. "Po na vënë
> kushte 
> të papranueshme", qaheshin këta emisarë, raportet e të cilëve kishte gjasë
> që 
> shkonin më parë në Moskë se në Tiranë. Cilat ishin këto kushte të rënda? 
> Kryesore citohej çështja e fesë. Për të përligjur ndihmën përpara
> opinionit 
> gjerman, duke kujtuar se kishin të bënin me krijesa që kishin një minimum 
> logjike dhe një minimum përkushtimi ndaj popullit të vuajtur shqiptar, 
> gjermanët kishin kërkuar njëfarë tolerance ndaj lirisë së besimit. Ishte
> një 
> gremç i artë për regjimin shqiptar dhe për agjenturën sovjetike, ndaj të 
> cilitdo të kapeshin me pasion. 
> Ndërkaq në Bashkimin Sovjetik, puçistët e ardhshëm stalinistë
> organizoheshin. 
> Ditë për ditë ato po shtinin në dorë sektorët kryesorë të shtetit:
> politikën 
> e jashtme dhe policinë e fshehtë. Ka dokumente që vërtetojnë se ngritja e 
> Milosheviçit përkoi me fuqizimin e puçistëve dhe u nxit prej tyre. Janë të
> 
> gjitha gjasat të vërtetohet se stalinistët rusë në të njëjtën kohë kanë
> rënë 
> në kontakt me udhëheqjen shqiptare. Mesazhi ka qenë i qartë: mbahuni edhe 
> pak. Së shpejti gjithçka do të zgjidhet globalisht. 
> Me sa dukej lajmi i madh surprizë që puçistët do t'i jepninbotës fill pas 
> fitores do të ishte rikthimi në gjirin e perandorisë sovjetike e dy deleve
> të 
> ikura: Jugosllavisë dhe Shqipërisë. 
> Puçi u krye në gusht të vitit 1991. Në krye u duk se fitoi.Tregojnë se atë
> 
> natë në Tiranë u bënë shumë darka të gëzueshme. Disa orë më pas, për fatin
> e 
> Shqipërisë dhe të një pjese të botës, ai dështoi. Dhe bashkë me të ëndrra
> e 
> mbrapshtë, ëndërr e përbashkët e parë në Moskë dhe në Tiranë, për
> rikthimin e 
> Shqipërisë drejt Lindjes komuniste. 
> 
> 
> Pyetja a e duam ne Perëndimin është e natyrshme të shoqërohet në
> ndërgjegjen 
> tonë me vazhdimin e saj: po Perëndimi a na do? 
> Ka një konstatim të njohur tashmë se Shqipëria dhe shqiptarët të ngjitin 
> njëfarë tifozllëku dhe miqtë ose dashakeqët e tyre, ashtu si në një
> ndeshje 
> futbolli ndahen në një mënyrë pasionante, për të mirë apo për të keq.
> Midis 
> glorifikimit të tepruar të tipit të romancierit gjerman Karl Maje dhe 
> poshtërimit të një letërsie të tërë, shqiptarët janë ndier herë bijë
> krenarë 
> të shqipes e herë reckamanë të kontinentit, që shkaktojnë nervozizëm e
> frikë 
> gjithkund. Kjo e fundit, ka disa vjet që, për fatin tonë të keq, është
> bërë 
> zotëruese. 
> Po të kërkojmë njëfarë logjike të brendshme përtej kësaj, s'është vështirë
> të 
> hetohet një ftohtësi e vazhdueshme e së djathtës së skajshme evropiane
> qoftë 
> ajo angleze, franceze apo italiane, asaj që, ndonëse nuk e shpreh haptaz,
> e 
> konsideron Evropën si "një klub i krishterë". Pas vizionit të saj
> konservator 
> në një klub të tillë nuk ka vend një popull gjysmë mysliman siç janë 
> shqiptarët. Në këtë pikë, kjo e djathtë ekstreme bashkohet me të majtën 
> ekstreme, e cila afishon një armiqësi edhe më të shfrenuar ndaj popullit
> të 
> vogël që dikur e quante mik. Po t'i shtosh kësaj edhe valën e 
> antiamerikanizmit që rrek të bëhet modë në disa vende evropiane, dhe
> goditjen 
> e së cilës e vuajnë shqiptarët nga që u ka dalë nami si proamerikanë (gjë
> që 
> s'është fort larg së vërtetës), atëherë merret me mend se në këtë fushë
> bijtë 
> e shqipes s'janë aspak për t'u lakmuar. 
