| [Alb-Net home] | [AMCC] | [KCC] | [other mailing lists] |
List: Alb-Islam[Alb-Islam] THEMELET E ISLAMITOlsi olsi at rocketmail.comThu Feb 17 05:40:32 EST 2000
THEMELET E ISLAMIT
Domethënia dhe qëllimi i përcaktimeve
VEHBIJA HOXHIQ
Boton: Biblioteka: »Jâ'sîn-36« - Gostivar
Përktheu: Lutfi Muharemi
Redaktor: Qufli Osmani
Recensent: Mustafë Osmani
Përkujdesja kompjuterike: »Jâ’sîn-36« - Gostivar
Vehbija Hoxhiq
"Themelet e Islamit"
Domethënia dhe qëllimi i përcaktimeve
Gostivar, 1998
-MANIFESTIMI I DUKSHËM I BESIMIT ISLAMIK
SHARTET E ISLAMIT -
- Obligimet themelore praktike të muslimanëve
I. KELIMEI SHEHADETI
Deklarata slame:
a)- La ilahe illall-llahu
b)- Muhammedun resulullahi
II. NAMAZI - (SALATI)
Namazi - obligim i domosdoshëm
Si duhet të jetë namazi për ta arritur qëllimin e tij
Domethënia e disa rukneve (pjesëve) të namazit
Qëllimi i namazit
Namazi mund të jetë edhe i padobishëm
Lëshimi i namazit (mosfalja)
Sahabët rreth namazit
Aspektet tjera të namazit
Namazi në xhemat dhe ai veçmas
Femrat dhe xhamia
Namazi dhe higjena
a) higjena fizike
b) higjena morale - shpirtërore
Rëndësia fiskulturale e namazit
Vendi i faljes së namazit
Gjendja bashkëkohore
Përfundim
III. - AGJËRIMI - 0BLIGIM I DOMOSDOSH?M
Agjërimi - obligim i domosdoshëm
Çka e prish agjërimin?
Plotësimi (kaza) ose kefaretet e agjërimit
Çka nuk e prish agjërimin?
Kush nuk e ka të domosdoshëm agjërimin?
Agjërimi si ibadet
Domethënia e vërtetë dhe qëllimi i agjërimit
Agjërimi si faktor moral
Agjërimi në ndërtimin e vullnetit dhe karakterit
Agjërimi si faktor social
Agjërimi - faktor shëndetësor
Rreziqet nga ushqimet e rënda dhe të tepërta - uria si bar
Rregullimi i çështjes sociale në islam
IV. - ZEQATI -
Obligimet sociale të muslimanëve të pasur
Zeqati
Shpërblime për kryerje
a) Historiati i institucionit të zeqatit
b) Domethënia e fjalës "zeqat"
c) A është më mirë që zeqati të jepet haptazi apo fshehtas
Pikëpamja juridike e zeqatit
Zeqati si obligim fetar pa kompensim
Nijjeti - qëllimi
Kujt i takon zeqati
Shkallëzimi i dhënies së zeqatit
Kujt nuk i takon zeqati
Përqindja dhe lloji i pasurisë që i nënshtrohet zeqatit
Nisab
Lënda e zeqatit
Koha e dhënies së zeqatit
Domethënia dhe qëllimi i zeqatit
Kontributet e obligueshme në prag të bajramit të ramazanit
Të obliguarit e sadakai fitrit
Kush konsiderohet si musliman i pasur?
Koha e kryerjes së këtij obligimi
Lënda dhe vlera e sadakai fitrit
Kujt i takon sadakai-fitri
Domethënia dhe qëllimi i sadakai fitrit
Therja e kurbanit
Ana juridike e këtij obligimi
Si veprohet gjatë therjes së kurbanit
Shpërndarja e mishit dhe lëkurës.
Domethënia dhe qëllimi i këtij përcaktimi
Flijimi material dhe personal
"Fidje"
Ii.obligimet sociale të çdo muslimani
A. Ndëshkimet për shkeljet e dispozitave - kefaretet
Sadakaja, - lëmosha në përgjithësi
Sadakaja - lëmosha jo e obligueshme
Kualiteti i lëmoshës
Si ndahet sadakaja
Dobitë nga sadakaja
Praktika e pejgamberit të zotit
Bëmirësitë në përgjithësi (ihsan, hasenat)
Harxhimi i pasurisë për qëllime bëmirëse (infakun fi sebililah)
Vakëfi
V. HAXHXHI
Haxhxhi - vizita e qabes
Haxhxhi - obligim fetar
Obligimet kryesore të haxhxhit
Të obliguarit e haxhxhit
Qëllimi dhe domethënia e haxhxhit
Haxhxhi si ibadet
Domethënia e brendshme e akteve të haxhxhit
Haxhxhi - renesansë moralo-shpirtërore
Haxhxhi - simbol i barazisë
Haxhxhi-realizim i vëllazërim-bashkimit
Haxhxhi - kongresi gjithislamik
Haxhxhi zgjerim i diapazonit arsimor
VI. XHIHADI
Xhihad - lufta në rrugë të zotit
Parimet e përgjithshme për xhihadin në kur'an dhe sunnet
Llojet tjera të xhihadit
Rezyme
"Themelet e Islamit"
MANIFESTIMI I DUKSH?M I BESIMIT ISLAMIK - SHARTET E ISLAMIT -
OSE
OBLIGIMET THEMELORE PRAKTIKE T? MUSLIMAN?VE
Hyrje
Përpos dogmave (akideve), të cilat i përkasin besimit të pastër që e përbëjnë dogmatikën (akaidin), ekzistojnë edhe caktime me të cilat instrukcionohen obligimet praktike të muslimanëve - kryerjen e disa veprimeve në jetën e për-ditshme. Kryerja e këtyre obligimeve, si anë praktike të Fesë Islame, është kusht (shart), që dikush të jetë musliman i vërtetë është e nevojshme që besimin e vet ta deklarojë, manifestojë, me kryerjen dhe praktikimin e atyre obligimeve dhe parimeve. Me fjalë të tjera, praktikimi i tyre është legjitimacion i muslimanit si besimtar i vërtetë, ithtar i Fesë Islame.
Te "muslimanët" që nuk i kryejnë këto obligime besimi i tyre është i dyshimtë, prandaj Muhammedi a.s. ka thënë:
"Nuk ka besim pa manifestimin e dukshëm të tij në praktikë "amelen" - përmes ibadeteve dhe veprave të tjera të mira, e as "amel" (punë) pa besim të sinqertë".
"Imani (besimi), është njohje me zemër (bindje), deklarim me gjuhë dhe plotësim i obligimeve tjera fetare në mënyrë parimore".
Asnjëra pa tjetrën nuk vlen, këtë e vërtetojnë një numër i madhë i haditheve dhe i ajeteve.
Nga kjo qartë del se:
a) ai që sinqerisht dhe bindshëm nuk e beson Zotin dhe dogmat tjera (shartet e imanit), ashtu siç janë të ekspozuara, as që do t'i kryejë obligimet e tjera fetare, sepse asgjë nuk e inspiron që ashtu të veprojë, ose -
b) ai që i kryen këto obligime e në realitet nuk beson, ai ato i kryen vetëm se mekanikisht, nga dyfytyrshmëria (nifaku), që para botës të tregohet si njeri "i mirë dhe i devotshëm", "musliman i mirë".
Këta njerëz nuk do të kenë kurrëfarë dobie nga kryerja e këtyre obligimeve, sepse mosbesimi nuk mund të kompenzohet ose shëlbehet, sikur që kuptojmë nga thëniet e Muhammedit a.s., (por vendimi përfundimtar rreth kësaj çështjeje i takon veçse All-llahut xh.sh.). Prandaj dyfytyr-shmëria krahasohet me mosbesim, dhe:
c) Imani (besimi) dhe Islami (besimi dhe njëkohë-sisht praktikimi i parimeve Islame), janë një dhe se njëra pa tjetrën nuk vlejnë. Në çdo rast, imani (besimi i zhveshur) pa ibadet dhe vepra të mira është i zbrazët, i dyshimtë dhe gjysmak.
Shumë dijetarë të shquar islam të cilët e kuptojnë drejt shpirtin Islam, e përfaqësojnë tezën se imani, nëse nuk hetohet qartë, në jetën e përditshme dhe në sjellje, nuk mund të konsiderohet si i drejtë. Besimi i drejtë dhe i bindshëm, doemos duhet të manifestohet me ibadet dhe vepra të mira që janë shprehje konkrete e imanit.[1]
Ekzistencës së Zotit si përsosshmëri absolute, nuk i nevojitet besimi dhe ibadeti ynë. ?do gjë që na përcaktoi Ai e ka domethënien e vet morale dhe socialo-shoqërore edhe atë vetëm se për dobinë tonë, për fatin tonë individual në këtë botë dhe në ahiret. Kjo pikëpamje rrjedh nga burimet kryesore të Islamit (Kur'ani dhe Sunneti) nga të cilët qartë shihet se, thelbi i dinit Islam nuk përqëndron në pamjen e jashtme, në formalitetet (ceremonitë dhe ibadetet formale), nëse ato nuk drejtojnë kah dobia sociale e shoqërisë në përgjithësi dhe përsosmërinë morale të njerëzve.
Në Kur'an qartë qëndron:
"Nuk është tërë e mira e kufizuar të ktheni fytyrat tuaja kah lindja ose perëndimi, por mirësi e vërtetë është ajo e atij që i beson All-llahut, ditës së Gjykimit, melekve, librit, pejga-mberëve dhe pasurinë që e do, ua jep të afërmëve, bonja-këve, të varfërve, udhëtarëve, lypësve, dhe për lirimin e robërve, dhe ai që e fal namazin, e jep zeqatin, dhe ata që kur premtojnë e zbatojnë dhe të durueshmit në skamje, në sëmundje dhe flakën e luftës. Të tillët janë ata të sinqertit dhe të tillët janë ata të devotshmit. (El Bekare: 177)
Ndërsa Muhammedi a.s. thotë: "Nuk është besimtar ai i cili nuk i dëshiron tjetrit atë që ia dëshiron vetes", sikur edhe "Ai që bie i ngopur, duke e ditur se fqiu i tij ka rënë i uritur", etj.. Prandaj nëse besimi ynë është i sinqertë, doemos duhet që pozitivisht dhe dobishëm të deklarohet dhe manifestohet në praktikë, në sjelljen tonë të përditshme ndaj të tjerëve. Sipas këtij ekspozimi (njohja e Zotit) besimi i zhveshur pa vepra të mira, dhe pa praktikimin e ibadeteve është krejtësisht i dyshimtë dhe ndoshta edhe i vdekur. Të gjitha përcaktimet praktike të Islamit, pra, posaçërisht namazi, agjërimi, zeqati, haxhxhi etj., posedojnë përveç anës së dukshme (të jashtme), nga të cilat kanë dobi ata që i kryejnë edhe anën e brendshme edhe cakun më të gjerë si individuale ashtu edhe shoqërore. Aty edhe qëndron qëllimi. Nëse muslimanët me kryerjen e këtyre obligimeve nuk ia arrijnë qëllimit, me fjalë të tjera, e kanë dështuar cakun. Kuptimin e dyfishtë, cakun dhe domethënien e përcaktimeve Islame e kanë vërejtur edhe shumë jomuslimanë orientalistë perëndimorë, të cilët e studionin Islamin.
Një prej tyre (Laura Veccia Vaglieri) thotë:
"Themelet në të cilat bazohet religjioni Islam janë, përveç njohjes së njëjshmërisë së All-llahut, edhe Lutja (namazi), agjërimi, zeqati dhe haxhxhi. Këto janë përcaktime të cilat nuk duhet vështruar veçse nga jashtë (mbasi kjo do t'i përngjante mahnitjes së guacës duke mos e ditur se është përplot margaritarë), por lypset vështruar përbrenda, esencën dhe thelbin, që të zbulohet sekreti të cilin e fsheh shpirti i besimtarit, duke ekzaltuar kah Zoti. Atëherë njeriu sheh se ata tentojnë cakun e dyfishtë, lavdërimin dhe madhërimin e Zotit dhe falenderimin për dhuntitë që ua ka dhuruar”.[2]
E tash, t'i ekspozojmë përcaktimet themelore dhe themelet e fesë Islame, praktikimi i të cilëve konsiderohet kusht që një njeri të jetë musliman i vërtetë. Ato Muhammedi a.s. i ceku në shumë hadithe, e posaçërisht në këtë që, sipas Buhariut, e transmeton Ibën Omeri: "Dëgjova kur i Dërguari i Zotit, Muhammedi a.s. tha: Islami bazohet në pesë obligime themelore praktike:
1.- deklarimin e njëjshmërisë së Zotit dhe se Muhammedi a.s. është i Dërguar i tij; (Kelimei shehadeti).
2.- namazi;
3.- agjërimi i muajit Ramazan;
4.- zeqati; dhe
5.- haxhxhi".
Shumë fakih (juristë dhe teologë), duke e pasur parasysh shpirtin e shkencës Islame, kuptimin dhe qëllimin e shumë ajeteve kur'anore dhe thënieve të Muhammedit a.s. - haditheve dhe sunnetit në përgjithësi, e numërojnë në sharte Islame edhe:
6.- xhihadin - luftën (përpjekjen) në rrugë të All-llahut.
KELIMEI SHEHADETI - DEKLARIMI ISLAM -
Formula e deklarimit Islam (Kelimei Shehadeti) thotë:
"ESHHEDU EN LA ILAHE ILALL-LLAHU VE ESHHEDU ENNE MUHAMMEDEN ABDUHU VE RESULUHU" (Besoj dhe deklaroj se vetëm All-llahu është Zot dhe besoj dhe deklaroj se Muhammedi a.s. është rob i Zotit dhe pejgamber i Tij). Besimi dhe deklarimi i ekspozuar me këtë formulë (kelimen) doemos të jetë i sinqertë, të rrjedhë nga thellësia e shpirtit. Porsi e tillë ia arrin qëllimit, sikur që thotë Muhammedi a.s.: "Kush sinqerisht dhe për-zemërsisht thotë - Nuk ka Zot tjetër përveç të vetmit All-llah, do të hyjë në xhennet."
Me kelimen sikur që shohim, sikur me ndonjë urë bashkohet besimi i pastër Islam (imani), me praktikimin e obligimeve tjera. Në praktikimin e përcaktimeve Islame dhe aplikimin e tyre në jetë na nxit që, përpos emrit të Zotit, duke shqiptuar kelimei shehadetin t'i përkujtojmë urdhërat e Tij, dhe emrin e Muhammedit a.s. sepse duke e shqiptuar emrin e tij, njëkohësisht betohemi se do t'i ndjekim hapat e tij dhe do të veprojmë sipas sunnetit. Kjo d.m.th se do t'i kryejmë dhe aplikojmë të gjithë përcaktimet dhe urdhërat e natyrës praktike (ibadetet dhe veprimet e tjera të dobishme shoqërore) të cilat edhe Muhammedi a.s. me vemendje dhe detajisht i aplikonte në jetën e përditshme. Duke shqiptuar kelimen, betohemi gjithashtu se do t'i kryejmë edhe porositë e Muhammedit a.s. dhe çdo gjë që e kryente ai, gjë që patjetër do të na shpie kah fati dhe mirëqënia. Siç vërejmë kjo formulë përbëhet prej dy pjesëve:
a)- LA ILAHE ILLALL-LLAHU dhe
b)- MUHAMMEDUN RESULULLAHI
a)- LA ILAHE ILLALL-LLAHU,- vetëm një Zot ekziston.
Kushti i parë është të besuarit në ekzistencën e Zotit xh.sh., krijuesin dhe mirëmbajtësin e botërave, gjithçkaje të gjallë dhe të "vdekur", të dukshme dhe të padukshme, duke filluar prej atomit deri te vasionet grandioze edhe atë me besim të thellë. Ky besim është i lindur në shpirtin e njeriut. Deri te ai besim vihet edhe me mendje - me logjikë... Si e tillë ishte themel i religjioneve "hyjnore" të shpallura: I qe shpallur edhe njeriut të parë Ademit a.s., por sikur që e dimë ky besim qe shtrembëruar dhe humbur nga njerëzit, e mandej pas një kohe të shkurtër ranë në lloje të ndryshme të herezisë, në format më të ashpra të idhujtarisë. Këtë largim nga monoteizmi i pastër (besimin në një Zot), ndoshta e shkaktoi frika prej paraqitjeve të ndryshme natyrore dhe fuqitve në botën e jashtme të cilave u përshkruheshin fuqi hyjnore, pasi njerëzit primitivë për shkak të nivelit të ulët intelektual nuk i njihnin shkaqet, prandaj disa paraqitje natyrore ose besime i personifikuan, dhe u ofronin sakrifikime (kurban) që t'i mëshirojnë. Ja, kështu lindi politeizmi, edhe atë në lloje të ndryshme. Kudo që njerëzit të bredhnin në besime të këtilla, Zoti xh.sh e tregonte mëshirën e Vet dhe u dërgonte pejgamberët me shpallje (libër); që t'ua tregojë rrugën e drejtë, rrugën e besimit të drejtë, dhe sjelljes ndërmjet tyre (parimet juridiko morale) në përputhshmëri me zhvillimin shoqëror të të njëjtës kohë. Të gjitha ato libra, sikur që kemi cekur më parë, predikonin se ekziston veç se një Zot - All-llahu xh.sh. (Por gjinia njerëzore, nëpër historinë e gjatë përjetoi ndyshime të llojllojshme, shfarosje ndërmjet veti, invazione, përzierje dhe imponime të besimeve dhe mendimeve, etj. Ashtu feja e drejtë gjithmonë humbej, ose në rast më të mirë shtrembërohej. Gjithë këtë e ndiqte paralelisht paraqitja e amoralitetit. Për këtë nuk nevojitet të kërkohen shembuj dhe dëshmi në kohën e lashtë, mjafton të hudhim vështrim në rastet më të reja dhe më të njohura para paraqitjes së Islamit edhe atë jo në territorin e idhujtarisë (p.sh. në Arabi), por në territorin e krishterizmit, llojit të parafundit të fesë "hyjnore", sipas pejgamberit të Zotit Isës a.s.. Shkenca e keqkuptuar e Isës a.s., u shkatërrua jo në dhjetra por në qindra sekte, të cilat ndërmjet veti bënin luftra të përgjakshme kryqëzatash. Nga historia janë të njohura mirë: ajo "shtatëvjeçare", "tridhjetëvjeçare", "Nata e Shën Bartolomejt", "Inkuzicioni" - gjyqet kishtare me shpikjet djallëzore për mundim "heretizmi", etj. Të gjitha ato qenë luftëra fetare. E jeta? Morali? E vetë Sodoma e Gomora? Këtë realitet e pranojnë dhe e cekin shumë dijetarë të krishterë. Orientalisti Muir thotë: "Krishterizmi qe shtatë shekuj në rënie të plotë. Ligësitë dhe korrupcioni e arritën atë përmasë saqë në historinë njerëzore s'mund t'u gjindet shembull i ngjashëm. Gjashtë shekuj e që në asnjë kënd botëror nuk shendriti drita e shpalljes së Zotit... Me paraqitjen e Islamit e me të edhe e dritës, shkencës dhe civilizimit, tërë bota hyri në një periudhë të re. Evropa jetonte në një errësirë të plotë, mirëpo pasi që e pranoi dritën, filloi të shëndriste dhe ashtu iu paraqit mundësia e fillimit të periudhës së renesansës dhe reformacioneve." Gjithë njerëzimi kishte rënë në besime të neveritshme e të 4fëlliqta, ligësi e amoralitet, çdo gjë u shkatërrua. A edhe atëherë nuk u plotësuan kushtet që mëshira e Zotit të derdhet mbi robët e Tij - njerëzit? - Po, u plotësuan të gjitha kushtet.
b)- MUHAMMEDUN RESULULLAHI
- Muhammedi është pejgamber i fundit i Zotit.
U derdh përsëri dhe defenitivisht mëshira e Zotit mbi njerëzimin. Ai e dërgoi pejgamberin e fundit Muhammedin a.s., djalin e Abdullahut, nipin e Abdul-Mutalibit nga familja më e famshme mekkase - Hashim, që i takon fisit kurejsh, si mëshirë njerëzisë, sikur që qëndron në Kur'an (El Enbija: 101). D.m.th, u dërgua si pejgamber i fundit që definitivisht, njëherë e përgjithmonë, t'ia tërheqë vërejtjen njerëzimit, t'ia dorëzojë fjalën e fundit të Zotit (shpalljen, Kur'anin) dhe t'ua tregojë realitetin e vërtetë të besimit, rreth botës dhe jetës dhe të gjitha problemet të cilat i prekin dhe i pikëllojnë, dhe t'i vendosë parimet e përcaktimet (normat juridike dhe morale) që do t'a gëzojnë tërë njerëzimin në të dy jetërat, nëse u përmbahen dhe i aplikojnë në jetën e përditshme. Por, para pastrimit dhe ndritjes së pyetjeve të tjera nevojitet të jepet formulimi i plotë i besimit.
y formulim është i ekspozuar në akaid, me "kelimei shehadetin": "S'ka Zot tjetër përpos All-llahut, ndërsa Muhammedi s'është gjë tjetër pos njeri[3], rob i Tij dhe Pejgamber."
Duke pasur parasysh llojet e ndryshme të besimeve të cilat zotëronin në botë, (të mos flasim për ligësitë dhe amoralitetet tjera ndër njerëzit) u desh mjaft kohë që definitivisht të pastrohet me ato pohime. Prandaj, gati gjithë shpallja mekkase e Kur'anit iu kushtua besimit të drejtë në Zotin një, i Plotfuqishëm, i Gjithëdijshëm, Krijues dhe Mirëmbajtës i botërave, i cili është i përhershëm pa fillim, i përhershëm pa mbarim, prandaj nuk i nevojiten as nënë as babë, as djem[4], as ndihmës dhe ndërmjetësues ndërmjet Tij dhe njerëzimit, e as veti blasfemuese, sikur që i përshkruhen dhe e paraqesin në religjionet "hyjnore" paraislame. Prandaj, ithtarët e kësaj feje thirren t'i afrohen fesë së Zotit, dhe t'i lëshojnë besimet e tjera.
