[ALBSA-Info] P.Milo mbi 'Shqiperine e Madhe'

[Kreshnik Bejko]

“SHQIPERIA E MADHE”

MIDIS TRILLIMIT DHE REALITETIT

nga Paskal Milo

Zhvillimet ballkanike ne vitet e fundit sollen ne qender te vemendjes edhe 
ceshtjen shqiptare. Dinamizmi me te cilen ajo eshte shfaqur dhe kerkon 
zgjidhje ka vene rajonin para nje sprove te re, por qe nuk eshte edhe e 
vetmja. Bosnie-Hercegovina, Maqedonia me zhvillimet e fundit dhe Mali i Zi 
pas zgjedhjeve te 22 Prillit, mbeten po kaq domethenese sa edhe Kosova per 
stabilitetin, sigurine dhe te ardhmen e Ballkanit. Pra, nje numer ceshtjesh, 
ku secila ka rendesine e vet, kerkon zgjidhjen e vet, por gjithnje ne nje 
kontekst rajonal dhe perspektive europiane.

Nga

Paskal MILO

Minister i Jashtem

Fragmente

Ceshtja shqiptare eshte komplekse nga perberja dhe problematika. Ajo ka tri 
faktore kryesore perberes: Shqiperia, si shtet i vetem, i organizuar i 
shqiptareve qe synon te kaperceje fazen e veshtire e problematike te 
tranzicionit te saj dhe te integrohet ne strukturat europiane dhe 
euroatlantike; shqiptaret e Kosoves, qe perbejne mbi 90% te popullsise se 
vendit dhe qe pas mbarimit te konfliktit po perballojne sfida serioze per 
ndertimin e nje shoqerie demokratike e multietnike dhe vecanerisht per te 
percaktuar te ardhmen e tyre; shqiptaret e Maqedonise qe jane ne kerkim te 
disa te drejtave themelore qe u jep atyre statusin e qytetareve te barabarte 
me qytetaret maqedonas ne shtetin e tyre te perbashket. Per shkak te ketij 
karakteri cështja shqiptare, jo gjithnje dhe jo nga te gjithe, eshte kuptuar 
ne thelbin dhe te verteten e saj. Disa me vetdije, disa nga mosnjohja, kane 
krijuar dhe perpiqen edhe sot te japin nje imazh jo pozitiv per Shqiperine e 
shqiptaret, per rolin e tyre ne rajon. Ceshtja shqiptare e paraqitur ne nje 
kendveshtrim negativ behet nje problem qe krijon shqetesime, rreziqe dhe qe 
kercenon paqen, stabilitetin dhe sigurine rajonale. Ky perceptim i nxjerr 
shqiptaret ne Ballkan si nje popull problematik edhe per komunitetin 
nderkombetar. Kendveshtrimi pozitiv e realist i ceshtjes shqiptare i paraqet 
shqiptaret si nje popull dinamik, ne levizje e ne kerkim te rrugeve per 
emancipim e zhvillim social, ekonomik, nacional e kulturor. Ne kete veshtrim 
te ceshtjes shqiptare ka edhe probleme te cilat duhen perballuar e zgjidhur 
por qe nuk i zbehin thelbin progresit te saj.

Ceshtja shqiptare ne Ballkan nuk eshte ‘Shqiperia e madhe’. E para, eshte 
nje realitet, qe kerkon nje zgjidhje per ato komponente problematike te saj 
me prejardhje historike dhe aktuale. E dyta, eshte nje fiksion me prejardhje 
politike per te penguar sadopak zgjidhjen dhe per te ndaluar mbeshtetjen 
nderkombetare ne emer te ‘rrezikut’ qe ajo (‘Shqiperia e Madhe’) perfaqeson. 
Per te kuptuar me mire thelbin e trillte te idese se ‘Shqiperise se Madhe’ 
dhe per te pare se deri ku ajo i ka rrenjet eshte i nevojshem para se 
gjithash nje veshtrim i shkurter historik i nacionalizmit shqiptar.

Shqiptaret dhe ‘Shqiperia e Madhe’

Nacionalizmi shqiptar e humbi trenin e kohes dhe nuk arriti te materializoje 
objektivat e veta as ne shekullin e XIX, po as ne ate pasardhes. Nderkohe, 
nacionalizmat e tjere ballkanike, ne mos te gjitha, ia arriten te realizojne 
shumicen e pretendimeve te tyre. Madje kishte prej tyre, qe ne shtetet qe 
krijuan, perfshine ne nje mase te madhe, popullsi te ndryshme etnike. 
Mozaiku etniko – linguistiko – kulturor qe u krijua ose qe u imponua ne 
Ballkan nuk e zgjidhi ceshtjen kombetare ne rajon. Formula qe u gjet te 
nesermen e Luftes se Pare Boterore, per te bashkuar te gjitha territoret e 
sllaveve te jugut por edhe popullsi jo sllave sic ishin shqiptaret ne nje 
shtet deshtoi se jo vetem u aplikua ne nje rajon te mbarsur me eksplozion 
nacionalist, por edhe per shkak te politikave hegjemoniste e agresive te 
regjimeve serbe qe e sunduan federaten jugosllave per mbi 80 vjet. Renia e 
konglomeratit jugosllav nuk provon deshtimin e federates si forme e 
organizimit shteteror.

