[ALBSA-Info] Odisea e infrastruktures

[Kreshnik Bejko]

(marre nga gazeta-ekonomia.com)

Për rreth një vit e gjysëm nga financimet për ndërtimin e Korridorit 
Veri-Jug dhe Lindje-Perëndim (Korridori i Tetë) është arritur të disbursohet 
(përdoret) jo më shumë se gjysma e fondeve. Sipas të dhënave nga Ministria e 
Transportit, gjatë periudhës së viteve 1998-1999 ka filluar puna për 
ndërtimin e 9 akseve rrugore me një gjatësi të përgjithshme 210 kilometra. 
Por janë përdorur vetëm 35 % e fondeve. Tani, pasi ka kaluar më shumë se 
gjysma e vitit 2000, fondet e përdorura nuk janë më të mëdha se gjysma e 
financimit të dhënë. Që do të thotë se nuk është bërë as gjysma e punës. Nga 
121 milion euro që është fondi i përgjithshëm dhënë nga donatorët janë 
shfrytëzuar deri në fund të vitit të kaluar rreth 42.48 milion euro, deri 
tani jo më shumë se 60 milion euro. Kurse qeveria shqiptare ka arritur të 
realizojë shpronësimet në masën 85 përqind. Burime zyrtare nga Minsitria e 
Transportit thonë se gjatë këtij viti pritet të përfundojnë ndërtimi i 
seksionit Milot-Lezhë 10 kilometra, pjesë e Korridorit Veri-Jug, dhe 
Durrës-Rrogozhinë 22 kilometra, pjesë e Korridorit Lindje-Perëndim. Gjatë 
tre mujave të parë të këtij viti i investimeve në përgjithësi ka qenë mbi 
100 përqind.

Për ndërtimin e Korridorit Lindje-Perëndim vetëm në tre mujorin e parë të 
2000-s, janë përdorur rreth 462 milion lekë nga 402 milion që ishte plani 
ose 114.8 përqind. Për korridorin Veri-Jug janë përdorur rreth 337 milion 
nga rreth 245 milion lekë të parashikuara ose 138 përqind. Për ndërtimin e 
superstradës Tiranë-Durrës janë përdorur 227.2 milion lekë ose 90. 2 përqind 
kundrejt parashikimit. Në total për tre muajt e parë të vitit 2000 për 
ndërtimin e segmenteve rrugore pjesë të korridoreve rrugore në Shqipëri janë 
përdorur rreth 1.02 miliard lekë ose 14.2 përqind me shumë se shuma e 
parashikuar.

Shpronësimet, një nga vështirësitë që ka hasur qeveria shqiptare, deri në 
mars të këtij viti janë kryer në masën 85 përqind të totalit.

Por ja që një gjë e çuditshme po ndodh. Pavarësisht se është përdorur gjysma 
e totalit të financmit, disa prej firmave të tilla si SAFA, BEHASE etj 
deklarojnë se nuk kanë fonde të nevojshme për të vazhduar punimet. Punëtorët 
shqiptarë të BEHASE, firmë turke ndërtimi, kanë gati 4 muaj që nuk po marrin 
rrugët, dhe ecuria e punimeve për 14 kilometrat e parë të segmentit 
Peqin-Rrogozhinë është bllokuar për shkak të vështirësive në shpronësime. 
Për SAFA-n tashmë dihet, ata jo vetëm që janë mbrapa por kanë bërë punime me 
cilësi të dobët, për të cilat janë rikthyer edhe një herë, por që për të 
vazhduar më tej i duhen të tjera para mbi vlerën e parashikuar në projekt.

Duke marrë në konsideratë datën e fillimit të punimeve, ritme të larta pune 
vihen re veçanërisht në segmentet Librazhd-Qukës, Korçë-Kapshticë, 
Rrogozhinë-Lushnjë, Vorë-Sukth. Kjo duket dhe nga masa e disbursimeve të 
kryera që janë përkatësisht 13.29 përqind, 25.2 përqind, 24.01 përqind dhe 
17.98 përqind.