"Thuaj (o i dërguar): O ithtarë të librit (tevrat e inxhil) ejani (të bashkohemi) te një fjalë që është e njëjtë (e drejtë) në mes nesh e në mes jush, të mos adhurojmë pos All-llahut, të mos i bëjmë asnjë send shok, të mos konsiderojmë njëri tjetrin zotër, pos All-llahut!" (Ali Imran: 64)
Zoti xh.sh. me Islamin, ia shpalli njeriut të drejtën, kuptimin e drejtë dhe konceptin për atë. Islami, tash nuk thotë: "Ky është sekret, i paarritshëm për trurin tënd, kështu duhet të besosh pa mos menduar shumë", por thotë: “Nëse ky besim (në një Zot) të është i paqartë, ja dëshmi, kahdo që të kthehesh! Fillo nga vetja!" Prandaj Kur'ani e thërret njeriun që së pari veten ta hulumtojë:
"Le të shikojë njeriu se prej çkahit është krijuar?"
(Et Tarik: 5)
Mandej, e thirr sikur cekëm në akaid, t'i hulumtojë të gjitha gjërat rreth vetes: bimët, shtazët, natyrën me të gjitha bukuritë, vasionat etj., dhe të mendojë rreth tyre, me ç'rast do të vijë në njohje dhe përfundim se a ekziston ose jo Zoti, mandej se a është një apo më tepër. Pra, Islami e thirr njeriun t'i shfrytëzojë metodat shkencore filozofike, që të vijë te realiteti, njohja e ekzistencës së nevojshme të Zotit, e jo që të besojë verbërisht. Prandaj Islami e ngriti trurin përmbi fenë. Islami në atë aspekt shkon edhe më tej, siç shohim nga thënia (hadith) e Muhammedit a.s., që është veçse sintezë e shumë ajeteve kur'anore: "S'ka fe ai që s'ka mendje", (logjikë).
Islami nuk u frikohet zbulimeve dhe arritjeve të reja shkencore, mbasi të gjitha ato çojnë kah pranimi i Zotit, duke i zbuluar ligjet e Tij të mençura, sikur që vështruam më parë. Nga kjo, Islami edhe dallohet prej feve të tjera, e posaçërisht nga ajo paraprake (krishterizmi) - sipas së cilës është mëkat i madh të merresh me shkencë, - pasi ato, shkenca dhe filozofia me të vërtetë udhëzojnë kah njohja e Zotit, por vetëm Një të Vetmin, e jo dy-tre ose më shumë.
Në principin e parë, filloi mosmarrëveshja ndërmjet fesë (kishës) dhe shkencës, dhe intelektualët (filozofët dhe dijetarët) duke u shkëputur më vonë (por pas 18 shekujsh) nga kisha, mbikqyrjet dhe torturimet e saj absolute, e hodhën poshtë fenë e tillë dhe filluan vetë t'a kërkojnë realitetin. Disa brodhën (devijuan) krejtësisht (më tepër për shkak të revoltës kundër ligjeve dhe persekutimeve të saj shekullore) shkuan drejt ateizmit, ndërsa disa të tjerë e gjetën të Vërtetën dhe thirrën "eureka"! "E gjetëm fenë natyrore", - e gjetën Islamin ku parimet e tij shkencore-filozofike sikur në astronomi - Laplasi dhe në filozofi - Kanti, erdhën te realiteti njëri rrugës filozofike, ndërsa tjetri rrugës shkencore - për krijimin e trupave qiellorë. Ajo fe natyrore, deri te e cila erdhën njerëzit me mendime të lira (e cila principialisht përputhet me Islamin), meriton që t'a prezentojmë...
Principet e saj janë:
1.- besimi në një Zot,
2.- të jetuarit e jetës morale,
3.- të nderohet Zoti përmes përkushtimit shpirtëror (pa ceremoni dhe rituale)
4.- pavdekshmëria e shpirtit,
5.- në fe nuk ka asgjë në kundërshtim me dijen dhe shkencën.
Dallimin e fesë së këtillë dhe Islamit mund ta hetojë lehtë çdokush që është i udhëzuar në Islam. Dallimi është në atë që nuk e pranojnë dhe nuk e proklamojnë;
1.- shpalljen - vahj,
2.- se njerëzimit i janë dërguar pejgamberë të Zotit dhe mu'xhizet e tyre,
3.- dhe gjithashtu tejkalohen rreth gjetjes së botës së ardhshme dhe ditës së gjykimit. Por, shumica pohojnë, se ekzistenca e Zotit si realitet Absolut tërheq me vete përgjegjësinë e njerëzimit për veprimet e kësaj bote. Këtu edhe bazohen obligimet morale të njerëzimit, në të kundërtën për moralin as që mund të flitej, e as që jeta njerëzore do të kishte kuptim dhe qëllim; dhe
4.- nuk është e caktuar mënyra e përkushtimit - ibade-tet, lutja dhe ngjashëm.
Sikur që shohim, kjo fe në thelb përputhet me Islamin si religjion i trurit të shëndoshë. Nga faktet e lartpërmendura del se truri dhe shpirti i njeriut, tentojnë kah religjioni, sepse ajo është ndjenjë e lindur në vetë njeriun. Truri i shëndoshë i njeriut, me rezonimin e drejtë, mundet nëse jo në përgjithësi, por pjesërisht ta njohë realitetin dhe që bile në principet themelore t'a caktojë dhe ta shohë. Për sa i përket Islamit, si formë e fundit e shpalljes së religjionit, ai është njëkohësisht religjion natyror dhe mbinatyror. ?shtë natyror sepse gjen arsyetim të plotë në trurin dhe në të arriturat e tij në shkencë apo filozofi. ?shtë mbinatyror sepse është i shpallur prej Zotit. Ky është religjion pas të cilit lakmon shpirti i njeriut. Ky është religjion i njeriut i cili e kërkon realitetin, qetësinë dhe rehatinë për trurin ashtu edhe për shpirtin. Kur është e qartë pyetja: çfarë dhe si të besohet dhe kur kësaj i jepet përgjigjia e shkurtër dhe kristale, e pranueshme dhe e kuptueshme për çdonjërin (sepse për vertetësinë e vet ka dy dëshmi të paluhatshme: shkencën dhe filozofinë), atëherë normat tjera janë më lehtë të pranueshme, sepse janë postulat logjik i realitetit themelor. (Aksioma): - "Ekziston veçse një Zot, e Muhammedi është rob i Tij", posaçërisht nëse janë të bazuara dhe arsyetura me shkencë dhe filozofi.
Nga aksioma: "ZOTI EKZISTON" - rrjedh e vërteta se Ai njerëzimit u ka dërguar pejgamberë, dhe se nuk ka mundur të jetë indiferent ndaj vuajtjeve dhe humbjeve të tyre, dhe se Muhammedit a.s. , i fundit në renditjen e tyre, nga Zoti iu shpall libri (Kur'ani) - margaritari i çmueshëm i të gjitha shpalljeve të Zotit që u dërgoi pejgamberëve prej të parit (Ademit a.s.) deri te i fundit, Muhammedi a.s..
Nga pjesa e dytë e këtij formulimi - kelimei sheha-detit: "Besoj dhe deklaroj se Muhammedi është rob dhe pejgamber i Tij", sikur që cekëm më lart, kur besimi të pranohet dhe sinqerisht të mbillet në zemër, qartë del se nuk duhet besuar veç Kur'anin si ligj i fundit i Zotit, por edhe atë që e përcaktoi Muhammedi a.s. (atë që e këshilloi, që personalisht e veproi ose e lejoi) të merret si obligim dhe të praktikohet dhe aplikohet në jetën e përditshme. Kjo është rruga e Muhammedit a.s., ky është sunneti i tij. Ajo rrugë duhet të jetë e çdonjërit musliman nëse dëshiron ta arrijë fatin në të dy botërat. Rrugën e tij do ta tregojmë dhe do ta ndriçojmë më vonë. Ja se ç'duhet pasur në zemër gjatë shqiptimit të kelimes, dhe këtë deklarim muslimanët janë të obliguar ta përsërisin sa më shpesh, me qëllim që kjo të na përkujtojë obligimet që i kemi ndaj Zotit dhe njerëzimit. Ky deklarim është i shkurtër por kuptimplotë; ai shumëçka kërkon nga muslimani, sepse veç me emër muslimani s'mundet me qenë musliman. Prandaj, shqiptimi formal i "kelimes" sado qoftë i shpeshtë, nuk jep asfarë dobie, sepse duhet të burojë nga sinqeriteti i thellë dhe t'i nxisë muslimanët në kryerjen e parimeve dhe dispozitave të tjera fetare.
Një numër i madh i haditheve flet për domethënien e "kelimei shehadetit".
Ja disa:
"Kush deklaron se ekziston veçse një Zot, do të hyjë në xhennet".
"Kush deklaron se është veçse një Zot dhe se Muhammedi është rob i Tij, Zoti do ta ruajë nga zjarri i xhehenemit".
"Kujt i është fjala e fundit - la ilahe ilAll-llah - do të hyjë në xhennet".
Mirëpo, siç thamë, qëllimi i "kelimes" nuk është veçse në shqiptim, por në përputhshmëri me besimin dhe veprat.
Thelbin e "kelimei shehadetit" e ceku bukur Vehbe Ibën Munebbih, kur e pyetën:
- A nuk është "la ilahe il-All-llah", çelësi i xhennetit?
- Po, u përgjigj ai, por çdo çelës ka dy dhëmbë. Ai që vjen me çelës të këtillë do të mund të hyjë në xhennet. Thuaj atij që e shqipton deklaratën veçse me fjalë, ndërsa vepron të kundërtën, çelësi i tillë nuk e çel derën e xhennetit. Kush shqipton "La ilahe ilall-llah", dhe njëkohësisht mashtron, betohet dhe dëshmon rrejshëm, bën vepra të këqija, nuk përmbahet nga ndalesat, i shkel të drejtat e të tjerëve, bën dhunim etj., ai vjen para dyerve të xhennetit me çelësin që ka vetëm një dhëmb, prandaj edhe s'mund ta çelë derën". Ja, ku është thelbi i kësaj kelime (deklarate). Për shkak të domethënies së gjerë, ky deklarim shfrytëzohet edhe gjatë pranimit të fesë. Për fat të keq shumë musliamanë, qysh moti, Islamin e shndërruan në emër dhe deklarim të zhveshur, u bënë muslimanë iluzionesh, krejtësisht në kundërshtim me paraardhësit të cilët lart e ngritën flamurin e madhështisë dhe përparimit të gjithanshëm të Islamit , sikur që edhe është kur aplikohet në jetë. Dëshmitë e madhërueshme që na i dhuron historia Islame nga të cilat shumë muslimanë të sotshëm duhet të turpërohen, nëse jo edhe t'u shërbejnë si mësues që t'i udhëzojnë kah rrugët e mrekullueshme.
NAMAZI - OBLIGIM I DOMOSDOSHËM
Pas bindjes në ekzistimin e Zotit dhe njëshmërisë së Tij, dhe besimit dhe deklarimit se Muhammedi a.s është pejgamber i fundit i tij, si themel i dytë me rëndësi i ndërtesës Islame ose obligim fetar është namazi (salati). Ky është obligim (farz) themelor, të cilin muslimanët e të dy gjinive, janë të detyruar ta kryejnë gjatë tërë jetës_, duke filluar nga mosha shtatë_ vjeçare, në çfarëdoqoftë gjendje, i shëndoshë ose i sëmurë në rrugë ose në shtëpi. Rëndësia e këtij obligimi është posaçërisht e theksuar, madje kjo në Kur'an përmendet më se 100 herë edhe atë më shpesh në formë imperative (urdhërore). Si e tillë ajo u qe urdhëruar dhe përcaktuar edhe popujve të mëparshëm_. Me fjalë të tjera, asnjë përcaktim tjetër nuk qe urdhëruar kaq i prerë sikurse namazi.
Ja disa ajete që e cekin namazin si obligim të domos-doshëm (farz):
"(Na është thënë) Dhe faleni namazin dhe kini frikë prej Tij, se Ai është te i cili do të tuboheni." (El En'am: 72)
"Fale namazin kur zbret (nga zeniti) dielli, e deri në errë-sirën e natës dhe bëjë lutjen (namazin) e agimit, vërtetë, lutja e agimit është e përcjellur.' (El Isra': 78)
"O ju që besuat, përkujtoni All-llahun më shpesh. Dhe ma-dherojeni atë në mëngjes e në mbrëmje".(El Ahzabë: 41-42)
"Vërtet, vetëm unë jam All-llahu, nuk ka Zot tjetër pos Meje, pra Mua më adhuro dhe fal namaz për të më kujtuar Mua." (Ta Ha: 14)
"Dhe ata të cilët i kushtojnë kujdes kohës së namazit të tyre të tillët janë mu ata trashëgimtarë,të cilët e trashëgojnë Fir-devsin dhe aty ata janë përgjithmonë."(El Muminunë: 9-11)
"Atëherë All-llahun lartësonie kur të vijë mbrëmja dhe kur të agojë mëngjesi. Falenderimi i takon vetëm Atij prej gjithçka ka në qiej e në tokë, edhe natën edhe ditën." (Er Rum: 17-18)
"Po ti (Muhamed) me durim përballo atë që të thonë ata, para lindjes së diellit dhe pas perëndimit madhëro me falenderim Zotin tënd". (Kaf: 39)
"O ju që besuat, falni namazin me ruku e sexhde dhe vetëm Zotin tuaj adhuronie. Bëni punë të mira (të dobish-me), se do të gjeni shpëtim." (El Haxhxh: 77)
"(Përqëndrohuni në atë fe) Të kthyer sinqerisht tek Ai, keni frikë prej Tij dhe falnie namazin dhe mos u bëni nga idhujtarët." (Er Rum: 31)
"Gjithçka ka në tokë e në qiej i bën sexhde vetëm All-llahut me dëshirë ose me dhunë, (i bëjnë sexhde) edhe hijet e tyre në mëngjes e në mbrëmje." (Er Rra'd: 15)
"All-llahun e lartësoi me adhurim çka në qiej e në Tokë dhe Ai është i Gjithfuqishmi, i Urti." (El Hadidë: 1)
"O ju që besuat, kur bëhet thirrja në namaz, ditën e xhumasë ecni shpejt për aty ku përmendet All-llahu (dëgjojeni hutben, faleni namazin), e lini shitblerjen, kjo është shumë më e dobishme për ju nëse jeni që e dini." (El Xhumua: 9)
"Çka ju solli juve në Sekar? Ata thanë: Nuk kemi qenë prej atyre që faleshin (që bënin namaz). Ne nuk kemi qenë që ushqenin të varfërit." (El Mudeththir: 42-43)
"E nëse keni frikë (nga armiku), atëherë falnu duke ecur në këmbë ose duke kalëruar e kur të jeni të siguruar, përkujtojeni (me namaz) All-llahun ashtu si u mësoi Ai për atë që ju nuk e dinit." (El Bekare: 239)
Të shumta janë ajetet të cilat e urdhërojnë namazin, dhe që e theksojnë domethënien e tij. Moslënia e tij pas dore shihet nga ajetet e lartpërmendur edhe atëherë kur njeriu gjendet në rrezik (frikë) edhe në rrugë. Kjo është e kuptueshme pasi namazi është vërtetim, deklarim dhe manifestim i besimit të sinqertë. Mundet dikush të lavdërohet se është besimtar i mirë, musliman i mirë, por s'do të posedonte asçfarë dëshmie dhe vertetimi, nëse nuk i plotëson obligimet Islame, e në rend të parë obligimin kryesor - namazin. Mirëpo, nëse dikush i falë pesë kohët, atëherë s'ka dyshim në besimin e tij, e as që mund të japim gjykime negative rreth tij, posaçërisht nëse i kryen edhe obligimet e tjera, sikur: agjërimin, zeqatin, haxhxhin dhe përcaktimet tjera (urdhërat dhe ndalimet), që gjithashtu shërbejnë si legjitimacion i besimit të sinqertë. Besimtari i vërtetë, i cili e falë namazin, si shenjë e besimit të thellë e të bindur, me gjithë qejf do t'i kryejë obligimet e tjera, e madje edhe të natyrës altruiste, që i përkasin pasurisë së tij. Përkitazi nëse "një musliman i vërtetë", i cili e falë namazin, e nuk i kryen obligimet tjera fetare (ibadeti Malijje), sikur që janë zeqati dhe përcaktimet tjera sociale, nëse këtyre u shmanget, atëherë kategorizohet si munafik - besimtar i pasinqertë. "Muslimani" i tillë e ndan fatin me jobesimtarin. Për këtë shkak në Kur'an, gati në çdo vend ku përmendet namazi, përmendet edhe zeqati si dëshmi dhe ekspozim konkret-legjitim i besimit të sinqertë, që më gjerësisht shprehet me këto fjalë:
"Falnie namazin dhe jepnie zeqatin".(El Bekare: 43)
Ja edhe disa ajete:
"Elif, Lam, Mimë. Ky është libri që nuk ka dyshim në të (sepse është prej All-llahut), është udhëzues për ata që janë të devotshëm. Të cilët e besojnë të fshehtën, e kryejnë faljen (namazin) dhe prej asaj që ne u kemi dhënë ata japin (zeqatë, sadaka, etj.). Dhe ata që besojnë në atë që t'u shpall ty, dhe në atë që është shpallur para teje dhe që janë të bindur plotësisht për (jetën e ardhshme në) botën tjetër (ahiretin). (El Bekare: 1-4)
"Falnie namazin dhe jepnie zeqatin dhe falnu me ata që falen (bini në ruku me ata që bijnë)." (El Bekare: 43)
"Kryeni faljen (namazin) dhe jepnie zeqatin, e çfarëdo të mirë që e përgatitni për veten tuaj, atë e gjeni tek All-llahu. S'ka dyshim se All-llahu përcjell çdo veprim tuajin." (El Bekare: 110)
"Dhe të cilët falin (rregullisht) namazin dhe nga ajo me çka ne i furnizuam, ata japin." (El Enfalë: 3)
"Të tillët janë besimtarë të vërtetë edhe për këtë kanë vende të larta te Zoti i tyre, kanë falje dhe furnizim në mënyrë të ndershme." (El Enfalë: 4)
"Robërve të Mi, të cilët besuan, thuaju: Të falin rregullisht namazin dhe me atë që ne i furnizuam ata, të japin fshehtas e haptas, para se të vijë një ditë që në të nuk ka as kompensim as miqësi." (Ibrahim: 31)
"Ata që e lexojnë librin e All-llahut, e falin namazin dhe nga begatitë që Ne u kemi dhënë japin fshehtaz e haptas, ata e shpresojnë një fitim që kurrë nuk u humbet. Që Ai (All-llahu) do t'ju plotësojë shpërblimin e tyre, e edhe do t'ju shtojë nga mirësia e Tij, vërtetë Ai është mëkatfalës dhe shumë mirënjohës." (Fatir: 29-30)
Mund të theksohen edhe shumë ajete të ktilla që flasin për kryerjen e namazit dhe për bëmirësi, por mjafton edhe kaq që të shihet besimi i lartë e i sinqertë i përcjellë dhe dëshmuar me altruizëm në përgjithësi, në caqe bëmirëse (për largimin e vuajtjeve të individëve dhe) të shoqërisë dhe shkatërrimin e të gjitha llojeve të ligësive, posaçërisht të ligësive që rrjedhin nga mospasja (varfëria), mbase ajo është më e rëndë nga të gjitha të tjerat (vjedhje, mashtrime, prostitucion, vrasje, etj.), pasi të gjitha këto rrjedhin nga varfëria. Prandaj në Kur'anin famëlartë qëndron:
"Dhe fale namazin në dy skajet e ditës, e edhe në anët e afërme (me ditën) të natës. S'ka dyshim se veprat e mira i shkatërrojnë ato të këqijat. Kjo është një këshillë për ata që i pranojnë këshillat." (Hudë: 114)
Nga ajetet e lartpërmendura mund të përfundojmë, se në realitet, krejtësisht i vlefshëm është ai namaz që drejton kah përsosmëria morale, dobia sociale, zhvillimi i vetëdijes dhe ngushëllimi i faltorit (musaliut). Ose i vlefshëm dhe i pranuar te Zoti është vetëm ai namaz që përcillet me sakrifikime altruiste në dobi të individëve, e në rastin më të mirë, në dobi të shoqërisë.
SI DUHET TË JETË NAMAZI PËR TA ARRITUR QËLLIMIN E TIJ
Sikur që pamë, bëmirësia i largon paraqitjet e liga. Edhe namazi, ashtu si bazë dhe burim i bëmirësive i shkatërron ligësitë. Por, si duhet të jetë namazi si burim mirësie dhe faktor që i mposhtë dhe që i eleminon ligësitë? Namazi i cili i eleminon ligësitë, ai e fisnikëron shpirtin njerëzor dhe është rilindës i moralit njerëzor, si burim mirësie në marrëdhëniet ndërnjerëzore. Namazi i cili i shkatërron ligësitë dhe formon harmoni në shoqëri është po ai namaz i cili bën që namazxhiu të mos bëjë mëkate. Namazi i tillë duhet kryer sinqerisht, ai deomos duhet ta përfshijë tërë qënien njerëzore, tërë shpirtin e tij, dmth, frika dhe respekti ndaj Krijuesit të gjithëfuqishëm, para të cilit falësi qëndron me përultësi.
Vetëm se namazi i këtillë kërkohet, e këtë Zoti xh.sh. në Kur'anin Famëlartë e theksoi kështu:
"Është e sigurtë se kanë shpëtuar besimtarët, ata të cilët janë përulur dhe qenë të kujdesshëm gjatë faljes së namazit." (El Muminun:1-2), ndërsa Muhammedi a.s. dha koment autentik të këtij ajeti:
"Nuk ka njeriu (robi i Zotit) kurrgjë tjetër nga namazi veç asaj që e ka në mendje". Hazreti Aliu e pyeti: - Pejgamber i Zotit, cili namaz është më i mirë?