Krijesa te pastra te shtetit-komb nuk mund te kete dhe kjo eshte e 
natyrshme. Cdo pretendim tjeter do te ishte spekullim. Po ne rastin e 
vendeve te Ballkanit u krijuan dy modele ekstreme: i pari Jugosllavia 
shumekombeshe, ku serbet si komb me i madh u perpoqen te serbizojne edhe 
kombet e tjere, sllave e jo sllave; i dyti Shqiperia qe ishte ne ekstremin 
tjeter si shtet, gjysma e popullsise shqiptare mbeti e perfshire ne shtetet 
fqinje, vecanerisht ne Jugosllavi. Per rrjedhoje, ne Ballkan fara e 
grindjeve dhe e konflikteve nderetnike, nuk u zhduk, procesi i krijimit te 
shteteve kombe nuk perfundoi, keshtu qe aty mbeten potenciale te akumuluara 
etnike qe nje dite do te shperthenin.

Nje shumice e madhe njerezish sot e pranojne padrejtesine historike qe u 
eshte bere shqiptareve. Kjo eshte e rendesishme, jo si nje pikenisje per te 
ndryshuar kufinjte, por per te kuptuar thelbin e legjitimitetit historik te 
kerkesave shqiptare. Emra te njohur te politikes nderkombetare dhe analiste 
te shquar qe merren me Ballkanin bejne nje dallim te qarte midis krijimit te 
‘Shqiperise se Madhe‘ dhe pavaresise se Kosoves. Ndersa shprehen kunder se 
pares, jane ne favor te se dytes duke e konsideruar ate si nje zgjidhje qe 
do ta qetesonte Ballkanin dhe do te forconte paqen. Te ketij mendimi jane 
per shembull Henri Kisinger, Lordi Owen, Karl Bild, Janush Bugajski etj. 
Madje Lordi Owen shkon me tutje kur thote se qe te arrihet paqja ne Ballkan 
dhe luftrat e pergjakshme etnike te marrin fund nevojitet nje rikonfigurim i 
kufinjve te tij. Kjo eshte nje ide shume e avancuar dhe e parealizueshme per 
kohen. Shqiptaret e Kosoves ne vitet 1991-1992 kishin me shume arsye te 
ishin te pakenaqur nga Jugosllavia federative ne krahasim me sllovenet, 
kroatet, maqedonasit, etj., nuk i moren armet, por adoptuan nje politike 
civilizuese, paqesore ne kerkim te te drejtave te tyre. Tri konfliktet e 
para ne Jugosllavine e Miloshevicit u zhvilluan midis etnive sllave, midis 
serbeve nga njera ane, dhe kroateve, slloveneve e boshnjakeve nga ana 
tjeter. Askush nuk i akuzoi atehere keta te fundit si kercenues te paqes, te 
stabilitetit, te sigurise e te ardhmes se Ballkanit. Perkundrazi, shumica e 
njerezve gishtin e drejtuan ne Beograd tek Sllobodan Milloshevici dhe 
regjimi i tij.

Kur filloi konflikti i katert i provokuar ne rajon, ne Kosove nga po i 
njejti person e klani i tij, formula e Jugosllavise Federative u 
kompromentua perfundimisht. Ne kete drejtim ndihmoi dhe bojkoti 
institucional i Malit te Zi. Ne momentin qe konflikti u zhvendos jashte 
‘familjes se sllaveve te jugut’ e kunder nje popullsie jo sllave, sic ishin 
shqiptaret dhe ndaj te cileve ishin eksperimentuar te gjitha politikat e 
metodat genocidiste, ne nje kohe kur ata luftonin per te mbijetuar si qenie 
njerezore, pikerisht atehere, ne periferine e politikes e te medias se 
sensibilizuar proserbe, u shfaq rreziku i ‘Shqiperise se Madhe’ dhe i 
nacionalizmit shqiptar per stabilitetin e te ardhmen e rajonit. Kjo teze 
sigurisht qe nuk ishte e re, as edhe u hodh rastesisht.

