List: Alb-Islam
[Alb-Islam] THEMELET E ISLAMIT
Olsi
olsi at rocketmail.com
Thu Feb 17 05:40:32 EST 2000
THEMELET E ISLAMIT
Domethënia dhe qëllimi i përcaktimeve
VEHBIJA HOXHIQ
Boton: Biblioteka: »Jâ'sîn-36« - Gostivar
Përktheu: Lutfi Muharemi
Redaktor: Qufli Osmani
Recensent: Mustafë Osmani
Përkujdesja kompjuterike: »Jâ’sîn-36« - Gostivar
Vehbija Hoxhiq
"Themelet e Islamit"
Domethënia dhe qëllimi i përcaktimeve
Gostivar, 1998
-MANIFESTIMI I DUKSHËM I BESIMIT ISLAMIK
SHARTET E ISLAMIT -
- Obligimet themelore praktike të muslimanëve
I. KELIMEI SHEHADETI
Deklarata slame:
a)- La ilahe illall-llahu
b)- Muhammedun resulullahi
II. NAMAZI - (SALATI)
Namazi - obligim i domosdoshëm
Si duhet të jetë namazi për ta arritur qëllimin e tij
Domethënia e disa rukneve (pjesëve) të namazit
Qëllimi i namazit
Namazi mund të jetë edhe i padobishëm
Lëshimi i namazit (mosfalja)
Sahabët rreth namazit
Aspektet tjera të namazit
Namazi në xhemat dhe ai veçmas
Femrat dhe xhamia
Namazi dhe higjena
a) higjena fizike
b) higjena morale - shpirtërore
Rëndësia fiskulturale e namazit
Vendi i faljes së namazit
Gjendja bashkëkohore
Përfundim
III. - AGJËRIMI - 0BLIGIM I DOMOSDOSH?M
Agjërimi - obligim i domosdoshëm
Çka e prish agjërimin?
Plotësimi (kaza) ose kefaretet e agjërimit
Çka nuk e prish agjërimin?
Kush nuk e ka të domosdoshëm agjërimin?
Agjërimi si ibadet
Domethënia e vërtetë dhe qëllimi i agjërimit
Agjërimi si faktor moral
Agjërimi në ndërtimin e vullnetit dhe karakterit
Agjërimi si faktor social
Agjërimi - faktor shëndetësor
Rreziqet nga ushqimet e rënda dhe të tepërta - uria si bar
Rregullimi i çështjes sociale në islam
IV. - ZEQATI -
Obligimet sociale të muslimanëve të pasur
Zeqati
Shpërblime për kryerje
a) Historiati i institucionit të zeqatit
b) Domethënia e fjalës "zeqat"
c) A është më mirë që zeqati të jepet haptazi apo fshehtas
Pikëpamja juridike e zeqatit
Zeqati si obligim fetar pa kompensim
Nijjeti - qëllimi
Kujt i takon zeqati
Shkallëzimi i dhënies së zeqatit
Kujt nuk i takon zeqati
Përqindja dhe lloji i pasurisë që i nënshtrohet zeqatit
Nisab
Lënda e zeqatit
Koha e dhënies së zeqatit
Domethënia dhe qëllimi i zeqatit
Kontributet e obligueshme në prag të bajramit të ramazanit
Të obliguarit e sadakai fitrit
Kush konsiderohet si musliman i pasur?
Koha e kryerjes së këtij obligimi
Lënda dhe vlera e sadakai fitrit
Kujt i takon sadakai-fitri
Domethënia dhe qëllimi i sadakai fitrit
Therja e kurbanit
Ana juridike e këtij obligimi
Si veprohet gjatë therjes së kurbanit
Shpërndarja e mishit dhe lëkurës.
Domethënia dhe qëllimi i këtij përcaktimi
Flijimi material dhe personal
"Fidje"
Ii.obligimet sociale të çdo muslimani
A. Ndëshkimet për shkeljet e dispozitave - kefaretet
Sadakaja, - lëmosha në përgjithësi
Sadakaja - lëmosha jo e obligueshme
Kualiteti i lëmoshës
Si ndahet sadakaja
Dobitë nga sadakaja
Praktika e pejgamberit të zotit
Bëmirësitë në përgjithësi (ihsan, hasenat)
Harxhimi i pasurisë për qëllime bëmirëse (infakun fi sebililah)
Vakëfi
V. HAXHXHI
Haxhxhi - vizita e qabes
Haxhxhi - obligim fetar
Obligimet kryesore të haxhxhit
Të obliguarit e haxhxhit
Qëllimi dhe domethënia e haxhxhit
Haxhxhi si ibadet
Domethënia e brendshme e akteve të haxhxhit
Haxhxhi - renesansë moralo-shpirtërore
Haxhxhi - simbol i barazisë
Haxhxhi-realizim i vëllazërim-bashkimit
Haxhxhi - kongresi gjithislamik
Haxhxhi zgjerim i diapazonit arsimor
VI. XHIHADI
Xhihad - lufta në rrugë të zotit
Parimet e përgjithshme për xhihadin në kur'an dhe sunnet
Llojet tjera të xhihadit
Rezyme
"Themelet e Islamit"
MANIFESTIMI I DUKSH?M I BESIMIT ISLAMIK - SHARTET E ISLAMIT -
OSE
OBLIGIMET THEMELORE PRAKTIKE T? MUSLIMAN?VE
Hyrje
Përpos dogmave (akideve), të cilat i përkasin besimit të pastër që e përbëjnë dogmatikën (akaidin), ekzistojnë edhe caktime me të cilat instrukcionohen obligimet praktike të muslimanëve - kryerjen e disa veprimeve në jetën e për-ditshme. Kryerja e këtyre obligimeve, si anë praktike të Fesë Islame, është kusht (shart), që dikush të jetë musliman i vërtetë është e nevojshme që besimin e vet ta deklarojë, manifestojë, me kryerjen dhe praktikimin e atyre obligimeve dhe parimeve. Me fjalë të tjera, praktikimi i tyre është legjitimacion i muslimanit si besimtar i vërtetë, ithtar i Fesë Islame.
Te "muslimanët" që nuk i kryejnë këto obligime besimi i tyre është i dyshimtë, prandaj Muhammedi a.s. ka thënë:
"Nuk ka besim pa manifestimin e dukshëm të tij në praktikë "amelen" - përmes ibadeteve dhe veprave të tjera të mira, e as "amel" (punë) pa besim të sinqertë".
"Imani (besimi), është njohje me zemër (bindje), deklarim me gjuhë dhe plotësim i obligimeve tjera fetare në mënyrë parimore".
Asnjëra pa tjetrën nuk vlen, këtë e vërtetojnë një numër i madhë i haditheve dhe i ajeteve.
Nga kjo qartë del se:
a) ai që sinqerisht dhe bindshëm nuk e beson Zotin dhe dogmat tjera (shartet e imanit), ashtu siç janë të ekspozuara, as që do t'i kryejë obligimet e tjera fetare, sepse asgjë nuk e inspiron që ashtu të veprojë, ose -
b) ai që i kryen këto obligime e në realitet nuk beson, ai ato i kryen vetëm se mekanikisht, nga dyfytyrshmëria (nifaku), që para botës të tregohet si njeri "i mirë dhe i devotshëm", "musliman i mirë".
Këta njerëz nuk do të kenë kurrëfarë dobie nga kryerja e këtyre obligimeve, sepse mosbesimi nuk mund të kompenzohet ose shëlbehet, sikur që kuptojmë nga thëniet e Muhammedit a.s., (por vendimi përfundimtar rreth kësaj çështjeje i takon veçse All-llahut xh.sh.). Prandaj dyfytyr-shmëria krahasohet me mosbesim, dhe:
c) Imani (besimi) dhe Islami (besimi dhe njëkohë-sisht praktikimi i parimeve Islame), janë një dhe se njëra pa tjetrën nuk vlejnë. Në çdo rast, imani (besimi i zhveshur) pa ibadet dhe vepra të mira është i zbrazët, i dyshimtë dhe gjysmak.
Shumë dijetarë të shquar islam të cilët e kuptojnë drejt shpirtin Islam, e përfaqësojnë tezën se imani, nëse nuk hetohet qartë, në jetën e përditshme dhe në sjellje, nuk mund të konsiderohet si i drejtë. Besimi i drejtë dhe i bindshëm, doemos duhet të manifestohet me ibadet dhe vepra të mira që janë shprehje konkrete e imanit.[1]
Ekzistencës së Zotit si përsosshmëri absolute, nuk i nevojitet besimi dhe ibadeti ynë. ?do gjë që na përcaktoi Ai e ka domethënien e vet morale dhe socialo-shoqërore edhe atë vetëm se për dobinë tonë, për fatin tonë individual në këtë botë dhe në ahiret. Kjo pikëpamje rrjedh nga burimet kryesore të Islamit (Kur'ani dhe Sunneti) nga të cilët qartë shihet se, thelbi i dinit Islam nuk përqëndron në pamjen e jashtme, në formalitetet (ceremonitë dhe ibadetet formale), nëse ato nuk drejtojnë kah dobia sociale e shoqërisë në përgjithësi dhe përsosmërinë morale të njerëzve.
Në Kur'an qartë qëndron:
"Nuk është tërë e mira e kufizuar të ktheni fytyrat tuaja kah lindja ose perëndimi, por mirësi e vërtetë është ajo e atij që i beson All-llahut, ditës së Gjykimit, melekve, librit, pejga-mberëve dhe pasurinë që e do, ua jep të afërmëve, bonja-këve, të varfërve, udhëtarëve, lypësve, dhe për lirimin e robërve, dhe ai që e fal namazin, e jep zeqatin, dhe ata që kur premtojnë e zbatojnë dhe të durueshmit në skamje, në sëmundje dhe flakën e luftës. Të tillët janë ata të sinqertit dhe të tillët janë ata të devotshmit. (El Bekare: 177)
Ndërsa Muhammedi a.s. thotë: "Nuk është besimtar ai i cili nuk i dëshiron tjetrit atë që ia dëshiron vetes", sikur edhe "Ai që bie i ngopur, duke e ditur se fqiu i tij ka rënë i uritur", etj.. Prandaj nëse besimi ynë është i sinqertë, doemos duhet që pozitivisht dhe dobishëm të deklarohet dhe manifestohet në praktikë, në sjelljen tonë të përditshme ndaj të tjerëve. Sipas këtij ekspozimi (njohja e Zotit) besimi i zhveshur pa vepra të mira, dhe pa praktikimin e ibadeteve është krejtësisht i dyshimtë dhe ndoshta edhe i vdekur. Të gjitha përcaktimet praktike të Islamit, pra, posaçërisht namazi, agjërimi, zeqati, haxhxhi etj., posedojnë përveç anës së dukshme (të jashtme), nga të cilat kanë dobi ata që i kryejnë edhe anën e brendshme edhe cakun më të gjerë si individuale ashtu edhe shoqërore. Aty edhe qëndron qëllimi. Nëse muslimanët me kryerjen e këtyre obligimeve nuk ia arrijnë qëllimit, me fjalë të tjera, e kanë dështuar cakun. Kuptimin e dyfishtë, cakun dhe domethënien e përcaktimeve Islame e kanë vërejtur edhe shumë jomuslimanë orientalistë perëndimorë, të cilët e studionin Islamin.
Një prej tyre (Laura Veccia Vaglieri) thotë:
"Themelet në të cilat bazohet religjioni Islam janë, përveç njohjes së njëjshmërisë së All-llahut, edhe Lutja (namazi), agjërimi, zeqati dhe haxhxhi. Këto janë përcaktime të cilat nuk duhet vështruar veçse nga jashtë (mbasi kjo do t'i përngjante mahnitjes së guacës duke mos e ditur se është përplot margaritarë), por lypset vështruar përbrenda, esencën dhe thelbin, që të zbulohet sekreti të cilin e fsheh shpirti i besimtarit, duke ekzaltuar kah Zoti. Atëherë njeriu sheh se ata tentojnë cakun e dyfishtë, lavdërimin dhe madhërimin e Zotit dhe falenderimin për dhuntitë që ua ka dhuruar”.[2]
E tash, t'i ekspozojmë përcaktimet themelore dhe themelet e fesë Islame, praktikimi i të cilëve konsiderohet kusht që një njeri të jetë musliman i vërtetë. Ato Muhammedi a.s. i ceku në shumë hadithe, e posaçërisht në këtë që, sipas Buhariut, e transmeton Ibën Omeri: "Dëgjova kur i Dërguari i Zotit, Muhammedi a.s. tha: Islami bazohet në pesë obligime themelore praktike:
1.- deklarimin e njëjshmërisë së Zotit dhe se Muhammedi a.s. është i Dërguar i tij; (Kelimei shehadeti).
2.- namazi;
3.- agjërimi i muajit Ramazan;
4.- zeqati; dhe
5.- haxhxhi".
Shumë fakih (juristë dhe teologë), duke e pasur parasysh shpirtin e shkencës Islame, kuptimin dhe qëllimin e shumë ajeteve kur'anore dhe thënieve të Muhammedit a.s. - haditheve dhe sunnetit në përgjithësi, e numërojnë në sharte Islame edhe:
6.- xhihadin - luftën (përpjekjen) në rrugë të All-llahut.
KELIMEI SHEHADETI - DEKLARIMI ISLAM -
Formula e deklarimit Islam (Kelimei Shehadeti) thotë:
"ESHHEDU EN LA ILAHE ILALL-LLAHU VE ESHHEDU ENNE MUHAMMEDEN ABDUHU VE RESULUHU" (Besoj dhe deklaroj se vetëm All-llahu është Zot dhe besoj dhe deklaroj se Muhammedi a.s. është rob i Zotit dhe pejgamber i Tij). Besimi dhe deklarimi i ekspozuar me këtë formulë (kelimen) doemos të jetë i sinqertë, të rrjedhë nga thellësia e shpirtit. Porsi e tillë ia arrin qëllimit, sikur që thotë Muhammedi a.s.: "Kush sinqerisht dhe për-zemërsisht thotë - Nuk ka Zot tjetër përveç të vetmit All-llah, do të hyjë në xhennet."