> Një pyetje e tretë s'ka si të mos bëhet në këtë rast: ky Perëndim kaq i 
> pritur, ky Perëndim kaq i ëndërruar, ky Perëndim që herë na do e më shumë 
> s'na do, vërtet na qenka kaq i nevojshëm e kaq i lakmuar për ne? 
> Nuk është vështirë të merret me mend buzëqeshja ngadhnjyese e
> antievropianëve 
> shqiptarë. 
> E pra, megjithatë, ky Perëndim ashtu siç është, i vështirë, problematik, 
> arrogant, më shumë mospranues se pranues, ky Perëndim që ashtu si
> demokracia, 
> ashtu si vetë liria nuk qenkish as aq i bukur e as aq i përsosur siç e
> kishim 
> përfytyruar në kohën e fatkeqësisë sonë, ky Perëndim mbetet zgjedhja jonë
> e 
> vetme. 
> Kjo zgjedhje nuk kushtëzohet vetëm prej skajimit gjeografik, (fati na ka
> rënë 
> në këtë kontinent trillan dhe, duam s'duam, aty do të mbetemi) as vetëm
> për 
> arsye ekonomike, ushtarake, kulture, race etj. 
> Duke qenë bashkërisht të rëndësishme, ato shoqërohen nga një tjetër arsye.
> 
> Kjo arsye e veçantë e madhore lidhet me problemin numër një të popullit 
> shqiptar: problemin e lirisë. 
> Disa popuj në Evropë kanë probleme me lirinë, por te këta është fjala 
> kryesisht për lirinë shoqërore, për zgjerimin, pasurimin, përsosjen e saj.
> 
> Populli shqiptar është i vetmi, që ende në fund të mijëvjeçarit problemin
> e 
> lirisë e kishte në trajtën e tij më tragjike. Ishte fjala për lirinë në 
> kuptimin e mirëfilltë, parak të fjalës, në atë kuptim siç flitej në 
> antikitet, në mesjetë, në kohërat më të zeza të masakrimit të popujve. Në 
> fund të mijëvjeçarit askund në Evropë nuk mund të përfytyrohej një vend si
> 
> Kosova ku fëmijët për dhjetë vite rrjesht të mos shkonin në shkolla, por
> në 
> bodrume, si në kohën e Neronit. Askund nuk mund të përfytyrohej një vend
> ku 
> policia t'i detyronte banorët të mos i mbyllnin natën dyert e shtëpive në 
> mënyrë që ajo të hynte kur të donte, për të bastisur, rrahur, përdhunuar e
> 
> vrarë mizorisht shtetasit e saj, vetëm se ata nuk ishin sllavë, por 
> shqiptarë, pra, të huaj në shtetin që quhej Jugosllavi. Askund në Evropë
> nuk 
> mund të përfytyrohej të griheshin me thikë prej ushtarëve e paraushtarëve
> mbi 
> njëmijë foshnja, si në kohën e Herodit. 
> Ky primitivitet i robërisë shqiptare nuk mund të përligjë megjithatë një 
> përgjigje të ngjashme, pra primitive për fitimin e lirisë. Parulla të
> vjetra, 
> si: "me sllavin na ndan veç gryka e pushkës" e të tjera si këto mund të 
> prodhojnë rrëmujë të verbër, por jo liri. 
> Duke folur për Kosovën, shkrimtari më i madh i gjallë i Francës, Julien 
> Gracq, ka shkruar se veç në vise të Ballkanit mund të përdoren ende
> formulat 
> e vjetra, si: "gjaku do të vejë gjer në gju të kalit". Duke ndëshkuar
> Serbinë 
> për krimet e saj primitive, Aleanca Atlantike zhvilloi me sa duket luftën
> e 
> saj të parë dhe të fundit, të tillë siç e kemi ende luftën në përfytyrimin
> 
> tonë. E megjithatë, edhe në këtë rast, që duket qysh tani atavik, prej
> aktit 
> të luftës u përjashtua ideja e gjakut të derdhur. Ose më saktë, për
> çlirimin 
> e Kosovës, midis popullit shqiptar dhe Aleancës Atlantike u sajua ai 
> bashkëveprim i çuditshëm, ku shpenzimin më të vjetër të luftës, gjakun, e 
> vuri populli i paktë shqiptar, kurse armët, NATO-ja e fuqishme. 
> Në rrethana të tilla, në kushtet e kundërthënies tragjike që u krijua
> midis 
> primitivitetit të robërisë dhe domosdoshmërisë në kushtet moderne të
> lirisë, 
> historia i ruajti popullit shqiptar takimin e tij të shumëpritur me
> Evropën. 
> Është hera e parë që në historinë tonë dhe në atë të kontinentit që
> aspirata 
> jonë e lirisë jo vetëm nuk bie ndesh, por përkon me programin e Evropës së
> 
> nesërme. 