Artikulimi kaq intensiv dhe i gjere i rrezikut qe perfaqeson idea e 
‘Shqiperise se Madhe’ nga ambjente zyrtare politike rajonale e 
nderkombetare, nga analiste dhe nga media nuk perputhet me mbeshtetjen dhe 
influencen qe ka ajo ne realitet ne Shqiperi, Kosove, Maqedoni, etj

Platforma e ‘Shqiperise se Madhe’ ne Shqiperi nuk ka popullaritet. Kjo nuk 
ka asnje lidhje dhe nuk do te thote se shqiptaret e Shqiperise jane me pak 
nacionaliste se te tjeret, ose se nuk i pelqejne marredheniet e ngushta me 
bashkekombasit e tyre ne vendet e tjera. Ky qendrim ndaj kesaj platforme sot 
eshte i spjegueshem me disa arsye. Kultura politike dhe edukimi ne Shqiperi 
jane ne nje nivel me te larte ne masen e gjere te njerezve se ne Kosove e ne 
Maqedoni. Ata e kuptojne me mire thelbin dhe permbajtjen antishqiptare te 
kesaj parrulle. Duke jetuar ne shtetin ame, ata e kane konceptuar te ardhmen 
e tyre ne zhvillimin e Shqiperise dhe orientimin e saj ne strukturat 
euroatllantike. Kontaktet njerezore te ketyre dhjete viteve te fundit midis 
shqiptareve te ndare ne te dy anet e kufirit deshmuan diferenca jo vetem ne 
mentalitete, psikologji, formim kulturor por edhe ne zhvillimin ekonomik. Ky 
boshllek nuk mund te mbushet per nje kohe te shkurter.

Ne politiken zyrtare te Qeverise e te Shtetit shqiptar nuk ka patur dhe nuk 
ka asnje reference apo synim per krijimin e ‘Shqiperise se Madhe’. 
Perkundrazi ka deklarata te qarta dhe pa ekuivoke se nje ide e tille eshte 
kunder produktive dhe ne kundershtim me synimet e Shqiperise per t’u 
integruar ne Evropen e Bashkuar.

Teza e ‘Shqiperise se Madhe’nuk egziston ne programet e partive kryesore 
politike te Shqiperise, te cilat kane qeverisur vendin ne keto dhjete vitet 
e fundit. Keto parti kane qene koherente ne qendrimet e tyre edhe pas 
zhvillimeve te koheve te fundit ne Maqedoni, Kosove e Serbine Jugore. Po 
keshtu, nuk ka asnje baze rreziku qe gjoja vjen nga perpjekjet per te 
krijuar nje trekendesh politik Tirane – Prishtine – Tetove. Takimet 
ndershqiptare, me natyre politike, intelektuale, kulturore, etj., nuk duhen 
paragjykuar. Ato jane normale dhe rrjedhoje e logjikes se kontakteve humane 
e te bashkepunimit ne epoken e shoqerive qe integrohen.

Idea e ‘Shqiperise se Madhe’, ose e bashkimit te te gjitha trojeve te 
banuara nga shqiptaret ne Ballkan, per krijimin e asaj qe quhet Shqiperi 
etnike, ‘natyrale’, ‘e vertete’, eshte e pranishme ne programet dhe 
propaganden e 4-5 partive te vogla politike qe kane se bashku nje elektorat 
5-7 per qind. Ne kete numur hyjne partite konservatore, ‘historike’, ‘Balli 
Kombetar’ dhe ‘ Levizja e Legalitetit’ me te gjitha variantet e tyre. Pervec 
tyre jane edhe nje parti e spektrit te majte, me emrin domethenes ‘Partia e 
Unitetit Kombetar dhe e Prosperitetit Demokratik’ dhe Partia ekstreme e 
djathte ‘Rimekembja Kombetare’, qe nuk ka asnje ndikim ne popull.

Tani se fundi me idene e bashkimit te Shqiperise me Kosoven doli edhe 
lidershipi i Partise  "Aleanca Demokratike", nje parti e vogel anetare e 
koalicionit qeverises. Ministri I Drejtesise eshte ne te njejten kohe edhe 
Kryetari Ekzekutiv I kesaj Partie.Deklarta e udheheqjes se kesaj partie 
komentohet te jete bere per synime elektorale. Qeveria Shqiptare nuk u 
pajtua me kete deklarate por edhe partite kryesore politike ne Shqiperi, 
Kosove dhe Maqedoni dhe vete “Aleanca Demokratike” eshte vete larguar nga 
kjo deklarate.