- Ai, që ta preokupon shpirtin, që t'i mbush sytë me lot, namazi i kryer me qëllime dhe mendime të sinqerta, i cili të bën të të rrjedhin lotët."
Ky namaz është i pranuar te Zoti vetëm se namazi i këtillë i arrin qëllimet dhe jep rezultate në jetën e njeriut për ç'arësye edhe ua përcaktoi Zoti i Gjithëfuqishëm këtë obligim njerëzve. Ky namaz kërkohet dhe vetëm namazi i këtillë është i vlefshëm. Namazin e këtillë e theksojnë shumë ajete kur'anore, si p.sh.:
"Thuaj: All-llahu më urdhëroi mua drejtësinë dhe në tërësi kthejuni Atij në çdo namaz (lutje) dhe adhuronie Atë duke qenë të sinqertë në lutje vetëm për Të. Ashtu sikur që ju filloi (krijoi) së pari do të ktheheni te Ai." (El A'rafë: 29)
"Luteni Zotin tuaj, të përulur e në heshtje, pse Ai nuk i do ata që e teprojnë." (El A'rafë: 55)
"Luteni Atë duke pasur frikë (dënimin) dhe duke shpresuar (mëshirën).S'ka dyshim se mëshira e All-llahut është pranë atyre të mirëve." (El A'rafë: 56)
"Ti përmende Zotin tënd në vete (heshtje) me respekt e me dro, jo me shprehje të larta, (përmende) në mëngjes e në mbrëmje dhe mos u bëj prej atyre që nuk kanë kujdes." (El A'rafë: 205)
"Vazhdoni rregullisht namazet (faljet), e edhe atë namazin e mesëm, dhe ndaj All-llahut të jeni respektues (në namaze)."(El Bekare: 238). Ndërsa Muhammedi a.s. fliste kështu:
"Zoti nuk e shikon namazin e njeriut i cili nuk i është kushtuar dhe përulur krejtësisht me shpirt e me trup."
"Vërtetë, robit të Zotit, i cili falë namaz s'do t'i pranohet nga namazi as gjysma, as 1/3, as 1/5, as 1/6, as 1/10, por aq sa kujdes dhe vëmëndje i ka kushtuar."
Nga ajetet dhe hadithet e lartpërmendura shihet qartë se si duhet të jetë namazi që të jetë i pranuar te Zoti dhe që të ketë ndikim edukues te musaliu. Me fjalë të tjera, namazi s'duhet të jetë mekanik, veçse kryerje e lëvizjeve të caktuara, të cilat e përbëjnë formën e jashtme, ose recitimin e formulave të përcaktuara ose pjesëve të Kur'anit pa mendime rreth domethënies së tyre dhe thellimit në to. Asnjë lëvizje në namaz nuk është pa domethënie të thellë, e ku mbeten pjesët (suret) e Kur'anit.
DOMETHËNIA E DISA RUKNEVE (PJESËVE) TË NAMAZIT
Para hyrjes në namaz çohen duart deri te laprat e veshëve (meshkujt), ose deri në krahëror (femrat) dhe shqiptohet:
-"All-llahu Ekber - Zoti është i Madh!"
Kjo ngritje e duarve ka domethënie: - çoj duart nga brengat dhe punët botërore (i hedh ato pas shpine), sepse ato janë të parëndësishme dhe kalimtare. i drejtohem vetëm All-llahut Realitetit dhe Madhërisë së vetme. Mandej lidhen duart sikur që është e njohur, dmth,:
"E lidhi zemrën dhe shpirtin për All-llahun". Pas kësaj në qëndrimin e parë lexohet: "SUBHANEKE-ja" me të cilën lavdërohet Madhëria e Zotit e që në përkthim dmth.:
"I famshëm je vetëm Ti, o All-llahu im! Dhe lavdia të qoftë Ty. I Lartë është emri Yt dhe Madhëria jote është shumë e madhe. Nuk ka Zot tjetër përveç Teje".
Pas kësaj e lusim Zotin të na ruaj nga djalli, nga armiku i përbetuar i njerëzimit:
"Të mbështetem, o Zot, më ruaj nga ligësitë e shejtanit të mallkuar!"
Mandej lexohet:
"Në emër të All-llahut, Mëshiruesit, Mëshirëbërësit, - dhe fillon namazi me kaptinën e parë të Kur'anit: "FATIHA"; e cila në përkthim dmth:
"Falenderim All-llahut, Krijuesit të botërave, Bëmirësit të përgjithshëm, Mëshiruesit, Sunduesit të Ditës së Gjykimit, Vetëm Ty të adhurojmë dhe vetëm prej Teje ndihmë kërkojmë. Na udhëzo në rrugë të drejtë! Ne rrugën e atyre të cilëve u ke dhuruar bekimin Tënd. E jo në rrugën ë atyre ndaj të cilëve je i zemëruar dhe të cilët kanë humbur." (El Fatiha: 1-7)
Çfarë bukurie dhe domethënie të thellë përmban kjo kaptinë kur'anore e cila lexohet në ç'do reqat të të gjithë namazave me përjashtim të namazit të xhenazes. Pas kësaj lexohet një sure (kaptinë) e shkurtër, mandej me fjalët "All-llahu Ekber" lëshohemi në ruku. Në këtë qëndrim shqiptohet: "Subhane rabbijel - adhim", mandej çohemi në "kijam" duke shqiptuar: "SemiAll-llahu limen hamideh" dhe pastaj: "Rabbena ve lekel hamd"; pas kësaj shkojmë në sexhde duke shqiptuar tekbirin: "All-llahu Ekber". Në sexhde lexohet tre herë: "Subhane rabbijel e'ala", "All-llahu Ekber", dhe përsëri lëshohemi në sexhde, e mandej çohemi në reqatin e dytë që e kryejmë gati si të parin më përjashtim të Subhanekes e mandej në uljen e mbramë lexohet: "Ettehijatu" - nëse është ulja e parë, ndërsa te ulja e dytë edhe salavatet dhe duaja (lutja). Ettehijatu në përkthim dmth:
"Nderimet tona All-llahut. Atij të faluart tona dhe të gjitha veprat e mira. Të përshëndesim ty o pejgamber i All-llahut dhe bekimi e mëshira e Zotit qofshin mbi Ty. Paçim shpëtim ne dhe të gjithë robët e mirë të All-llahut. Deklaroj që vetëm All-llahu është Zot dhe deklaroj që Muhammedi është rob i Zotit dhe i Dërguar i Tij."
Pas leximit të salavateve lexohet lutja (duaja):
"O Zot i ynë, na jep mirësi në këtë jetë, dhe mirësi në botën tjetër, dhe na ruaj nga dënimet e xhehenemit!" (El Bekare: 201)
"O Zoti ynë, më fal mua, prindërit e mi dhe të gjithë besimtarët në atë ditë kur fillojnë llogaritë". (Ibrahim: 41)
Pas kësaj lutje shpesh lexohet edhe:
"Zoti ynë mos na i lako zemrat tona pasi na drejtove, na dhuro mëshirën Tënde, sepse vetëm Ti je dhurues i madh".(Ali Imran: 8). Pas leximit të lutjeve të sipërpërmendura jepet selam, së pari në anën e djathtë e mandej në të majtën:
"Esselamu Alejkum Ve Rahmetullah".
Pasi të japim selam, lexojmë:
"All-llahume entes selamu ve minkes selam, Teba-rekte ja dhel-xhelali vel ikram."
Në fund, pas leximit të disa pjesëve të shkurtëra dhe një lutjeje të gjatë, me të cilën lutet All-llahu xh.sh. të na e pranojë namazin dhe të na plotësojë dëshirat personale dhe shoqërore. All-llahu besimtarit të sinqertë, i cili me zemër të pastër i drejtohet Atij për falje nga mëkatet - do ta falë, mbasi Ai në Kur'anin Famëlartë premton:
"Ai është që u përgjigjet (lutjeve) të atyre që besuan dhe bënë punë të mira dhe, nga mirësia e vet ua shton atyre të mirat. Ndërsa, jobesimtarët kanë dënim të rreptë". (Esh-Shura: 26)
"Zoti juaj ka thënë: Më thirrni Mua, Unë ju përgjigjem, ata që nga mendjemadhësia i shmangen adhurimit ndaj Meje, do të hyjnë të nënçmuar në xhehenem". (Gafir: 60)
"E kur robët e Mi të pyesin ty për Mua, Unë ju përgjigjem lutjes kur lutësi më lutet, pra për të qenë ata drejt të udhëzuar, le të më përgjigjen ata Mua dhe le të më besojnë ata Mua." (El Bekare: 186)
Çdo pjesë (rukne) ose qëndrim në namaz: kijami (qëndrimi në këmbë), përkulja (ruku), dhe lëshimi i ballit në tokë (sexhde) e kanë domethënien e thellë. Ato janë pasqyrime të marrëdhënies shpirtërore të njeriut ndaj Zotit: falenderim, përulje, pendesë, etj., sepse në namaz musaliu (namazxhiu), ndjehet se gjendet drejtpërsëdrejti para Zotit xh.sh..
KIJAM - faza e parë ose qëndrimi.
Kijami ka domethënien e daljes para Zotit, bisedim (munaxhat) me Zotin dhe kontakt shpirtëror me Krijuesin e vet dhe të botrave, me qëllim të falenderimit për dhuntitë të cilat na dhuroi dhe për ta lutur që edhe mëtej të na e dhurojë mëshirën e vet dhe të na ruajë nga mëkatet. Kijami njëkohësisht e përkujton ditën e Gjykimit kur do të qëndrojmë para Zotit dhe do t'i pastrojmë llogaritë për veprat tona. Ky qëndrim, kuptohet, ka edhe karakter moralo-edukues.
RUKU - përkulja.
Ruku, dmth falenderim Krijuesit të Plotfuqishëm për dhuntitë dhe përkulje para Madhërisë së Tij.
SEXHDE - Lëshimi i ballit në tokë.
Kjo është shprehje më e madhe e përuljes dhe pendesës së musaliut para All-llahut dhe pranimi i pafuqisë dhe vogëlsisë së tij para Krijuesit të botrave, si dhe falenderim dhe dëshirë për faljen e mëkateve me pendesë dhe përbetim se në të ardhmen s'do të kryejë as mëkate më të vogla. Në sexhde njeriu gjendet më afër Zotit. Këtë e theksoi edhe Muhammedi a.s.: "Robi i Zotit gjendet më afër Tij kur është në sexhde."
Me fjalë të tjera, rëndësinë e namazit e përbën edhe qëllimi edhe domethënia e brendshme, që s'mundet detajisht në komentim të shkurtër të përshkruhet, mirëpo këtë më së miri e dinë faltorët që rregullisht dhe sinqerisht e kryejnë namazin, edhe atë jo nga shprehia, por nga bindja e thellë. Kontakti direkt me Zotin, si shkallë më e lartë e afrimit kah Ai, (Tekarrub ilAll-llahi) është një element me rëndësi. Dmth, namazi është mi'raxhi i besimtarit, sikur që tha Muhammedi a.s.. Ashtu edhe muslimanët e parë e kuptuan rëndësinë e tij. Domethënien e tij të vërtetë e vërëjtën nga çdo ajet ku bisedohet ose rekomandohet salati - namazi. Flitet për një sehab (shok i Muhammedit a.s.), se ai i tëri është zbehur e rrënqethur kur hynte në namaz; e kur e pyetën përse ndodh kështu, ai u përgjigj:
"Kur jam në namaz, qëndroj para All-llahut të Madhëruar".
Kuptimi i tillë i namazit është ai që kërkohet dhe urdhërohet. Bile namazi i tillë është ai namaz që ia arrin qëllimit ndaj All-llahut dhe njerëzimit, në këtë botë dhe ahiret.
QËLLIMI I NAMAZIT
Sikur që kemi cekur më parë, çdo gjë që përcakton All-llahu xh.sh., namazin, agjërimin, haxhxhin, etj., nuk i ka bërë për Vete, sepse Ai ekziston nga Vetvetja (Kijam Bi Nefsihi) dhe nuk i nevojitet asgjë prej askujt. Këtë Ai e thekson në Kur'anin Famëlartë:
"Nëse ju dhe të gjithë ata që janë në tokë mohoni, All-llahu është i panevojshëm (për falenderim), i lavdishëm vetvetiu". (XIV: 8)
Këtë e bëri për fat të dyfishtë të njerëzimit në këtë botë dhe në ahiret. Pra, edhe namazi, ka qëllim të dyfishtë për njerëzimin, por për ata që sinqerisht dhe bindshëm e kryejnë. Qëllimi rreth kësaj bote është t'i ndalojë nga veprat e liga, t'ua pastrojë shpirtrat nga poshtërsitë, nga dëshirat dhe epshet djallëzore, që nga njeriu kafshë të krijojë njeri - ëngjëll, ashtu siç dëshiron Zoti, me fjalë të tjera, t'a inspirojë në kryerjen e veprave të mira - veprave altruiste, dmth, caku është vetë njeriu, në realitet formimi i njeriut të lartë e të drejtë. Në Kur'an thuhet:
"(Ai ndihmon) ata të cilët kur ne u mundësojmë vendosjen në tokë, e falin namazin, japin zeqatin, urdhë-rojnë për të mirë dhe largojnë prej të keqes. All-llahut i takon përfundimi i çështjeve". (El Haxhxh: 41)
"Edhe ata që patën durim (ndaj të këqijave) për t'a fituar kënaqësinë e Zotit të tyre dhe që e falën namazin, dhe nga ajo me çka ne i furnizuam ata kanë dhënë fshehtas e haptas dhe me të mirë e largojnë të keqen. Të tillët kanë përfundim më të mirë." (Er Rrad: 22)
Namazi i kuptuar si kontakt i drejtpërdrejtë me Zotin, dalje para Zotit për pastrimin e llogarive për veprat e bëra, të cilat njeriu i ka bërë deri në atë moment, diçka të dobishme në aspektin socialo-altruist, ose diçka të dëmshme (mëkat) e jo lëvizje mekanike, vërtetë, namazi e pastron musaliun nga papastërtitë të cilat mund të formohen në shpirtin e tij: egoizmi, dashaligësia, kokëfortësia, mendjemadhësia, etj. Kuptimi i tillë i namazit e shpërlanë papastërtinë nga shpirti i njeriut, sikur që uji e pastron fëlliqësinë materiale nga trupi i tij. Ndërsa Muhammedi a.s. e krahasoi namazin me lumin. Ai ka thënë, siç transmeton Ebu Hurejreja:
"Çka mendoni, nëse dikush prej juve ka para dere ujë (lumë), dhe në të lahet pesë herë në ditë, a do t'i mbetet fëlliqësi në trup? - Të pranishmit thanë se s'do t'i mbetej asfarë papastërtie në trup. - Ja, kësaj i përngjanë edhe namazi, Zoti me të i pastron mëkatet dhe gabimet (musaliut të Vet të sinqertë)."
"Pesë namazet e ditës dhe namazi prej të xhumasë në xhuma, i pastrojnë ato mëkate të vogla që bëhën ndërmjet këtyre dy namazeve."
Dhe vërtetë, ai njeri që pesë herë në ditë e kryen namazin me nderim të thellë dhe kujdes, me kuptimin e plotë të qëllimit të lartë doemos do të jetë shpirtërisht (moralisht) i pastër sikur që duhej fizikisht të jetë i pastër ai që do të lahej pesë herë në ditë në lumë. Atij, vërtetë do t'i ndritë fytyra (edhe në këtë botë, e posaçërisht) atë ditë, kur të tjerëve do t'u nxihet. Njeriut të tillë edhe në këtë botë i shëndrit fytyra me një kthjelltësi dhe nur të posaçëm. Njeriu i tillë i cili gjithmonë mendon për Zotin, doemos të mendojë edhe për kryerjen e veprave të mira, dhe ai i kryen ato. Njeriu i tillë askujt s'do t'i bënte ndonjë ligësi bile qoftë ndonjë imtësirë. Madje edhe sikur të bënte ndonjë mëkat të vogël do të pendohej, e më së gjati deri në namzin e ardhshëm. Njeriu i tillë është më tepër krijesë shpirtërore, se sa fizike. Atë e dekorojnë vetitë më të bukura morale, dhe si i tillë i afrohet Zotit dhe Mëshirës së Tij, sepse e prezanton shpirtin e qetë, me të cilin do të kënaqet në këtë botë dhe në ahiret, nga përkushtimi dhe dëgjueshmëria ndaj All-llahut, pejgamberit të Tij dhe idealeve, të cilat ia caktuan. Këtë realitet edhe Kur'ani e verteton dhe cek.
Në njerëz të tillë mendohet kur All-llahu xh.sh. "shpirtrat e qetë" i thërret në krahërorin e Mëshirës së Vet:
"O ti shpirt i bindur plotësisht! Kthehu i vetëkë-naqur e i pranuar te Zoti yt! Hyr në turmën e robërve të Mi! Dhe hyr në xhennetin Tim! (El Fexhr: 27-30)
Qetësia shpirtërore! Ajo është margaritari më i çmuar. Namazi i sinqertë është shenjë e besimit të thellë në Zotin, është margaritar i çmuar që i dhurohet njeriut, është ndjenjë e shtrenjtë qetësia shpirtërore. Njeriu i tillë është i durueshëm, sepse lehtë i përballon vështirësitë të cilat e godasin, ato i konsideron si sprovime të ngjashme me ato të Ejubit a.s.. Qetësia shpirtërore, është fat pas së cilit çdokush mallëngjehet dhe gjakon. Nuk është fati në thesaret përplot ari, argjend e margaritarë, nuk është fati në magazinat, podrumet, hambaret përplot ushqime dhe mall. Sa milionerë ka të cilët ndjehen të pafat, bile që edhe me vetëvrasje e mbarojnë jetën! Pse? Ja pse: te ta qetësia shpirtërore është zhdukur, i ka gëlltitur lakmia, afshi, brenga për grumbullimin e mëtejmë të pasurisë, eksploatimin më të madh të botës, dhe në fund, ata i ndjek frika për jetën personale. Shpirtërisht është i qetë vetëm besimtari i sinqertë dhe i përbetuar - musaliu, sepse njeriu i tillë nuk krenohet me atë që posedon në këtë botë, me fjalë të tjera, ai ato i llogarit si mëshirë e Zotit e kjo e bën edhe më të përulur, më falenderues ndaj Zotit, dhe tani mund ta plotësojë edhe urdhërin tjetër të Zotit - veprat vullnetare: ndihmat individëve dhe shoqërisë. Njeriun e tillë as fatkeqësia nuk e dëshpëron, ndërsa vetitë e njerëzve të këtillë Kur'ani i përshkruan kështu:
"Është e vërtetë se njeriu është i prirur të jetë i padurueshëm. Pse kur e godet ndonjë e keqe, ai ankohet së tepërmi. Ndërkaq, kur e gjen e mira, ai bëhet tepër koprac. Përveç atyre që falen. Të cilët janë të rregullt në namazin e tyre." (El Mearixh: 19-23)
Vetëm nga kuptimi dhe kryerja e këtillë e namazit, Zoti është i kënaqur. Namazi i tillë pranohet te Zoti. Nga namazi i këtillë rrjedh ajo dobia e dyfishtë për musaliun (në këtë botë dhe në ahiret) sepse musaliu përveç dhuntive në këtë botë, edhe në botën tjetër do të shpërblehet me dhunti të pamasëshme. Në këtë botë njeriu i tillë krijon harmoni, qetësi në shpirt, mirëqënie, e ai vetë bëhet shembelltyrë e asaj harmonie, shembull i marrëdhënieve në shoqëri. Qëllimi i tij jetësor mbetet vepra e mirë. Atij Kur'ani i është udhërrëfyes, që gjithmonë përmes namazit, urdhëron kryerjen e veprave të mira. Vetëm namazi i këtillë krijon nga njeriu shtazë dykëmbëshe - njeriun e drejtë, njeriun dinjitoz, madje më tepër - përfaqësues të Zotit në tokë, ashtu siç e përshkruan Kur'ani Famëlartë. (El Bekare: 30)
Ja, ky është qëllimi i namazit, por i namazit që musaliu e falë sinqerisht, i thelluar në thelbin dhe domethënien e tij, duke menduar për çdo fjalë dhe lëvizje, duke e pasur në mendje se para Kujt qëndron. Ja, namazi i tillë e arrinë cakun e dyfishtë, namazi i këtillë ia ndriçon rrugët e realitetit dhe e udhëzon kah fati në të dy botërat. Namazi i tillë është theksim i fesë së sinqertë dhe kualiteteve të larta morale të musaliut.
Për namazin dhe musaliun e këtillë, Muhammedi a.s. thotë:
"Cili rregullisht e kryen pesëkohëshin, namazi në Ditën e Gjykimit do t'i jetë dritë, argument i qartë (i besimit të tillë) dhe shpëtim. E nëse nuk e falë rregullisht, në Ditën e Gjykimit s'do të ketë as dritë, as shpëtim dhe do të gjendet në shoqërinë e Karunit, Faraonit dhe Hamanit."
Vërtet, namazi i tillë është shtyllë e fesë, siç thotë Muhammedi a.s.:
"Rrëfen H.Omeri se një njeri e ka pyetur Alejhisselamin: - Cili obligim fetar është te Zoti më i dashur?
- Namazi që falet në kohën e vet. Kush e lëshon namazin ai s'ka fe. Namazi është shtylla kryesore e fesë - iu përgjigj Muhammedi a.s."
Pra, namazi duhet të jetë aktivitet shpirtëror i njeriut, qëllimi i të cilit është rilindja morale, përsosshmëria në drejtim të afrimit kah Zoti (Tekarrub ilall-llah). Afrim mëshirës së Zotit, përmes përsosjes personale të njeriut. Këtë rol të namazit Muhammedi a.s. e përshkruan me fjalët: "Cilin namazi nuk e largon nga veprat e turpshme dhe korruptimet, ai, në atë rast, edhe më tepër e largon nga Mëshira e Zotit."