Me kelimen sikur që shohim, sikur me ndonjë urë bashkohet besimi i pastër Islam (imani), me praktikimin e obligimeve tjera. Në praktikimin e përcaktimeve Islame dhe aplikimin e tyre në jetë na nxit që, përpos emrit të Zotit, duke shqiptuar kelimei shehadetin t'i përkujtojmë urdhërat e Tij, dhe emrin e Muhammedit a.s. sepse duke e shqiptuar emrin e tij, njëkohësisht betohemi se do t'i ndjekim hapat e tij dhe do të veprojmë sipas sunnetit. Kjo d.m.th se do t'i kryejmë dhe aplikojmë të gjithë përcaktimet dhe urdhërat e natyrës praktike (ibadetet dhe veprimet e tjera të dobishme shoqërore) të cilat edhe Muhammedi a.s. me vemendje dhe detajisht i aplikonte në jetën e përditshme. Duke shqiptuar kelimen, betohemi gjithashtu se do t'i kryejmë edhe porositë e Muhammedit a.s. dhe çdo gjë që e kryente ai, gjë që patjetër do të na shpie kah fati dhe mirëqënia. Siç vërejmë kjo formulë përbëhet prej dy pjesëve:
a)- LA ILAHE ILLALL-LLAHU dhe
b)- MUHAMMEDUN RESULULLAHI
a)- LA ILAHE ILLALL-LLAHU,- vetëm një Zot ekziston.
Kushti i parë është të besuarit në ekzistencën e Zotit xh.sh., krijuesin dhe mirëmbajtësin e botërave, gjithçkaje të gjallë dhe të "vdekur", të dukshme dhe të padukshme, duke filluar prej atomit deri te vasionet grandioze edhe atë me besim të thellë. Ky besim është i lindur në shpirtin e njeriut. Deri te ai besim vihet edhe me mendje - me logjikë... Si e tillë ishte themel i religjioneve "hyjnore" të shpallura: I qe shpallur edhe njeriut të parë Ademit a.s., por sikur që e dimë ky besim qe shtrembëruar dhe humbur nga njerëzit, e mandej pas një kohe të shkurtër ranë në lloje të ndryshme të herezisë, në format më të ashpra të idhujtarisë. Këtë largim nga monoteizmi i pastër (besimin në një Zot), ndoshta e shkaktoi frika prej paraqitjeve të ndryshme natyrore dhe fuqitve në botën e jashtme të cilave u përshkruheshin fuqi hyjnore, pasi njerëzit primitivë për shkak të nivelit të ulët intelektual nuk i njihnin shkaqet, prandaj disa paraqitje natyrore ose besime i personifikuan, dhe u ofronin sakrifikime (kurban) që t'i mëshirojnë. Ja, kështu lindi politeizmi, edhe atë në lloje të ndryshme. Kudo që njerëzit të bredhnin në besime të këtilla, Zoti xh.sh e tregonte mëshirën e Vet dhe u dërgonte pejgamberët me shpallje (libër); që t'ua tregojë rrugën e drejtë, rrugën e besimit të drejtë, dhe sjelljes ndërmjet tyre (parimet juridiko morale) në përputhshmëri me zhvillimin shoqëror të të njëjtës kohë. Të gjitha ato libra, sikur që kemi cekur më parë, predikonin se ekziston veç se një Zot - All-llahu xh.sh. (Por gjinia njerëzore, nëpër historinë e gjatë përjetoi ndyshime të llojllojshme, shfarosje ndërmjet veti, invazione, përzierje dhe imponime të besimeve dhe mendimeve, etj. Ashtu feja e drejtë gjithmonë humbej, ose në rast më të mirë shtrembërohej. Gjithë këtë e ndiqte paralelisht paraqitja e amoralitetit. Për këtë nuk nevojitet të kërkohen shembuj dhe dëshmi në kohën e lashtë, mjafton të hudhim vështrim në rastet më të reja dhe më të njohura para paraqitjes së Islamit edhe atë jo në territorin e idhujtarisë (p.sh. në Arabi), por në territorin e krishterizmit, llojit të parafundit të fesë "hyjnore", sipas pejgamberit të Zotit Isës a.s.. Shkenca e keqkuptuar e Isës a.s., u shkatërrua jo në dhjetra por në qindra sekte, të cilat ndërmjet veti bënin luftra të përgjakshme kryqëzatash. Nga historia janë të njohura mirë: ajo "shtatëvjeçare", "tridhjetëvjeçare", "Nata e Shën Bartolomejt", "Inkuzicioni" - gjyqet kishtare me shpikjet djallëzore për mundim "heretizmi", etj. Të gjitha ato qenë luftëra fetare. E jeta? Morali? E vetë Sodoma e Gomora? Këtë realitet e pranojnë dhe e cekin shumë dijetarë të krishterë. Orientalisti Muir thotë: "Krishterizmi qe shtatë shekuj në rënie të plotë. Ligësitë dhe korrupcioni e arritën atë përmasë saqë në historinë njerëzore s'mund t'u gjindet shembull i ngjashëm. Gjashtë shekuj e që në asnjë kënd botëror nuk shendriti drita e shpalljes së Zotit... Me paraqitjen e Islamit e me të edhe e dritës, shkencës dhe civilizimit, tërë bota hyri në një periudhë të re. Evropa jetonte në një errësirë të plotë, mirëpo pasi që e pranoi dritën, filloi të shëndriste dhe ashtu iu paraqit mundësia e fillimit të periudhës së renesansës dhe reformacioneve." Gjithë njerëzimi kishte rënë në besime të neveritshme e të 4fëlliqta, ligësi e amoralitet, çdo gjë u shkatërrua. A edhe atëherë nuk u plotësuan kushtet që mëshira e Zotit të derdhet mbi robët e Tij - njerëzit? - Po, u plotësuan të gjitha kushtet.
b)- MUHAMMEDUN RESULULLAHI
- Muhammedi është pejgamber i fundit i Zotit.
U derdh përsëri dhe defenitivisht mëshira e Zotit mbi njerëzimin. Ai e dërgoi pejgamberin e fundit Muhammedin a.s., djalin e Abdullahut, nipin e Abdul-Mutalibit nga familja më e famshme mekkase - Hashim, që i takon fisit kurejsh, si mëshirë njerëzisë, sikur që qëndron në Kur'an (El Enbija: 101). D.m.th, u dërgua si pejgamber i fundit që definitivisht, njëherë e përgjithmonë, t'ia tërheqë vërejtjen njerëzimit, t'ia dorëzojë fjalën e fundit të Zotit (shpalljen, Kur'anin) dhe t'ua tregojë realitetin e vërtetë të besimit, rreth botës dhe jetës dhe të gjitha problemet të cilat i prekin dhe i pikëllojnë, dhe t'i vendosë parimet e përcaktimet (normat juridike dhe morale) që do t'a gëzojnë tërë njerëzimin në të dy jetërat, nëse u përmbahen dhe i aplikojnë në jetën e përditshme. Por, para pastrimit dhe ndritjes së pyetjeve të tjera nevojitet të jepet formulimi i plotë i besimit.
y formulim është i ekspozuar në akaid, me "kelimei shehadetin": "S'ka Zot tjetër përpos All-llahut, ndërsa Muhammedi s'është gjë tjetër pos njeri[3], rob i Tij dhe Pejgamber."
Duke pasur parasysh llojet e ndryshme të besimeve të cilat zotëronin në botë, (të mos flasim për ligësitë dhe amoralitetet tjera ndër njerëzit) u desh mjaft kohë që definitivisht të pastrohet me ato pohime. Prandaj, gati gjithë shpallja mekkase e Kur'anit iu kushtua besimit të drejtë në Zotin një, i Plotfuqishëm, i Gjithëdijshëm, Krijues dhe Mirëmbajtës i botërave, i cili është i përhershëm pa fillim, i përhershëm pa mbarim, prandaj nuk i nevojiten as nënë as babë, as djem[4], as ndihmës dhe ndërmjetësues ndërmjet Tij dhe njerëzimit, e as veti blasfemuese, sikur që i përshkruhen dhe e paraqesin në religjionet "hyjnore" paraislame. Prandaj, ithtarët e kësaj feje thirren t'i afrohen fesë së Zotit, dhe t'i lëshojnë besimet e tjera.
"Thuaj (o i dërguar): O ithtarë të librit (tevrat e inxhil) ejani (të bashkohemi) te një fjalë që është e njëjtë (e drejtë) në mes nesh e në mes jush, të mos adhurojmë pos All-llahut, të mos i bëjmë asnjë send shok, të mos konsiderojmë njëri tjetrin zotër, pos All-llahut!" (Ali Imran: 64)
Zoti xh.sh. me Islamin, ia shpalli njeriut të drejtën, kuptimin e drejtë dhe konceptin për atë. Islami, tash nuk thotë: "Ky është sekret, i paarritshëm për trurin tënd, kështu duhet të besosh pa mos menduar shumë", por thotë: “Nëse ky besim (në një Zot) të është i paqartë, ja dëshmi, kahdo që të kthehesh! Fillo nga vetja!" Prandaj Kur'ani e thërret njeriun që së pari veten ta hulumtojë:
"Le të shikojë njeriu se prej çkahit është krijuar?"
(Et Tarik: 5)
Mandej, e thirr sikur cekëm në akaid, t'i hulumtojë të gjitha gjërat rreth vetes: bimët, shtazët, natyrën me të gjitha bukuritë, vasionat etj., dhe të mendojë rreth tyre, me ç'rast do të vijë në njohje dhe përfundim se a ekziston ose jo Zoti, mandej se a është një apo më tepër. Pra, Islami e thirr njeriun t'i shfrytëzojë metodat shkencore filozofike, që të vijë te realiteti, njohja e ekzistencës së nevojshme të Zotit, e jo që të besojë verbërisht. Prandaj Islami e ngriti trurin përmbi fenë. Islami në atë aspekt shkon edhe më tej, siç shohim nga thënia (hadith) e Muhammedit a.s., që është veçse sintezë e shumë ajeteve kur'anore: "S'ka fe ai që s'ka mendje", (logjikë).
Islami nuk u frikohet zbulimeve dhe arritjeve të reja shkencore, mbasi të gjitha ato çojnë kah pranimi i Zotit, duke i zbuluar ligjet e Tij të mençura, sikur që vështruam më parë. Nga kjo, Islami edhe dallohet prej feve të tjera, e posaçërisht nga ajo paraprake (krishterizmi) - sipas së cilës është mëkat i madh të merresh me shkencë, - pasi ato, shkenca dhe filozofia me të vërtetë udhëzojnë kah njohja e Zotit, por vetëm Një të Vetmin, e jo dy-tre ose më shumë.
Në principin e parë, filloi mosmarrëveshja ndërmjet fesë (kishës) dhe shkencës, dhe intelektualët (filozofët dhe dijetarët) duke u shkëputur më vonë (por pas 18 shekujsh) nga kisha, mbikqyrjet dhe torturimet e saj absolute, e hodhën poshtë fenë e tillë dhe filluan vetë t'a kërkojnë realitetin. Disa brodhën (devijuan) krejtësisht (më tepër për shkak të revoltës kundër ligjeve dhe persekutimeve të saj shekullore) shkuan drejt ateizmit, ndërsa disa të tjerë e gjetën të Vërtetën dhe thirrën "eureka"! "E gjetëm fenë natyrore", - e gjetën Islamin ku parimet e tij shkencore-filozofike sikur në astronomi - Laplasi dhe në filozofi - Kanti, erdhën te realiteti njëri rrugës filozofike, ndërsa tjetri rrugës shkencore - për krijimin e trupave qiellorë. Ajo fe natyrore, deri te e cila erdhën njerëzit me mendime të lira (e cila principialisht përputhet me Islamin), meriton që t'a prezentojmë...
Principet e saj janë:
1.- besimi në një Zot,
2.- të jetuarit e jetës morale,
3.- të nderohet Zoti përmes përkushtimit shpirtëror (pa ceremoni dhe rituale)
4.- pavdekshmëria e shpirtit,
5.- në fe nuk ka asgjë në kundërshtim me dijen dhe shkencën.
Dallimin e fesë së këtillë dhe Islamit mund ta hetojë lehtë çdokush që është i udhëzuar në Islam. Dallimi është në atë që nuk e pranojnë dhe nuk e proklamojnë;
1.- shpalljen - vahj,
2.- se njerëzimit i janë dërguar pejgamberë të Zotit dhe mu'xhizet e tyre,
3.- dhe gjithashtu tejkalohen rreth gjetjes së botës së ardhshme dhe ditës së gjykimit. Por, shumica pohojnë, se ekzistenca e Zotit si realitet Absolut tërheq me vete përgjegjësinë e njerëzimit për veprimet e kësaj bote. Këtu edhe bazohen obligimet morale të njerëzimit, në të kundërtën për moralin as që mund të flitej, e as që jeta njerëzore do të kishte kuptim dhe qëllim; dhe
4.- nuk është e caktuar mënyra e përkushtimit - ibade-tet, lutja dhe ngjashëm.
Sikur që shohim, kjo fe në thelb përputhet me Islamin si religjion i trurit të shëndoshë. Nga faktet e lartpërmendura del se truri dhe shpirti i njeriut, tentojnë kah religjioni, sepse ajo është ndjenjë e lindur në vetë njeriun. Truri i shëndoshë i njeriut, me rezonimin e drejtë, mundet nëse jo në përgjithësi, por pjesërisht ta njohë realitetin dhe që bile në principet themelore t'a caktojë dhe ta shohë. Për sa i përket Islamit, si formë e fundit e shpalljes së religjionit, ai është njëkohësisht religjion natyror dhe mbinatyror. ?shtë natyror sepse gjen arsyetim të plotë në trurin dhe në të arriturat e tij në shkencë apo filozofi. ?shtë mbinatyror sepse është i shpallur prej Zotit. Ky është religjion pas të cilit lakmon shpirti i njeriut. Ky është religjion i njeriut i cili e kërkon realitetin, qetësinë dhe rehatinë për trurin ashtu edhe për shpirtin. Kur është e qartë pyetja: çfarë dhe si të besohet dhe kur kësaj i jepet përgjigjia e shkurtër dhe kristale, e pranueshme dhe e kuptueshme për çdonjërin (sepse për vertetësinë e vet ka dy dëshmi të paluhatshme: shkencën dhe filozofinë), atëherë normat tjera janë më lehtë të pranueshme, sepse janë postulat logjik i realitetit themelor. (Aksioma): - "Ekziston veçse një Zot, e Muhammedi është rob i Tij", posaçërisht nëse janë të bazuara dhe arsyetura me shkencë dhe filozofi.
