[Alb-Islam] Fwd: Thabit Ibn Qurrah (Thebit)

[Olsi]

--- In alb-muslimnews at egroups.com, Olsi <olsi at r...> wrote:
  Thabit Ibn Qurrah (Thebit)
  (836 - 901 C.E.)


Thabit Ibn Qurrah, I njohur ne Perendim me emrin Thebit,
njihet per kontributin e tij ne mekanike, astronomi,
metametike dhe gjeometri. Thabit Ibn Qurrah Marwan
al-Harrani lindi ne Harran ( Truqia e sotme ) ne vitin 836
C.E. dhe vdiq ne Bagdat ne vitin 901 C.E. Ai u bashkua me
matematicienin e madh musliman Muhammad Ibn Musa Ibn Shakir
ne Bagdat I cili ishte vendosur aty me urdher te Kalifit
Abasid.


Thabit ishte nje pionier ne zgjerimin e konceptit te
gjeometrise tradicionale ne algjebren gjeometrike dhe
propozoi teori te cilat cuan ne zhvillimin e gjeometrise
jo-Euklidiane, trigonometrise sferike, llogaritmit integral
dhe numrave reale. Ai perdori terminologjine arithmetike
per te studjuar aspekte te ndryshme paraboles dhe eklipsit.
Teorite  tij rreth llogaritjes se siperfaqes the volumit te
trupave te ngurte eshte ne fakt ajo qe me one u njoh si
llogaritmi I integralit.


Veprat origjinale te Thabit mbi mekaniken dhe fiziken
pershijne ekzaminimin e gjendjes se ekulibrit te trupave,
rrezeve dhe leves. Disa historiane e kane njohur ate
themeluesi I statistikes. Ai ishte nje nga kritiket e pare
te pikepamjeve te  Ptolematikut mbi astronomine. Ai
kritikoi gjithashtu disa theorema te Euclidit rreth
elementeve dhe propozoi permiresime te rendesishme. Thabit
shtoi sferen e nente astroonomise se ptolemit. Disa hetime
te hershme e kane kritikuar vepren e tij " Hutimi I
Ekuinoksit"dhe disa shekuj me vone Tycho Brahe ( 1546-1601
) e permiresoi kete veper.



Thabit analizoi disa probleme mbi levizjen e Diellit dhe
ate te Henes dhe shkruajti pakte rreth ores diellore. Ne
vepren e tyre te famshme "Der Mond", Beer dhe Madler
permendin nje siperfaqe ne Hene pasi Thabiti e kishte
permendr kete kohe me pare. Eshte nje rreth me nje diameter
prej rreth 8 miljesh ne seksionin e tete. Nderhyrja e nje
rrethi tjeter e kane ndryshuar formen e mureve te tij ne
forme rrethi. Nje krater I vogel eshte hedhur ne ne pjesen
lindore te kesaj rrafshine.



Librat e Thabitit rreth metametikes, astronomies dhe
mjekesise kane mbijetuar. Gjate kohes qe ai sherbente per
kalifin Al-Mu'tadid ai perktheu shume libra nga gjuha greke
dhe ajo siriane ne ate arabe. Midis perkthimeve te tij mund
te permenden Almagesti I Ptolemit, Elementet e gjeometrise
se Euclidit, Libri I seksioneve Konike te Apollonit dhe
disa vepra te Arkimedit. Ne Mesjete, Gerardi I Cremones
perktheu disa nga librate e tij latinisht.
Djemte, niperit dhe sterniperit e tij kontribuan ne
shkencat e gjeometrise, astronomise dhe mjekesise. Djali I
tij Sinan perfundoi certifikata te rregullta te
praktikuesve te mjeksise ne fillim te 931 C.E. dhe mori 800
certifikata prej shume doktoresh. Sinan gjithashtu themeloi
hospitale te levisshme dhe hetoi neper burgje ne menyre qe
te siguronte nje sherbim shendeti te pershtatshem.