NAMAZI MUND TË JETË EDHE I PADOBISHËM
Për te shumë muslimanë - musali, vetëmse për nga pamja e jashtme namazi është namaz. Ata janë namaze mekanike, ose namaze nga shprehia. Janë të tilla kur faltori bën kryerjen e lëvizjeve të përcaktuara dhe i reciton duatë e mësuara përmendësh, e në realitet ai është i preokupuar me mendime rreth kësaj bote, për intriga, për dredhi, - si do t'a përgënjeshtrojë dikend, si do t'i kryejë disa punë etj. Mendimet e tij në realitet, janë të koncentruara në lëndë krejtësisht tjetër, të cilat shpesh janë qëllim i dëshirave dhe aspiratave djallëzore, bile edhe inspirim për aksion të mëtejmë, duke mos menduar para Kujt qëndron, e as për domethënien e asaj që e shqipton. Faltori i tillë, mendon se namazi është borxh ndaj All-llahut të cilin duhet sidoqoftë ta kryejë, duke e kuptuar tekstualisht këtë borxh sikur borxhet e huazimit gjatë marrëdhënieve ndërnjerëzore. Musaliu i tillë, bile nuk e di se Zoti, është i pastër nga të gjitha nevojat, ndaj edhe Zotit nuk i nevojiten namazet tona, kurbanet (sakrifikimet), por të gjithë atë që na e ka përcaktuar është veçse parakusht për fatin e dyfishtë për të cilin folëm më lart. Namazi i tillë i kryer me pakujdesi dhe në mënyrë mëkanike, për faltorin jo veç që është i padobishëm, por edhe paraqet mallkim të vërtetë "edhe më tepër e largon nga Zoti dhe Mëshira e Tij", sikur që shohim nga ky hadith, namazi i këtillë, paraqet mëkat të vërtetë, që edhe Kur'ani e verteton:
"Të mjerët ata të cilët e falin namazin dhe nuk përkujdesen për të (që nuk mendojnë për qëllimin dhe domethënien). Ata janë munafikët të cilët veçse duan t'i tregohen botës". (Kur'an) ndërsa Muhammedi a.s. tha: "Ka shumë faltorë, të cilët e kryejnë namazin e nga ai namaz s'kanë dobi përveç asaj që mundohen pakëz."
LËSHIMI I NAMAZIT (MOSFALJA)
Sikur që pamë më lart nga ajetet Kur'anore dhe nga fjalët e Muhammedit a.s.(hadithet) , namazi mund të jetë i padobishëm për musaliun i cili nuk i përkushtohet me gjithë shpirt. Namazet e tilla kryhen mekanikisht ose nga shprehia, dhe si të tilla nuk e nxisin njeriun në kryerjen e veprave të mira dhe nuk e largojnë nga ligësitë. Për namazin e këtillë faltorit, siç theksuam më parë, i tërhiqet vërejtja.
Kur qëndrimi i tillë është ndaj atij që e kryen namazin pa kujdes, si qëndron puna me atë "musliman", që aspak nuk e kryen këtë obligim, ose e kryen rrallë herë? Pozitën e tij Kur'ani e përshkruan bukur:
"Kush mbyllë sytë para këshillave të Zotit, atij ia shoqërojnë një djall që nuk i ndahet kurrë. E ata (djajt) do t'i shmangin nga rruga e drejtë, kurse (jobesimtarët) mendojnë se janë duke i udhëzuar. E kur të vijë (jobesimtari) para nesh, do të thotë: Ah të kishim qenë larg mes vete sa lindja e perëndimi: sa shok i keq që je". (Ez Zuhruf: 36-38)
Si një ndër kriteriumet nga të cilat varet nderi i njeriut në tokë, ndërsa shpërblimi dhe ndëshkimi në ahiret, është Salati (Namazi), si manifestim dhe legjitimacion i besimit. Se çfarë rëndësie dhe qëllimi ka e cekëm më lart. Prandaj Muhammedi a.s. thotë:
"Gjëja e parë për të cilën do të përgjigjet njeriu në Ditën e Gykimit është namazi. Nëse namazi është i mirë, të mira janë edhe veprat e tjera dhe anasjelltas, nëse namazi është i keq, të këqija janë edhe punët tjera."
Versioni i dytë i këtij hadithi thotë:
"Gjëja e parë për të cilën njeriu do t'i pastrojë llogaritë në Ditën e Gjykimit, është namazi, e në qoftë se namazi është i mirë, i shpëtuar është e nëse namazi nuk bën, ka rënë në fatkeqësi dhe janë të shkatërruar edhe veprat e tjera të mira."
Namazi, me fjalë të tjera, është koka e fesë (nënkuptohet pas imanit - besimit) dhe burim i veprave të mira, siç thotë Muhammedi a.s.: "Nuk ka fe ai që s'ka besueshmëri, as namaz pa pastërti, as që ka fe ai që s'ka namaz (që nuk e falë). Vërtetë, namazi i paraqet fesë atë që i paraqet koka trupit."
Sikur që shohim nga ajetet dhe hadithet e lartpërmendura, besimi i "muslimanit" që nuk e kryen namazin është i dyshimtë, Muhammedi a.s. "muslimanin" e tillë e kualifikon si munafik, bile edhe më keq - pabesimtar dhe thotë:
"Lidhja ndërmjet neve dhe atyre (njerëzve) është namazi, andaj kush e lë pas dore, nuk e beson All-llahun xh.sh.".
"Vërtetë ndërmjet njeriut dhe idhujtarit qëndron lëshimi i namazit".
Nga hadithet e cekura, e të tilla ka përplot, qartë shihet se ç'do të thotë dhe ku shpie lëshimi i namazit. Por, që të na jetë edhe më e qartë s'do të ishte e tepërt t'i cekim mendimet e muslimanëve të parë dhe sahabëve që i shprehën rreth kësaj pyetje me rëndësi.
SAHABËT RRETH NAMAZIT...
Shoku i Muhammedit a.s., e më vonë halifi, Omeri r.a., ka thënë:
"S'ka Islam në atë që e ka lëshuar namazin".
Kompetenca e shokëve të Muhammedit a.s. edhe atë kaq autoritativ, kur merret parasysh njohja e detajshme e fesë në shpirt dhe shkrim, është e padyshimtë dhe e pamohueshme. Në "Muvetaun" e Malikut_ është shënuar një anekdotë, të cilën robi i Abdullah ibën Omerit, Nafiu, e ka treguar rreth Omerit r.a.: "Një herë Omer Ibën Hatabi u shkroi mëkëmbësve të vet: - Te unë puna juaj më e rëndë-sishme është namazi. Kush rregullisht dhe në kohë e falë dhe përkujdeset që edhe të tjerët të veprojnë ashtu, e ka ruajtur fenë. Ndërsa kush e lëshon, edhe të tjerët do t'i shkatërrojë lehtë." Çfarë rëndësie i kushtoi Omeri r.a. namazit shihet edhe në çastet e tij të vdekjes. i plagosur për vdekje nga Ebu Lului, i luti shokët t'i ndihmojnë të marrë abdest dhe të falet. Bile edhe atëherë kur luftonte me shpirtin mbi të gjitha namazin. Kështu e kuptuan rëndësinë e namazit muslimanët e vërtetë, e posaçërisht shokët e Muhammedit a.s.. Edhe muslimanët tjerë të parë kishin qëndrim të ngjashëm ndaj namazit. Ibën Hamza thotë: "Pas idhujtarisë dhe vrasjes së besimtarit (bi gajri hak) nuk ka mëkat më të madh se lëshimi i namazit". Edhe shoku i Muhammedit a.s., Ebu Hurejreja ka thënë ngjashem: "S'mund të thuhet për lëshimin e cilitdo obligim se është "kufër" (mosbesim), përveçse për lëshimin e namazit".
Imami i madhë Gazaliu (451-505 / 1061-1115), në bazë të ajeteve të cekura Kur'anore si dhe në bazë të haditheve, erdhi më përfundim se, ndaj "muslimanit", që nuk falë namazin duhet vepruar sikur ndaj pabesimtarëve, deri sa sipas mez' hebit Shafij dhe Hanefij, ate që nuk falë namaz duhet mbyllur deri sa t'i falë namazet e lëshuara._
ASPEKTET TJERA TË NAMAZIT
Deri tani e vështruam namazin më tepër për nga brendia e tij dhe pamë se ku na shpie. E shoh të nevojshme që tani këtë obligim madhështor Islam t'a shqyrtojmë nga aspektet tjera, siç do të shohim më poshtë, me përjashtim të aspektit socialo-altruist, që paraqet një element me rëndësi për namazin, sikur që edhe e kemi cekur më parë.
NAMAZI NË XHEMAT DHE AI VEÇMAS
Edhe pse sipas disa ajeteve dhe haditheve namazit të veçuar i përshkruhet domethënie e madhe si pasqyrim i sinqeritetit të muasaliut ndaj fesë, prapëseprapë namazeve të përbashkëta u jepet përparësi deri 25 apo 27 herë sipas fjalëve të Muhammedit a.s. (haditheve).
"Të falurit e një namazi në xhemat është më mirë (sipas shpërblimeve të Zotit xh.sh.) sesa të falurit e 25 namazeve në vetmi". (Muslimi)
"Njeriu për një namaz në xhemaat do të shpërblehet 27 herë më tepër se sa për namazin e kryer veçmas".
Përparësia që i jepet namazit me xhemat, është natyrisht, tendencë që ndër muslimanët të zhvillohet ndjenja e solidaritetit, vëllazërisë, afërsisë, dashurisë së ndërsjelltë, njohtimit dhe me një fjalë, të zhvillohet vetëdija sociale, me qëllim të ringjalljes dhe realizimit të imperativit kur'anor:
"S'ka dyshim se besimtarët janë vëllezër". (El Huxhurat: 10)
"Dhe kapuni që të gjithë ju për litarin e All-llahut dhe mos u përçani". (Ali Imran: 103)
Me këto ajete kur'anore shprehet nevoja e harmonisë dhe e dashurisë ndër muslimanët pa marrë parasysh racën, përkatësinë kombëtare apo dallimet tjera që mund të ekzistojnë a të paraqiten ndër njerëzit, pjestarë të Islamit. Domethënë, muslimanët janë të obliguar që të ndjehen si pjestarë të një familjeje. Kjo arrihet më së miri më lutjen e përbashkët (namazin), sepse muslimanët, të mbledhur nëpër xhamia e ndjejnë vëllazërinë dhe njëkohësisht e shfrytëzojnë rastin që para dhe pas namazit të bisëdojnë rreth problemeve të cilat i mundojnë. Për këtë qëllim u caktua "namazi i xhumasë" si obligim i domosdoshëm (farz).
Përpos asaj që njeriu për namazin e kryer në xhemat ka më shumë sevape, edhe vetë rruga që e kalon për në namaz të përbashkët (rruga për në xhami) është sevap, edhe atë sa më e gjatë të jetë rruga aq më i madh shpërblimi.
Muhammedi a.s. thotë:
"Namazi i kryer në xhemat është më i vlefshëm se ai që falet veçmas për njëzet e disa herë, por njëkohësisht për ç'do hap që e bën në rrugën për në xhami i shkruhet sevap te All-llahu xh.sh.".
Mospajtimet , shpërndarjet dhe paraqitjet e tjera të cilat i rrënojnë themelet e bashkësisë Islame, janë ndër mëkatet më të mëdha. Muslimani, që shkakton grindje ndër muslimanët nuk konsiderohet si musliman i vërtetë.
Muhammedi a.s. thotë:
"Kush bën përçarje, nuk është i yni".
FEMRAT DHE XHAMIA
Në princip, nuk ka asnjë obligim fetar, i cili do t'i obligonte meshkujt e do t'i lironte femrat. Ashtu edhe femrat mund të shkojnë në xhami, në lutjen e përbashkët dhe sipas fjalëve të Muhammedit a.s. në veprimin e tillë meshkujt nuk mund t'i ndalin:
"Mos i pengoni robëreshat e All-llahut të shkojnë në xhami!", dhe
"Kur t'ju kërkojnë gratë leje të shkojnë në xhami, lejoni!".
Këtu duhet cekur se, kur gratë falen në xhemat me meshkuj patjetër duhet të falen pas tyre. Shkaqet janë të njohura, andaj s'ka nevojë për sqarim. Pos kësaj, Muhammedi a,s, i këshilloi gratë të cilat falen në xhemat që të mos parfumosen me qëllim që të mos i shqetësojnë të tjerët dhe që të mos e zvogëlojnë koncentrimin, përuljen dhe përkushtimin e nevojshëm për kryerjen e namazit (HUSHU; HUDU), pa të cilat namazi është gjysmak dhe gati i pavlefshëm.
NAMAZI DHE HIGJIENA
Higjena e namazit ndahet në dy lloje, dhe atë:
a). Higjena fizike, dhe
b). Higjena morale apo shpirtërore.
a) HIGJENA FIZIKE
- Namazit, siç dihet i paraprin pastrimi ritual (fetar). Kjo mund të jetë:
1.- pastrimi i tërë trupit së paku një herë në javë, por edhe pas polucionit apo marrëdhënieve seksuale.
2.- pastrimi i gojës, hundës, fytyrës, duarve deri në bërryla, mesi i kokës, qafës dhe veshëve, si dhe pastrimi i këmbëve deri në nyje. Abdest duhet marrë për çdo kohë të namazit, në rast se nuk është ruajtur nga namazi i mëparshëm. Me pastrimin e obligueshëm lidhur me namazin, nënkuptohet pastrimi i plotë i trupit, petkut dhe vendit ku do të falemi. Gjithashtu edhe vendi rreth musaliut duhet të jetë i pastër.
Higjena për besimtarin nuk është e lidhur vetëm për namazin, por në përgjithësi, është obligim i domosdoshëm, e urdhëruar me Kur'an dhe sunnet.Në Kur'an p.sh. qëndron:
"Vërtet Zoti i do ata të cilët e pastrojnë shpirtin me pendim ndërsa trupin e mbajnë të pastër". (Kur'an)
Muhammedi a.s. thotë: "Pastërtia është pjesë e fesë."
Këto janë parime të përgjithshme rreth pastërtisë. Por abdesti si pastrim ritual është urdhëruar me Kur'an:
"O ju që besuat! Kur doni të ngriheni për të falur namazin, lani fytyrat tuaja dhe duart tuaja deri në bërryla, fërkoni kokat tuaja e këmbët lani deri në dy zogjtë. Nëse jeni xhunub, atëherë pastrohuni (lahuni)! Nëqoftë se jeni të sëmurë ose në ndonjë udhëtim, ose ndonjëri prej jush vjen prej vendit të nevojës, ose keni kontaktuar me gratë dhe nuk gjeni ujë, atëherë mësynë (merrni tejemmum) dheun e pastër dhe me të fërkoni fytyrat dhe duart tuaja. All-llahu nuk dëshiron (me obligim dhe abdest për larje) t'ju sjellë ndonjë vështirësi, por dëshiron t'ju pastrojë (prej mëkateve), t'ju plotësojë të mirën e tij ndaj jush e që t'i falenderohemi". (El Maide: 6)
Pastrimi i pjesëve të lartpërmëndura është urdhër i Zotit (farz), pa të cilin s'mund të falet namazi, ndërsa pastrimi i pjesëve të tjera është sunnet ose mustehab.
Ta shohim edhe pak abdestin si faktor i pastrimit fizik.
Domethënien dhe vlerën e pakufizuar e njohin individët të cilët e njohin higjenën si shkencë, e posaçërisht mikrobiologjinë. Sot, gati se nuk ekzistojnë të atillë që nuk e dinë se ç'janë mikrobet dhe bakteriet. Por, prapëseprapë të cekim se ato janë krijesa të padukshme për syrin e rëndomtë të njeriut, të cilat i shaktojnë gati se të gjitha sëmundjet te njerzit, kafshët dhe bimët dhe të cilat gjenden në përmasa të mëdha në ajër, ujë e po ashtu edhe në tokë.
LARJA E DUARVE
Me çfarëdo veprimi të merren njerëzit, doemos të vijnë në kontakt me to. Me prekjen e çfarëdoqoftë lënde, preken mikrobet.
Larja e shpeshtë e duarve, marrja pesë herë në ditë abdest, me siguri i largojnë ato mikrobe. Gjithashtu, larja e duarve para dhe pas buke është obligative.
LARJA E GOJËS DHE E DHËMBËVE
Pas ngrënies (uhsqimit) paevitueshëm mbetet ushqim ndërmjet dhëmbëve. Me reaksionin e bakterieve dhe mikrobeve ajo prishet dhe zbërthehet, duke u transformuar në thartësira të ndryshme, të cilat i shkatërrojnë dhëmbët dhe u shkaktojnë dëme edhe organeve të tjera të trupit.
Ushqimi i prishur në gojë dhe dhëmbët e prishur janë vatër e mikrobeve të dëmshme, të cilat shkojnë mëtej dhe i shkatërrojnë edhe organet e brendshme: zemrën, mushkëritë, zorrët, mëlçitë, veshkët, etj.
Dhe kështu formohen sëmundjet e ndryshme të organeve të brendshme. Prandaj Muhammedi a.s. për pastrimin e gojës, posaçërisht të dhëmbëve, e këshilloi për dhëmbët brushë nga druri i posaçëm i quajtur "MISVAK".
"Sikur të mos i rëndoja besimtarët, do t'i urdhëroja që gjatë marrjes së çdo abdesti të pastrojnë dhëmbët me misvak".
Çfarë mençurie hyjnore, vlera e së cilës është vertetuar, tek pas trembëdhjetë shekujsh! A s'është kjo edhe një muxhize e Alehisselamit, e vërtetuar pas kaq shekujve?
SHPËLARJA E HUNDËS
Gjatë frymëmarrjes me hundë, falë qimeve të panumërta, një pjesë e pluhurit e me të edhe e mikrobeve mbeten në hundë. Përndryshe, ato pa pengesë do të depërtonin në organizëm, ose në tru përmes etmoidës (ashti i hundës). Ndaj edhe ata të cilët punojnë në hapësira të pluhurosura, ankohen nga sëmundje të ndryshme, sikur "ndezjet e sinusit", etj. Shpërlarja e hundës pesë herë në ditë, paraqet një begati të çmueshme të abdestit. A s'është edhe ky veprim një muxhize shkencore e Muhammedit a.s.? Larja e fytyrës, mesit të kokës, qafës dhe veshëve ka vlerë të madhe higjenike, por njëkohësisht është edhe freskuese.
LARJA E KËMBËVE
Se çfarë efekti arrihet me larjen e këmbëve, kjo as që ka nevojë të sqarohet, sepse me siguri, çdokush këtë e ka të njohur.
HIGJENA MORALE - SHPIRTËRORE
Siç cekëm më parë, çdo parim Islam, përveç anës së jashtme (të dukshme) e ka edhe anën (tendencën), domethënien e padukshme. Kjo vlen edhe për abdestin. Përveç pastrimit fizik (të dukshëm), abdesti ka për qëllim edhe pastrimin në aspektin moral të fjalës. Ky është pastrim prej mëkateve - me pendim, ose prej mendimeve dhe qëllimeve të këqija, të cilat mund të sjellin mëkate të reja. Kjo është në të vërtetë, domethënia dhe qëllimi i abdestit, sikur që thotë shkenctari dhe filozofi i madh, imam Gazaliu:"Dije se gjatë marrjes së abdestit del para All-llahut xh.sh.. Andaj duhet të pendohesh për të gjitha mëkatet, ngase All-llahu xh.sh., abdestin e urdhëroi si simbol i pastrimit moral, pastrimit nga mëkatet. Fillo me emrin e Zotit! Kur e lan gjuhën, atëherë laje gjuhën nga mashtrimet, mallkimet, (gibet), dhe bartjes së fjalëve (memimet), sepse gjuha të është krijuar, ta përmendish dhe lavdërojsh (dhikër) Zotin e Lartmadhëruar, t'a lexosh librin e Tij (Kur'anin), që me ndihmën e tij të udhëzohesh në rrugë të drejtë (rrugën e Tij). Organet e trupit tënd janë dhunti të Zotit, të cilat Ai t'i dhuroi. Andaj, luteni Zotin për ndihmë, që me angazhimin e vullnetit të juaj të mirë dhe vendimeve në atë drejtim, të udhëzohemi rrugës së drejtë që të mos jemi pabesimtarë, jofalenderues."
Të shumtë janë ajetet kur'anore të cilët flasin për pastërtinë, e që muslimnai duhet t'i përmbahet rreptësisht. Një ajet i tillë thotë: "Njeriu do të përgjigjet për çdo pjesë të trupit të vet: shqisat e ndëgjimit, shqisat e të pamurit, zemrën etj., ku i ka përdorur dhe angazhuar".
Muhammedi a.s. thotë:
"Sytë bëjnë prostituim (kurvëri) me shikim, veshët me dëgjim, gjuha me bisedë, dora me prekje, ndërsa këmba me ecje."
Andaj kur e luti një shok (as'hab) Ibnu Hamidi, që t'i tregojë një lutje që do t'i përfshinte të gjitha këto, ia mori dorën dhe në frymë të ajetit të sipërpërmendur lexoi:
"Thuaj: - Të lutem, o Zot, të më ruash nga ligësitë e dëgjimit tim, nga ligësitë e shikimit tim, nga ligësitë e gjuhës sime, nga ligësitë e zemrës sime dhe në përgjithësi nga ligësitë që mund të rrjedhin nga unë."
Nga kjo qartë shihet se qëllimi i pastrimit ritual (larja - gusli dhe abdesti) është higjenë morale - pastrim i shpirtit të njeriut nga të gjitha papastërtitë, duke filluar prej mendimeve dhe qëllimeve të liga e deri te veprat dhe punët e shëmtuara. Këtë qartë e ilustrojnë edhe lutjet (duatë) që shqiptohen gjatë pastrimit të pjesëve të caktuara - çdonjëra me përmbajtje dhe qëllim të thellë.
Abdesti, pra është akt devocioni, me të cilin muslimani përgatitet për namazin, gjatë të cilit muslimani zhytet në shpirtin e vet, me qëllim që ta pastrojë nga të gjithë ato që nuk vlejnë dhe ashtu i pastër - me pendim, nëpërmes ekstazës shpirtërore t'i afrohet Zotit xh.sh.