Nga aksioma: "ZOTI EKZISTON" - rrjedh e vërteta se Ai njerëzimit u ka dërguar pejgamberë, dhe se nuk ka mundur të jetë indiferent ndaj vuajtjeve dhe humbjeve të tyre, dhe se Muhammedit a.s. , i fundit në renditjen e tyre, nga Zoti iu shpall libri (Kur'ani) - margaritari i çmueshëm i të gjitha shpalljeve të Zotit që u dërgoi pejgamberëve prej të parit (Ademit a.s.) deri te i fundit, Muhammedi a.s..
Nga pjesa e dytë e këtij formulimi - kelimei sheha-detit: "Besoj dhe deklaroj se Muhammedi është rob dhe pejgamber i Tij", sikur që cekëm më lart, kur besimi të pranohet dhe sinqerisht të mbillet në zemër, qartë del se nuk duhet besuar veç Kur'anin si ligj i fundit i Zotit, por edhe atë që e përcaktoi Muhammedi a.s. (atë që e këshilloi, që personalisht e veproi ose e lejoi) të merret si obligim dhe të praktikohet dhe aplikohet në jetën e përditshme. Kjo është rruga e Muhammedit a.s., ky është sunneti i tij. Ajo rrugë duhet të jetë e çdonjërit musliman nëse dëshiron ta arrijë fatin në të dy botërat. Rrugën e tij do ta tregojmë dhe do ta ndriçojmë më vonë. Ja se ç'duhet pasur në zemër gjatë shqiptimit të kelimes, dhe këtë deklarim muslimanët janë të obliguar ta përsërisin sa më shpesh, me qëllim që kjo të na përkujtojë obligimet që i kemi ndaj Zotit dhe njerëzimit. Ky deklarim është i shkurtër por kuptimplotë; ai shumëçka kërkon nga muslimani, sepse veç me emër muslimani s'mundet me qenë musliman. Prandaj, shqiptimi formal i "kelimes" sado qoftë i shpeshtë, nuk jep asfarë dobie, sepse duhet të burojë nga sinqeriteti i thellë dhe t'i nxisë muslimanët në kryerjen e parimeve dhe dispozitave të tjera fetare.
Një numër i madh i haditheve flet për domethënien e "kelimei shehadetit".
Ja disa:
"Kush deklaron se ekziston veçse një Zot, do të hyjë në xhennet".
"Kush deklaron se është veçse një Zot dhe se Muhammedi është rob i Tij, Zoti do ta ruajë nga zjarri i xhehenemit".
"Kujt i është fjala e fundit - la ilahe ilAll-llah - do të hyjë në xhennet".
Mirëpo, siç thamë, qëllimi i "kelimes" nuk është veçse në shqiptim, por në përputhshmëri me besimin dhe veprat.
Thelbin e "kelimei shehadetit" e ceku bukur Vehbe Ibën Munebbih, kur e pyetën:
- A nuk është "la ilahe il-All-llah", çelësi i xhennetit?
- Po, u përgjigj ai, por çdo çelës ka dy dhëmbë. Ai që vjen me çelës të këtillë do të mund të hyjë në xhennet. Thuaj atij që e shqipton deklaratën veçse me fjalë, ndërsa vepron të kundërtën, çelësi i tillë nuk e çel derën e xhennetit. Kush shqipton "La ilahe ilall-llah", dhe njëkohësisht mashtron, betohet dhe dëshmon rrejshëm, bën vepra të këqija, nuk përmbahet nga ndalesat, i shkel të drejtat e të tjerëve, bën dhunim etj., ai vjen para dyerve të xhennetit me çelësin që ka vetëm një dhëmb, prandaj edhe s'mund ta çelë derën". Ja, ku është thelbi i kësaj kelime (deklarate). Për shkak të domethënies së gjerë, ky deklarim shfrytëzohet edhe gjatë pranimit të fesë. Për fat të keq shumë musliamanë, qysh moti, Islamin e shndërruan në emër dhe deklarim të zhveshur, u bënë muslimanë iluzionesh, krejtësisht në kundërshtim me paraardhësit të cilët lart e ngritën flamurin e madhështisë dhe përparimit të gjithanshëm të Islamit , sikur që edhe është kur aplikohet në jetë. Dëshmitë e madhërueshme që na i dhuron historia Islame nga të cilat shumë muslimanë të sotshëm duhet të turpërohen, nëse jo edhe t'u shërbejnë si mësues që t'i udhëzojnë kah rrugët e mrekullueshme.
NAMAZI - OBLIGIM I DOMOSDOSHËM
Pas bindjes në ekzistimin e Zotit dhe njëshmërisë së Tij, dhe besimit dhe deklarimit se Muhammedi a.s është pejgamber i fundit i tij, si themel i dytë me rëndësi i ndërtesës Islame ose obligim fetar është namazi (salati). Ky është obligim (farz) themelor, të cilin muslimanët e të dy gjinive, janë të detyruar ta kryejnë gjatë tërë jetës_, duke filluar nga mosha shtatë_ vjeçare, në çfarëdoqoftë gjendje, i shëndoshë ose i sëmurë në rrugë ose në shtëpi. Rëndësia e këtij obligimi është posaçërisht e theksuar, madje kjo në Kur'an përmendet më se 100 herë edhe atë më shpesh në formë imperative (urdhërore). Si e tillë ajo u qe urdhëruar dhe përcaktuar edhe popujve të mëparshëm_. Me fjalë të tjera, asnjë përcaktim tjetër nuk qe urdhëruar kaq i prerë sikurse namazi.
Ja disa ajete që e cekin namazin si obligim të domos-doshëm (farz):
"(Na është thënë) Dhe faleni namazin dhe kini frikë prej Tij, se Ai është te i cili do të tuboheni." (El En'am: 72)
"Fale namazin kur zbret (nga zeniti) dielli, e deri në errë-sirën e natës dhe bëjë lutjen (namazin) e agimit, vërtetë, lutja e agimit është e përcjellur.' (El Isra': 78)
"O ju që besuat, përkujtoni All-llahun më shpesh. Dhe ma-dherojeni atë në mëngjes e në mbrëmje".(El Ahzabë: 41-42)
"Vërtet, vetëm unë jam All-llahu, nuk ka Zot tjetër pos Meje, pra Mua më adhuro dhe fal namaz për të më kujtuar Mua." (Ta Ha: 14)
"Dhe ata të cilët i kushtojnë kujdes kohës së namazit të tyre të tillët janë mu ata trashëgimtarë,të cilët e trashëgojnë Fir-devsin dhe aty ata janë përgjithmonë."(El Muminunë: 9-11)
"Atëherë All-llahun lartësonie kur të vijë mbrëmja dhe kur të agojë mëngjesi. Falenderimi i takon vetëm Atij prej gjithçka ka në qiej e në tokë, edhe natën edhe ditën." (Er Rum: 17-18)
"Po ti (Muhamed) me durim përballo atë që të thonë ata, para lindjes së diellit dhe pas perëndimit madhëro me falenderim Zotin tënd". (Kaf: 39)
"O ju që besuat, falni namazin me ruku e sexhde dhe vetëm Zotin tuaj adhuronie. Bëni punë të mira (të dobish-me), se do të gjeni shpëtim." (El Haxhxh: 77)
"(Përqëndrohuni në atë fe) Të kthyer sinqerisht tek Ai, keni frikë prej Tij dhe falnie namazin dhe mos u bëni nga idhujtarët." (Er Rum: 31)
"Gjithçka ka në tokë e në qiej i bën sexhde vetëm All-llahut me dëshirë ose me dhunë, (i bëjnë sexhde) edhe hijet e tyre në mëngjes e në mbrëmje." (Er Rra'd: 15)
"All-llahun e lartësoi me adhurim çka në qiej e në Tokë dhe Ai është i Gjithfuqishmi, i Urti." (El Hadidë: 1)
"O ju që besuat, kur bëhet thirrja në namaz, ditën e xhumasë ecni shpejt për aty ku përmendet All-llahu (dëgjojeni hutben, faleni namazin), e lini shitblerjen, kjo është shumë më e dobishme për ju nëse jeni që e dini." (El Xhumua: 9)
"Çka ju solli juve në Sekar? Ata thanë: Nuk kemi qenë prej atyre që faleshin (që bënin namaz). Ne nuk kemi qenë që ushqenin të varfërit." (El Mudeththir: 42-43)
"E nëse keni frikë (nga armiku), atëherë falnu duke ecur në këmbë ose duke kalëruar e kur të jeni të siguruar, përkujtojeni (me namaz) All-llahun ashtu si u mësoi Ai për atë që ju nuk e dinit." (El Bekare: 239)
Të shumta janë ajetet të cilat e urdhërojnë namazin, dhe që e theksojnë domethënien e tij. Moslënia e tij pas dore shihet nga ajetet e lartpërmendur edhe atëherë kur njeriu gjendet në rrezik (frikë) edhe në rrugë. Kjo është e kuptueshme pasi namazi është vërtetim, deklarim dhe manifestim i besimit të sinqertë. Mundet dikush të lavdërohet se është besimtar i mirë, musliman i mirë, por s'do të posedonte asçfarë dëshmie dhe vertetimi, nëse nuk i plotëson obligimet Islame, e në rend të parë obligimin kryesor - namazin. Mirëpo, nëse dikush i falë pesë kohët, atëherë s'ka dyshim në besimin e tij, e as që mund të japim gjykime negative rreth tij, posaçërisht nëse i kryen edhe obligimet e tjera, sikur: agjërimin, zeqatin, haxhxhin dhe përcaktimet tjera (urdhërat dhe ndalimet), që gjithashtu shërbejnë si legjitimacion i besimit të sinqertë. Besimtari i vërtetë, i cili e falë namazin, si shenjë e besimit të thellë e të bindur, me gjithë qejf do t'i kryejë obligimet e tjera, e madje edhe të natyrës altruiste, që i përkasin pasurisë së tij. Përkitazi nëse "një musliman i vërtetë", i cili e falë namazin, e nuk i kryen obligimet tjera fetare (ibadeti Malijje), sikur që janë zeqati dhe përcaktimet tjera sociale, nëse këtyre u shmanget, atëherë kategorizohet si munafik - besimtar i pasinqertë. "Muslimani" i tillë e ndan fatin me jobesimtarin. Për këtë shkak në Kur'an, gati në çdo vend ku përmendet namazi, përmendet edhe zeqati si dëshmi dhe ekspozim konkret-legjitim i besimit të sinqertë, që më gjerësisht shprehet me këto fjalë:
"Falnie namazin dhe jepnie zeqatin".(El Bekare: 43)
Ja edhe disa ajete:
"Elif, Lam, Mimë. Ky është libri që nuk ka dyshim në të (sepse është prej All-llahut), është udhëzues për ata që janë të devotshëm. Të cilët e besojnë të fshehtën, e kryejnë faljen (namazin) dhe prej asaj që ne u kemi dhënë ata japin (zeqatë, sadaka, etj.). Dhe ata që besojnë në atë që t'u shpall ty, dhe në atë që është shpallur para teje dhe që janë të bindur plotësisht për (jetën e ardhshme në) botën tjetër (ahiretin). (El Bekare: 1-4)
"Falnie namazin dhe jepnie zeqatin dhe falnu me ata që falen (bini në ruku me ata që bijnë)." (El Bekare: 43)
"Kryeni faljen (namazin) dhe jepnie zeqatin, e çfarëdo të mirë që e përgatitni për veten tuaj, atë e gjeni tek All-llahu. S'ka dyshim se All-llahu përcjell çdo veprim tuajin." (El Bekare: 110)
"Dhe të cilët falin (rregullisht) namazin dhe nga ajo me çka ne i furnizuam, ata japin." (El Enfalë: 3)
"Të tillët janë besimtarë të vërtetë edhe për këtë kanë vende të larta te Zoti i tyre, kanë falje dhe furnizim në mënyrë të ndershme." (El Enfalë: 4)
"Robërve të Mi, të cilët besuan, thuaju: Të falin rregullisht namazin dhe me atë që ne i furnizuam ata, të japin fshehtas e haptas, para se të vijë një ditë që në të nuk ka as kompensim as miqësi." (Ibrahim: 31)
"Ata që e lexojnë librin e All-llahut, e falin namazin dhe nga begatitë që Ne u kemi dhënë japin fshehtaz e haptas, ata e shpresojnë një fitim që kurrë nuk u humbet. Që Ai (All-llahu) do t'ju plotësojë shpërblimin e tyre, e edhe do t'ju shtojë nga mirësia e Tij, vërtetë Ai është mëkatfalës dhe shumë mirënjohës." (Fatir: 29-30)
Mund të theksohen edhe shumë ajete të ktilla që flasin për kryerjen e namazit dhe për bëmirësi, por mjafton edhe kaq që të shihet besimi i lartë e i sinqertë i përcjellë dhe dëshmuar me altruizëm në përgjithësi, në caqe bëmirëse (për largimin e vuajtjeve të individëve dhe) të shoqërisë dhe shkatërrimin e të gjitha llojeve të ligësive, posaçërisht të ligësive që rrjedhin nga mospasja (varfëria), mbase ajo është më e rëndë nga të gjitha të tjerat (vjedhje, mashtrime, prostitucion, vrasje, etj.), pasi të gjitha këto rrjedhin nga varfëria. Prandaj në Kur'anin famëlartë qëndron:
"Dhe fale namazin në dy skajet e ditës, e edhe në anët e afërme (me ditën) të natës. S'ka dyshim se veprat e mira i shkatërrojnë ato të këqijat. Kjo është një këshillë për ata që i pranojnë këshillat." (Hudë: 114)
Nga ajetet e lartpërmendura mund të përfundojmë, se në realitet, krejtësisht i vlefshëm është ai namaz që drejton kah përsosmëria morale, dobia sociale, zhvillimi i vetëdijes dhe ngushëllimi i faltorit (musaliut). Ose i vlefshëm dhe i pranuar te Zoti është vetëm ai namaz që përcillet me sakrifikime altruiste në dobi të individëve, e në rastin më të mirë, në dobi të shoqërisë.
SI DUHET TË JETË NAMAZI PËR TA ARRITUR QËLLIMIN E TIJ
Sikur që pamë, bëmirësia i largon paraqitjet e liga. Edhe namazi, ashtu si bazë dhe burim i bëmirësive i shkatërron ligësitë. Por, si duhet të jetë namazi si burim mirësie dhe faktor që i mposhtë dhe që i eleminon ligësitë? Namazi i cili i eleminon ligësitë, ai e fisnikëron shpirtin njerëzor dhe është rilindës i moralit njerëzor, si burim mirësie në marrëdhëniet ndërnjerëzore. Namazi i cili i shkatërron ligësitë dhe formon harmoni në shoqëri është po ai namaz i cili bën që namazxhiu të mos bëjë mëkate. Namazi i tillë duhet kryer sinqerisht, ai deomos duhet ta përfshijë tërë qënien njerëzore, tërë shpirtin e tij, dmth, frika dhe respekti ndaj Krijuesit të gjithëfuqishëm, para të cilit falësi qëndron me përultësi.