Ne nje mase modeste koncepti i ‘Shqiperise se Madhe’ eshte i pranishem edhe 
ne disa qarqe intelektuale, shkencore e artistike ne Shqiperi, qe here pas 
here i cfaqin pikpamjet e tyre ne median e shkruar dhe elektronike. Nen 
ndikimin e zhvillimeve te vrullshme te ngjarjeve ne Kosove, edhe Akademia e 
Shkencave e Shqiperise hartoi Platformen per zgjidhjen e Ceshtjes Kombetare 
Shqiptare. Kjo platforme ndonese me mjaft vlera pozitive, doli e kapercyer 
per kohen per shkak te zhvillimeve intensive dhe tendencave integruese 
europiane ne Ballkan.

Ne Kosove idea e ‘Shqiperise se Bashkuar’ apo e Shqiperise etnike ka patur 
mbeshtetje per arsye te njohura historike. Aty ka nje opinion qe eshte 
ushqyer vazhdimisht, qe ne fillim te shek. XX-te, kur u krijua shteti 
shqiptar dhe Kosova mbeti jashte tij. Ky proces ka ndodhur me shume ne 
menyre spontane se sa te organizuar.

Fillimet e multipartitizmit ne Kosove sollen edhe nje spekter te gjere 
ngjyrash politike. Te gjitha partite shqiptare qe u krijuan, ne krye te 
programeve politike vendosen pavaresine e Kosoves, por jo te gjitha vendosen 
idene e bashkimit te trojeve etnike ne nje shtet te vetem.Kjo ide ne Kosove 
ne fillim te viteve 90-te mori permasa shume te gjera, por edhe ne te dy 
anet e kufirit, ne manifestimet politike ne tubimet intelektuale e ne media. 
Madje u bene edhe perpjekje per te organizuar nje Kuvend Kombetar me synimin 
e hartimit te platformes se bashkimit te Shqiperise me 
Kosoven.Personalitetet me te njohura te shkences dhe te kultures shqiptare 
te viteve 90-te ne Kosove perpunuan me shume pasion mendimin politik 
shqiptar qe argumentonte domosdoshmerine e bashkimit te Shqiperise me 
Kosoven, por edhe ate te te gjitha trojeve te populluara nga shqiptare 
etnike.

Kjo vale entusiaste per bashkimin pesoi nje renie me vone, per disa arsye te 
thena me lart dhe per shkak te dominimit te realpolitikes ne programet e 
partive kryesore shqiptare e vecanerisht te Lidhjes Demokratike te Kosoves. 
Vetem pas konfliktit ne pranveren e 1999 pati nje riciklim te retorikes se 
bashkimit por pa arritur nivelin e entusiazmit te disa viteve me pare. Idene 
e bashkimit kombetar e te krijimit te Shqiperise etnike ose te ‘Shqiperise 
se Madhe ‘sic perdoret tani, e mbrojne ne programet e tyre ne Kosove Partia 
Republikane e Kosoves, Partia Nacional Demokrate Shqiptare, Levizja 
Kombetare per Clirimin e Kosoves, Partia e Unitetit Kombetar Shqiptar dhe 
Lidhja Popullore e Kosoves. Partite kryesore politike shqiptare ne Kosove 
jane shprehur hapur kohet e fundit kunder ‘Shqiperise se Madhe’. Ky qendrim 
buron nga ndergjegjesimi i tyre se ceshtja e shqiptareve ne Kosove e ne 
Ballkan nuk mund te gjeje zgjidhje me formula e modele te kapercyera, por 
permes zhvillimeve integruese rajonale e europiane. Veprime te individeve te 
vecante politike nuk duhen pergjithesuar dhe as duhet krijuar pershtypja se 
lidershipi shqiptar sillet me dy faqe. Koha i cvlereson shpejt individe e 
parti te kesaj natyre.

Kritiket e ‘Shqiperise se Madhe’ midis tezave te tjera thone se ajo synohet 
te krijohet si nje arme per te luftuar nacionalizimin serb, per ta dobesuar 
ate si nje faktor i rendesishem rajonal. Eshte e njohur se ka ekzistuar nje 
perplasje historike midis nacionalizmave ballkanase, pra edhe midis atyre 
shqiptar e serb. Kjo konkurence e rivalitet ka qene e ashper dhe ne epoken 
europiane te krijimit te shteteve kombe. Cfaqje moderne te ketij rivaliteti 
nuk mungojne edhe sot ne Europe.

Akuza nuk shtrohet vetem ne adrese te nacionalizmit shqiptar. Ajo eshte e 
drejtuar me teper ndaj faktoreve nderkombetare, duke nenkuptuar ne rradhe te 
pare SHBA dhe NATO-n. Madje si SHBA e NATO behen drejtpersedrejti pergjegjes 
si nxites per krijimin e ‘Shqiperise se Madhe’ Kjo teze ka gjetur strehe e 
perkrahes ne mes njerezve e vendeve qe kundershtuan nderhyrjen ushtarake te 
NATO-s ne Serbi e Kosove dhe te aleateve e miqve tradicionale te 
nacionalizmit serb.