Në lidhje me rëndësinë e namazit në aspektin shëndetsor, e shoh të nevojshme që t'i them disa fjalë edhe për një dobi që e kemi nga ai - e ajo është:
RËNDËSIA FISKULTURALE E NAMAZIT
Siç theksuam deri tani, qëllimi kryesor i namazit është zhvillimi dhe përforcimi i vlerës morale - shpirtërore të njeriut; përsosja e njeriut në këtë drejtim dhe zhvillimi i vetëdijes social altruiste. Por, përveç kësaj ane të namazit, nuk është e lënë pas dore as ana tjetër - trupi. Lëvizjet ritmike në namaz, përveç domethënies morale, sikur që cekëm, janë edhe gjimnastikë, me ç'rast s'do mend se lëviz çdo pjesë e trupit. Këto lëvizje, edhe pse janë të karakterit simbolik, por me domethënie të thellë shpien kah përforcimi dhe barazpesha e trupit.
Higjena trupore së bashku me namazin e përtërin, e këndellë (forcon), dhe e mban të ri musaliun. Njashtu përmes namazit, plotësohet ajo thënia latine: "MENS SANA IN CORPORE SANO" (Në trup të shëndoshë - shpirt i shëndoshë), me ç'rast fuqisë morale, anës shpirtërore, Islami i jep epërsi, ngase zhvillimi vetëm i fuqisë fizike, me shkatërrimin e forcave morale-shpirtërore, njerzit dashur a padashur do të shkonin kah shkatërrimi.
Zaten, që moti vërehen këso tendencash që t'u jepet epërsi forcave shpirtërore dhe zhvillimit të tyre gjë të cilën e synon namazi, pos tjerash ndër njerëz do të kishte më tepër harmoni dhe dashuri. Me një fjalë, më tepër fat.
VENDI I FALJES SË NAMAZIT
Lutja Islame (namazi) nuk është e lidhur vetëmse për xhaminë. Për muslimanin xhamia (mesxhidi) është kudo: nën qiellin e kthjellët, në rrugë, në veturë, tren, avion, anije, dhe nënkuptohet në shtëpi. Andaj, shtëpia e çdo muslimani është njëkohësisht edhe xhami. Për namazin nuk nevojitet asnjë ceremoni, gjë që haset te fetë tjera: valle, këngë, muzikë, etj., e as që nevojitet kleriku, pa të cilin në fetë e tjera s'mund të kryhet falja.
Në Islam nuk ka kler ("La rehbanijete fil islami") (Hadith), i cili te religjionet tjera e luan rolin e "ndërmjetsuesit" mes Zotit dhe besimtarit. Kur lutja kryhet bashkërisht (me xhemat) imam mund të jetë çdokush nga të pranishmit, nëse di aq sa është e nevojshme që ta kryejë në rregull namazin. Pra, muslimanit nuk i nevojitet ndërmjetësues mes tij dhe Zotit.
GJENDJA BASHKËKOHORE
Si e kryejnë sot muslimanët këtë obligim të madh Islam? Përgjigjia është mjeruese. Shumica nuk e kryejnë nga dembelia. Disa nuk e kryejnë ngase nuk e kuptojnë rëndësinë e tij. Një numër i muslimanëve mendojnë se edhe ndryshe mund t'i afrohen Zotit. Një grup i vogël e kryejnë ngase ashtu e kërkon profesioni i tyre, përderisa të tjerët thonë: "Unë s'jam hoxhë, çfarë më nevoitet ai?". Këta janë "të shenjtët", të cilët këtë kuptim ia dhanë nga ndarja faktike e njerëzve në krishterizëm në kler dhe në "të shenjtët", te të cilët rëndomë sundojnë kuptime të ndryshme të obligimeve fetare. Ky ankth u paraqit edhe te muslimanët dhe kjo shkoi deri atje sa që shumica kryerjen e këtyre obligimeve e konsiderojnë si një lloj turpi, nënçmimi apo prapambeturie në sytë e "bashkëkohorëve", "të civilizuarve", "të kulturuarëve", "të përparuarëve", të cilët i ngulfat hyji i pashpirtë i civilizimit të materializuar. Dhe, sëfundit, disa e falin (e kryejnë namazin) mekanikisht ose nga shprehia, duke e konsideruar si borxh ndaj Zotit, dhe "hajde, t'ia dërgojmë Zotit të Veten".
A i kuptuan kështu obligimet fetare edhe muslimanët e parë? Jo, assesi! Ja argumentet: Nga historia Islame, del se sa më tepër të kthehemi në të kaluarën, shihet se muslimanët kanë qenë më të mirë në aspekt të të kuptuarit dhe praktikimit të obligimeve fetare. Dhe ata ishin të mëdhenj, të mëdhenj ngase i aplikonin përcaktimet dhe urdhërat e Zotit detajisht dhe në përpikëri, duke e kuptuar qëllimin dhe thelbin e tyre e veçanërisht namazin nga i cili rrjedhin të gjitha mirësitë për njeriun në këtë botë dhe në ahiret.
PËRFUNDIM
Qëllimi i namazit, para së gjithash qëndron në fisnikërimin e shpirtit të njeriut. Muslimani me anë të namazit deri në shkallën më të lartë i afrohet Zotit, ndjehet në afërsinë më të madhe me Zotin xh.sh..Kur'ani këtë e cek kështu: "Bjeri Zotit sexhde dhe ashtu afroju Atij". (Kur'an)
Përmes namazit, musaliu shpirtërohet deri në shkallën më të lartë. Namazi i tejkalon pengesat dhe e shkurton distancën ndërmjet Zotit dhe musaliut (faltorit). Namazi, nga egoisti dhe njeriu i ashpër bën shpirtra të butë, përplot ngushëllime për brengat e të tjerëve! Namazi nuk bën nga njerëzit vetëm ngushëlues, por ai i stimulon në kryerjen e aktiviteteve sociale. Zoti e përcaktoi, sikurse edhe obligimet e tjera, dhe e lidhi për emrin e Vet, për Qënien e Tij. Duke qenë namazi përcaktim themelor fetar nga kryerja e drejtë e të cilit varen shumë të drejta njerëzore, andaj edhe Zoti e urdhëroi rreptësisht. Së fundi t'i citojmë fjalët e një dijetari të madh Islam,(Reshid Risa), përndryshe mufesir:
"Namazi njeriun e ndalon që të bëjë vepra të turpshme dhe të pavlefshme, andaj dinjiteti i tij nuk e lejon që kohën e tij t'a kalojë në lozje, pije, papunësi, etj. Namazi është shkak që njeriu të jetë i kujdesëshëm e të mos ua shkurtojë ndihmën atyre që e meritojnë, as të mos i thyejë dhe shkelë fjalët e dhëna, e as t'i shkelë të drejtat e tjetërkujt. Përkundrazi, ai sinqeritet do ta detyrojë t'i kryejë detyrat e marrura përsipër, e posaçërisht nëse ajo bamirësi është për të mirën e shoqërisë. Namazi nuk lejon që njeriu t'i bëjë dëm familjes, farefisit, fqinjëve dhe vëllazërisë. Muslimani do ta nderojë realitetin dhe të realtët, ndërsa do ta urrejë padrejtësinë dhe të padrejtët. Në fatkeqësi dhe në vështirësi, musaliu nuk nënshtrohet, ndërsa pas së mirës nuk do të humbet. Ai është njeri i plotë në çdo aspekt dhe nga musaliu s'do të rrjedhë asnjë ligësi, por veçse mirësi".
Domethënë: "Cili e përkujdes (rregullisht e falë) namazin, në ditën e Gjykimit do t'i jetë argument i qartë (i besimit të sinqertë), dritë dhe shpëtim, e ai që nuk e ruan, në Ditën e Gjykimit s'do të ketë as dritë, as argumente, e as shpëtim dhe do të jetë në shoqërinë e Karunit, Hamanit Faraonit dhe Ubej Ibën Halefit". (Muhammedi a.s.)
3 - AGJËRIMI - 0BLIGIM I DOMOSDOSHËM
Përcaktimi i tretë themelor, praktik fetar është urdhëri për agjërimin e muajit Ramazan. Edhe ky është njëri ndër ato kushte që njeriun e bën musliman. Pra, agjërimi është një ndër pesë kushtet Islame, kusht ose themel i ndërtesës së dukshme Islame. Ky obligim është përcaktuar më 10 Shaban të vitit të dytë sipas Hixhrit, me ajetet Kur'anore:
"O ju që besuat, agjërimi u është bërë obligim sikurse është obligim edhe i atyre që ishin para juve, kështu që të bëheni të devotshëm. (Jeni të obliguar) disa ditë të caktuara, e kush është i sëmurë prej jush ose është në udhëtim (e nuk agjëroi), atëherë ai (le tëagjërojë) më vonë aq ditë. E ata që i rëndon ai (nuk mund të agjërojnë), janë të obliguar për kompenzim me ushqim (ditor) për një të varfër, e ai që nga vullneti jep më tepër, ajo është më mirë për të. Mirëpo, po qe se e dini, agjërimi është më mirë për ju."
(Ato ditë të numëruara janë) muaji i Ramazanit, që në të filloi të shpallet Kur'ani, që është udhërrëfyes për njerëz, sqarues i rrugës së drejtë dhe dallues (i të vërtetës nga mashtrimet). E kush është i sëmurë ose në udhëtim, le të agjërojë aq ditë nga ditët e mëvonshme. All-llahu me këtë dëshiron lehtësim për ju, e nuk dëshiron vështirësim (mendohet për kompensimin e ditëve të lëshuara), që të plotësoni numrin, të madhëroni dhe falenderoni All-llahun për atë që u udhëzoi në rrugë të drejtë.
E kur robët e Mi të pyesin ty për Mua, Unë jam afër, i përgjigjem lutjes kur lutësi më lutet, pra për të qenë ata drejt të udhëzuar, le të më përgjigjen ata Mua dhe le të më besojnë Mua. Natën e agjërimit u është lejuar afrimi te gratë tuaja, ato janë prehje për ju, ju jeni prehje për ato. All-llahu e di se ju e keni mashtruar vetveten, andaj u'a pranoi pendimin tuaj dhe ua fali gabimin. Tani e tutje bashkohuni me to dhe kërkoni atë që ua ka caktuar All-llahu dhe hani e pini derisa qartë të dallohet peri i bardhë nga peri i zi në agim, e pastaj plotësone agjërimin deri në mbrëmje. E kur jeni të izoluar (në i'tikaf) në xhamia, mos u afroni atyre (për marrëdhënie intime). Këto janë dispozitat e All-llahut, pra mos i kundër-shtoni. Ja kështu, në këtë mënyrë All-llahu ua sqaron njerëzve argumentet e veta që ata të ruhen." (El Bekare: 183-187)
HISTORIATI.
Siç shihet nga ajeti i parë, agjërimi i qe urdhëruar edhe popujve të tjerë antikë para pejgamberllëkut të Muhammedit a.s. nga të cilët disa janë zhdukur e disa edhe sot ekzistojnë, siç janë: kinezët, persianët, indianët, babilonasit, egjiptasit e vjetër, romakët etj. Kjo është vertetuar nga historia e shkrimeve fetare dhe profane.
Sipas ligjit fetar të indianëve "MANU", p.sh., agjërimi konsiderohet si obligim kryesor fetar, të cilin brahmanët rreptësisht e respektojnë dhe e praktikojnë pa marrë parasysh sëmundjet, pleqërinë, etj.
Te beduinët, agjërimi është gjithashtu i rreptë. Ata shpeshherë nga 24 orë s'kanë të drejtë asgjë të shijojnë. Disa popuj jo vetëm që e linin ushqimin dhe pijen, por ata veten e mundonin në mënyra të ndryshme, me frishkullimë, duke u shtrirë me trup të zhveshur në rërë të nxehtë etj., duke i konsideruar agjërimin dhe asketizmin si vepra të dashura te Zoti.
Me veprime të tilla ata donin t'a zbusnin hidhërimin e Zotit dhe ta përfitojnë mëshirën dhe dashamirësinë e Tij.
Agjërimi qe përcaktuar edhe te religjionet e tjera "hyjnore".Kështu edhe në Ungjill (Mateu 6:6-17 dhe Lluka 5:30-32), flitet për agjërimin.
Parimet e agjërimit në Dhjatën e Vjetër janë të paqarta, por dihet se Musai a.s. ka agjëruar nga 40 ditë.
Fakti se agjërimi si parim fetar gjendet edhe te mosbesimtarët, gjegjësisht, te popujt politeistë, dëshmon në atë se edhe atyre u kanë zbritur pejgamberë me përcaktime të ngjashme që u shpallën me anë të Kur'anit. Ajeti i sipërpër-mendur, njëkohësisht është edhe një muxhize e Muhammedit a.s. (argument i vërtetësisë së pejgam-berllëkut), sepse ai me siguri nuk do të dinte se kanë agjëruar edhe popujt tjerë të mëparshëm, ose a u është urdhëruar agjërimi si dispozitë fetare. Derisa disa popuj, siç vërejtëm, agjërimin e kuptonin si asketizëm, duke mos shijuar asgjë gjatë një kohe të gjatë (brahmanët, budistët), të tjerët hanin normalisht, me përjashtim të mishit dhe të yndyrërave të shtazëve të ndryshme (të krishterët).
Agjërimi Islam nuk është as si njëra e as si tjetra. Mund të thuhet se agjërimi Islam është kombinim i të dyjave. Pra, është ai një mes i artë.[5]
E tani të shohim çka është agjërimi Islam?
Agjërimi Islam është obligim fetar për çdo musliman e muslimane të mençur dhe të moshës madhore, dmth, të përmbajturit nga ngrënia, pirja, marrëdhëniet intime, pirja e duhanit dhe veprave të ngjashme që e prishin agjërimin edhe atë prej agimit deri në perëndim të diellit, padyshim duke e bërë nijet që kjo të kryhet në emër të Zotit xh.sh.
Agjërimi Islam, sikur edhe ibadetet tjera, mundet të jetë:
a)- obligim i domosdoshëm (farz), dhe
b)- porosi për bamirësi (sevap) - akt vullnetar dhe shenjë e besimit të drejtë (nafile).
a). Agjërimin si obligim të domosdoshëm fetar (farz) nëse e mohon, nëse e nënëçmon apo e përqesh, bën "kufër". Ta shohim këtu agjërimin vetëm si obligim të domosdoshëm fetar.
Nga definicioni i sipërpërmendur dalin këto elemente të parimeve të agjërimit:
NIJJETI: (qëllimi) se do të agjërohet dita e nesërme në emër të Zotit, është vendim i zemrës. Kjo do të thotë se nuk është domosdo që nijeti të shqiptohet me gojë.
Përndryshe, nijeti bëhet kështu:
"Vendosa, që në emër të All-llahut t'a agjëroj ditën e nesërme të Ramazanit".
Të ngriturit në syfir me qëllim të agjërimit të ditës së nesërme, njëkohësisht është edhe nijjet. Ky vendim është i nevojshëm për çdo ditë dhe shqiptohet zakonisht pas ngrënies së syfirit e deri në një orë para namazit të drekës, në rast se harrohet të bëhet në syfir, por me kusht që të mos ketë bërë asgjë që e prish agjërimin. Ndërkaq, nijet për agjërimin plotësues të ditëve të lëshuara bëhet vetëm natën.
- Agjërimin e prish:
a).- gjithçka që njeriu përbin duke qenë i vetëdijshëm se agjëron,
b).- shfrytëzimi i klizmës, derdhja e ndonjë lëngu të yndyrshëm në vesh ose ndonjë bari për hundë,
c).- vjellja me plotë gojë,
d).- nëse gjatë pirjes së duhanit nga të pranishmit, me qëllim e tërheq tymin, etj., - të gjitha këto më detajisht janë të sqaruara në fikh.
PLOTËSIMI (KAZA) OSE KEFARETET E AGJËRIMIT
Në të gjitha rastet kur agjërimi prishet pa dashje, duhet më vonë (pas Ramazanit) të agjërohet ditë për ditë, - pra duhet të bëhet agjërimi i ditëve të lëshuara. Ndërsa, prishja e agjërimit me vetëdije, ose "kefaret" detyron në agjërimin "kaza", pra përpos ditës së lëshuar duhen të agjërohen edhe 60 ditë pa ndërprerë. E nëse nuk mundet të agjërohen 60 ditët, atëherë duhet të ushqehen 60 varfanjakë ose një i varfër 60 ditë, duke i dhënë nga dy racione (drekën dhe darkën). Në vend të racioneve të gatshme, mund të jepet edhe ushqim plotësues ose në të holla aq sa vlen sadakatul fitri. Me prishje të vetëdijshme nënkuptohet kur vetëdijshëm dhe pa kurrëfarë shkaku prishet agjërimi. Për agjërimin e prishur nën presion ose frikë, lipset agjëruar ditë për ditë, por me kusht që pasi të kalojë presioni ose frika, pra kur të vetëdijesohet për ta ndërprerë veprimin që e prish agjërimin.
Nëse njeriu vepron atë që e prish agjërimin, duke harruar se agjëron, agjërimi s'do t'i prishet.Por, është i obliguar që sapo ti kujtohet se agjëron, t'a ndërpresë veprimin e tillë. Ky është parim i përgjithshëm. Më detajisht këtë e shqyrton "fikhul-ibadat".
KUSH NUK E KA TË DOMOSDOSHËM AGJËRIMIN?
a).- i sëmuri i cili frikësohet se do t'i keqësohet edhe më tepër shëndeti ose frikohet se do t'i vazhdojë kohëzgjatja e shërimit në bazë të konstatimit të mjekëve.
b).- udhëtari që merr rrugë të gjatë, 18 orë ecje, pa marrë parasysh me çfarë mjeti transportues udhëton. Mirëpo, nëse konstaton se agjërimi nuk e dëmton atëherë më mirë e ka të agjërojë.
c).- mëndesha ose shtatzëna nëse frikohet për veten dhe fëmijën e vet.
d).- ushtarët, punëtorët, bujqit, nëse u janë të ekspozuar kushteve të rënda të punës apo atyre kohore.
Individët e lartpërmendur (a-c) janë të obliguar që t'i agjërojnë ditët e lëshuara menjëherë pasi t'ju mundësojnë kushtet.
e).- pleqtë të cilët janë të pafuqishëm, aq sa agjërimi do t'u dëmtonte, janë të liruar nga agjërimi, me kusht që nëse janë të pasur, për çdo ditë të japin (shpërndajnë) nga një "fidje" - vlera e sadakatul fitrit.
S'ka të drejtë të agjërojë gruaja gjatë menstruacioneve të rregullta (hajz) ose lehonisë (nifas). Mirëpo, këto gra nuk kanë të drejtë të hanë e të pijnë haptazi. E kur t'u kalojnë pengesat e cekura do t'i agjërojnë ditët e lëshuara.
Këto janë dispozitat më me rëndësi rreth agjërimit, më detajisht janë të sqaruara në "fikhul-ibadat".
AGJËRIMI SI IBADET
Agjërimi sikur edhe namazi, numërohet ndër veprat më të mëdha të devcionit. Ai është një nga pesë themelet kryesore ose shtyllat e Fesë Islame. Përpos hadithit të cituar në fillim, kjo nënkuptohet edhe nga ky hadithi-sherif: "Agjërimi është gjysma e durimit, e durimi është gjysma e imanit-besimit".
Për durimin All-llahu jep shpërblime të pamasëshme, sikur që qëndron në Kur'anin Famëlartë.(2:45, 153, 155); (103:3).
Agjërimi i shikuar nga ky këndvështrim është një akt hyjnor më me rëndësi se shumë ibadete tjera. Kjo sepse agjërimi është pa dyshim legjitimacion i besimit të sinqertë. Të gjitha obligimet tjera fetare: - namazi, zeqati, haxhxhi, etj., pak a shumë mund të kryhen edhe nga shkaqe apo motivacione tjera, madje edhe nga munafikllëku. Veç se agjërimi është shenjë e besimit të sinqertë, veç se në agjërim s'ka mashtrime.
"Në agjërim s'ka dyfytyrshmëri". (Hadith) Prandaj Zoti xh.sh. për agjërimin premton shpërblim të posaçëm sipas fjalëve të Muhammedit a.s. (në një hadith-kudsi):
"Veçse agjërimi është ai ibadet (akt devocioni) ku nuk mundet me pasë dyfytyrshmëri".
Zoti xh.sh. thotë:
"Agjërimi është për Mua dhe Unë do të jap shpërblime të posaçme për të, sepse njeriu e lë ngrënien dhe pirjen për Mua".
Për agjërimin si ibadet më i sinqertë, Muhammedi a.s. shpeshherë thekson:
"Punë më e mirë (bamirësi, ibadet) është agjërimi.";
"Zoti xh.sh. ua urdhëroi agjërimin si obligim (farz), ndërsa unë ua përcaktoj namazin e teravisë si namaz të posaçëm gjatë Ramazanit, andaj kush agjëron dhe namazin e teravisë sinqerisht e kryen, duke besuar dhe duke u përkujdesur për të si obligim ndaj Zotit, do t'i falen mëkatet që i ka bërë deri atëherë."
Sikur që shihet nga ky hadith, agjërimi i muajit Ramazan, i stolisur me ibadete të tjera: namazin e rregullt, namazin e teravisë, lëmoshat e përcaktuara dhe të papërcak-tuara si dhe veprat tjera me pendi të sinqertë, muslimanit i sjell falje të mëkateve të vogla. Kjo dëshmohet në shumë hadithi-sherif; si p.sh.:
"Prej xhumasë e në xhuma dhe prej Ramazanit në Ramazan falen mëkatet, të cilat njeriu i bën në ndërkohë, përveç mëkateve të mëdha."