Vetëm se namazi i këtillë kërkohet, e këtë Zoti xh.sh. në Kur'anin Famëlartë e theksoi kështu:
"Është e sigurtë se kanë shpëtuar besimtarët, ata të cilët janë përulur dhe qenë të kujdesshëm gjatë faljes së namazit." (El Muminun:1-2), ndërsa Muhammedi a.s. dha koment autentik të këtij ajeti:
"Nuk ka njeriu (robi i Zotit) kurrgjë tjetër nga namazi veç asaj që e ka në mendje". Hazreti Aliu e pyeti: - Pejgamber i Zotit, cili namaz është më i mirë?
- Ai, që ta preokupon shpirtin, që t'i mbush sytë me lot, namazi i kryer me qëllime dhe mendime të sinqerta, i cili të bën të të rrjedhin lotët."
Ky namaz është i pranuar te Zoti vetëm se namazi i këtillë i arrin qëllimet dhe jep rezultate në jetën e njeriut për ç'arësye edhe ua përcaktoi Zoti i Gjithëfuqishëm këtë obligim njerëzve. Ky namaz kërkohet dhe vetëm namazi i këtillë është i vlefshëm. Namazin e këtillë e theksojnë shumë ajete kur'anore, si p.sh.:
"Thuaj: All-llahu më urdhëroi mua drejtësinë dhe në tërësi kthejuni Atij në çdo namaz (lutje) dhe adhuronie Atë duke qenë të sinqertë në lutje vetëm për Të. Ashtu sikur që ju filloi (krijoi) së pari do të ktheheni te Ai." (El A'rafë: 29)
"Luteni Zotin tuaj, të përulur e në heshtje, pse Ai nuk i do ata që e teprojnë." (El A'rafë: 55)
"Luteni Atë duke pasur frikë (dënimin) dhe duke shpresuar (mëshirën).S'ka dyshim se mëshira e All-llahut është pranë atyre të mirëve." (El A'rafë: 56)
"Ti përmende Zotin tënd në vete (heshtje) me respekt e me dro, jo me shprehje të larta, (përmende) në mëngjes e në mbrëmje dhe mos u bëj prej atyre që nuk kanë kujdes." (El A'rafë: 205)
"Vazhdoni rregullisht namazet (faljet), e edhe atë namazin e mesëm, dhe ndaj All-llahut të jeni respektues (në namaze)."(El Bekare: 238). Ndërsa Muhammedi a.s. fliste kështu:
"Zoti nuk e shikon namazin e njeriut i cili nuk i është kushtuar dhe përulur krejtësisht me shpirt e me trup."
"Vërtetë, robit të Zotit, i cili falë namaz s'do t'i pranohet nga namazi as gjysma, as 1/3, as 1/5, as 1/6, as 1/10, por aq sa kujdes dhe vëmëndje i ka kushtuar."
Nga ajetet dhe hadithet e lartpërmendura shihet qartë se si duhet të jetë namazi që të jetë i pranuar te Zoti dhe që të ketë ndikim edukues te musaliu. Me fjalë të tjera, namazi s'duhet të jetë mekanik, veçse kryerje e lëvizjeve të caktuara, të cilat e përbëjnë formën e jashtme, ose recitimin e formulave të përcaktuara ose pjesëve të Kur'anit pa mendime rreth domethënies së tyre dhe thellimit në to. Asnjë lëvizje në namaz nuk është pa domethënie të thellë, e ku mbeten pjesët (suret) e Kur'anit.
DOMETHËNIA E DISA RUKNEVE (PJESËVE) TË NAMAZIT
Para hyrjes në namaz çohen duart deri te laprat e veshëve (meshkujt), ose deri në krahëror (femrat) dhe shqiptohet:
-"All-llahu Ekber - Zoti është i Madh!"
Kjo ngritje e duarve ka domethënie: - çoj duart nga brengat dhe punët botërore (i hedh ato pas shpine), sepse ato janë të parëndësishme dhe kalimtare. i drejtohem vetëm All-llahut Realitetit dhe Madhërisë së vetme. Mandej lidhen duart sikur që është e njohur, dmth,:
"E lidhi zemrën dhe shpirtin për All-llahun". Pas kësaj në qëndrimin e parë lexohet: "SUBHANEKE-ja" me të cilën lavdërohet Madhëria e Zotit e që në përkthim dmth.:
"I famshëm je vetëm Ti, o All-llahu im! Dhe lavdia të qoftë Ty. I Lartë është emri Yt dhe Madhëria jote është shumë e madhe. Nuk ka Zot tjetër përveç Teje".
Pas kësaj e lusim Zotin të na ruaj nga djalli, nga armiku i përbetuar i njerëzimit:
"Të mbështetem, o Zot, më ruaj nga ligësitë e shejtanit të mallkuar!"
Mandej lexohet:
"Në emër të All-llahut, Mëshiruesit, Mëshirëbërësit, - dhe fillon namazi me kaptinën e parë të Kur'anit: "FATIHA"; e cila në përkthim dmth:
"Falenderim All-llahut, Krijuesit të botërave, Bëmirësit të përgjithshëm, Mëshiruesit, Sunduesit të Ditës së Gjykimit, Vetëm Ty të adhurojmë dhe vetëm prej Teje ndihmë kërkojmë. Na udhëzo në rrugë të drejtë! Ne rrugën e atyre të cilëve u ke dhuruar bekimin Tënd. E jo në rrugën ë atyre ndaj të cilëve je i zemëruar dhe të cilët kanë humbur." (El Fatiha: 1-7)
Çfarë bukurie dhe domethënie të thellë përmban kjo kaptinë kur'anore e cila lexohet në ç'do reqat të të gjithë namazave me përjashtim të namazit të xhenazes. Pas kësaj lexohet një sure (kaptinë) e shkurtër, mandej me fjalët "All-llahu Ekber" lëshohemi në ruku. Në këtë qëndrim shqiptohet: "Subhane rabbijel - adhim", mandej çohemi në "kijam" duke shqiptuar: "SemiAll-llahu limen hamideh" dhe pastaj: "Rabbena ve lekel hamd"; pas kësaj shkojmë në sexhde duke shqiptuar tekbirin: "All-llahu Ekber". Në sexhde lexohet tre herë: "Subhane rabbijel e'ala", "All-llahu Ekber", dhe përsëri lëshohemi në sexhde, e mandej çohemi në reqatin e dytë që e kryejmë gati si të parin më përjashtim të Subhanekes e mandej në uljen e mbramë lexohet: "Ettehijatu" - nëse është ulja e parë, ndërsa te ulja e dytë edhe salavatet dhe duaja (lutja). Ettehijatu në përkthim dmth:
"Nderimet tona All-llahut. Atij të faluart tona dhe të gjitha veprat e mira. Të përshëndesim ty o pejgamber i All-llahut dhe bekimi e mëshira e Zotit qofshin mbi Ty. Paçim shpëtim ne dhe të gjithë robët e mirë të All-llahut. Deklaroj që vetëm All-llahu është Zot dhe deklaroj që Muhammedi është rob i Zotit dhe i Dërguar i Tij."
Pas leximit të salavateve lexohet lutja (duaja):
"O Zot i ynë, na jep mirësi në këtë jetë, dhe mirësi në botën tjetër, dhe na ruaj nga dënimet e xhehenemit!" (El Bekare: 201)
"O Zoti ynë, më fal mua, prindërit e mi dhe të gjithë besimtarët në atë ditë kur fillojnë llogaritë". (Ibrahim: 41)
Pas kësaj lutje shpesh lexohet edhe:
"Zoti ynë mos na i lako zemrat tona pasi na drejtove, na dhuro mëshirën Tënde, sepse vetëm Ti je dhurues i madh".(Ali Imran: 8). Pas leximit të lutjeve të sipërpërmendura jepet selam, së pari në anën e djathtë e mandej në të majtën:
"Esselamu Alejkum Ve Rahmetullah".
Pasi të japim selam, lexojmë:
"All-llahume entes selamu ve minkes selam, Teba-rekte ja dhel-xhelali vel ikram."
Në fund, pas leximit të disa pjesëve të shkurtëra dhe një lutjeje të gjatë, me të cilën lutet All-llahu xh.sh. të na e pranojë namazin dhe të na plotësojë dëshirat personale dhe shoqërore. All-llahu besimtarit të sinqertë, i cili me zemër të pastër i drejtohet Atij për falje nga mëkatet - do ta falë, mbasi Ai në Kur'anin Famëlartë premton:
"Ai është që u përgjigjet (lutjeve) të atyre që besuan dhe bënë punë të mira dhe, nga mirësia e vet ua shton atyre të mirat. Ndërsa, jobesimtarët kanë dënim të rreptë". (Esh-Shura: 26)
"Zoti juaj ka thënë: Më thirrni Mua, Unë ju përgjigjem, ata që nga mendjemadhësia i shmangen adhurimit ndaj Meje, do të hyjnë të nënçmuar në xhehenem". (Gafir: 60)
"E kur robët e Mi të pyesin ty për Mua, Unë ju përgjigjem lutjes kur lutësi më lutet, pra për të qenë ata drejt të udhëzuar, le të më përgjigjen ata Mua dhe le të më besojnë ata Mua." (El Bekare: 186)
Çdo pjesë (rukne) ose qëndrim në namaz: kijami (qëndrimi në këmbë), përkulja (ruku), dhe lëshimi i ballit në tokë (sexhde) e kanë domethënien e thellë. Ato janë pasqyrime të marrëdhënies shpirtërore të njeriut ndaj Zotit: falenderim, përulje, pendesë, etj., sepse në namaz musaliu (namazxhiu), ndjehet se gjendet drejtpërsëdrejti para Zotit xh.sh..
KIJAM - faza e parë ose qëndrimi.
Kijami ka domethënien e daljes para Zotit, bisedim (munaxhat) me Zotin dhe kontakt shpirtëror me Krijuesin e vet dhe të botrave, me qëllim të falenderimit për dhuntitë të cilat na dhuroi dhe për ta lutur që edhe mëtej të na e dhurojë mëshirën e vet dhe të na ruajë nga mëkatet. Kijami njëkohësisht e përkujton ditën e Gjykimit kur do të qëndrojmë para Zotit dhe do t'i pastrojmë llogaritë për veprat tona. Ky qëndrim, kuptohet, ka edhe karakter moralo-edukues.
RUKU - përkulja.
Ruku, dmth falenderim Krijuesit të Plotfuqishëm për dhuntitë dhe përkulje para Madhërisë së Tij.
SEXHDE - Lëshimi i ballit në tokë.
Kjo është shprehje më e madhe e përuljes dhe pendesës së musaliut para All-llahut dhe pranimi i pafuqisë dhe vogëlsisë së tij para Krijuesit të botrave, si dhe falenderim dhe dëshirë për faljen e mëkateve me pendesë dhe përbetim se në të ardhmen s'do të kryejë as mëkate më të vogla. Në sexhde njeriu gjendet më afër Zotit. Këtë e theksoi edhe Muhammedi a.s.: "Robi i Zotit gjendet më afër Tij kur është në sexhde."
Me fjalë të tjera, rëndësinë e namazit e përbën edhe qëllimi edhe domethënia e brendshme, që s'mundet detajisht në komentim të shkurtër të përshkruhet, mirëpo këtë më së miri e dinë faltorët që rregullisht dhe sinqerisht e kryejnë namazin, edhe atë jo nga shprehia, por nga bindja e thellë. Kontakti direkt me Zotin, si shkallë më e lartë e afrimit kah Ai, (Tekarrub ilAll-llahi) është një element me rëndësi. Dmth, namazi është mi'raxhi i besimtarit, sikur që tha Muhammedi a.s.. Ashtu edhe muslimanët e parë e kuptuan rëndësinë e tij. Domethënien e tij të vërtetë e vërëjtën nga çdo ajet ku bisedohet ose rekomandohet salati - namazi. Flitet për një sehab (shok i Muhammedit a.s.), se ai i tëri është zbehur e rrënqethur kur hynte në namaz; e kur e pyetën përse ndodh kështu, ai u përgjigj:
"Kur jam në namaz, qëndroj para All-llahut të Madhëruar".
Kuptimi i tillë i namazit është ai që kërkohet dhe urdhërohet. Bile namazi i tillë është ai namaz që ia arrin qëllimit ndaj All-llahut dhe njerëzimit, në këtë botë dhe ahiret.