Do te ishte naive te mendohej se ne Ballkan nuk ka perplasje interesash te 
Fuqive jashte rajonit dhe perpjekje per te siguruar synime gjeopolitike e 
pikembeshtetje strategjike. Dhe ne emer te ketyre objektivave llogariten 
edhe faktoret rajonale. Shqiptaret jane nje nga keta faktore qe kane 
pretendimin per te luajtur nje rol me te rendesishem ne te ardhmen ne 
Evropen Juglindore. Por as ne Europe as edhe ne SHBA, kete rol nuk e lidhin 
me krijimin e ‘Shqiperise se Madhe’. Perkundrazi kjo ide eshte kundershtuar 
fort nga politika zyrtare europiane dhe amerikane si jo e kohes, ne dem te 
stabilitetit dhe sigurise rajonale dhe te ardhmes integruese te rajonit.

Perfundimi i konfliktit ne Kosove dhe vendosja e saj mbi bazen e Rezolutes 
1244 te Keshillit te Sigurimit te OKB-se, nen autoritetin nderkombetar, u 
dha rastin shqiptareve te ndjejne e te kene me te drejte e per here te pare 
mbeshtetjen e plote te komunitetit nderkombetar, vecanerisht te SHBA, BE, 
NATO, etj. Shqiptaret e Kosoves kete mbeshtetje e kthyen ne mirenjohje. 
Eshte e natyrshme qe dislokimi i forcave te KFOR-it dhe vendosjen e UNMIK-ut 
ne Kosove ata e perjetuan si clirim nga Serbia dhe me nje shperthim te 
justifikuar te ndjenjave pozitive nacionaliste te shtypura e te ndrydhura 
historikisht. Te nesermen e mbarimit te konfliktit nuk ishte ndonje gje e re 
qe te degjohej nga populli e lideret shqiptare te Kosoves qe te kerkonin 
pavaresine e saj. Gjenerata njerezish ishin masakruar e kalbur ne burgje per 
kete ide. Kjo ide tani nuk mund te burgosej e as te vritej e po keshtu 
artikuluesit e saj. Kishte ndodhur nje ndryshim kaq i madh e kaq i thelle qe 
shumica e njerezve as qe mund t’a mendonin.

Ne nje profil me te ulet ‘idea e Shqiperise se Madhe’ akuzohet se synon te 
krijoje ‘nje zemer myslimane’ ne Ballkan. Kerkesat shqiptare per me shume te 
drejta dhe emancipim ne rajon shihen si nje perplasje midis muslimanizmit 
dhe kristianizmit ne variantin e tij te ortodoksise.Sipas disa njerezve te 
politikes e te medias rajonale dhe europiane ‘ekspansioni shqiptar’ ne 
Ballkan do te ishte nje shprehje e rifillimit te ofensives se mohamedanizmit 
ne Europe. Kjo akuze kerkon t’a cvendose vemendjen ne nje terren shume 
sensitiv duke spekulluar me ndjenjat e ndryshme fetare te popujve te 
rajonit. Myslimanizmi nuk eshte as filozofia as edhe mburoja e ekstremizmit, 
nacionalizmit dhe e kombit-shtet. Ai nuk eshte as edhe identifikimi i 
fondamentalizmit. As edhe platforma e ‘Shqiperise se Madhe’ nuk eshte 
frymezuar dhe as eshte mbeshtetur nga ky besim fetar. Shqiptaret u perkasin 
tre besimeve te ndryshme dhe kane deshmuar historikisht tolerance e respekt 
reciprok. Ata jane sot nje model i bashkejeteses dhe harmonise multifetare.

‘Shqiperia Madhe’ nuk do t’a shtonte popullsine shqiptare myslimane as edhe 
do te pakesonte popullsine e krishtere shqiptare. Teza e rrezikut nga nje 
‘Shqiperi e Madhe’ myslimane vjen nga nje koncept gjeopolitik spekulativ me 
veshje fetare. Skema e krijimit te boshteve fetare ne Ballkan dhe e 
perplasjes se tyre per synime gjeopolitike eshte disi e vjeter, dhe ajo u 
muar vecanerisht ne konsiderate nga qarqe te caktuara politike ballkanike, 
europiane e me gjere pas shperthimit te konfliktit ne Bosnje-Hercegovina. Po 
i njejti alarm ngrihet tani kur Kosova ka hyre ne procesin e percaktimit te 
te ardhmes se vet dhe shqiptaret e Maqedonise kerkojne te jene qytetare te 
barabarte ne shtetin e perbashket me maqedonasit. Perpjekja per t’i vendosur 
shqiptaret brenda kesaj skeme nuk mund te kete sukses, ndonese nuk kane 
munguar ‘analistet ortodokse’ qe e kane parashikuar nje zhvillim te tille. 
Shqiptaret nuk kane asnje lidhje me fondamentalizmin islamik, se ne 
historine e tyre nuk gjendet asnje fakt per te deshmuar qofte edhe dicka te 
perafert me te. Shqiptaret historikisht kane jetuar me popuj fqinj te 
besimeve te ndryshme fetare, por ata gjithnje kane qene tolerante e te 
moderuar Shqiptaret para se te jene myslimane, ortodokse e katolike jane 
shqiptare,nje nga popujt me te lashte te Ballkanit e te Europes.