> Kjo Evropë me kufij të zbehtë dhe me kontakte të lira, duke mundësuar
> lirinë 
> shqiptare në hapësirën e saj të plotë, unike e të pandërprerë, e ndryshon 
> programimin e problemit numër një të pazgjidhur të kombit shqiptar. Nga
> një 
> mundësi konfliktesh plot marrëzi dhe egërsi ballkanike e ushqyer nga
> shtampat 
> e gjakut "gjer në gju të kalit" e të "pushkës që të ndan me tjetrin", ajo
> e 
> kthen atë në një problem evropian, i cili nuk mund të kërkojë veç një 
> zgjidhje evropiane. 
> Shikuar nga ky kënd, shqiptarët i kanë të gjitha arsyet të militojnë për 
> evropianizimin e Ballkanit dhe të jenë ashtu siç kanë ëndërruar poetët e 
> tyre, populli i parë kontinental i gadishullit. 
> Të jenë... Po a janë vërtet? 
> 
> Shqiptarët ashtu si shumica e ballkanasve janë ende të papërgatitur për 
> lirinë evropiane. Vetë Evropa për t'u emancipuar ka kaluar nëpër prova të 
> rënda, disa prej të cilave e kanë çuar në zgrip të katastrofës. Një ndër 
> aktet spastruese të Evropës ka qenë dënimi prej asaj vetë i krimeve të
> saj. 
> Krimi kolonialist, fashist, komunist, racist. Pa këtë dënim nuk mund të 
> kishte dhe ende s'mund të ketë Evropë. Popujt e Ballkanit, duke përfshirë 
> këtu dhe popullin shqiptar duhet të dënojnë krimet e veta. Këtë ndarje e 
> pengojnë hipotekat e vjetra: urrejtja etnike, një kulturë e tërë e dhunës
> dhe 
> e egërsisë, një dehje dhe ekzaltim pas saj, një përpjekje për ta paraqitur
> si 
> kulturë heroike. As pushka që të ndan nga tjetri, as prita, as goditja pas
> 
> ferrës, as gusla, lahuta apo deklarata që i hymnizon ato nuk mund t'i 
> ndihmojnë shkretanët e Ballkanit. E po ashtu s'mund t'i ndihmojë
> dyfytyrësia 
> në politikë, stalinizmi soft (me fjalë të tjera stalinizmi nën rrogoz),
> apo 
> djathtizmi fashistoid alla Hajder, të maskuara të dyja pas parullave 
> properëndimore. 
> Zgjedhja proevropiane që ka bërë populli shqiptar është zgjedhja e lirisë
> së 
> tij në kushtet moderne. Liria shqiptare nuk e ka emrin as Shqipëri e
> Madhe, 
> as ekspansion shqiptar, siç mendojnë disa. Siç u tha më lart liria
> shqiptare 
> është zhvillimi normal, natyral i popullit shqiptar, brenda harmonisë dhe 
> frymës së Evropës së bashkuar. Gjetja e rrugëve për ta lejuar këtë
> zhvillim, 
> për fat të keq të ndërprerë, është në fakt edhe zgjidhja e problemit
> madhor 
> të shqiptarëve në gadishull. 
> Me këtë pikëshikim, në qoftë se ka një popull që përfiton më së shumti nga
> 
> paqja, stabiliteti dhe emancipimi i gadishullit ballkanik, është në radhë
> të 
> parë populli shqiptar. Dhe nëse ka një të tillë që dëmtohet më së shumti,
> nga 
> kaosi dhe lufta, është prapë populli shqiptar. 
> Të gjithë e dinë se qershori i këtij viti, muaji i zgjedhjeve, është muaji
> i 
> shansit të mirë ose shansit të keq për Shqipërinë. I madh e i vogël në 
> Shqipëri, e kuptojnë këtë gjë, sepse i madh e i vogël e kanë dëgjuar 
> mendimin, paralajmërimin, e po të doni ultimatumin e bashkësisë evropiane
> se 
> një zhvillim normal ose jo i këtyre zgjedhjeve, varet hapja ose mbyllja e 
> portave të Shqipërisë me Evropën. 
> Për çudi, këtë të vërtetë të madhe që lidhet me fatin tonë, e fundit që
> nuk e 
> kupton ose që bën sikur nuk e kupton është pjesa radikale e klasës
> politike 
> shqiptare. Për fat të keq, kjo pjesë radikale arrin të bëjë ligjin në
> majat e 
> politikës. 