QËLLIMI I NAMAZIT
Sikur që kemi cekur më parë, çdo gjë që përcakton All-llahu xh.sh., namazin, agjërimin, haxhxhin, etj., nuk i ka bërë për Vete, sepse Ai ekziston nga Vetvetja (Kijam Bi Nefsihi) dhe nuk i nevojitet asgjë prej askujt. Këtë Ai e thekson në Kur'anin Famëlartë:
"Nëse ju dhe të gjithë ata që janë në tokë mohoni, All-llahu është i panevojshëm (për falenderim), i lavdishëm vetvetiu". (XIV: 8)
Këtë e bëri për fat të dyfishtë të njerëzimit në këtë botë dhe në ahiret. Pra, edhe namazi, ka qëllim të dyfishtë për njerëzimin, por për ata që sinqerisht dhe bindshëm e kryejnë. Qëllimi rreth kësaj bote është t'i ndalojë nga veprat e liga, t'ua pastrojë shpirtrat nga poshtërsitë, nga dëshirat dhe epshet djallëzore, që nga njeriu kafshë të krijojë njeri - ëngjëll, ashtu siç dëshiron Zoti, me fjalë të tjera, t'a inspirojë në kryerjen e veprave të mira - veprave altruiste, dmth, caku është vetë njeriu, në realitet formimi i njeriut të lartë e të drejtë. Në Kur'an thuhet:
"(Ai ndihmon) ata të cilët kur ne u mundësojmë vendosjen në tokë, e falin namazin, japin zeqatin, urdhë-rojnë për të mirë dhe largojnë prej të keqes. All-llahut i takon përfundimi i çështjeve". (El Haxhxh: 41)
"Edhe ata që patën durim (ndaj të këqijave) për t'a fituar kënaqësinë e Zotit të tyre dhe që e falën namazin, dhe nga ajo me çka ne i furnizuam ata kanë dhënë fshehtas e haptas dhe me të mirë e largojnë të keqen. Të tillët kanë përfundim më të mirë." (Er Rrad: 22)
Namazi i kuptuar si kontakt i drejtpërdrejtë me Zotin, dalje para Zotit për pastrimin e llogarive për veprat e bëra, të cilat njeriu i ka bërë deri në atë moment, diçka të dobishme në aspektin socialo-altruist, ose diçka të dëmshme (mëkat) e jo lëvizje mekanike, vërtetë, namazi e pastron musaliun nga papastërtitë të cilat mund të formohen në shpirtin e tij: egoizmi, dashaligësia, kokëfortësia, mendjemadhësia, etj. Kuptimi i tillë i namazit e shpërlanë papastërtinë nga shpirti i njeriut, sikur që uji e pastron fëlliqësinë materiale nga trupi i tij. Ndërsa Muhammedi a.s. e krahasoi namazin me lumin. Ai ka thënë, siç transmeton Ebu Hurejreja:
"Çka mendoni, nëse dikush prej juve ka para dere ujë (lumë), dhe në të lahet pesë herë në ditë, a do t'i mbetet fëlliqësi në trup? - Të pranishmit thanë se s'do t'i mbetej asfarë papastërtie në trup. - Ja, kësaj i përngjanë edhe namazi, Zoti me të i pastron mëkatet dhe gabimet (musaliut të Vet të sinqertë)."
"Pesë namazet e ditës dhe namazi prej të xhumasë në xhuma, i pastrojnë ato mëkate të vogla që bëhën ndërmjet këtyre dy namazeve."
Dhe vërtetë, ai njeri që pesë herë në ditë e kryen namazin me nderim të thellë dhe kujdes, me kuptimin e plotë të qëllimit të lartë doemos do të jetë shpirtërisht (moralisht) i pastër sikur që duhej fizikisht të jetë i pastër ai që do të lahej pesë herë në ditë në lumë. Atij, vërtetë do t'i ndritë fytyra (edhe në këtë botë, e posaçërisht) atë ditë, kur të tjerëve do t'u nxihet. Njeriut të tillë edhe në këtë botë i shëndrit fytyra me një kthjelltësi dhe nur të posaçëm. Njeriu i tillë i cili gjithmonë mendon për Zotin, doemos të mendojë edhe për kryerjen e veprave të mira, dhe ai i kryen ato. Njeriu i tillë askujt s'do t'i bënte ndonjë ligësi bile qoftë ndonjë imtësirë. Madje edhe sikur të bënte ndonjë mëkat të vogël do të pendohej, e më së gjati deri në namzin e ardhshëm. Njeriu i tillë është më tepër krijesë shpirtërore, se sa fizike. Atë e dekorojnë vetitë më të bukura morale, dhe si i tillë i afrohet Zotit dhe Mëshirës së Tij, sepse e prezanton shpirtin e qetë, me të cilin do të kënaqet në këtë botë dhe në ahiret, nga përkushtimi dhe dëgjueshmëria ndaj All-llahut, pejgamberit të Tij dhe idealeve, të cilat ia caktuan. Këtë realitet edhe Kur'ani e verteton dhe cek.
Në njerëz të tillë mendohet kur All-llahu xh.sh. "shpirtrat e qetë" i thërret në krahërorin e Mëshirës së Vet:
"O ti shpirt i bindur plotësisht! Kthehu i vetëkë-naqur e i pranuar te Zoti yt! Hyr në turmën e robërve të Mi! Dhe hyr në xhennetin Tim! (El Fexhr: 27-30)
Qetësia shpirtërore! Ajo është margaritari më i çmuar. Namazi i sinqertë është shenjë e besimit të thellë në Zotin, është margaritar i çmuar që i dhurohet njeriut, është ndjenjë e shtrenjtë qetësia shpirtërore. Njeriu i tillë është i durueshëm, sepse lehtë i përballon vështirësitë të cilat e godasin, ato i konsideron si sprovime të ngjashme me ato të Ejubit a.s.. Qetësia shpirtërore, është fat pas së cilit çdokush mallëngjehet dhe gjakon. Nuk është fati në thesaret përplot ari, argjend e margaritarë, nuk është fati në magazinat, podrumet, hambaret përplot ushqime dhe mall. Sa milionerë ka të cilët ndjehen të pafat, bile që edhe me vetëvrasje e mbarojnë jetën! Pse? Ja pse: te ta qetësia shpirtërore është zhdukur, i ka gëlltitur lakmia, afshi, brenga për grumbullimin e mëtejmë të pasurisë, eksploatimin më të madh të botës, dhe në fund, ata i ndjek frika për jetën personale. Shpirtërisht është i qetë vetëm besimtari i sinqertë dhe i përbetuar - musaliu, sepse njeriu i tillë nuk krenohet me atë që posedon në këtë botë, me fjalë të tjera, ai ato i llogarit si mëshirë e Zotit e kjo e bën edhe më të përulur, më falenderues ndaj Zotit, dhe tani mund ta plotësojë edhe urdhërin tjetër të Zotit - veprat vullnetare: ndihmat individëve dhe shoqërisë. Njeriun e tillë as fatkeqësia nuk e dëshpëron, ndërsa vetitë e njerëzve të këtillë Kur'ani i përshkruan kështu:
"Është e vërtetë se njeriu është i prirur të jetë i padurueshëm. Pse kur e godet ndonjë e keqe, ai ankohet së tepërmi. Ndërkaq, kur e gjen e mira, ai bëhet tepër koprac. Përveç atyre që falen. Të cilët janë të rregullt në namazin e tyre." (El Mearixh: 19-23)
Vetëm nga kuptimi dhe kryerja e këtillë e namazit, Zoti është i kënaqur. Namazi i tillë pranohet te Zoti. Nga namazi i këtillë rrjedh ajo dobia e dyfishtë për musaliun (në këtë botë dhe në ahiret) sepse musaliu përveç dhuntive në këtë botë, edhe në botën tjetër do të shpërblehet me dhunti të pamasëshme. Në këtë botë njeriu i tillë krijon harmoni, qetësi në shpirt, mirëqënie, e ai vetë bëhet shembelltyrë e asaj harmonie, shembull i marrëdhënieve në shoqëri. Qëllimi i tij jetësor mbetet vepra e mirë. Atij Kur'ani i është udhërrëfyes, që gjithmonë përmes namazit, urdhëron kryerjen e veprave të mira. Vetëm namazi i këtillë krijon nga njeriu shtazë dykëmbëshe - njeriun e drejtë, njeriun dinjitoz, madje më tepër - përfaqësues të Zotit në tokë, ashtu siç e përshkruan Kur'ani Famëlartë. (El Bekare: 30)
Ja, ky është qëllimi i namazit, por i namazit që musaliu e falë sinqerisht, i thelluar në thelbin dhe domethënien e tij, duke menduar për çdo fjalë dhe lëvizje, duke e pasur në mendje se para Kujt qëndron. Ja, namazi i tillë e arrinë cakun e dyfishtë, namazi i këtillë ia ndriçon rrugët e realitetit dhe e udhëzon kah fati në të dy botërat. Namazi i tillë është theksim i fesë së sinqertë dhe kualiteteve të larta morale të musaliut.
Për namazin dhe musaliun e këtillë, Muhammedi a.s. thotë:
"Cili rregullisht e kryen pesëkohëshin, namazi në Ditën e Gjykimit do t'i jetë dritë, argument i qartë (i besimit të tillë) dhe shpëtim. E nëse nuk e falë rregullisht, në Ditën e Gjykimit s'do të ketë as dritë, as shpëtim dhe do të gjendet në shoqërinë e Karunit, Faraonit dhe Hamanit."
Vërtet, namazi i tillë është shtyllë e fesë, siç thotë Muhammedi a.s.:
"Rrëfen H.Omeri se një njeri e ka pyetur Alejhisselamin: - Cili obligim fetar është te Zoti më i dashur?
- Namazi që falet në kohën e vet. Kush e lëshon namazin ai s'ka fe. Namazi është shtylla kryesore e fesë - iu përgjigj Muhammedi a.s."
Pra, namazi duhet të jetë aktivitet shpirtëror i njeriut, qëllimi i të cilit është rilindja morale, përsosshmëria në drejtim të afrimit kah Zoti (Tekarrub ilall-llah). Afrim mëshirës së Zotit, përmes përsosjes personale të njeriut. Këtë rol të namazit Muhammedi a.s. e përshkruan me fjalët: "Cilin namazi nuk e largon nga veprat e turpshme dhe korruptimet, ai, në atë rast, edhe më tepër e largon nga Mëshira e Zotit."
NAMAZI MUND TË JETË EDHE I PADOBISHËM
Për te shumë muslimanë - musali, vetëmse për nga pamja e jashtme namazi është namaz. Ata janë namaze mekanike, ose namaze nga shprehia. Janë të tilla kur faltori bën kryerjen e lëvizjeve të përcaktuara dhe i reciton duatë e mësuara përmendësh, e në realitet ai është i preokupuar me mendime rreth kësaj bote, për intriga, për dredhi, - si do t'a përgënjeshtrojë dikend, si do t'i kryejë disa punë etj. Mendimet e tij në realitet, janë të koncentruara në lëndë krejtësisht tjetër, të cilat shpesh janë qëllim i dëshirave dhe aspiratave djallëzore, bile edhe inspirim për aksion të mëtejmë, duke mos menduar para Kujt qëndron, e as për domethënien e asaj që e shqipton. Faltori i tillë, mendon se namazi është borxh ndaj All-llahut të cilin duhet sidoqoftë ta kryejë, duke e kuptuar tekstualisht këtë borxh sikur borxhet e huazimit gjatë marrëdhënieve ndërnjerëzore. Musaliu i tillë, bile nuk e di se Zoti, është i pastër nga të gjitha nevojat, ndaj edhe Zotit nuk i nevojiten namazet tona, kurbanet (sakrifikimet), por të gjithë atë që na e ka përcaktuar është veçse parakusht për fatin e dyfishtë për të cilin folëm më lart. Namazi i tillë i kryer me pakujdesi dhe në mënyrë mëkanike, për faltorin jo veç që është i padobishëm, por edhe paraqet mallkim të vërtetë "edhe më tepër e largon nga Zoti dhe Mëshira e Tij", sikur që shohim nga ky hadith, namazi i këtillë, paraqet mëkat të vërtetë, që edhe Kur'ani e verteton:
"Të mjerët ata të cilët e falin namazin dhe nuk përkujdesen për të (që nuk mendojnë për qëllimin dhe domethënien). Ata janë munafikët të cilët veçse duan t'i tregohen botës". (Kur'an) ndërsa Muhammedi a.s. tha: "Ka shumë faltorë, të cilët e kryejnë namazin e nga ai namaz s'kanë dobi përveç asaj që mundohen pakëz."
LËSHIMI I NAMAZIT (MOSFALJA)
Sikur që pamë më lart nga ajetet Kur'anore dhe nga fjalët e Muhammedit a.s.(hadithet) , namazi mund të jetë i padobishëm për musaliun i cili nuk i përkushtohet me gjithë shpirt. Namazet e tilla kryhen mekanikisht ose nga shprehia, dhe si të tilla nuk e nxisin njeriun në kryerjen e veprave të mira dhe nuk e largojnë nga ligësitë. Për namazin e këtillë faltorit, siç theksuam më parë, i tërhiqet vërejtja.
Kur qëndrimi i tillë është ndaj atij që e kryen namazin pa kujdes, si qëndron puna me atë "musliman", që aspak nuk e kryen këtë obligim, ose e kryen rrallë herë? Pozitën e tij Kur'ani e përshkruan bukur:
"Kush mbyllë sytë para këshillave të Zotit, atij ia shoqërojnë një djall që nuk i ndahet kurrë. E ata (djajt) do t'i shmangin nga rruga e drejtë, kurse (jobesimtarët) mendojnë se janë duke i udhëzuar. E kur të vijë (jobesimtari) para nesh, do të thotë: Ah të kishim qenë larg mes vete sa lindja e perëndimi: sa shok i keq që je". (Ez Zuhruf: 36-38)
Si një ndër kriteriumet nga të cilat varet nderi i njeriut në tokë, ndërsa shpërblimi dhe ndëshkimi në ahiret, është Salati (Namazi), si manifestim dhe legjitimacion i besimit. Se çfarë rëndësie dhe qëllimi ka e cekëm më lart. Prandaj Muhammedi a.s. thotë:
"Gjëja e parë për të cilën do të përgjigjet njeriu në Ditën e Gykimit është namazi. Nëse namazi është i mirë, të mira janë edhe veprat e tjera dhe anasjelltas, nëse namazi është i keq, të këqija janë edhe punët tjera."
Versioni i dytë i këtij hadithi thotë:
"Gjëja e parë për të cilën njeriu do t'i pastrojë llogaritë në Ditën e Gjykimit, është namazi, e në qoftë se namazi është i mirë, i shpëtuar është e nëse namazi nuk bën, ka rënë në fatkeqësi dhe janë të shkatërruar edhe veprat e tjera të mira."
Namazi, me fjalë të tjera, është koka e fesë (nënkuptohet pas imanit - besimit) dhe burim i veprave të mira, siç thotë Muhammedi a.s.: "Nuk ka fe ai që s'ka besueshmëri, as namaz pa pastërti, as që ka fe ai që s'ka namaz (që nuk e falë). Vërtetë, namazi i paraqet fesë atë që i paraqet koka trupit."
Sikur që shohim nga ajetet dhe hadithet e lartpërmendura, besimi i "muslimanit" që nuk e kryen namazin është i dyshimtë, Muhammedi a.s. "muslimanin" e tillë e kualifikon si munafik, bile edhe më keq - pabesimtar dhe thotë:
"Lidhja ndërmjet neve dhe atyre (njerëzve) është namazi, andaj kush e lë pas dore, nuk e beson All-llahun xh.sh.".
"Vërtetë ndërmjet njeriut dhe idhujtarit qëndron lëshimi i namazit".
Nga hadithet e cekura, e të tilla ka përplot, qartë shihet se ç'do të thotë dhe ku shpie lëshimi i namazit. Por, që të na jetë edhe më e qartë s'do të ishte e tepërt t'i cekim mendimet e muslimanëve të parë dhe sahabëve që i shprehën rreth kësaj pyetje me rëndësi.