Dhe vërtet, muslimani i cili me besim të fortë në All-llahun dhe me respekt të lartë ndaj Tij (e jo nga shprehia dhe dyftyrësia) rregullisht e kryen pesëkohëshin, namazin e xhumasë, agjëron muajin Ramazan etj., nuk mund të bëjë vepra të shëmtuara. Kësisoji, muslimani nuk do dhe nuk mund të bëjë mëkate të mëdha dhe të rënda. Njeriut të tillë, namazi dhe agjërimi vërtet do t'i jenë falje mëkatesh të cilat mund t'i bëjë njeriu, madje edhe besimtari i mirë. Njeriu i tillë do të shijojë gëzime të llojllojshme në këtë botë, ndërsa në ahiret mëshirën dhe shpërblimet e All-llahut xh.sh, gjë që theksohet edhe në këtë hadithi-sherif:
"Atë që agjëron e presin dy çaste të gëzueshme: kur do të bëjë iftar dhe kur do të dalë para All-llahut xh.sh. në Ditën e Gjykimit." "Agjërimi dhe Kur'ani (nëse njeriu mëson dhe jeton prej tij) do të jenë dëshmi për robin e Zotit në Ditën e gjykimit."
"Në emër të Atij, në duart e të cilit gjendet jeta ime, era e gojës së atij që agjëron i është më e dashur All-llahut se parfumet (aromat e këndshme), ngase Zoti xh.sh., thotë: "i flaku njeriu për shkak meje epshet e tij, ushqimin dhe pijet.Ai agjëron prej dashurisë që ka ndaj meje dhe Unë do t'a shpërblej atë posaçërisht."
"?do gjë e ka derën e vet, e dera e ibadetit është agjërimi. Andaj ai që agjëron edhe kur fle bën ibadet."
Gjatë ditëve të Ramazanit mëshira e Zotit është e bollshme. Sepse ata që agjërojnë gjatë këtij muaji jo vetëm që përmbahen nga ushqimet dhe pijet, por edhe nga veprat tjera të fëlliqura e të shëmtuara. Dhe gjatë ditëve të Ramaza-nit agjëruesëve u zhvillohet ndjenja e dashamirësisë ndaj të tjerëve dhe ngushëllimi për të ngratit. Njeriu atëherë më tepër se çdoherë në zemër e mban dëshirën për bamirësi.
Kjo ndjenjë e verteton atë që e përmban ky hadithi-sherif, i cili flet për atë se Zoti xh.sh. gjatë Ramazani sherifit urdhëron të mbyllen djajtë, që të mos e shtyjnë njeriun në mëkat dhe gabim:
"Kur arrin muaji i Ramazanit (agjërimit), hapen dyert e xhennetit, ndërsa mbyllen dyert e xhehnemit dhe shejtanët vihen në pranga (që të mos i shtyjnë njerëzit në mëkate)."
Agjërimi, pra, sikur që shohim është ibadet (akt devo-cioni) që mbahet vetëmse për hir të Zotit, dashamirësisë dhe mëshirës së Tij. Së bashku me namazin bëjnë që shpirti i njeriut të pastrohet nga mëkatet. Dhe besimtari t'i afrohet Zotit xh.sh..
Njeriu i cili agjëron sinqerisht për hir të Zotit xh.sh, duke i flakur dëshirat dhe epshet për shkak të All-llahut dhe që i kryen përcaktimet e tjera të Zotit (namazin etj.), e arrin shkallën e melekëve siç thotë Muhammedi a.s.:
"Zoti mburret para ëngjëjve të vet, me djaloshin (të riun) e devotshëm dhe thotë: - Djalosh, ti që e flak epshin dhe rininë për shkak Meje (i flijon për Mua), ti je te unë si një melek i imi."
Ose:
"Zoti thotë: - shikoni o melekt e mi, robin tim. E lë epshin e vet, ushqimin dhe pijet, për shkak Meje!"
Se sa rëndësi i jepte Muhammedi a.s. agjërimit si iba-det, më së miri dëshmon ajo se ai agjëronte më tepër se sa që është përcaktuar me Kur'an (agjërimi i muajit Ramazan), sikur që edhe në namaz kalonte më shumë kohë se sa që është e përcaktuar. Kur shokët e tij donin të vepronin sipas shëm-bullit të tij, ai atë veprim ua ndalonte dhe u thoshte:
"Ju këtu nuk mund të bëheni si unë. Ngarkojeni veten vetëm aq sa mundeni të duroni."
Edhe Abdullahu, djali i prijësit të njohur ushtarak, Amër b.Asi, agjëronte më tepër se sa që është e përcaktuar me Kur'an. E kur e kuptoi Muhammedi a.s. e pyeti:
- A është e vertetë kjo që e dëgjoj për ty, se ti për çdo ditë agjëron, e netët i kalon në lutje (namaz)?
Abdullahu iu përgjigj me pohim.
E Alejhisselami i tha:
- Mos vepro ashtu, por një ditë agjëro, tjetrën jo, një natë falu, tjetrën flej (pusho), sepse edhe trupi yt, edhe sytë e tu, edhe bashkëshortja jote, sikur edhe të afërmit tu, i kanë të drejtat e veta që duhet t'ua plotësosh (obligimet që ke ndaj tyre). (Buhariu)
Edhe pejgamberët tjerë kanë agjëruar më tepër se sa që u është urdhëruar. Vepronin ashtu ngase ata agjërimin e konsideronin si një lloj ibadeti madhështor dhe lutje që i afron kah Zoti xh.sh., dhe mbi të gjitha ngase ky ishte një ibadet që i jepej shumë rëndësi.
Për domethënien e madhe të agjërimit Muhammedi a.s. porositi, në realitet urdhëroi, që kujdestari i të vdekurit i cili nuk arrin t'i agjërojë disa ditë të agjërimit, për të t'i riagjërojë ditët e lëshuara! "Kush vdes e ishte i obliguar të agjërojë, kujdestari le t'ia riagjërojë ditët e lëshuara"
DOMETHËNIA E VËRTETË DHE QËLLIMI I AGJËRIMIT
Sikur edhe çdo ibadet tjetër, edhe agjërimi e ka anën e jashtme dhe anën e brendshme, domethënien dhe qëllimin. Edhe njëra edhe tjetra siç theksuam disa herë kanë shumë dobi dhe qëllime. Domethënia e vertetë e përcaktimeve të Zotit (urdhërave dhe ndalimeve) gjendet po në thelbin dhe qëllimin e tyre. Të gjitha ato caqe e udhëzojnë njeriun kah dobitë personale të kësaj bote dhe botës tjetër, por gjithashtu edhe kah krijimi i dobisë shoqërore. Asnjë lutje Zoti nuk e përcaktoi ngase i nevojitej Atij. Ai nuk ka nevojë për asgjë. Tani parashtrohet pyetja: - pse në burimet e Islamit, shumë përcaktime (posaçërisht ibadete) trajtohen si obligime ndaj Zotit? Ose konkretish, pse për agjërimin thuhet, sikur qëndron në hadithet e cituara, se Zoti xh.sh. e përcaktoi për Vete dhe se Ai për të do të shpërblejë pamasë?
Si përgjigjie të kësaj pyetje, mundena ta përmendim këtu sprovën ku njeriu bie, sakrificën që e prezenton. Madhësia e sakrificës personale që e jep njeriu në emër të Zotit dhe për dashurinë e Tij është peshojë e fesë (besimit) së tij.
Sa më e madhe të jetë sakrifica, aq më e fortë është feja e tij, më e sinqertë, më e thellë dhe më e padyshimtë. Në agjërim kërkohen sakrifica të mëdha dhe ato sakrifica besimtari i sinqertë i duron lehtë, ngase e di se në emër të kujt i bën. Andaj, agjërimi është një dëshmi e fortë dhe legjitimacion i besimit të sinqertë. Prandaj edhe është veçuar si ibadet për Zotin dhe për të cilin Zoti posaçërisht shpërblen. Nga ana tjetër të gjithë përcaktimet, të gjithë ibadetet, pak a shumë kanë karakter socialo-altruist. Fenë e këtillë, logjikisht, Zoti do ta shpërblejë porporcionalisht me sakrificën që e ofron besimtari për mirësinë e të tjerëve, për fatin e shoqërisë. Tanimë theksuam se agjërimi përmban shumë dobi prej të cilave disa do ti shqyrtojmë, dobi këto që para së gjithash, varen nga ajo se si kuptohen dhe praktikohen nga ana e atij që agjëron. Pra, duhet ditur, ku na shpie agjërimi, si duhet të jetë në realitet, si duhet të kuptohet nëse dëshirojmë t'ia arrijmë qëllimit.
AGJËRIMI SI FAKTOR MORAL
Vetë agjërimi, sipas asaj se sa e kupton dhe e praktikon, ai që agjëron, mund të ndahet në tre lloje, siç veproi Imam Gazaliu para mëse 850 viteve. Ai thotë:
"Dije se ka tre shkallë (lloje) të agjërimit:
1. Agjërimi i njerëzve të rëndomtë,
2. Agjërimi i njerëzve të veçantë, dhe
3. Agjërimi i njerëzve të jashtëzakonshëm.
1.- Agjërimi i njerëzve të rëndomtë paraqet abstenim nga ngrënia, pirja dhe nga marrëdhëniet seksuale (siç e sqaron këtë Fikhu).
2.- Agjërimi i njerëzve të veçantë, domethënë ruajtja edhe e veshëve, syve, gjuhës, duarve, këmbëve dhe organeve tjera të trupit nga gjërat e ndaluara.
3.- Sa i përket agjërimit të njerëzve të jashtëzakon-shëm - ky është agjërim i zemrës (shpirtit) nga afshet e ulëta dhe mendimet e kësaj bote. Sipas këtij lloji, njeriu ushqehet (shijon) tek atëherë kur të mendojë diçka tjetër përveç Zotit dhe jetës në ahiret."[6] Pra:
Agjërimi i njerëzve të rëndomtë (savm ul umum),
është agjërimi i atyre njerëzve, të cilët nuk shohin në agjërim asgjë pos abstenimit nga ngrënia, pirja dhe gjërave të tjera të cilat i theksuam më parë. Ky është agjërim fizik. Rrallë kush nga këta njerëz e kupton qëllimin e agjërimit. Andaj këta njerëz agjërimi i nervozon dhe i hidhëron, posaçërisht nëse janë duhanxhinjë, alkoolistë apo ngjashëm, dhe janë të gatshëm që për çdo imtësirë, të eksplodojnë, të hidhërohen dhe të zihen me shoqërinë.
Të tillët në shtëpinë e vet paraqesin vështirësi të vërtet. Edhe në një proverbë popullore për të tillët thuhet: "E ka kapur Ramazani". Këta njerëz tentojnë që tërë ditën ta kalojnë në gjumë, duke mos u kujdesur as për namazin që u kalon e as për çfarëdoqoftë tjetër që u kalon. Zgjohen madje një orë para iftarit, dalin në qytet nëse kanë të holla, blejnë çdo gjë që u bie në sy. E kur të vijë iftari, mirë ushqehen me ushqime të ndryshme për të cilat u kujdesën qysh para Ramazanit t'i kenë me bollëk, e mandej duke e lënë namazin shkojnë në kafene dhe e kalojnë kohën deri në syfir duke u argëtuar me lojra të ndryshme të bixhozit, letra, tablla dhe lojëra të tjera, duke i lëshuar edhe namazin e jacisë edhe atë të teravisë. Ata as që lodhen nga ajo se muaji i Ramazanit është muaji i ibadetit të shtuar, muaj i bamirësive dhe flijimeve të ndryshme për dobinë e të tjerëve, të ngratëve. Por, prapëseprapë edhe ky agjërim i tillë fizik, ka disa dobi, për të cilat do të flasim më poshtë. Ata me këtë agjërim, në realitet nuk e arrijnë qëllimin për çka është i përcaktuar agjërimi, prandaj edhe nuk e kanë dobinë e vërtetë që pritet prej agjërimit.
Për agjërimin e këtillë dhe njerëzit e këtillë (saimët) Muhammedi a.s. thotë:
"Shumica prej agjërimit të vet nuk kanë asgjë, pos urisë dhe etjes".
AGJËRIMI I NJERËZVE TË VEÇANTË
?shtë agjërimi i atyre njerëzve (muslimanëve) të cilët e kuptojnë thelbin dhe qëllimin e agjërimit, që siç përmendëm përbëhet prej shmangieve nga të gjitha llojet e mëkateve të cilat njeriu mund t'i bëjë me cilindo organ të trupit, siç cek Imam Gazaliu në fragmentin e cituar. Ky agjërim, përpos nga agjërimi fizik përbëhet, pra edhe nga:
a) Ruajtja e veshëve- nga çdo gjë që e tërheq vëm-endjen e njeriut dhe që mund t'a devijojë nga rruga e drejtë Islame në rrugën e mëkateve. Me fjalë të tjera, gjithçka që është e ndaluar (haram) të flitet haram është edhe të dëgjohet. P.sh. të dëgjuarit e këngëve që e zgjojnë epshin, ose imagji-natën, që do të mund ta shpienin në mëkat, me fjalë të tjera, të bëjë diçka të palejuar, ose ta harrojë kryerjen e obligimeve të urdhëuara siç është namazi etj. Ose: kur dikush dikënd e mallkon, e përbuz ose e ngacmon, dhe kjo dëgjohet e nuk intervenohet me qëllim që ligësia të mposhtet qysh në fillim - është mëkat.
Për këtë Kur'ani thotë:
"Atëherë edhe jeni si ata"; ndërsa Muhammedi a.s. ka thënë:
"Ai i cili përbuzë dhe ai i cili dëgjon (por nuk inter-venon) janë shokë në mëkat."
Për këtë ekzistojnë edhe shumë shembuj të tjerë.
b) Ruajtja e syve- nga gjithë ajo që është e ndaluar, që e largon njeriun nga përkujtimi i All-llahut xh.sh. dhe që e ndez epshin.
Muhammedi a.s. thotë:
"Shikimi është shigjetë helmuese nga shigjetat e shejtanit. Cili e ruan shikimin prej frikës nga Zoti, Zoti do t'i japë iman, ëmbëlsirën e së cilit do ta ndjejë në zemrën e vet."
Ose në hadithin e theksuar më parë:
"Sytë bëjnë kurvëri me shikim, veshët me dëgjim, gjuha duke folur, duart me prekje, ndërsa këmbët me ecje".
c). Ruajtja e gjuhës- nga bisedat e kota dhe të pahijshme, e posaçërisht nga gënjeshtrat, përbuzjet dhe mall-kimet, nga bartja e fjalëve, zënkave dhe grindjeve që para-qesin mëkat posaçërisht të madh etj., që dashur padashur njeriun e shpien në mëkat, pasojat e së cilit mund të jenë tragjike në këtë botë. Ruajtja e gjuhës nga këto të meta paraqet agjërimin e gjuhës. Këtë muslimani gjithmonë duhet ta ketë parasysh, e sidomos gjatë agjërimit të Ramazanit, kur duhet më tepër se kurrë më parë ta angazhojë gjuhën me dhikër, lexim të Kur'anit dhe me këshilla të ndryshme të dobishme.
Nëse dikush i posedon këto veti të këqija, të mallkojë, të gënjejë, t'ua cenojë nderin të tjerëve, famën apo diçka të ngjashme, jo veç agjërimi, por edhe ibadetet e tjera nuk do ti ndihmojnë.
Pra, me të gjitha përcaktimet e All-llahut, (urdhërat dhe ndalimet) kërkohet që njeriu moralisht të rilindë dhe të fisnikërohet, e në instancë të fundit, nga njeriu të bëjë një krijesë konstruktive të dobishme për shoqërinë, në kuptimin e fjalëve të Muhammedit a.s.:
"Njeri më i mirë është ai që është më i dobishëm për njerëzimin. Ai, te i cili ibadetet (namazi, agjërimi etj.) nuk e arrijnë këtë rezultat edukues, - pra ai nuk e arrin qëllimin, madje edhe sikur t'i kryejë rregullisht ato. Njeriu i tillë nuk është besimtar i përbetuar. Ai është veçse "mukalid" (imitu-es). Veprimet e tij gjatë kryerjes së obligimeve fetare janë mekanike, nga shprehia ose dyfytyrësia.
Kjo mund të konkludohet nga shumë ajete kur'anore, të cilat i cekëm edhe më parë. Këtë e dëshmon edhe hadithi ku Muhammedit a.s. i treguan për një grua:
"Ajo grua ç'do ditë agjëron, natën e kalon në ibadet (lutje), por është qëllimkeqe, ngase i shqetëson fqinjtë (me përbuzje, thashethemeve etj.). Për këtë grua Muhammedi a.s. tha:
-"Ajo s'ka asnjë mirësi. Ajo është banore e xhehen-nemit".
ç) Ruajtja e duarve, këmbëve, stomakut dhe orga-neve seksuale.- Edhe duart dhe këmbët duhet t'i ruajmë nga gjërat e ndaluara, sikurse duhet edhe organet tjera të trupit t'i ruajmë nga ato gjëra të shëmtuara dhe të dëmshme. Po ashtu edhe stomakun duhet ruajtur gjithmonë, e posaçërisht të ruhet nga teprimi gjatë muajit të Ramazanit(pas iftarit) madje edhe nga ushqimet e lejuara të mos flasim për ushqimet e ndaluara (haram).
Teprimi në ushqim dhe pije shpie kah tensioni i epsheve dhe lakmive trupore, të cilat e çojnë njeriun kah tejkalimi i kufinjëve, shkurorëzimet dhe prostituimi (kurvë-ria) si mëkate të rënda. Obligim i veçantë i musli-manëve është të ruajnë stomakun nga ushqimet e fituara në mënyrë të palejuar (haram): me mashtrim, dinakëri etj..
Për mposhtjen e mëkateve që i përkasin stomakut, shërben institucioni i agjërimit. Muhammedi a.s. agjërimin e cek si gjë (metodë) efikase për mposhtjen e lakmive trupore:
"Kush i frikësohet sprovimit nga rënia në prosti-tucion (kurvëri), e nuk ka mundësi të martohet, le të agjërojë, ngase agjërimi e ndalon këtë instikt".
Ose:
"Djalli sillet rreth trupit të njeriut sikur gjaku, andaj ngushtone hyrjen e tij me uri".
Qëllimi i agjërimit në aspektin fizik është dobësimi i forcave trupore, të cilat njeriun e shpien në mëkat dhe ligësi. Pra, është e nevojshme që uria dhe etja të ndjehen vërtet e jo që racioni i ditës të shndërrohet në atë të natës, gjë që zako-nisht e bëjnë njerëzit e rëndomtë për të cilët folëm më lart.
Njeriu, siç e dimë, përbëhet prej trupi dhe shpirti. Ndjekësit e trupit janë epshet dhe të metat e llojllojshme. Kënaqësitë trupore mundësojnë mbisundimin e trupit mbi shpirtin, gjegjësisht mbisundimin e trupit mbi vlerat shpirtërore-morale.
Qëllimi i agjërimit është që gjatë muajit Ramazan ta stimulojë njeriun në zhvillimin e vlerave shpirtërore, fisnike dhe në shtypjen e kërkesave dhe të epsheve trupore, që sa më tepër t'i afrohet shkallës së ëngjëjve, të cilët nuk kanë epsh, sepse kënaqësia dhe përmbushja e epsheve trupore e shpie njeriun kah rangimi i tij me shtazët.
Me dhënien hov të lakmive trupore, njëkohësisht u jepet hov edhe mëkateve të llojllojshme. Agjërimi pra ka për qëllim t'i mposhtë këto paraqitje dhe tendenca negative te njeriu, dhe t'i zhvillojë ato pozitive: veset e lavdëruara, të porositura ose të urdhëruara. Ja, ky është qëllimi kryesor i agjërimit.
Të gjitha veprimet e kundërta e prishin së paku aspektin moral. Andaj, Muhammedi a.s. ka thënë, e fjalët e tij janë ligj për çështjet fetare:
"Pesë gjëra e prishin agjërimin: gënjeshtra, shpifja, përbuzja, betimi i rrejshëm dhe shikimet e flakta".
Ose:
"Kush nuk i lë mashtrimet, trillimet dhe veprimet e ngjashme, nuk ka asnjëfarë dobie nga ajo që ai shmanget nga ngrënia dhe pirja."
Këto fjalë të Muhammedit a.s. qartë e tregojnë qëllimin dhe thelbin e agjërimit. Pra, njeriu edhe nëse agjëron, nuk ka asfarë dobie (shpërblimi) te All-llahu xh.sh. në qoftë se edhe më tej mashtron, shpif, përbuzën dhe është i gatshëm për zënka (grindje) dhe mëkate të tjera. Agjërimi pranohet vetëm si ibadet i sinqertë. Që agjërimi të jetë ibadet, kërkohet që agjëruesi të jetë i ngarkuar me mendime për Zotin, të ketë respekt ndaj Tij, të bëjë dhikër, bëmirësi dhe ibadete të tjera, të lexojë apo të dëgjojë Kur'an, të jetë i matur dhe t'i kryejë të gjitha punët e lavdëruara. Madje ky agjërim mund t'i shërbejë njeriut si mburojë nga mëkatet dhe poshtërsitë, të cilat mund të rrjedhin prej tij kah të tjerët apo anasjelltas,dhe së fundit, si mburojë nga zjarri i xhehnemit. Muhammedi a.s. ka thënë:
"Agjërimi është mburojë nga mëkatet, andaj, ai që agjëron le të mos flasë fjalë të pamatura (e posaçërisht nga fjalori seksual), le të mos jetë i vrazhdët në sjellje! Nëse dikush e provokon për zënkë ose grindje me sharje le t'ia kthejë me: - Unë agjëroj, unë agjëroj!"
“Shumica që agjërojnë e prishin agjërimin, e shumica që e prishin atë agjërojnë",- ka thënë një dijetar. Ai që vetëm duket se e prish agjërimin e në realitet agjëron është ai që i ruan organet e trupit nga mëkatet (harami). E ai që sa për sy e faqe agjëron e në realitet e prishë atë, është ai që rri i uritur dhe i etur, ndërsa e lëshon trupin (organet) në haram.
Pejgamberi i Zotit ka thënë:
"Agjërimi është amanet, andaj çdonjëri le ta ruajë amanetin".
Kur pejgamberi lexoi këtë ajet:
"Zoti u urdhëron, t'ia dorëzoni atë që u është besuar (amanetin) atij që i takon ", e vuri dorën në vesh dhe në sy e tha:
"Të dëgjuarit është amanet dhe të është dhënë në besim, edhe të pamurit është amanet dhe të është dhënë në besim".