> Fushata e zgjedhjeve, në të cilën populli i lodhur shqiptar, ka vënë aq
> shumë 
> shpresë, filloi me muzikë, për të bërë një kthesë drejt degjenerimit ditën
> e 
> tretë të saj. Shtypi shqiptar, me pjekuri e një përgjegjësi qytetare
> denoncoi 
> radikalizmin e njërit prej liderëve, Nanos i cili sipas këtij shtypi i
> hodhi 
> benzinë zjarrit. 
> S'është herë e parë që ndodh një gjë e tillë në Shqipëri: sapo diçka merr
> për 
> mbarë, do të gjendet dikush që ta pengojë me çdo mjet këtë proces. Do të 
> gjendet një lider radikal që të bëjë thirrje për acarim me kundërshtarin, 
> thirrje që i ngjan aq fort me parullën çnjerëzore: "forcim i luftës së 
> klasave". Sapo në horizont shfaqet diçka shpresëdhënëse do të dëgjohet,
> herë 
> nga e djathta, herë nga e majta kushtrimi barbar: "nuk do t'i njohim 
> zgjedhjet!", kjo klithmë e neveritshme që është kthyer në një nga turpet e
> 
> Shqipërisë së sotme. 
> Shtypi, analistët dhe gjithë opinioni publik me të drejtë bën pyetjen: A
> janë 
> vërtet kaq të verbuar nga pasionet primitive politikanët tanë radikalë
> saqë 
> të mos e kuptojnë se ç'katastrofë është për Shqipërinë ky destabilitet,
> kjo 
> ethe e vazhdueshme që po na tret të gjithëve? Apo e gjithë kjo nuk është 
> thjesht verbëri por pjellë e një kalkulimi të ftohtë për të mos e lënë 
> Shqipërinë të marrë frymë? 
> Pyetja është e rëndë dhe dyshimi gjithashtu. Le të shpresojmë të mbetet
> vetëm 
> një dyshim. 
> Ndërkaq mu në sytë tonë po ndodh gjithçka: Radikalizmi shqiptar përtej 
> kufijve nuk ka dhënë veçse rezultate negative: një ftohje të përgjithshme
> të 
> opinionit botëror ndaj shqiptarëve, dobësim i pavarësisë së Kosovës,
> dobësim 
> i TMK-së (e para ushtri mbrojtëse e Kosovës) dhe hedhja e idesë të
> shuarjes 
> së saj, afrimi i ushtrisë serbe kilometër pas kilometri rrotull Kosovës, 
> përgatitja e idesë së kthimit të saj në vendin e krimit, së fundi afrimi i
> 
> Jugosllavisë me NATO-n dhe largimi i Shqipërisë prej saj. 
> Në këtë proces të mbrapshtë, qëndrimi realist i qeverisë shqiptare, në
> vend 
> që të mbështetet, po komprometohet nga një kundërrymë, nga radikalizmi 
> partiak që u përmend më lart. Në këto kushte, destabilizimi i shtetit 
> shqiptar, atij që duhej të ishte shtylla ku do të ankoroheshin shpresa 
> shqiptare dhe besimi evropian ndaj nesh, do të ishte veprimi më i
> pafalshëm e 
> kriminal i vetë shqiptarëve. 
> Radikalizmi dhe destabiliteti po kthehen në pengesën kryesore për të prerë
> 
> rrugën e zhvillimit normal të kombit shqiptar. Normalitetin e tij ky komb
> nuk 
> mund ta arrijë nëpërmjet qorrsokakëve të vdekjes, me parrula të vjetra
> kinse 
> heroike, ato që komunistët shqiptarë i adaptuan vite më parë kor hodhën
> idenë 
> që Shqipëria ose të ishte e kuqe ose të mos ekzistonte fare e që ende 
> valviten sot mbi gërmadhat e stalinizmit kuban "socializëm ose vdekje". 
> Rrugë të reja drejt demokracisë dhe jetës janë të hapura sot në Evropë. 
> Shansi ynë i madh është se për herë të parë në histori këto rrugë janë të 
> hapura edhe për ne, të mallkuarit gjer dje të kontinentit. 
> Ecja nëpër këto rrugë, përbri popujsh të tjerë, disa prej të cilëve kanë 
> patur probleme tona dhe zymtësinë tonë është rruga e vetme që na mbetet.
> Siç 
> është thënë dhe më parë, vetëm kështu ne do të fillojmë të jetojmë e jo të
> 
> vazhdojmë të vdesim. 
> 
> Ismail Kadare 
> 



---------------------------------
Do You Yahoo!?
Yahoo! Buzz Index - Spot the hottest trends in music, movies,and more.
-------------- next part --------------
HTML attachment scrubbed and removed