Stuhia politike, diplomatike dhe mediatike qe shpertheu kete pranvere kunder 
rrezikut te ‘Shqiperise se Madhe’ ne nje mase te madhe ben pergjegjes 
segmentet ekstremiste te popullsise shqiptare ne Kosove, ne Maqedoni e Serbi 
Jugore. Ato u cfaqen me hapur dhe me me pretendime pas mbarimit te 
konfliktit ne Kosove dhe synuan te militarizojne aspiratat e ligjshme te 
shqiptareve te kerkuara per t’u realizuar ne rruge paqesore.

Administrimi i lirise eshte nje proces jo i lehte dhe gjithnje egziston 
rreziku i degradimit ne anarki e ne veprime te pakontrolluara. Ne rastin e 
Kosoves, ku liria nacionale kishte munguar ose ka qene e censuruar, 
shperthimet emocionale dhe ekseset jashte limiteve normale ishin te 
pritshme. Por, te denushme veprimet kolektive hakmarrese kunder serbeve te 
pa perfshire ne krime, debimi i tyre, djegia e shtepive etj. Pikerisht ne 
momente te tilla duhet lidershipi, i cili disiplinon emocionet e orienton 
popullin ne drejtim pozitiv. Partite politike shqiptare ne Kosove nuk e bene 
sic duhej kete detyre dhe per ta thene me qarte nuk paten autoritetin e 
nevojshem per te ndaluar nje lloj anarkizimi provincial, qe filloi te 
demtoje imazhin me te cilin shqiptaret dolen nga konflikti. Procesi i 
normalizimit te situates ne Kosove, megjithe veshtiresite e medha qe ndeshi, 
u zhvillua dhe hodhi hapa te rendesishem perpara. Zgjedhjet per pushtetin 
vendor, qe u zhvilluan me sukses ne Tetor 2000, rindertimi i vendit, 
gjallerimi i jetes ekonomike dhe i tregtise e deshmojne kete tendence 
pozitive. Ate nuk mund ta pengojne anarkistet, nacionalistet primitive, 
njerezit e dyshimte te lidhur me qarqe mafioze brenda e jashte Kosoves, te 
cilet per te qene sa me komode e per te vepruar sa me lehte jane shpesh 
bartes te platformave e parullave nacionaliste si ato te ‘Shqiperise se 
Madhe’, te ‘Kosoves se Madhe’, etj. Veprimtaria aventureske e ketyre 
njerezve kompromenton procesin, imazhin dhe largon mbeshtetjen 
nderkombetare, pasurine me te madhe qe mund te kene fituar historikisht, 
perpos lirise kosovaret. Madje keta njerez, mirenjohjen mbareshqiptare per 
faktoret nderkombetare, per shpetimin e qindra mijera shqiptareve nga 
genocidi i Milloshevicit, po e zevendesojne me sjellje politike ekstremiste 
qe shrytezohet per te vene ne dyshim edhe drejtesine e vendimarrjes per te 
nderhyre ne Kosove te forcave te NATO-s dhe per te demtuar imazhin dhe 
poziten politike te lidereve boterore qe ndermorren kete vendim historik. 
Shqetesimi i komunitetit nderkombetar, vecanerisht i atyre qeverive e 
personaliteteve, qe investuan per te ndaluar genocidin serb dhe katastrofen 
humanitare, eshte i drejte.