SAHABËT RRETH NAMAZIT...
Shoku i Muhammedit a.s., e më vonë halifi, Omeri r.a., ka thënë:
"S'ka Islam në atë që e ka lëshuar namazin".
Kompetenca e shokëve të Muhammedit a.s. edhe atë kaq autoritativ, kur merret parasysh njohja e detajshme e fesë në shpirt dhe shkrim, është e padyshimtë dhe e pamohueshme. Në "Muvetaun" e Malikut_ është shënuar një anekdotë, të cilën robi i Abdullah ibën Omerit, Nafiu, e ka treguar rreth Omerit r.a.: "Një herë Omer Ibën Hatabi u shkroi mëkëmbësve të vet: - Te unë puna juaj më e rëndë-sishme është namazi. Kush rregullisht dhe në kohë e falë dhe përkujdeset që edhe të tjerët të veprojnë ashtu, e ka ruajtur fenë. Ndërsa kush e lëshon, edhe të tjerët do t'i shkatërrojë lehtë." Çfarë rëndësie i kushtoi Omeri r.a. namazit shihet edhe në çastet e tij të vdekjes. i plagosur për vdekje nga Ebu Lului, i luti shokët t'i ndihmojnë të marrë abdest dhe të falet. Bile edhe atëherë kur luftonte me shpirtin mbi të gjitha namazin. Kështu e kuptuan rëndësinë e namazit muslimanët e vërtetë, e posaçërisht shokët e Muhammedit a.s.. Edhe muslimanët tjerë të parë kishin qëndrim të ngjashëm ndaj namazit. Ibën Hamza thotë: "Pas idhujtarisë dhe vrasjes së besimtarit (bi gajri hak) nuk ka mëkat më të madh se lëshimi i namazit". Edhe shoku i Muhammedit a.s., Ebu Hurejreja ka thënë ngjashem: "S'mund të thuhet për lëshimin e cilitdo obligim se është "kufër" (mosbesim), përveçse për lëshimin e namazit".
Imami i madhë Gazaliu (451-505 / 1061-1115), në bazë të ajeteve të cekura Kur'anore si dhe në bazë të haditheve, erdhi më përfundim se, ndaj "muslimanit", që nuk falë namazin duhet vepruar sikur ndaj pabesimtarëve, deri sa sipas mez' hebit Shafij dhe Hanefij, ate që nuk falë namaz duhet mbyllur deri sa t'i falë namazet e lëshuara._
ASPEKTET TJERA TË NAMAZIT
Deri tani e vështruam namazin më tepër për nga brendia e tij dhe pamë se ku na shpie. E shoh të nevojshme që tani këtë obligim madhështor Islam t'a shqyrtojmë nga aspektet tjera, siç do të shohim më poshtë, me përjashtim të aspektit socialo-altruist, që paraqet një element me rëndësi për namazin, sikur që edhe e kemi cekur më parë.
NAMAZI NË XHEMAT DHE AI VEÇMAS
Edhe pse sipas disa ajeteve dhe haditheve namazit të veçuar i përshkruhet domethënie e madhe si pasqyrim i sinqeritetit të muasaliut ndaj fesë, prapëseprapë namazeve të përbashkëta u jepet përparësi deri 25 apo 27 herë sipas fjalëve të Muhammedit a.s. (haditheve).
"Të falurit e një namazi në xhemat është më mirë (sipas shpërblimeve të Zotit xh.sh.) sesa të falurit e 25 namazeve në vetmi". (Muslimi)
"Njeriu për një namaz në xhemaat do të shpërblehet 27 herë më tepër se sa për namazin e kryer veçmas".
Përparësia që i jepet namazit me xhemat, është natyrisht, tendencë që ndër muslimanët të zhvillohet ndjenja e solidaritetit, vëllazërisë, afërsisë, dashurisë së ndërsjelltë, njohtimit dhe me një fjalë, të zhvillohet vetëdija sociale, me qëllim të ringjalljes dhe realizimit të imperativit kur'anor:
"S'ka dyshim se besimtarët janë vëllezër". (El Huxhurat: 10)
"Dhe kapuni që të gjithë ju për litarin e All-llahut dhe mos u përçani". (Ali Imran: 103)
Me këto ajete kur'anore shprehet nevoja e harmonisë dhe e dashurisë ndër muslimanët pa marrë parasysh racën, përkatësinë kombëtare apo dallimet tjera që mund të ekzistojnë a të paraqiten ndër njerëzit, pjestarë të Islamit. Domethënë, muslimanët janë të obliguar që të ndjehen si pjestarë të një familjeje. Kjo arrihet më së miri më lutjen e përbashkët (namazin), sepse muslimanët, të mbledhur nëpër xhamia e ndjejnë vëllazërinë dhe njëkohësisht e shfrytëzojnë rastin që para dhe pas namazit të bisëdojnë rreth problemeve të cilat i mundojnë. Për këtë qëllim u caktua "namazi i xhumasë" si obligim i domosdoshëm (farz).
Përpos asaj që njeriu për namazin e kryer në xhemat ka më shumë sevape, edhe vetë rruga që e kalon për në namaz të përbashkët (rruga për në xhami) është sevap, edhe atë sa më e gjatë të jetë rruga aq më i madh shpërblimi.
Muhammedi a.s. thotë:
"Namazi i kryer në xhemat është më i vlefshëm se ai që falet veçmas për njëzet e disa herë, por njëkohësisht për ç'do hap që e bën në rrugën për në xhami i shkruhet sevap te All-llahu xh.sh.".
Mospajtimet , shpërndarjet dhe paraqitjet e tjera të cilat i rrënojnë themelet e bashkësisë Islame, janë ndër mëkatet më të mëdha. Muslimani, që shkakton grindje ndër muslimanët nuk konsiderohet si musliman i vërtetë.
Muhammedi a.s. thotë:
"Kush bën përçarje, nuk është i yni".
FEMRAT DHE XHAMIA
Në princip, nuk ka asnjë obligim fetar, i cili do t'i obligonte meshkujt e do t'i lironte femrat. Ashtu edhe femrat mund të shkojnë në xhami, në lutjen e përbashkët dhe sipas fjalëve të Muhammedit a.s. në veprimin e tillë meshkujt nuk mund t'i ndalin:
"Mos i pengoni robëreshat e All-llahut të shkojnë në xhami!", dhe
"Kur t'ju kërkojnë gratë leje të shkojnë në xhami, lejoni!".
Këtu duhet cekur se, kur gratë falen në xhemat me meshkuj patjetër duhet të falen pas tyre. Shkaqet janë të njohura, andaj s'ka nevojë për sqarim. Pos kësaj, Muhammedi a,s, i këshilloi gratë të cilat falen në xhemat që të mos parfumosen me qëllim që të mos i shqetësojnë të tjerët dhe që të mos e zvogëlojnë koncentrimin, përuljen dhe përkushtimin e nevojshëm për kryerjen e namazit (HUSHU; HUDU), pa të cilat namazi është gjysmak dhe gati i pavlefshëm.
NAMAZI DHE HIGJIENA
Higjena e namazit ndahet në dy lloje, dhe atë:
a). Higjena fizike, dhe
b). Higjena morale apo shpirtërore.
a) HIGJENA FIZIKE
- Namazit, siç dihet i paraprin pastrimi ritual (fetar). Kjo mund të jetë:
1.- pastrimi i tërë trupit së paku një herë në javë, por edhe pas polucionit apo marrëdhënieve seksuale.
2.- pastrimi i gojës, hundës, fytyrës, duarve deri në bërryla, mesi i kokës, qafës dhe veshëve, si dhe pastrimi i këmbëve deri në nyje. Abdest duhet marrë për çdo kohë të namazit, në rast se nuk është ruajtur nga namazi i mëparshëm. Me pastrimin e obligueshëm lidhur me namazin, nënkuptohet pastrimi i plotë i trupit, petkut dhe vendit ku do të falemi. Gjithashtu edhe vendi rreth musaliut duhet të jetë i pastër.
Higjena për besimtarin nuk është e lidhur vetëm për namazin, por në përgjithësi, është obligim i domosdoshëm, e urdhëruar me Kur'an dhe sunnet.Në Kur'an p.sh. qëndron:
"Vërtet Zoti i do ata të cilët e pastrojnë shpirtin me pendim ndërsa trupin e mbajnë të pastër". (Kur'an)
Muhammedi a.s. thotë: "Pastërtia është pjesë e fesë."
Këto janë parime të përgjithshme rreth pastërtisë. Por abdesti si pastrim ritual është urdhëruar me Kur'an:
"O ju që besuat! Kur doni të ngriheni për të falur namazin, lani fytyrat tuaja dhe duart tuaja deri në bërryla, fërkoni kokat tuaja e këmbët lani deri në dy zogjtë. Nëse jeni xhunub, atëherë pastrohuni (lahuni)! Nëqoftë se jeni të sëmurë ose në ndonjë udhëtim, ose ndonjëri prej jush vjen prej vendit të nevojës, ose keni kontaktuar me gratë dhe nuk gjeni ujë, atëherë mësynë (merrni tejemmum) dheun e pastër dhe me të fërkoni fytyrat dhe duart tuaja. All-llahu nuk dëshiron (me obligim dhe abdest për larje) t'ju sjellë ndonjë vështirësi, por dëshiron t'ju pastrojë (prej mëkateve), t'ju plotësojë të mirën e tij ndaj jush e që t'i falenderohemi". (El Maide: 6)
Pastrimi i pjesëve të lartpërmëndura është urdhër i Zotit (farz), pa të cilin s'mund të falet namazi, ndërsa pastrimi i pjesëve të tjera është sunnet ose mustehab.
Ta shohim edhe pak abdestin si faktor i pastrimit fizik.
Domethënien dhe vlerën e pakufizuar e njohin individët të cilët e njohin higjenën si shkencë, e posaçërisht mikrobiologjinë. Sot, gati se nuk ekzistojnë të atillë që nuk e dinë se ç'janë mikrobet dhe bakteriet. Por, prapëseprapë të cekim se ato janë krijesa të padukshme për syrin e rëndomtë të njeriut, të cilat i shaktojnë gati se të gjitha sëmundjet te njerzit, kafshët dhe bimët dhe të cilat gjenden në përmasa të mëdha në ajër, ujë e po ashtu edhe në tokë.
LARJA E DUARVE
Me çfarëdo veprimi të merren njerëzit, doemos të vijnë në kontakt me to. Me prekjen e çfarëdoqoftë lënde, preken mikrobet.
Larja e shpeshtë e duarve, marrja pesë herë në ditë abdest, me siguri i largojnë ato mikrobe. Gjithashtu, larja e duarve para dhe pas buke është obligative.
LARJA E GOJËS DHE E DHËMBËVE
Pas ngrënies (uhsqimit) paevitueshëm mbetet ushqim ndërmjet dhëmbëve. Me reaksionin e bakterieve dhe mikrobeve ajo prishet dhe zbërthehet, duke u transformuar në thartësira të ndryshme, të cilat i shkatërrojnë dhëmbët dhe u shkaktojnë dëme edhe organeve të tjera të trupit.
Ushqimi i prishur në gojë dhe dhëmbët e prishur janë vatër e mikrobeve të dëmshme, të cilat shkojnë mëtej dhe i shkatërrojnë edhe organet e brendshme: zemrën, mushkëritë, zorrët, mëlçitë, veshkët, etj.
Dhe kështu formohen sëmundjet e ndryshme të organeve të brendshme. Prandaj Muhammedi a.s. për pastrimin e gojës, posaçërisht të dhëmbëve, e këshilloi për dhëmbët brushë nga druri i posaçëm i quajtur "MISVAK".
"Sikur të mos i rëndoja besimtarët, do t'i urdhëroja që gjatë marrjes së çdo abdesti të pastrojnë dhëmbët me misvak".
Çfarë mençurie hyjnore, vlera e së cilës është vertetuar, tek pas trembëdhjetë shekujsh! A s'është kjo edhe një muxhize e Alehisselamit, e vërtetuar pas kaq shekujve?
SHPËLARJA E HUNDËS
Gjatë frymëmarrjes me hundë, falë qimeve të panumërta, një pjesë e pluhurit e me të edhe e mikrobeve mbeten në hundë. Përndryshe, ato pa pengesë do të depërtonin në organizëm, ose në tru përmes etmoidës (ashti i hundës). Ndaj edhe ata të cilët punojnë në hapësira të pluhurosura, ankohen nga sëmundje të ndryshme, sikur "ndezjet e sinusit", etj. Shpërlarja e hundës pesë herë në ditë, paraqet një begati të çmueshme të abdestit. A s'është edhe ky veprim një muxhize shkencore e Muhammedit a.s.? Larja e fytyrës, mesit të kokës, qafës dhe veshëve ka vlerë të madhe higjenike, por njëkohësisht është edhe freskuese.
LARJA E KËMBËVE
Se çfarë efekti arrihet me larjen e këmbëve, kjo as që ka nevojë të sqarohet, sepse me siguri, çdokush këtë e ka të njohur.
HIGJENA MORALE - SHPIRTËRORE
Siç cekëm më parë, çdo parim Islam, përveç anës së jashtme (të dukshme) e ka edhe anën (tendencën), domethënien e padukshme. Kjo vlen edhe për abdestin. Përveç pastrimit fizik (të dukshëm), abdesti ka për qëllim edhe pastrimin në aspektin moral të fjalës. Ky është pastrim prej mëkateve - me pendim, ose prej mendimeve dhe qëllimeve të këqija, të cilat mund të sjellin mëkate të reja. Kjo është në të vërtetë, domethënia dhe qëllimi i abdestit, sikur që thotë shkenctari dhe filozofi i madh, imam Gazaliu:"Dije se gjatë marrjes së abdestit del para All-llahut xh.sh.. Andaj duhet të pendohesh për të gjitha mëkatet, ngase All-llahu xh.sh., abdestin e urdhëroi si simbol i pastrimit moral, pastrimit nga mëkatet. Fillo me emrin e Zotit! Kur e lan gjuhën, atëherë laje gjuhën nga mashtrimet, mallkimet, (gibet), dhe bartjes së fjalëve (memimet), sepse gjuha të është krijuar, ta përmendish dhe lavdërojsh (dhikër) Zotin e Lartmadhëruar, t'a lexosh librin e Tij (Kur'anin), që me ndihmën e tij të udhëzohesh në rrugë të drejtë (rrugën e Tij). Organet e trupit tënd janë dhunti të Zotit, të cilat Ai t'i dhuroi. Andaj, luteni Zotin për ndihmë, që me angazhimin e vullnetit të juaj të mirë dhe vendimeve në atë drejtim, të udhëzohemi rrugës së drejtë që të mos jemi pabesimtarë, jofalenderues."