Vonesa vihen re në akset Durrës-Rrogozhinë, Rrogozhinë-Elbasan, Milot-Lezhë 
etj.



Autostradat përfundojnë në vitin 2002



Për ndërtimin e Korridorit Tetë dhe atij Veri-Jug në Shqipëri nuk është 
kryer as gjysma e punës. Me një mesatare të thjeshtë sipas të dhënave të 
Drejtorisë së Përgjithshme të Rrugëve për ndërtimin e autostradave është 
kryer jo më shumë se 20 % vëllimit të punëve. Brenda këtij viti ka shpresa 
të paktën të përfundojnë dy rrugë ajo Milot-Lezhë dhe Librazhd-Qukës. 
Ndonëse ditët e fundit në segmentin Durrës -Rrogozhinë shoqëria SAFA ka 
shtuar së tepërmi ritmet e punës, është pak e sigurt se rruga do të 
përfundojë në vitin 2000. Sipas të dhënave të Ministrisë së Transportit sot 
punohet në total në 210 kilometra rrugë ku një pjesë e konsiderueshme e 
shumës prej 141 milion euro është shfrytëzuar. Në nëntë prej rrugëve që po 
punohet, gjashtë prej tyre duhet të përfundojnë brenda këtij viti. Po ashtu 
siç duket edhe nga të dhënat, afatet do të shtyhen edhe për disa vite. 
Burimet nga Drejtoria e Rrugëve parashikojnë që në përgjithësi rrugët mund 
të përfundojnë pas një ose dy vjetësh, d.m.th afërsisht në vitin 2002, tek 
kontraktorët vihet re një neglizhencë, avashllëk pa përgjegjshmëri. 
Pavarësisht nga ngulmimet dhe tonet e ashpra që ka përdorur qeveria 
shqiptare drejtuar firmave ndërtuese, pak është ndier efekti. Në përgjithësi 
të gjitha firmat e ndërtimit kanë qenë mbrapa me ndërtimin, veçanërisht të 
veprave të artit të tilla si ura, tombino, mbikalime etj.

Ato kanë punuar në ato segmente ku puna ecet më shpejt por që kanë mbetur pa 
lidhje me njëra-tjetrën. Të tilla janë rastet në segmentin 
Durrës-Rrogozhinë, Milot-Lezhë, Sukth-Durrës. Këtu nuk përmenden shoqëria 
BEHASE dhe ETEP METON që punojnë respektivisht në segmentet 
Elbasan-Rrogozhinë dhe Kakavijë-Gjirokastër. Volumet e punës atje janë tepër 
të ulta përkatësisht 15 dhe 6 përqind. Ndërkohë qeveria shqiptare ka hasur 
probleme me shpronësimet. Deri para një viti ligji ekzistues për 
shpronësimet kishte mjaft boshllëqe. Me përmirësimin e tij gjatë muajve të 
fundit të vitit 1999 pati rezultate por listat e hartuara nga pushtetet 
lokale janë probleme më vete. Shpesh herë ka patur manipulime me listat të 
personave që do të shpronësoheshin, të cilat kanë qenë burim konfliktesh. 
Gjendja është tensionuar deri në atë masë sa personat kanë dalë në rrugë dhe 
kanë penguar firmat të vazhdojnë punimet. Por për këtë vit është kompesuar 
pjesa më e madhe e tokës ku do të kalojë rruga dhe pritet ndërtimi i rrugëve 
të ecë më shpjet. Gjithsesi afatet e kontratave do të shkelen. Që shpresat 
të mos shuhen dhe puna të ketë duk, specialistë të rrugëve kanë kërkuar 
riorganizim të Drejtorisë së Përgjithshme të Rrugëve, si kontrolluesja e 
drejtëprëdrejtë e kontraktorëve. Ata sugjerojnë krijimin e Entit Kombëtar që 
do të varet nga Këshilli i Ministrave, ndërsa DPRR të funksionojë në dy 
pjesë ku njëra prej tyre të merret drejtëpërsëdrejti me rrugët e reja që 
ndërtohen. Sipas tyre kjo do të sjellë rritjen e aftësisë së bashkëpunimit 
dhe përqëndrimin në punët konkrete. Ata kërkojnë ndryshimin e grupit 
mbiqyrës për problemet teknike, përshpejtimin e proçesit të shpronësimeve 
shoqëruar me ndryshime në ligjin për shpronësime.