Ekstremizmi nacionalist, para se te jete i rrezikshem per popujt e tjere, 
eshte i demshem per popullin e vet. Ai perpiqet te militarizoje jo vetem 
politiken, por edhe jeten shoqerore, kulturen, artin dhe shkencen. 
Nacionalizmi primitiv mban peng te ardhmen e vendit dhe synon t’a orientoje 
ate ne nje drejtim te kundert me tendencen e pergjithshme te zhvillimeve 
bashkekohore integruese. Ekstremizimi nuk eshte ne karakterin e shqiptareve. 
Ata kane qene gjithnje tolerant ne bashkejetesen me etni e fe te ndryshme. 
Grupime te vecanta ekstremiste, shqiptare ne Kosove, Maqedoni apo gjetiu nuk 
perfaqesojne shumicen e shqiptareve ekstremiste ne Ballkan ka edhe midis 
popujve te tjere dhe ata shpesh ushqejne e nxisin njeri-tjetrin. Fakti qe ne 
Kosove ka nje ulje shume te ndjeshme te krimeve dhe ne pergjithesi te 
tensioneve nderetnike, eshte nje tregues i ngushtimit te hapsires per 
bajraktaret provinciale nacionaliste. Po keshtu dhe maturia e vetpermbajtja, 
qe po tregojne shumica e shqiptareve ne Maqedoni, eshte nje arsye me shume 
per te besuar se ekstremizmi nuk ka mbeshtetje te gjere. Edhe tensionet e 
krijuara ne Luginen e Presheves nuk jane kaq te thjeshta as edhe mund te 
shpjegohen vetem me deshiren e shqiptareve per te krijuar ‘Kosoven e Madhe’. 
Ne thelb, keto tensione, sollen ne vemendjen e te gjitheve edhe nje here 
tjeter disa realitete te njohura qe duhet te ndryshojne por gjithnje me 
marreveshje politike e permes garantimit te te gjitha te drejtave qe i 
takojne minoritetit shqiptar ne Serbine Jugore.

E ardhmja e shqiptareve "Europa e Madhe"

E ardhmja e popujve te Ballkanit do te varet shume nga rruga qe do te marrin 
zhvillimet ne zonat e nxehta te tij ne nje te ardhme te afert. Nese forcat e 
nacionalizmit primitiv apo segmente te vecanta ekstremiste te tij do te 
fitojne terren mbi forcat demokratike e konstruktive, atehere Ballkani 
rrezikohet te mbetet i semure kronik i Europes. Ne kete rast skenari do te 
ishte riciklimi i dhunes dhe i konflikteve etnike, vecanerisht ne 
Bosnie-Hercegovine, Kosove, Maqedoni, Mali i Zi, por edhe me gjere. 
Potencialet negative per ta mbajtur Ballkanin ne nje situate shperthyese 
kane treguar se egzistojne dhe jane aktive. Kjo eshte optika pesimiste e te 
ardhmes se rajonit.

Ballkani ka edhe nje alternative tjeter zhvillimi, e cila ka me shume 
mbeshtetje e me shume shanse per te fituar. Ajo eshte perspektiva e 
integrimit te rajonit ne Europen e Bashkuar. Sigurisht qe nuk eshte e afert 
dhe as simetrike per te gjitha vendet. Por ka rendesi qe te gjitha vendet e 
Ballkanit (Greqia eshte anetare e BE dhe e NATO-s), jane te orientuara dhe 
te perfshira ne procesin e integrimit europian, pavarsisht se ndodhen ne 
nivele te ndryshme. Rumania dhe Bullgaria kane vite qe kane nenshkruar 
marreveshjen e asocimit me BE dhe ndodhen ne shporten e dyte te vendeve 
kandidate per t’u pranuar. Maqedonia sapo ka nenshkruar marreveshjen e 
stabilizimit e te asocimit dhe se shpejti pritet qe ate t’a nenshkruaj edhe 
Kroacia. Shqiperia ndodhet ne permbushjen e procedurave per te hapur 
negociatat per kete marreveshje, ndersa Bosnie-Hercegovina e Jugosllavia, 
kane nje prespektive te afert per fillimin e studimit te fizibilitetit rreth 
kesaj marreveshje me BE.

Kjo perpektive optimiste e se ardhmes se Ballkanit eshte nje proces i 
dyanshem. Ajo varet nga vullneti dhe aftesia e shoqerive dhe vendeve 
ballkanike per te plotesuar te gjitha kushtet e parametrat e kerkuara per te 
ecur sipas etapave ne rrugen e integrimit europian dhe euroatlantik. Por 
suksesi i ketij procesi eshte i lidhur ngushte edhe me angazhimin e vet 
Bashkimit Europian per te mos i burokratizuar proceduart e integrimit dhe 
per ti dhene perparesi politikave specifike afruese per vendet e Ballkanit.