Të shumtë janë ajetet kur'anore të cilët flasin për pastërtinë, e që muslimnai duhet t'i përmbahet rreptësisht. Një ajet i tillë thotë: "Njeriu do të përgjigjet për çdo pjesë të trupit të vet: shqisat e ndëgjimit, shqisat e të pamurit, zemrën etj., ku i ka përdorur dhe angazhuar".
Muhammedi a.s. thotë:
"Sytë bëjnë prostituim (kurvëri) me shikim, veshët me dëgjim, gjuha me bisedë, dora me prekje, ndërsa këmba me ecje."
Andaj kur e luti një shok (as'hab) Ibnu Hamidi, që t'i tregojë një lutje që do t'i përfshinte të gjitha këto, ia mori dorën dhe në frymë të ajetit të sipërpërmendur lexoi:
"Thuaj: - Të lutem, o Zot, të më ruash nga ligësitë e dëgjimit tim, nga ligësitë e shikimit tim, nga ligësitë e gjuhës sime, nga ligësitë e zemrës sime dhe në përgjithësi nga ligësitë që mund të rrjedhin nga unë."
Nga kjo qartë shihet se qëllimi i pastrimit ritual (larja - gusli dhe abdesti) është higjenë morale - pastrim i shpirtit të njeriut nga të gjitha papastërtitë, duke filluar prej mendimeve dhe qëllimeve të liga e deri te veprat dhe punët e shëmtuara. Këtë qartë e ilustrojnë edhe lutjet (duatë) që shqiptohen gjatë pastrimit të pjesëve të caktuara - çdonjëra me përmbajtje dhe qëllim të thellë.
Abdesti, pra është akt devocioni, me të cilin muslimani përgatitet për namazin, gjatë të cilit muslimani zhytet në shpirtin e vet, me qëllim që ta pastrojë nga të gjithë ato që nuk vlejnë dhe ashtu i pastër - me pendim, nëpërmes ekstazës shpirtërore t'i afrohet Zotit xh.sh.
Në lidhje me rëndësinë e namazit në aspektin shëndetsor, e shoh të nevojshme që t'i them disa fjalë edhe për një dobi që e kemi nga ai - e ajo është:
RËNDËSIA FISKULTURALE E NAMAZIT
Siç theksuam deri tani, qëllimi kryesor i namazit është zhvillimi dhe përforcimi i vlerës morale - shpirtërore të njeriut; përsosja e njeriut në këtë drejtim dhe zhvillimi i vetëdijes social altruiste. Por, përveç kësaj ane të namazit, nuk është e lënë pas dore as ana tjetër - trupi. Lëvizjet ritmike në namaz, përveç domethënies morale, sikur që cekëm, janë edhe gjimnastikë, me ç'rast s'do mend se lëviz çdo pjesë e trupit. Këto lëvizje, edhe pse janë të karakterit simbolik, por me domethënie të thellë shpien kah përforcimi dhe barazpesha e trupit.
Higjena trupore së bashku me namazin e përtërin, e këndellë (forcon), dhe e mban të ri musaliun. Njashtu përmes namazit, plotësohet ajo thënia latine: "MENS SANA IN CORPORE SANO" (Në trup të shëndoshë - shpirt i shëndoshë), me ç'rast fuqisë morale, anës shpirtërore, Islami i jep epërsi, ngase zhvillimi vetëm i fuqisë fizike, me shkatërrimin e forcave morale-shpirtërore, njerzit dashur a padashur do të shkonin kah shkatërrimi.
Zaten, që moti vërehen këso tendencash që t'u jepet epërsi forcave shpirtërore dhe zhvillimit të tyre gjë të cilën e synon namazi, pos tjerash ndër njerëz do të kishte më tepër harmoni dhe dashuri. Me një fjalë, më tepër fat.
VENDI I FALJES SË NAMAZIT
Lutja Islame (namazi) nuk është e lidhur vetëmse për xhaminë. Për muslimanin xhamia (mesxhidi) është kudo: nën qiellin e kthjellët, në rrugë, në veturë, tren, avion, anije, dhe nënkuptohet në shtëpi. Andaj, shtëpia e çdo muslimani është njëkohësisht edhe xhami. Për namazin nuk nevojitet asnjë ceremoni, gjë që haset te fetë tjera: valle, këngë, muzikë, etj., e as që nevojitet kleriku, pa të cilin në fetë e tjera s'mund të kryhet falja.
Në Islam nuk ka kler ("La rehbanijete fil islami") (Hadith), i cili te religjionet tjera e luan rolin e "ndërmjetsuesit" mes Zotit dhe besimtarit. Kur lutja kryhet bashkërisht (me xhemat) imam mund të jetë çdokush nga të pranishmit, nëse di aq sa është e nevojshme që ta kryejë në rregull namazin. Pra, muslimanit nuk i nevojitet ndërmjetësues mes tij dhe Zotit.
GJENDJA BASHKËKOHORE
Si e kryejnë sot muslimanët këtë obligim të madh Islam? Përgjigjia është mjeruese. Shumica nuk e kryejnë nga dembelia. Disa nuk e kryejnë ngase nuk e kuptojnë rëndësinë e tij. Një numër i muslimanëve mendojnë se edhe ndryshe mund t'i afrohen Zotit. Një grup i vogël e kryejnë ngase ashtu e kërkon profesioni i tyre, përderisa të tjerët thonë: "Unë s'jam hoxhë, çfarë më nevoitet ai?". Këta janë "të shenjtët", të cilët këtë kuptim ia dhanë nga ndarja faktike e njerëzve në krishterizëm në kler dhe në "të shenjtët", te të cilët rëndomë sundojnë kuptime të ndryshme të obligimeve fetare. Ky ankth u paraqit edhe te muslimanët dhe kjo shkoi deri atje sa që shumica kryerjen e këtyre obligimeve e konsiderojnë si një lloj turpi, nënçmimi apo prapambeturie në sytë e "bashkëkohorëve", "të civilizuarve", "të kulturuarëve", "të përparuarëve", të cilët i ngulfat hyji i pashpirtë i civilizimit të materializuar. Dhe, sëfundit, disa e falin (e kryejnë namazin) mekanikisht ose nga shprehia, duke e konsideruar si borxh ndaj Zotit, dhe "hajde, t'ia dërgojmë Zotit të Veten".
A i kuptuan kështu obligimet fetare edhe muslimanët e parë? Jo, assesi! Ja argumentet: Nga historia Islame, del se sa më tepër të kthehemi në të kaluarën, shihet se muslimanët kanë qenë më të mirë në aspekt të të kuptuarit dhe praktikimit të obligimeve fetare. Dhe ata ishin të mëdhenj, të mëdhenj ngase i aplikonin përcaktimet dhe urdhërat e Zotit detajisht dhe në përpikëri, duke e kuptuar qëllimin dhe thelbin e tyre e veçanërisht namazin nga i cili rrjedhin të gjitha mirësitë për njeriun në këtë botë dhe në ahiret.
PËRFUNDIM
Qëllimi i namazit, para së gjithash qëndron në fisnikërimin e shpirtit të njeriut. Muslimani me anë të namazit deri në shkallën më të lartë i afrohet Zotit, ndjehet në afërsinë më të madhe me Zotin xh.sh..Kur'ani këtë e cek kështu: "Bjeri Zotit sexhde dhe ashtu afroju Atij". (Kur'an)
Përmes namazit, musaliu shpirtërohet deri në shkallën më të lartë. Namazi i tejkalon pengesat dhe e shkurton distancën ndërmjet Zotit dhe musaliut (faltorit). Namazi, nga egoisti dhe njeriu i ashpër bën shpirtra të butë, përplot ngushëllime për brengat e të tjerëve! Namazi nuk bën nga njerëzit vetëm ngushëlues, por ai i stimulon në kryerjen e aktiviteteve sociale. Zoti e përcaktoi, sikurse edhe obligimet e tjera, dhe e lidhi për emrin e Vet, për Qënien e Tij. Duke qenë namazi përcaktim themelor fetar nga kryerja e drejtë e të cilit varen shumë të drejta njerëzore, andaj edhe Zoti e urdhëroi rreptësisht. Së fundi t'i citojmë fjalët e një dijetari të madh Islam,(Reshid Risa), përndryshe mufesir:
"Namazi njeriun e ndalon që të bëjë vepra të turpshme dhe të pavlefshme, andaj dinjiteti i tij nuk e lejon që kohën e tij t'a kalojë në lozje, pije, papunësi, etj. Namazi është shkak që njeriu të jetë i kujdesëshëm e të mos ua shkurtojë ndihmën atyre që e meritojnë, as të mos i thyejë dhe shkelë fjalët e dhëna, e as t'i shkelë të drejtat e tjetërkujt. Përkundrazi, ai sinqeritet do ta detyrojë t'i kryejë detyrat e marrura përsipër, e posaçërisht nëse ajo bamirësi është për të mirën e shoqërisë. Namazi nuk lejon që njeriu t'i bëjë dëm familjes, farefisit, fqinjëve dhe vëllazërisë. Muslimani do ta nderojë realitetin dhe të realtët, ndërsa do ta urrejë padrejtësinë dhe të padrejtët. Në fatkeqësi dhe në vështirësi, musaliu nuk nënshtrohet, ndërsa pas së mirës nuk do të humbet. Ai është njeri i plotë në çdo aspekt dhe nga musaliu s'do të rrjedhë asnjë ligësi, por veçse mirësi".
Domethënë: "Cili e përkujdes (rregullisht e falë) namazin, në ditën e Gjykimit do t'i jetë argument i qartë (i besimit të sinqertë), dritë dhe shpëtim, e ai që nuk e ruan, në Ditën e Gjykimit s'do të ketë as dritë, as argumente, e as shpëtim dhe do të jetë në shoqërinë e Karunit, Hamanit Faraonit dhe Ubej Ibën Halefit". (Muhammedi a.s.)
3 - AGJËRIMI - 0BLIGIM I DOMOSDOSHËM
Përcaktimi i tretë themelor, praktik fetar është urdhëri për agjërimin e muajit Ramazan. Edhe ky është njëri ndër ato kushte që njeriun e bën musliman. Pra, agjërimi është një ndër pesë kushtet Islame, kusht ose themel i ndërtesës së dukshme Islame. Ky obligim është përcaktuar më 10 Shaban të vitit të dytë sipas Hixhrit, me ajetet Kur'anore:
"O ju që besuat, agjërimi u është bërë obligim sikurse është obligim edhe i atyre që ishin para juve, kështu që të bëheni të devotshëm. (Jeni të obliguar) disa ditë të caktuara, e kush është i sëmurë prej jush ose është në udhëtim (e nuk agjëroi), atëherë ai (le tëagjërojë) më vonë aq ditë. E ata që i rëndon ai (nuk mund të agjërojnë), janë të obliguar për kompenzim me ushqim (ditor) për një të varfër, e ai që nga vullneti jep më tepër, ajo është më mirë për të. Mirëpo, po qe se e dini, agjërimi është më mirë për ju."
(Ato ditë të numëruara janë) muaji i Ramazanit, që në të filloi të shpallet Kur'ani, që është udhërrëfyes për njerëz, sqarues i rrugës së drejtë dhe dallues (i të vërtetës nga mashtrimet). E kush është i sëmurë ose në udhëtim, le të agjërojë aq ditë nga ditët e mëvonshme. All-llahu me këtë dëshiron lehtësim për ju, e nuk dëshiron vështirësim (mendohet për kompensimin e ditëve të lëshuara), që të plotësoni numrin, të madhëroni dhe falenderoni All-llahun për atë që u udhëzoi në rrugë të drejtë.
E kur robët e Mi të pyesin ty për Mua, Unë jam afër, i përgjigjem lutjes kur lutësi më lutet, pra për të qenë ata drejt të udhëzuar, le të më përgjigjen ata Mua dhe le të më besojnë Mua. Natën e agjërimit u është lejuar afrimi te gratë tuaja, ato janë prehje për ju, ju jeni prehje për ato. All-llahu e di se ju e keni mashtruar vetveten, andaj u'a pranoi pendimin tuaj dhe ua fali gabimin. Tani e tutje bashkohuni me to dhe kërkoni atë që ua ka caktuar All-llahu dhe hani e pini derisa qartë të dallohet peri i bardhë nga peri i zi në agim, e pastaj plotësone agjërimin deri në mbrëmje. E kur jeni të izoluar (në i'tikaf) në xhamia, mos u afroni atyre (për marrëdhënie intime). Këto janë dispozitat e All-llahut, pra mos i kundër-shtoni. Ja kështu, në këtë mënyrë All-llahu ua sqaron njerëzve argumentet e veta që ata të ruhen." (El Bekare: 183-187)
HISTORIATI.
Siç shihet nga ajeti i parë, agjërimi i qe urdhëruar edhe popujve të tjerë antikë para pejgamberllëkut të Muhammedit a.s. nga të cilët disa janë zhdukur e disa edhe sot ekzistojnë, siç janë: kinezët, persianët, indianët, babilonasit, egjiptasit e vjetër, romakët etj. Kjo është vertetuar nga historia e shkrimeve fetare dhe profane.
Sipas ligjit fetar të indianëve "MANU", p.sh., agjërimi konsiderohet si obligim kryesor fetar, të cilin brahmanët rreptësisht e respektojnë dhe e praktikojnë pa marrë parasysh sëmundjet, pleqërinë, etj.
Te beduinët, agjërimi është gjithashtu i rreptë. Ata shpeshherë nga 24 orë s'kanë të drejtë asgjë të shijojnë. Disa popuj jo vetëm që e linin ushqimin dhe pijen, por ata veten e mundonin në mënyra të ndryshme, me frishkullimë, duke u shtrirë me trup të zhveshur në rërë të nxehtë etj., duke i konsideruar agjërimin dhe asketizmin si vepra të dashura te Zoti.
Me veprime të tilla ata donin t'a zbusnin hidhërimin e Zotit dhe ta përfitojnë mëshirën dhe dashamirësinë e Tij.