Rrugët e reja, frikë se prishen brenda 10 vjetëve



Rrugët e reja që po ndërtohen në Shqipëri mund t'i kesh zili vetëm për disa 
metra më shumë gjerësi nga ato ekzistuese. Cilësia e ndërtimit vlen shumë 
për të dëshiruar. Edhe parametrat teknikë janë shumë larg atyre 
ndërkombëtarë. Sipas vëzhgimeve dhe analizave të kohëve të fundit, nga 
specialistë të Ministrisë së Transportit, Drejtorisë së Përgjithshme të 
Rrugëve dhe Laboratorit të Materialeve të Ndërtimit, rezulton se 
superstaradat e ardhshme shqiptare nuk do të jenë kurrsesi si ato të vendeve 
të tjera. Sipas tyre, cilësia e dobët e materialeve të përdorura nga firmat 
e huaja, me qëllim për të ulur koston e punimeve, ka krijuar probleme 
teknike, ndoshta të pariparueshme për shumë kohë. N.q.s një rrugë e ndërtuar 
në Shqipëri gjatë viteve '60-'70 vazhdon edhe sot të jetë në gjendje 
përgjithësisht të kënaqshme, këtë nuk mund ta thuash me siguri pas 10 
vjetësh për rrugët e reja. Specialistët që kanë mbikqyrur projektet 
fillestare t këtyre rrugëve, pjesë të dy Korridoreve, thonë se parashikimi 
për jetëgjatësin e tyre vështirë se mund të realizohet. "Në projektet 
fillestare është parashikuar që këto rrugë të mos mirëmbahen për të paktën 
10 vjet, por nga mënyra se si po punohet dhe nga materialet që po përdorin 
firmat e huaja, ato nuk do të kenë jetëgjatësi". Sipas tyre, mjafton të 
udhëtosh në ato pjesë segmentesh që janë asfaltuar dhe do të ndjesh lëkundje 
të makinës jo të vogla. Segmentet rrugore në Shqipëri, që ndërtohen nga 
shoqëri të huaja parashikohet të kenë një gjerësi prej 11.5 metra, dy vija 
ndarëse kalimi dhe një shtresë asfalto-betoni prej 0.5 metra. Ndërsa 
shpejtësia më e madhe e aotomjeteve që do të lëvizin nuk do të jetë më e 
madhe se 90 kilometra në orë, kufi i cili është më i ulët se ai 
ndërkombëtar.





Mungesa të theksuara projektesh dhe studimesh fizibiliteti



Kemi nevojë për financime por jemi të vonuar në studime dhe hartim 
projektesh. Ky refren ka kohë që përsëritet nga administrata shqiptare. Por 
ngjarjet evolojnë shpejtë dhe situata duket të jetë më alarmante. Çdo herë 
në ballafaqime të me donatrorët infrastruktura shqiptare del "zbuluar". Në 
përgjithësi sipas donatorëve Shqipëria është mbrapa me përgatitjen e 
projekteve në infrastrukturë. Mungojnë studimet e fizibilitetit ndërkohë që 
ka vetëm 500 mijë euro në dispozicion. Me to Shqipëria, sipas BE, nuk mund 
të zgjidhë asgjë. Donatorët kërkojnë afate konkrete dhe punë konkrete.