Duke lokalizuar perspektiven europiane ne ambientin shqiptar, ajo duhet pare 
ne tre komponente kryesore: Shqiperi, Kosove e Maqedoni. Gjithesecili prej 
ketyre komponenteve ka vecorite e veta, te cilat duhen marre ne konsiderate 
kur aplikohen politikat integruese dhe percaktohen ritmet e integrimit. 
Shqiperia vjen me kete rast e para. Ka nje unanimitet social e te spektrit 
politik ne Shqiperi ne mbeshtetje te orientimit dhe perspektives integruese 
europiane te vendit. Shteti shqiptar ne menyre te natyrshme ka nje rol e 
influence paresore midis shqiptarve qe jetojne ne pjeset e tjera te rajonit 
dhe sherben si nje pike reference per ata. Afrimi i Shqiperise ne strukturat 
europiane dhe euroatlantike dhe perfshirja e saj ne nje te ardhme ne keto 
struktura do te ishte nje model e nje mesazh per te gjithe shqiptaret ne 
rajon. Nje perspektive europiane e artikuluar qarte e ne kohe sipas etapave 
do te ngjallte me shume besim e optimizem edhe per ardhmerine e Kosoves. Kjo 
do te ngushtonte gjthnje e me shume hapsiren e veprimit te atyre elementeve 
e ideve nacionaliste dhe ekstremiste qe aspiratat legjitime te shqiptareve i 
shohin te realizuara permes dhunes.

Komuniteti Nderkombetar i pranishem ne Kosove permes institucioneve tashme 
te njohura duhet te beje politika me efikase e ta marre masa me te shpejta 
per ta bere sa me te prekshme dhe perspektiven e saj europiane. Prania 
europiane ne Kosove nuk duhet te shfaqet kryesisht permes uniformave 
ushtarake te forcave te KFOR-it, por permes investimeve ekonomike per 
zhvillimin e saj, permes kontributeve me te medha ne ndertimin e 
institucione demokratike, ne forcimin e shoqerise civile dhe ne ndertimin e 
urave per bashkejetesen multietnike. Shqiptaret e Kosoves duhet te shikojne 
ne praktike rezultate qe e afron perspektiven europiane ndofta tani jo ne 
formen institucionale por ne frymen e saj. Ne kete drejtim mund te 
shfrytezohen edhe gjenerata njerezish e sidomos te rinjte qe kane jetuar dhe 
jane arsimuar ne vendet europiane. Ata jane me te prirur e me te pergatitur 
per t’u angazhuar ne orientimin drejt ardhmerise europiane te Kosoves.

Platformat e programet e partive kryesore politike shqiptare duhet te 
ndihmohet qe te kene nje fryme e filozofi me europiane e me pak 
nacionaliste. Po keshtu edhe media, arsimi e kultura. Madje streha e fundit 
e nacionalizmit primitiv mbeten gjithnje segmentet me te paarsimuara e me te 
prapambetura te shoqerise.

Shqiptaret e Maqedonise me nenshkrimin e marreveshjes se stabilizimit e te 
asocimit me BE ne prill te ketij viti zyrtarisht ndihen me afer strukturave 
europiane se shqiptaret e tjere te rajonit. Por faktikisht ata nuk e ndjejne 
shijen e kesaj arritjeje sepse neshkrimi u be ne kulmin e tensioneve 
nderetnike ne Maqedoni. Procesi i dialogut qe ka nisur ne kete vend me 
synimin e gjetjes se zgjidhjes se standarteve europiane per kerkesat e 
parashtruara nga shqiptaret, ka nje frymezim dhe ndermjetesim

edhe nga BE. Marreveshja e Stabilizimit dhe Asocimit permban detyrime ne 
plotesimin dhe respektimin e te drejtave te minoriteteve. Aplikimi i saj do 
te jete e dobishme per te ngushtuar hendekun arsimor e kulturor midis 
shqiptareve dhe maqedonasve. Shqiptaret duhet ta ndjejne se kjo marreveshje 
eshte sa e maqedonasve aq edhe e tyre. Maqedonia do te shkoje ne Europe me 
dy kembe dhe jo me shumicen maqedonase te privilegjuar dhe pjesen e 
popullsise shqiptare te diskriminuar ose te trajtuar si nivel i dyte 
qytetar. Europa kerkon qytetare me shanse e mundesi te barabarta.

Shqiptaret ne te gjithe hapesiren qe ata shtrihen ne Ballkan jane ne kerkim 
te nje te ardhme me te mire e me te begate. Ata e kane bere zgjedhjen e 
tyre, duan te behen pjese e familjes se madhe e te bashkuar europiane. 
Devijime te perkohshme te segmenteve te caktuara ne favor te ideve e te 
zgjidhjeve ekstremiste nuk e pengojne tendencen e pergjithshme pozitive te 
perpjekjeve shqiptare per te krijuar nje Ballkan te europianizuar e te 
integruar. Vetem ne nje perspektive te tille, ceshtja shqiptare ne Ballkan 
do te gjeje zgjidhje.


_________________________________________________________________
Get your FREE download of MSN Explorer at http://explorer.msn.com/intl.asp