Sikur këto të mos ishin amanete, Muhammedi a.s. s'do të thoshte në hadithin e sipërpërmendur:
"Thuaj: unë agjëroj".
Me fjalë të tjera:
"E kam amanet t'a ruaj gjuhën, andaj s'mundem sharjeve tua të vrazhdta t'u përgjigjem".
Agjërimi ashtu siç kërkohet nga parimet e cekura është ai agjërim i të mirëve, i muslimanëve të vërtetë, i atyre që e kuptojnë qëllimin dhe thelbin e tij, dhe atij i përmbahen.
AGJËRIMI I NJERËZVE TË JASHTËZAKONSHËM (SAVMU HUSUSIL-HUSUS)
Ky lloj agjërimi është i të devotshmëve të rrallë dhe i pejgamberëve të All-llahut xh.sh. Sipas principit të këtij lloji të agjërimit, njeriu e prish agjërimin madje edhe sikur të mendojë në çka do qoftë që i përket kësaj bote, pra ai duhet të mendojë vetëm në Zotin, për obligimet fetare dhe për jetën e amshueshme. Ky pra është ai qëllim i fundit drejt të cilit të shpie agjërimi, si ibadet si dhe si faktor në edukimin moral të besimtarit.
AGJËRIMI NË NDËRTIMIN E VULLNETIT DHE KARAKTERIT
Agjërimi sikur që e kemi theksuar edhe më parë, është legjitimacion i besimit të sinqertë në Zotin xh.sh.. Në realitet ka obligime fetare që kryhen më dozë më të vogël apo më të madhe të dyfytyrshmërisë, gjegjësisht me qëllim që të tregohen para të tjerëve motivacionet e ndryshme të kësaj bote. Agjërimi pra nuk është i tillë. Nëse njeriu nuk është besimtar i sinqertë, mund të hajë e të pijë kur të dojë pa e vërejtur askush. Ndërsa, besimtari i vërtetë agjëron nga besimi i sinqertë dhe i bindshëm në All-llahun xh.sh., ngase është urdhër i Zotit, i cili na udhëzon në fat të dyfishtë, andaj sakrifikimet që kërkon i duron pa asnjëfarë vështirësie. Të duruarit e këtyre flijimeve, pra, rrjedh nga vullneti dhe vendimi i fortë i besimtarit me qëllim që ta kënaqë vullnetin e All-llahut xh.sh..Nga kjo del se formimi dhe përforcimi i vullnetit tonë është rezultat i besimit të sinqertë. Agjërimi, pra është një nga faktorët më të fortë të zhvillimit dhe të edukimit të vullnetit tonë. P.sh., shumë njerëz, posaçërisht konsumuesit e duhanit apo të alkoolit, nëse prej tyre kërkohet që jashtë Ramazanit të heqin dorë nga to të paktën për një kohë të shkurtër, nuk do të mundnin, dhe altruizmi i tillë do të ishte i papranueshëm. Mirëpo, gjatë Ramazanit, forca e vullnetit që del nga besimi i thellë dhe i sinqertë, bën që atë as të mos e ndiejnë. Shumica nën ndikimin e agjërimit bile krejtësisht lirohen nga këto lakmi të cilave u janë nënshtruar. Ose, na është e njohur se luftrat, vitet e thata ose fatkeqësitë elementare, shpesh rezultojnë me uri. Mirëpo, njerëzit që kanë agjëruar, do të mundin shumë më lehtë t'a durojnë atë vështirësi, në krahasim me ata të cilët asnjëherë nuk kanë agjëruar. Vullneti, pra, është faktor i jetës, kusht i suksesit në jetë. Përderisa dikush e ka vullnetin më të fortë, po aq më të sigurtë e ka edhe suksesin në të gjitha fushat e veprimit.
Si definicion jetësor është edhe thënia:
"Jeta është luftë".
»Gjatë këtij luftimi fiton ai, vullneti i të cilit është më i fortë. Ndërsa vullneti i dobët është mohim i jetës. Ja pra, sa është i rëndësishëm agjërimi si burim i vullnetit dhe i karakterit të fortë.«
Të gjitha parimet Islame, në rend të parë agjërimi i Ramazanit dhe namazi, e kanë për qëllim t'a ndërtojnë njeriun në kuptimin e plotë të fjalës, njeriun me karakter pozitiv (konstruktiv). Me fjalë të tjera, mëtojnë që nga njeriu musliman të ndërtojnë një qënie të përsosur me veti pozitive dhe fisnike, sikur: durimi, vetëmohimi, ngushëllimi, dasha-mirësia, etj., që posaçërisht vijnë në shprehje gjatë muajit të agjërimit (Ramazanit), e me qëllim të mposhtjes së vetive negative (ahlaki zemime). Shkurt, ja ku qëndron rëndësia dhe roli i agjërimit Islam në ndërtimin e vullnetit dhe të karakte-rit pozitiv te besimtari, muslimani.
AGJËRIMI SI FAKTOR SOCIAL
Është thënë se:
"I ngopuri të uriturit nuk i beson", që dmth se të ngopurit, pra shtresat e pasura, mund t'i kuptojnë vështirësitë e të varfërve dhe të uriturve vetëm atëherë kur ato ndjenja do t'i perjetojnë vetë. Muaji i Ramazanit, jo vetëm që e ndryshon kohën e racioneve dhe furnizimin e bollshëm dhe të kualitetshëm të atyre racioneve, por agjërimi ka ndikim të fortë në edukimin social. Agjërimi, po ashtu na mëson në vetmohim dhe në flijim, jo vetëm ndaj vetes por edhe ndaj të tjerëve, njerëzve të ngratë. Madje edhe të mos ekzistonte një numër i madh i urdhërave social-altruiste agjërimi bën që muslimani në shpirtin e tij ta ndjejë imperativin e ndërgjegjies dhe ta ofrojë ndihmën e vet për ata që kanë nevojë. Kështu që te besimtarët e sinqertë, përmes kuptimit të drejtë dhe të praktikimit të agjërimit, zhvillohet ndjenja e ngushëllimit, e dashamirësisë dhe e vetmohimit në kuptimin e gjerë të fjalës. Zhduket egoizmi i rëndë i cili zëvendësohet me altruizëm të gjerë. Shumë imperativa socialo-altruistë të Islamit (Kur'ani dhe sunneti) këtë ndjenjë e përforcojnë dhe ndezin flakë gjatë këtyre ditëve të bekuara. Te muslimanët e tillë gjatë agjërimit të Ramazanit vjen deri te realizimi i këtyre urdhërave sociale.
Agjërimi i Ramazanit bën pra, që të pasurit t'a ndiejnë e ta shohin thellësinë dhe madhërinë e fjalëve të Kur'anit (Zotit), të cilat urdhërojnë që ndihma të realizohet me vepra. Agjërimi i Ramazanit është rasti më i volitshëm kur muslimanët më së miri do t'i kuptojnë fjalët e Muhammedit a.s.: "Nuk është musliman i vërtetë ai i cili natën e kalon i ngopur ndërsa e di se fqiu i tijë e kalon i uritur".
Islami përmes agjërimit dëshiron që t'i bindë musli-manët se zhvillimi i tyre, sidomos në aspektin ekonomik varet nga vetmohimi dhe altruizmi i çdo individi për mirëqënien dhe fatin e shoqërisë.
Nga këto shkaqe për Ramazanin janë të lidhura gati të gjithë veprat socialo-altruiste, siç janë zeqati, Sadekatul-fitri, dhe shumë lloje lëmoshash, etj., me qëllim që ajërimit si akt formal i besimit (ibadetit) t'i jepet edhe shpirti që të arrihet qëllimi në përgjithësi.
Andaj Muhammedi a.s. thotë:
"Agjërimi i Ramazanit rri pezull ndërmjet qiellit dhe tokës dhe s'do të arrijë në vendin e vet në qiell deri sa të jepet sadekatul-fitri."
Domethënien e shumëfishtë të agjërimit Islam, posaçërisht rolin edukues në aspektin social, e vërejtën edhe disa orientalistë evropiano-perëndimorë. Ashtuqë njëri thotë: "Institucioni i agjërimit, sikur që e kemi të njohur, përbëhet nga abstenimi në ngrënie, pirje, largim nga marrëdhëniet seksuale gjatë muajit Ramazan, e kjo është një shkollë disipline, mëshire e dashurie ndaj të afërmëve. Vërtetë, duke e shtërnguar besimtarin të abstenojë nga këto kënaqësi për një kohë të caktuar, e mëson që t'i frenojë epshet e veta. E shtrëngon ta ndjejë urinë dhe ta kuptojë se sa është e rëndë, institucioni i agjërimit shkakton ngushëllim ndaj të varfërve, duke e shtyrë që më mirë t'i vlerësojë mirësitë dhe dhuntitë e Zotit xh.sh., pra kjo e shton falenderimin ndaj Zotit.”[7]
AGJËRIMI - FAKTOR SHËNDETËSOR
Siç kemi cekur deri më tani, të shumëfishta janë qëllimet dhe dobitë e përcaktimeve Islame, ndaj edhe të agjërimit. Disa nga këto dobi qenë hetuar qysh në fillim, qysh kur u përcaktuan, e disa më vonë gjatë zhvillimit të shkencave, e s'do mend se dobi të tilla do të zbulohen edhe gjatë zhvillimit të mëtejmë të shkencave.
Ashtu qëndron puna edhe me agjërimin Islam. Deri më sot janë theksuar dobitë e agjërimit vetëm si ibadet. Dhe del se roli dhe qëllimi i agjërimit me fjalë të tjera, është që nga njeriu i rëndomtë si më i afërm me kafshën, të krijojë njeri, krijesë morale dhe sociale, fuqi shpirtërore ngjashëm me engjëjt. Ky qëllim i agjërimit është theksuar më herët me citimin e ajetit: "LEALEKUM TETTEKUN" - që të bëheni të devotshëm. Përsosshmëria morale është qëllimi kah tenton institucioni i agjërimit. Mirëpo, përmes medicinës bashkë-kohore domethënia e agjërimit fillon të vertetohet dhe të arsyetohet edhe si faktor shëndetsor siç vertetohen shkencërisht edhe ibadetet tjera sepse Islami (Kur'ani) thirret në shkencë.
Madje, Kur'ani na obligon në studimin e të gjitha lëmive shkencore:
"Ne u sollëm atyre (mekkasve) një libër (Kur'anin) që ua shkoqitëm në baza të diturisë, e që është udhërrëfyes e mëshirë për ata që besojnë." (El Arafë: 52)
Jo veçse me shkencë, por edhe përvoja vërteton se të mbushurit e tepërt të stomakut me pije dhe gjellëra të llojllojshme sjell deri te plogështia dhe lodhja e të gjitha organeve, sepse organi më me rëndësi në organizëm - stoma-ku, nuk është në gjendje t'i tresë. Stomaku i mbushur bëhet burim i shumë helmeve të rrezikshme për jetën tonë. E logjikshme është se mbushja e pandërprerë e stomakut është një lloj atentati i stomakut, e me të edhe i organeve tjera të organizmit. Shtypja e gjakut - sëmundje e rëndë, për të cilën s'ka ilaç tjetër përpos urisë, arterioskeleroza etj., - sëmundje këto vdekjeprurëse, më së shpeshti rrjedhin nga mbushja e tepërt e stomakut me ushqime të forta, të yndyrshme.
Andaj, Muhammedi a.s. porosiste shpesh që ta ndërpresim ushqimin madje edhe atëherë kur do të na paraqitet oreksi më i madh.
Ai ka thënë:
"Agjëroni, - do të jëni të shëndoshë!"
Ai gjithmonë porosiste të përmbahemi nga pijet dhe ushqimet e tepërta me qëllim që ta ruajmë elasticitetin dhe energjinë e organizmit dhe kthjelltësinë e jetës në frymën e fjalëve Kur'anore:
"O bijt e Ademit, vishuni bukur për çdo namaz, hani e mos e teproni, sepse Ai (All-llahu) nuk i do ata që e teprojnë." (El A'rafë: 31)
Muhammedi a.s. jo vetëm që s'ishte mjek ose njeri i arsimuar, por thjesht ai ishte analfabet. Këto thënie të tij na tregojnë në muxhizet e tij, muxhize këto të cilat shkenca veçsa ka filluar t'i vertetojë gjë të cilën detaisht do ta shohim më poshtë. Ai gjithashtu ka thënë:
"Enë më e ligë është stomaku i mbushur".
Të shumta janë dëmet nga pija dhe ushqimi i tepërt, e të shumta janë për shëndetin e njeriut edhe dobitë nga uria, thënë me fjalë të tjera, lehtësimi i stomakut me agjërim, pra me atë agjërim që i përket Islamit. A nuk është e saktë se pushimet javore dhe vjetore e freskojnë njeriun shpirtërisht dhe fizikisht dhe i japin forca të reja për punë të mëtejme? Kështu është edhe me agjërimin e Ramazanit, dmth, një pushim i përsosur i organizmit tonë edhe atë, jo vetëm i organeve tretëse, por edhe i veshkëve, mëlçive etj., i përtërinë, i pastron dhe i aftëson për punë të mëtejme. Le ta marrim si shembull makinën. S'ka asnjë makinë që mundet të punojë pandërprerë dhe pa gabim. Secilës makinë i nevojitet ta ndërpresë punën për një kohë të caktuar që të pastrohet dhe të lubrifikohet. Në të kundërtën do të hudhet në hekurishta të vjetra. Edhe organizmi ynë, nuk është gjë tjetër veçse një makinë e komplikuar të cilës i nevojitet një pushim siç është agjërimi Islam. Krijuesit të Gjithëdijshëm të organizmit tonë i qe e njohur se çka i nevoitet organizmit tonë, ndaj pos për qëllime tjera edhe për këtë e përcaktoi agjërimin. Por, që ky agjërim të jetë i dobishëm për shëndetin tonë duhet të jetë i orientuar kah uria e jo kah ushqimet e forta dhe të pasura gjatë iftarit dhe syfirit, sikur që praktikohet sot, e posaçërisht te të pasurit. Nga këto shkaqe është porositur që të agjërohet edhe jashtë Ramazanit sa më tepër ditë, posaçërisht ata njerëz të cilët tensioni i gjakut (energjia trupore) mund t'i shpie në mëkat.
Meqë këtu është fjala për agjërimin nga aspekti shëndetësor, t'i cekim dobitë e agjërimit për sëndetin tonë të vertetuara në mënyrë shkencore-medicinale. Qysh grekët e vjetër, e posaçërisht mjekët arabë, vërtetuan se dieta është faktori kryesor në terapi për shërim gati të të gjitha sëmundjeve, prandaj kanë thënë: "Lukthi është burim sëmund-jesh, ndërsa dieta koka e çdo ilaçi." Dieta edhe në terapitë e medicinës së sotme është hapi i parë.
RREZIQET NGA USHQIMET E RËNDA DHE TË TEPËRTA - URIA SI BAR
Të shohim se çfarë qëndrimi ka medicina moderne për urinë dhe agjërimin. Sa i përket kësaj e konsideroj të dobishme t'i citoj disa fragmente nga ekspertë të njohur të medicinës të cilat janë hasur në shtyp. Gazeta "Dnevnik", kishte një artikull të gjerë nga Dr. B.P., me titull: "Ushqimi i pleqëve", ku përpos tjerash theksonte rrezikun nga ushqimet e yndyrshme dhe të rënda për pleqtë. "Masa aktive e muskujve zvogëlohet dhe plotësohet me ind të yndyrshëm. Puna e veshkëve zvogëlohet. Po ashtu ndryshime vërehen te enët e gjakut, ato bëhen të brishta ngase në to sedimentohet lloji special i yndyrës i quajtur polesterin". Dobësohet puna dhe ritmi i zemrës... Ky grumbullim i yndyrës shpejton shkaktimin e arterioskelerozës dhe sjell deri te sëmundja e vjetër angina pektoris, te rritja e tensionit të gjakut etj. Që të mos vijë deri te këto sëmundje te pleqtë, ushqimi duhet të jetë sa më i varfër me yndyrëra të botës shtazore. Nevojat yndyrore duhet të plotësohen me vajëra nga bimët që janë shumë pak ose aspak të rrezikshëm."
Ky dijetar më tej tërheq vërejtjen në largimin nga gjellërat shumë të kripura sepse kripa i ndihmon arterioskelerozës dhe sendimentimit të kripërave nëpër venë dhe arterie dhe shkaktohet rritja e tensionit të gjakut.
"Sa i përket sheqerit duhet të reduktohet në përmasa sa më të vogla, sepse teprica e sheqerit në organizëm shndërrohet në yndyrë. Gjatë të ushqyerit duhet të kihet kujdes që të mos vie as deri te parangopja e as në tejngopje." Revista "RAD" në numrin 12 të 19 marsit 1960 nën titullin: "Uria e dobishme", shkruan: "Sipas pohimit të një letrari amerikan Apton Sinklerit, njeriu pas eleminimit të shprehisë për ushqim të tepërt, ndjehet më i ri dhe më i fortë. Privimi i ushqimit e përforcon organizmin. Kjo ndoshta duket paradoksale, por këtë e vertetojnë ekspertët e medicinës. Shembulli i Vinston ?erçillit, i cili me elasticitet të plotë i priti të 80-tat, tregon se agjërimi është një ndër stimuluesit më të mirë të elasticitetit. Një burrështetas britanik me sukses i krijoi vetes një disiplinë në konsumim, pije, zbavitje dhe kënaqësi të tjera trupore. Ai, shpesh gjatë 24 orëve madje edhe gjatë 48 orëve nuk konsumonte asgjë, e kohë pas kohe i shmangej ushqimeve madje edhe nga një javë.
?ërçilli, sikur edhe shumë të tjerë, zbuloi se të përmbajturit nga ushqimi është mënyra më e mirë që të arrihet koncentrim i plotë. Përkrahës i madh i agjërimit ishte edhe burrështetasi britanik Sir Staford Krips, ndërsa mjekët të cilët e shqyrtonin shëndetin e Gandit gjatë agjërimit të tij "grevë urie" në vitin 1933, vërtetuan se shëndeti i Mahatma Gandit deri në ditën e dhjetë vetëm përforcohej dhe përtërihej deri në atë masë sa që mundej të krahasohej me organizimin e një 40 vjeçari, ndërsa atëherë i kishte plot 64 vjet. Në Zvicër, Britani të Madhe, në Gjermani e Amerikë ekzistojnë shumë spitale ku shërimi bëhet ekskluzivisht me agjërim. Rëndom ai agjërim zgjat 21 ditë, e mandej sipas fjalëve të shkrimtarit Apton Sinkler, njeriu ndjehet më i fortë dhe më i ri për disa ditë. Higjenistët konsiderojnë se agjërimi është bar efikas i çlirimit të trupit (organizmit) nga helmet e ndryshme. Rëndimi, dhembja e barkut dhe lodhjet kronike janë pasojë e të ushqyerit të tepërt dhe iracional. Depresioni që i kaplon njerëzit, shpesh mund të jetë gjithashtu pasojë e plotësimit të trurit me toksinë nga ushqimi i tepërt. Agjërimi disa ditësh nuk e dobëson organizmin. Uria hetohet vetëm dy tre ditët e para e pastaj zhduket. Organizmi atëherë fillon t'i shfrytëzojë rezervat që në arsenalin e vet i ka të mjaftueshme. Mëlçia është e pasur me glikogjen, gjaku me proteinë, ndërsa rezervat e yndyrës te meshkujt arrijnë 30 %, kurse te femrat në 20 %.
Kur agjërojmë "e hamë vetveten", ndërsa organizmi pa rrezik për shëndetin, mund të gjejë rezerva në vete deri 20 ditë abstenim nga ushqimi.
Gjatë agjërimit nga fytyra zhduken njollat, puçërrat, të thatët dhe shtresat e tepërta të yndyrërave. Sistemi nervor dhe truri mbeten të paprekëshme, ndërsa përbërja e gjakut nuk ndryshon.
Ngadalësimi i ritmit jetësor gjatë agjërimit sjell dobi të pakompensueshme. Përderisa zemra rrah 70 herë në minut dhe rreth 100.000 herë në 24 orë, gjatë agjërimit zemra rrah rreth 60 herë në minutë gjegjësisht diçka më tepër se 80.000 herë në ditë, që do të thotë se kursen diçka më tepër se 10.000 rrahje të zemrës. Agjërimi gjithashtu ndikon dobishëm edhe për shqisat e të pamurit. Të pamurit kthjellohet dhe në bazë të hulumtimeve të ndryshme, pas agjërimit të pamurit përmirësohet për dy herë më mirë se më parë.