Agjërimi qe përcaktuar edhe te religjionet e tjera "hyjnore".Kështu edhe në Ungjill (Mateu 6:6-17 dhe Lluka 5:30-32), flitet për agjërimin.
Parimet e agjërimit në Dhjatën e Vjetër janë të paqarta, por dihet se Musai a.s. ka agjëruar nga 40 ditë.
Fakti se agjërimi si parim fetar gjendet edhe te mosbesimtarët, gjegjësisht, te popujt politeistë, dëshmon në atë se edhe atyre u kanë zbritur pejgamberë me përcaktime të ngjashme që u shpallën me anë të Kur'anit. Ajeti i sipërpër-mendur, njëkohësisht është edhe një muxhize e Muhammedit a.s. (argument i vërtetësisë së pejgam-berllëkut), sepse ai me siguri nuk do të dinte se kanë agjëruar edhe popujt tjerë të mëparshëm, ose a u është urdhëruar agjërimi si dispozitë fetare. Derisa disa popuj, siç vërejtëm, agjërimin e kuptonin si asketizëm, duke mos shijuar asgjë gjatë një kohe të gjatë (brahmanët, budistët), të tjerët hanin normalisht, me përjashtim të mishit dhe të yndyrërave të shtazëve të ndryshme (të krishterët).
Agjërimi Islam nuk është as si njëra e as si tjetra. Mund të thuhet se agjërimi Islam është kombinim i të dyjave. Pra, është ai një mes i artë.[5]
E tani të shohim çka është agjërimi Islam?
Agjërimi Islam është obligim fetar për çdo musliman e muslimane të mençur dhe të moshës madhore, dmth, të përmbajturit nga ngrënia, pirja, marrëdhëniet intime, pirja e duhanit dhe veprave të ngjashme që e prishin agjërimin edhe atë prej agimit deri në perëndim të diellit, padyshim duke e bërë nijet që kjo të kryhet në emër të Zotit xh.sh.
Agjërimi Islam, sikur edhe ibadetet tjera, mundet të jetë:
a)- obligim i domosdoshëm (farz), dhe
b)- porosi për bamirësi (sevap) - akt vullnetar dhe shenjë e besimit të drejtë (nafile).
a). Agjërimin si obligim të domosdoshëm fetar (farz) nëse e mohon, nëse e nënëçmon apo e përqesh, bën "kufër". Ta shohim këtu agjërimin vetëm si obligim të domosdoshëm fetar.
Nga definicioni i sipërpërmendur dalin këto elemente të parimeve të agjërimit:
NIJJETI: (qëllimi) se do të agjërohet dita e nesërme në emër të Zotit, është vendim i zemrës. Kjo do të thotë se nuk është domosdo që nijeti të shqiptohet me gojë.
Përndryshe, nijeti bëhet kështu:
"Vendosa, që në emër të All-llahut t'a agjëroj ditën e nesërme të Ramazanit".
Të ngriturit në syfir me qëllim të agjërimit të ditës së nesërme, njëkohësisht është edhe nijjet. Ky vendim është i nevojshëm për çdo ditë dhe shqiptohet zakonisht pas ngrënies së syfirit e deri në një orë para namazit të drekës, në rast se harrohet të bëhet në syfir, por me kusht që të mos ketë bërë asgjë që e prish agjërimin. Ndërkaq, nijet për agjërimin plotësues të ditëve të lëshuara bëhet vetëm natën.
- Agjërimin e prish:
a).- gjithçka që njeriu përbin duke qenë i vetëdijshëm se agjëron,
b).- shfrytëzimi i klizmës, derdhja e ndonjë lëngu të yndyrshëm në vesh ose ndonjë bari për hundë,
c).- vjellja me plotë gojë,
d).- nëse gjatë pirjes së duhanit nga të pranishmit, me qëllim e tërheq tymin, etj., - të gjitha këto më detajisht janë të sqaruara në fikh.
PLOTËSIMI (KAZA) OSE KEFARETET E AGJËRIMIT
Në të gjitha rastet kur agjërimi prishet pa dashje, duhet më vonë (pas Ramazanit) të agjërohet ditë për ditë, - pra duhet të bëhet agjërimi i ditëve të lëshuara. Ndërsa, prishja e agjërimit me vetëdije, ose "kefaret" detyron në agjërimin "kaza", pra përpos ditës së lëshuar duhen të agjërohen edhe 60 ditë pa ndërprerë. E nëse nuk mundet të agjërohen 60 ditët, atëherë duhet të ushqehen 60 varfanjakë ose një i varfër 60 ditë, duke i dhënë nga dy racione (drekën dhe darkën). Në vend të racioneve të gatshme, mund të jepet edhe ushqim plotësues ose në të holla aq sa vlen sadakatul fitri. Me prishje të vetëdijshme nënkuptohet kur vetëdijshëm dhe pa kurrëfarë shkaku prishet agjërimi. Për agjërimin e prishur nën presion ose frikë, lipset agjëruar ditë për ditë, por me kusht që pasi të kalojë presioni ose frika, pra kur të vetëdijesohet për ta ndërprerë veprimin që e prish agjërimin.
Nëse njeriu vepron atë që e prish agjërimin, duke harruar se agjëron, agjërimi s'do t'i prishet.Por, është i obliguar që sapo ti kujtohet se agjëron, t'a ndërpresë veprimin e tillë. Ky është parim i përgjithshëm. Më detajisht këtë e shqyrton "fikhul-ibadat".
KUSH NUK E KA TË DOMOSDOSHËM AGJËRIMIN?
a).- i sëmuri i cili frikësohet se do t'i keqësohet edhe më tepër shëndeti ose frikohet se do t'i vazhdojë kohëzgjatja e shërimit në bazë të konstatimit të mjekëve.
b).- udhëtari që merr rrugë të gjatë, 18 orë ecje, pa marrë parasysh me çfarë mjeti transportues udhëton. Mirëpo, nëse konstaton se agjërimi nuk e dëmton atëherë më mirë e ka të agjërojë.
c).- mëndesha ose shtatzëna nëse frikohet për veten dhe fëmijën e vet.
d).- ushtarët, punëtorët, bujqit, nëse u janë të ekspozuar kushteve të rënda të punës apo atyre kohore.
Individët e lartpërmendur (a-c) janë të obliguar që t'i agjërojnë ditët e lëshuara menjëherë pasi t'ju mundësojnë kushtet.
e).- pleqtë të cilët janë të pafuqishëm, aq sa agjërimi do t'u dëmtonte, janë të liruar nga agjërimi, me kusht që nëse janë të pasur, për çdo ditë të japin (shpërndajnë) nga një "fidje" - vlera e sadakatul fitrit.
S'ka të drejtë të agjërojë gruaja gjatë menstruacioneve të rregullta (hajz) ose lehonisë (nifas). Mirëpo, këto gra nuk kanë të drejtë të hanë e të pijnë haptazi. E kur t'u kalojnë pengesat e cekura do t'i agjërojnë ditët e lëshuara.
Këto janë dispozitat më me rëndësi rreth agjërimit, më detajisht janë të sqaruara në "fikhul-ibadat".
AGJËRIMI SI IBADET
Agjërimi sikur edhe namazi, numërohet ndër veprat më të mëdha të devcionit. Ai është një nga pesë themelet kryesore ose shtyllat e Fesë Islame. Përpos hadithit të cituar në fillim, kjo nënkuptohet edhe nga ky hadithi-sherif: "Agjërimi është gjysma e durimit, e durimi është gjysma e imanit-besimit".
Për durimin All-llahu jep shpërblime të pamasëshme, sikur që qëndron në Kur'anin Famëlartë.(2:45, 153, 155); (103:3).
Agjërimi i shikuar nga ky këndvështrim është një akt hyjnor më me rëndësi se shumë ibadete tjera. Kjo sepse agjërimi është pa dyshim legjitimacion i besimit të sinqertë. Të gjitha obligimet tjera fetare: - namazi, zeqati, haxhxhi, etj., pak a shumë mund të kryhen edhe nga shkaqe apo motivacione tjera, madje edhe nga munafikllëku. Veç se agjërimi është shenjë e besimit të sinqertë, veç se në agjërim s'ka mashtrime.
"Në agjërim s'ka dyfytyrshmëri". (Hadith) Prandaj Zoti xh.sh. për agjërimin premton shpërblim të posaçëm sipas fjalëve të Muhammedit a.s. (në një hadith-kudsi):
"Veçse agjërimi është ai ibadet (akt devocioni) ku nuk mundet me pasë dyfytyrshmëri".
Zoti xh.sh. thotë:
"Agjërimi është për Mua dhe Unë do të jap shpërblime të posaçme për të, sepse njeriu e lë ngrënien dhe pirjen për Mua".
Për agjërimin si ibadet më i sinqertë, Muhammedi a.s. shpeshherë thekson:
"Punë më e mirë (bamirësi, ibadet) është agjërimi.";
"Zoti xh.sh. ua urdhëroi agjërimin si obligim (farz), ndërsa unë ua përcaktoj namazin e teravisë si namaz të posaçëm gjatë Ramazanit, andaj kush agjëron dhe namazin e teravisë sinqerisht e kryen, duke besuar dhe duke u përkujdesur për të si obligim ndaj Zotit, do t'i falen mëkatet që i ka bërë deri atëherë."
Sikur që shihet nga ky hadith, agjërimi i muajit Ramazan, i stolisur me ibadete të tjera: namazin e rregullt, namazin e teravisë, lëmoshat e përcaktuara dhe të papërcak-tuara si dhe veprat tjera me pendi të sinqertë, muslimanit i sjell falje të mëkateve të vogla. Kjo dëshmohet në shumë hadithi-sherif; si p.sh.:
"Prej xhumasë e në xhuma dhe prej Ramazanit në Ramazan falen mëkatet, të cilat njeriu i bën në ndërkohë, përveç mëkateve të mëdha."
Dhe vërtet, muslimani i cili me besim të fortë në All-llahun dhe me respekt të lartë ndaj Tij (e jo nga shprehia dhe dyftyrësia) rregullisht e kryen pesëkohëshin, namazin e xhumasë, agjëron muajin Ramazan etj., nuk mund të bëjë vepra të shëmtuara. Kësisoji, muslimani nuk do dhe nuk mund të bëjë mëkate të mëdha dhe të rënda. Njeriut të tillë, namazi dhe agjërimi vërtet do t'i jenë falje mëkatesh të cilat mund t'i bëjë njeriu, madje edhe besimtari i mirë. Njeriu i tillë do të shijojë gëzime të llojllojshme në këtë botë, ndërsa në ahiret mëshirën dhe shpërblimet e All-llahut xh.sh, gjë që theksohet edhe në këtë hadithi-sherif:
"Atë që agjëron e presin dy çaste të gëzueshme: kur do të bëjë iftar dhe kur do të dalë para All-llahut xh.sh. në Ditën e Gjykimit." "Agjërimi dhe Kur'ani (nëse njeriu mëson dhe jeton prej tij) do të jenë dëshmi për robin e Zotit në Ditën e gjykimit."
"Në emër të Atij, në duart e të cilit gjendet jeta ime, era e gojës së atij që agjëron i është më e dashur All-llahut se parfumet (aromat e këndshme), ngase Zoti xh.sh., thotë: "i flaku njeriu për shkak meje epshet e tij, ushqimin dhe pijet.Ai agjëron prej dashurisë që ka ndaj meje dhe Unë do t'a shpërblej atë posaçërisht."
"?do gjë e ka derën e vet, e dera e ibadetit është agjërimi. Andaj ai që agjëron edhe kur fle bën ibadet."
Gjatë ditëve të Ramazanit mëshira e Zotit është e bollshme. Sepse ata që agjërojnë gjatë këtij muaji jo vetëm që përmbahen nga ushqimet dhe pijet, por edhe nga veprat tjera të fëlliqura e të shëmtuara. Dhe gjatë ditëve të Ramaza-nit agjëruesëve u zhvillohet ndjenja e dashamirësisë ndaj të tjerëve dhe ngushëllimi për të ngratit. Njeriu atëherë më tepër se çdoherë në zemër e mban dëshirën për bamirësi.
Kjo ndjenjë e verteton atë që e përmban ky hadithi-sherif, i cili flet për atë se Zoti xh.sh. gjatë Ramazani sherifit urdhëron të mbyllen djajtë, që të mos e shtyjnë njeriun në mëkat dhe gabim:
"Kur arrin muaji i Ramazanit (agjërimit), hapen dyert e xhennetit, ndërsa mbyllen dyert e xhehnemit dhe shejtanët vihen në pranga (që të mos i shtyjnë njerëzit në mëkate)."
Agjërimi, pra, sikur që shohim është ibadet (akt devo-cioni) që mbahet vetëmse për hir të Zotit, dashamirësisë dhe mëshirës së Tij. Së bashku me namazin bëjnë që shpirti i njeriut të pastrohet nga mëkatet. Dhe besimtari t'i afrohet Zotit xh.sh..
Njeriu i cili agjëron sinqerisht për hir të Zotit xh.sh, duke i flakur dëshirat dhe epshet për shkak të All-llahut dhe që i kryen përcaktimet e tjera të Zotit (namazin etj.), e arrin shkallën e melekëve siç thotë Muhammedi a.s.:
"Zoti mburret para ëngjëjve të vet, me djaloshin (të riun) e devotshëm dhe thotë: - Djalosh, ti që e flak epshin dhe rininë për shkak Meje (i flijon për Mua), ti je te unë si një melek i imi."
Ose:
"Zoti thotë: - shikoni o melekt e mi, robin tim. E lë epshin e vet, ushqimin dhe pijet, për shkak Meje!"
Se sa rëndësi i jepte Muhammedi a.s. agjërimit si iba-det, më së miri dëshmon ajo se ai agjëronte më tepër se sa që është përcaktuar me Kur'an (agjërimi i muajit Ramazan), sikur që edhe në namaz kalonte më shumë kohë se sa që është e përcaktuar. Kur shokët e tij donin të vepronin sipas shëm-bullit të tij, ai atë veprim ua ndalonte dhe u thoshte:
"Ju këtu nuk mund të bëheni si unë. Ngarkojeni veten vetëm aq sa mundeni të duroni."
Edhe Abdullahu, djali i prijësit të njohur ushtarak, Amër b.Asi, agjëronte më tepër se sa që është e përcaktuar me Kur'an. E kur e kuptoi Muhammedi a.s. e pyeti:
- A është e vertetë kjo që e dëgjoj për ty, se ti për çdo ditë agjëron, e netët i ka |