Burimet zyrtare nga Ministria e Transportit thonë se "në të dy korridoret 
rrugore të vendit, Lindje -Perëndim dhe Veri-Jug, kanë mbetur pa financim 8 
segmente rrugor me gjatësi të përgjithshme 302 kilometra". Financimi i 
nevojshëm për ndërtimin përllogaritet në 135 milion lekë. Të gjitha këto 
para pritet të lëvrohen nga donatorët. Por përveç burimeve të financimit që 
nevojiten për të realizuar punimet në këto segmente të pranuar edhe nga 
organizmat e ndryshme ndërkombëtar, thanë burimet, kohët e fundit sa vjen 
dhe po bëhet i domosdosshëm kompletimi i të gjitha këtyre rrugëve, me 
studime përkatëse të fizibilitetit dhe hartimin e projekteve të zbatimit. 
Deri tani nga llogaritjet paraprake të Ministrisë së Transportit, vetëm për 
rrugët automobilistike nevojiten rreth 2 deri në 2.5 milion dollarë, të 
cilat janë kryesisht për segmentet Durrës-Kukës (Qafë Morinë), Qafë 
Thanë-Pogradec, Shkodër-Hani i Hotit, Fier-Tepelenë, Tiranë-Ndroq-Plepa 
(Durrës), Tiranë-Krrabë-Elbasan etj. Por financime janë siguruar shumë pak. 
Nga Pakti i Stabilitetit, Shqipëria përfitoi si fillim 71 milion euro për 
ndërtimin e 7 autostradave të reja. Por sipas konfirmimeve të reja financimi 
duket ende larg. Si rast kokret përmned rasti i qeverisë italiane që duket 
se ka dalë nga fjalë për financimin e premtuar për segmentin Lushnjë-Fier.

Nga kontaktet e ndryshme me donatorët, dhe organizmat ndërkombëtar, thanë 
burimet në Ministrinë e Transportit, ka dalë e nevojshme kompletimi i këtyre 
studimeve dhe aq më tepër edhe i projekteve të zbatimit, çka do të rriste në 
mënyrë shumë të ndieshme mundësinë e përfshirjes së këtyre objekteve në 
programet e financimit. Realizimi i këtyre hapave do të jepte mundësi 
Shqipërisë të ketë mundësinë më pas "të ketë gojë për të kërkuar" dhe 
siguruar fondet e nevojshme.



Edhe fondet për rrugët nacionale të pa realizuara



Hipokrizia ka arritur kulmin. Drejtoria e Përgjithshme e Rrugëve e paaftë 
për të përdorur paratë e dhëna nga buxheti i shtetit në fillim të vitit, 
tashti pas 7 muajsh ngrihet e kërkon edhe financime shtesë. Pasi kanë 
mbushur vetëm gropat e rrugëve me aksione 2-3 ditore, tani kërkojnë nga 
qeveria 800 milion lekë për të hedhur asfalt të ri në sipërfaqet e rrugëve 
nacionale që kanë qenë më të dëmtuara. Edhe nëse qeveria ua jep këtë fond, 
nuk është e sigurt që Drejtoria e Përgjithshme e Rrugëve do të jetë e aftë 
ti përdor me efektivitetin e duhur brenda këtij viti. E themi këtë pasi për 
6 mujorin e parë të këtij viti statistikat tregojnë se është përdorur vetëm 
42 përqind e investimeve buxhetore të dhëna në fillim të vitit. Ndërsa i 
gjithë fondi i Ministrisë së Transportit për këto 7 muaj është shfrytëzuar 
vetëm në masën 67 përqind e planit të periudhës. Ndërsa kundrejt planit të 
vitit realizimi i është edhe më i vogël. Drejtues të MT justifikohen se 
periudha 6 mujore ka qenë koha e përgatitjes së proçedurave të prokurimit. 
Por realzimi është afërsish i njëjtë më të njëjtën periudhë të vitit të 
kaluar kur Shqipëria u përball me krizën kosovare, shoqëruar me ndërprerje 
të investimeve.



________________________________________________________________________
Get Your Private, Free E-mail from MSN Hotmail at http://www.hotmail.com