Mbrojtësi i madh i agjërimit, mjeku amerikan Shellton, e porosit abstenimin 21 ditësh të ushqimit. Ekspertët evropianë konsiderojnë se agjërimi i plotë s'duhet të zgjasë më tepër se katër ditë[8], ndërsa disa janë të mendimit se lëngjet e frutave gjatë agjërimit nuk e zvogëlojnë vlerën e këtij tretmani". Në një artikull me titull: "Përforcimi i organizmit dhe shërimi me ndihmën e urisë", pos tjerash theksohet:
"Deri sa mjeku amerikan Dr. Shellton, përpos abste-nimit të plotë nga ushqimi për 21 ditë, ekspertët evropianë Dr. Birsheri dhe Beneri janë të mendimit se është më mirë më shpësh të agjërohet nga katër ditë dhe në ndërkohë të konsumohen lëngje frutash." Për organizmin dobia nga agjërimi është e shumëfishtë. Depresioni sipas mjekut gjerman Dr. Martinit, në të shumtën e rastëve është pasojë e plotësimit të trurit me toksinë, ndërsa dietisti francez, Dr. Gelpi, konsideron se 4/5 e sëmundjeve i shkaktojnë fermentet e kuqe. Abstenimi për një kohë nga ushqimi nuk sjell vetëm deri në ndërprerjen e helmimeve të organizmit, në eleminimin e substancave të dëmshme, por edhe në pushimin gjeneral e me të edhe në përforcimin e organizmit. Zvogëlohen përmasat e thartimeve në urinë, zhduken puçrrat, njollat, të thatët nga fytyra etj. Gjatë agjërimit pesha e muskujve, mëlçisë dhe shpënetkës, zvogëlohet përgjysmë derisa pesha e zemrës mbetet e paprekëshme. Përbërja e gjakut sipas hulumtimeve të Prof. Benediktit për 31 ditë aspak nuk ndërrohet. Dobia e agjërimit për pushimin e zemrës është shumë e madhe, pasi ajo vetëm gjatë një dite rrah rreth 14 mijë herë më pak. Gjatë agjërimit qelizat e sëmura të organizmit eleminohen, ndërsa të rejat zhvillohen më mirë. Së fundi agjërimi pozitivisht ndikon në funksionet intelektuale". Konsideroj se nuk është e tepërt të citohet edhe një pjesë e artikullit të prof.dr. Teodor Lluka-qit, të shpallur në gazetën "Jeta dhe shëndeti" - Sarajevë, nënë titullin: "Agjërimi i plotë e vetmja masë e sigurtë kundër trashësisë", ku thotë: "Agjërimi si metodë medicinale është e vjetër sa edhe vetë njerëzimi. Edhe te religjionet e vjetra e hasim agjërimin si ibadet të pëlqyer të Zotit, e që në realitet është dashur të theksohet disiplina e vetmohimit të ditëve dhe javëve të caktuara. Dhe, kësisoj, pa vetëdije i është kontri-buar shëndetit, ngase abstenimi nga yndyrërat në gjellë gjatë agjërimit, ishte i dobishëm për individët me peshë të rëndë dhe për pleqtë. Artikullshkruesi flet më tej se Gandi 15 herë është hedhur në grevë urie prej të cilave tre herë më gjatë se 21 ditë, duke mos konsumuar asgjë përveç ujit të ngrohtë dhe disa pika të lëngut të limonit. Por, prapëseprapë nuk perjetoi asnjë çrregullim në organizëm përpos që u dobësua. Mëtej theksohet: "Para 90 vjetëve në Evropë shpërtheu një valë e urisë së atëhershme "moderne" kur shumë mjek pohonin se me uri mund të shërohen të gjitha sëmundjet prej kancerit deri te reuma. ?shtë realitet shkencor se pesha e madhe e organizmit u paraprin shumë çrregulli-meve në organizëm, e populli ynë aq bukur tha: "Të dobëtit - dobësohen, trashamanët udhëtojnë". Këtu nuk theksohet dieta ose zvogëlimi i racioneve ditorë, por uria e plotë. Mjekësia bashkëkohore sot shërbehet me agjërimin e plotë si metodë e vetme suksesive për shërimin e sëmundjeve të ndryshme, e në rend të parë të peshës së tepërt trupore. Përmes hulumtimeve të hollësishme është vertetuar se nuk është e mundur të zvogëlohet pesha e trupit vetëm me dietë të thjeshtë, porse me uri të plotë e nën mbikëqyrjen e specialistëve nëpër spitale". Gjatë zhvillimit të vet edhe sa fakte do t'i zbulojë shkenca dhe do t'i sqarojë e vertetojë madje jo vetëm këtë (agjërimin) porse edhe parimet dhe të vertetat e Islamit të madhërishëm (Kur'anit)?! Urdhëri i Zotit dhe fjalët e Muhammedit a.s. për agjërimin: "Agjëroni, - do të jeni të shëndoshë"!, - a nuk janë edhe një muxhize e vertetuar dhe e dëshmuar shkenctarisht pas gati 14 shekujve? Nga e gjithë kjo që u tha mund të shihet se agjërimi i Ramazanit është një mëshirë ë paskajshme e Zotit për ata që e pranojnë këtë mëshirë e cila do t'i shpie kah lumturia në këtë dhe në botën tjetër.
RREGULLIMI I ÇËSHTJES SOCIALE NË ISLAM
Të gjitha parimet dhe rregullat Islame, në veçanti themelet praktike të obligimeve Islame, kanë karakter dhe tendencë social-shoqërore ose altruiste. Por, përpos kësaj ekziston një sistem i plotë social i parimeve praktike që së bashku me burimet fetare kualifikohen si ibadete - shërbim Zotit. Qëllimi i tyre është mirëqënia e plotë e shoqërisë Islame. Të gjitha këto parime Islame, pra këto të aspektit socialo-altruist ndahen në dy grupe. Grupin e parë e përbëjnë parimet që juridikisht i rregullojnë obligimet sociale e me të cilat obligohen pjestarët e pasur të Islamit. Ndërsa grupi i dytë përbëhet prej parimeve që më tepër në aspektin moral i obligojnë muslimanët pa marrë parasysh gjendjen e tyre ekonomike. Në grupin e parë nënrenditen këto obligime: a.- kontributi i domosdoshëm - "zeqati"; b.- kontributi i domos-doshëm gjatë Ramazanit, sadakatul-fitri. c.- therja e kurbanit, d.- "FIDJE".
Në grupin e dytë nënrenditen:
a.- dënimet për thyerjen e disa parimeve - "KEFA-RETET",
b.- lëmosha vullnetare - "SADAKA",
c.- tesatamentet për qëllimet bëmirëse - "VAKFUN" - (vakëf).
I. OBLIGIMET SOCIALE TË MUSLIMANËVE TË PASURa. KONTRIBUTI I DOMOSDOSH?M-ZEQATI-
Teologu dhe filozofi i madh Muhjudin Arebiu e definoi imanin si ndjenjë dhe njohje e obligimeve të cilat bazohen në urdhërat e Zotit. Ose: "Imani është Ligj i të Gjithëfuqishmit, që e udhëzon njerëzinë në rrugën e shpëtimit dhe të lumturisë." Këto definicione mund të analizohen dhe kuptohen kështu: Besimi i pastër është gjë intime e çdo individi. Sikur ky besim të mos tërhiqte pas vetes disa forma të manifestimeve të dukshme, nuk do të dihej se çfarë fshihet në zemrat e besimtarëve. Ky besim në Islam manifestohet me vepra dhe fjalë. Manifestimi me fjalë, siç pamë përbëhet nga "kelimei shehadeti", që del si përbetim i muslimanit se detajisht në mënyrë precize, pa përtesë dhe pa nënçmim do t'i kryejë të gjitha urdhërat e Zotit xh.sh., dhe do t'u shmanget të gjitha ndalimeve që Zoti i Lartmadhëruar na i tregoi përmes të Dërguarit të Tij - Muhammedit a.s. Manifestimi me vepra mund të bëhet përmës formave të ndryshme të ibadeteve. Ato mund të jenë: personale (trupore), poseduese (ibadeti malije) dhe e kombinuar (ibadeti malije ve bedenije).
Ibadetet personale (ibadetet bedenije) janë namazi dhe agjërimi. Ibadetet poseduese janë zeqati, sadakatul-fitri, kurbani, etj. Ndërsa ibadetin e llojit të tretë e përbëjnë ibadetet të cilat muslimani i kryen personalisht nga pasuria e vet edhe atë në emër të Zotit, për mirëqënien e vëllezërve të varfër, me qëllim për ta kryer kushtin e pestë të Islamit - Haxhxhin.
Përveç zeqatit, njërës nga pesë shtyllat e ndërtesës Islame dhe rregullave tjera të domosdoshme sociale - manifestime të dukshme të besimit, ekzistojnë edhe obligime tjera të natyrës social-altruiste, moskryerja e të cilëve është e sanksionuar me dënime të rrepta në botën tjetër, ndaj edhe muslimani i mirë nuk do t'i nënëçmojë. Kryerja e këtyre parimeve moralo-sociale është shenjë e besimit të thellë, shenjë e dashurisë së madhe ndaj të vërtetave fetare dhe etike, shenjë gadishmërie që gjithçka të flijojë për idealet e larta të së vërtetës, të cilat Zoti xh.sh. besimtarit ia obligoi me qëllim të lumturisë dhe mirëqënies së tij dhe të mbarë shoqërisë. Besimtarët që nuk e kursejnë pasurinë për caqe të këtilla janë besimtarë të vërtetë, objekt dashurie dhe respekti i vëllezërve të vet dhe ç'është më me rëndësi, mëshirë e Zotit të bekuar këtu dhe në botën tjetër. Konsideroj se nuk do të jetë e tepërt t'i citojmë disa ajete të cilat kërkojnë sakrifikimin e pasurisë për qëllime bëmirësie dhe për ndihmën e të varfërve si dëshmi të besimit të sinqertë në All-llahun xh.sh. (iman bilah). Për besimtarët e këtillë që në emër të Zotit e sakrifikojnë pasurinë, Zoti xh.sh. në Kuranin Famëlartë thotë:
"E shembulli i atyre që pasurinë e japin nga bindja e tyre e duke kërkuar kënaqësinë e All-llahut, i përngjajnë një kopshti në një rrafshnaltë që i bie shi i madh, e ai jep frute të dyfishtë.Po edhe nëse nuk bie shi i madh, i bie një rigë (që i mjafton).All-llahu e sheh atë që veproni."
(El Bekare: 265)
Ata të cilët e harxhojnë pasurinë në rrugën e Zotit duke i ndihmuar shoqërisë, Zoti xh.sh. do t'i shpërblejë shumfish në të dy botërat. Në Kur'anin Famëlartë qëndron:
"Shembulli i pasurisë së tyre që e japin në rrugën e Zotit, është si një kokërr që i mbin 7 kallinj, në secilin kalli 100 kokrra. All-llahu ia shumëfishon (shpërblimin) atij që dëshiron. All-llahu është bujar i madh, i di qëllimet."
(El Bekare: 261)
"O ju që besuat, jepni nga më e mira e asaj që fituat dhe nga ajo që u dhamë prej tokës, e mos nxitoni ta jepni atë më të pavlefshmen nga ajo, e që ju nuk do ta pranonit atë për vete symbyllas. E dijeni, se All-llahu s'ka nevojë për ju, është i Madhëruar". (El Bekare: 267)
Edhe Muhammedi a.s. si komentues më kompetent i Kur'anit gjithmonë e theksonte domethënien e zgjedhjes së çështjes sociale. Janë shënuar shumë hadithe, përmes së cilëve e urdhëronte shpërndarjen e pasurisë për qëllime humanitare ose në dobi të të varfërve, duke e theksuar këtë si devotshmëri të madhe. Ai në veprim të këtillë parapriu dhe të gjithë pasurinë e vet e shpërndau me qëllim që të shërbejë si shembull për pasardhësit. Dhe vërtet ai u bë shembull pas të cilit shkuan të gjithë shokët e tij dhe pasardhësit e tyre. Sipas njohurive sociale siç theksuam deri tani e që më së miri do ta shohim në vazhdim, Islami i tejkalon të gjitha religjionet e mëparshme dhe doktrinat socialo-ekonomike. Islami i përfshinë dhe depërton te të gjitha sferat e jetës. Islami si ligj hyjnor urdhëron dhe insiston që të jetë jo vetëm se bazë, por edhe udhërrëfyes, udhëheqës i politikës shoqërore, sepse është caktuar nga Zoti që t'a rregullojë jetën njerëzore dhe ta udhëzojë njeriun kah lumturia e dyfishtë. Islami siç cekëm, paraprinë para feve tjera, para mësimeve tjera, pikërisht për shkak se shkencën e vet sociale-ekonomike e sanksionoi me Kur'an dhe Sunnet duke e bërë të obligueshme praktikimin e saj në administratën shoqërore. Si shembull për këtë na shërben ZEQATI.
Obligimin e këtij institucioni, pra, kryerjen, praktiki-min e tij e sanksionoi edhe me masa të obligueshme shoqë-rore (shtetërore). Me fjalë të tjera, nëse dikush këtë obligim fetar nuk dëshironte vullnetarisht ta kryejë, atëherë inter-venonte shteti. (Sidomos në kohën e Muhammedit a.s. përmes organeve të veta "amilët" - taksambledhësit.) Ata pra i obligonin ta paguanin zeqatin. Këtë anë të mrekullueshme të fesë Islame në fushën e politikës (problematikës) sociale e theksojnë edhe shumë orientalistë perëndimorë. Orientalistja italiane, Laura Veccia Vaglieri, në veprën e saj "Mbrojtja e Islamit" thotë: "Të gjithë religjionet pak a shumë e para-shikuan rëndësinë morale dhe sociale të lëmoshës dhe e porositnin këtë për të afërmit me qëllim të fitimit të mëshirës së Zotit xh.sh.. Porse vetëm Islamit i takon lëvdata që këtë lëmoshë e bëri të obligueshme, duke e përcaktuar (si obligim themelor fetar) dhe duke e aplikuar në praktikë mësimin e Krishtit rreth mëshirës dhe dashurisë ndaj më të afërmit." Islami pra, në suaza të shkencës që i rregullon manifestimet jetësore të kësobotshme dhe marrëdhëniet ndërnjerëzore, zgjedhjen e problemit social në favor të të gjitha shtresave dhe klasave e ia shtroi vetes si detyrë qëndrore. Islami ia dha lëmoshës kuptimin e mirë dhe rëndësinë si asnjë ideologji dhe doktrinë e mëparshme. Vetë mënyra e zgjedhjes së këtij problemi është një gjë që i përket me të vërtetë Drejtësisë dhe Gjithëdijes Hyjnore. Ajo është vepër e Zotit, andaj dhe njeriu nuk mundet t'i gjejë të meta dhe vërejtje. Argumente të tilla do të shohim edhe më poshtë. Të kalojmë tani në temën kryesore të këtij problemi.
4. ZEQATI
Hyrje
Zeqati si obligim fetar, social-altruist ose obligim për pronësinë e muslimanëve të pasur, është shtyllë e katërt e ndërtesës Islame. Kryerja e këtij obligimi është një nga pesë shartet (kushtet) që me urdhërin e Zotit kërkohet nga besimtarët për të qenë beimtarë të vërtetë. Zeqati rreptësisht është i urdhëruar me Kur'an dhe sunnet - burimet kryesore të sheriatit, normat e të cilëve janë autoritete të pacënueshme për të gjithë muslimanët. Andaj zeqati është "farzi ajn" për çdo musliman të pasur i cili me sheriat posedon cenzus të përcaktuar të pasurisë. Domosdoshmëria e tij qartë del nga imperativi kategorik kur'anor drejtuar Muhammedit a.s.:
"Merr prej pasurisë së tyre lëmoshë që t'i pastrosh me të..."(Et Tevbe: 103)
Edhe pse, në këtë ajet është përdorë fjala lëmoshë, duke pasur parasysh urdhërin kategorik e jo porosinë, kjo lëmoshë nuk mund të konsiderohet si lëmoshë e thjeshtë sepse lëmosha i lihet vullnetit të lirë të njerëzimit. Me fjalë të tjera, me këtë ajet rreptësisht i urdhërohet Muhammedit a.s. ta marrë një pjesë të pasurisë nga të pasurit dhe tua shpërndajë të varfërve, të cilët kanë të drejtë për atë pjesë të pasurisë, sikurse thuhet në Kur'an:
"Dhe në pasurinë e tyrekishin përcaktuar të drejtë për lypësin dhe për të ngratin (që ka nevojë por nuk lyp)." (Edh-dharijat: 19)
Se kush janë pra ata muslimanë të varfër të cilët kanë të drejtë në një pjesë të pasurisë së të pasurit, do të shohim më vonë. Nga këto urdhëra (imperative) qartë del se zeqati është obligim dhe e drejtë. Obligim i të pasurve ndaj të varfërve dhe e drejtë e të varfërve ndaj të pasurve. E ç'është më me rëndësi, kjo normë nuk mbeti vetëm si shkronjë e vdekur në letër por sikur që theksuam, u sanksionua me masa shteti dhe ashtu u zbatua në jetën e përditshme. Rëndësia e jashtëzakonshme e këtij institucioni (obligimi fetar, ibadet) qartë shihet nga fakti se në Kur'an urdhërohet rreth 70 herë, ndërsa së bashku me namazin 30 herë, p.sh.: "Falnie namazin dhe jepnie zeqatin".
"Atëherë pra, falnie namazin, jepnie zeqatin, respektonie All-llahun dhe të Dërguarin e Tij, All-llahu është i njohur me punën tuaj." (El-Muxhadele: 13)
Ata të cilët e japin zeqatin këtë veprim nuk e kryejnë për kotë. Zoti xh.sh. zeqatin e quan huazim për Të nga ana e besimtarëve, gjë që Ai shumëfish do t'ua rikthejë atëherë kur do t'u jetë e nevojshme:
"...Pra falnu dhe lexoni sa të jetë më lehtë prej tij dhe kryene me rregull faljen, jepeni zeqatin, huazoni (jepni sadaka) për hir të All-llahut, hua të mirë, se çka të përgati-tni për veten tuaj prej të mirave, atë do ta gjeni te All-llahu edhe më të mirë, shpërblim më të madh, e kërkoni falje prej All-llahut, se All-llahu është mëkatfalës, mëshirues!"
(El Muzzemil: 20)
Në Kur'an më tej qëndron:
"Andaj, jepja të afërmit atë që i takon, e edhe të varfërit edhe udhëtarit, e kjo është shumë më e dobishme për ata që veprojnë për hir të All-llahut dhe të tillët janë të shpëtuarit. (Er-Rum: 38)
Siç mund të vërehet edhe nga shumë ajete kur'anore zeqati numërohet si e drejtë e të varfërve dhe të ngratëve, dhe ata kanë të drejtë ta kërkojnë prej të pasurve t'ua paguajnë këtë.
?do ibadet (akt devotshmërie) që besimtari e kryen me bindje të thellë në All-llah, duke e konsideruar atë si dëshirë dhe urdhër të Tij, ka shumë shpërblime të kësaj dhe të botës tjetër. Gjithashtu edhe për kryerjen (dhënien) e zeqatit si ibadet All-llahu xh.sh. premton shpërblime të shumëfishta, ndërsa për moskryerje kërcënohet me ndëshkime të rrepta.
SHPËRBLIME PËR KRYERJE
Për sakrifikimet që besimtari i bën në emër të All-llahut xh.sh., Ai u premton shpërblime të shumëfishta: lumturi në këtë jetë kalimtare dhe në jetën tjetër të amshueshme.
"Mëshira ime ka përfshirë secilin send. Atë (Mëshirën) do t'a caktoj për ata të cilët u ruhen (mëkateve), e japin zeqatin dhe për ata që argumentet tona i besojnë."
(El A'raf: 156)
"Por, ata, që kanë thesar të diturisë dhe që si besimtarë të denjë besojnë atë që tu shpall ty dhe atë që u shpall para teje, ata që e falin namazin dhe japin zeqatin dhe që besojnë në All-llahun dhe në Ditën e gjykimit, të tillëve do t'u japim shpërblim të madh." (En Nisa: 162)
"S'ka dyshim se ata që besuan dhe bënë vepra të mira e falën namazin dhe e dhanë zeqatin, ata i pret shpërblim i madh te Zoti i tyre, ata nuk do të kenë kurrëfarë frike as brengosje." (El Bekare: 277)
Për atë që sakrifikoni do t'ju arrijë. Flijoni që t'a fitoni mëshirën e Zotit. Do të shpërbleheni për të gjitha bëmirësitë dhe s'do t'u bëhet hile."
a) HISTORIATI I INSTITUCIONIT TË ZEQATIT
Ky institucion i madh Islam dhe një ndër shtyllat më të forta të ndërtesës Islame, iu urdhërua muslimanëve qysh në Mekke. Mirëpo, pasi muslimanët ishin të bllokuar dhe në mënyra të ndryshme të nënçmuar e të ndjekur nga idhujtarët (mushrikët) e Mekkes, ata gjithashtu edhe në aspektin material u gjendën në një situatë të rëndë, ashtuqë ishte e pamundur që të aplikohej zeqati. Ky parim përsëri u urdhërua në Medine, vitin e dytë sipas Hixhrit, me ajetin:
"Falnie namazin dhe jepni zeqatin dhe falnu me ata që falen (bini në ruku me ata që bijnë)!" (El Bekare: 43) dhe që atëherë zeqati filloi të aplikohet.
Lartësia e zeqatit nuk u përcaktua me Kur'an sikur që nuk u përcaktua dhe nuk u precizuan detajisht as rregullat tjera, si p.sh. namazi dhe haxhxhi. Ato i sqaroi dhe i tregoi Muhammedi a.s. Ashtu që ai e përcaktoi edhe lartësinë e zeqatit. "Jepnie 1/40 pjesë të pasurisë suaj, dmth, 2.5 %. Ndërsa hz. Ebu Bekri dhe hz. Omeri r.a., këtë e sqaruan më detajisht. Kur përhapej Islami, këtë institucion Islam, të pasurit që donin të kalojnë në këtë fe e vështronin me rezervë. Ngase Islami u paraqit si një sistem i ri, në kundërshtim me sistemin e deriatëhershëm robërues, andaj siç transmetojnë disa historianë, në fillim fenë Islame e pranonin më së tepërmi të varfërit. Kjo mund të shihet edhe nga hadithi-sherif që e transmeton Buhariu, sipas të cilit Muhammedi a.s. e këshillon Muadh Ibën Xhebelin, të cilin e dërgonte në Jemen për të predikuar fenë (Islamin), që së pari ta thirrë popullin të besojë në një Zot - të Vetmin dhe se Muhammedi a.s. është pejgamber i tij, e nëse në këtë arrijnë sukses atëherë le t'ua tregojë (mësojë) faljen e pesëkohshit dhe, mandej t'ua porosisë dhënien e zeqatit si ndihmë varfënjakëve. Këtu qartë shihet niveli i kujdesit që e patën, ngase e dimë se njeriu është i prekshëm (emotiv) kur është në pyetje pasuria e tij. Pagimi i zeqatit, si sot pagimi i tatimeve, është brengë e shtetit. Sipas Tirmidhiut dhe Ebu Davudit qysh në kohën e Muhammedit a.s. qe bërë regjistrimi i atyre që janë të obligueshëm t'a japin zeqatin. Atë regjistrim e mbante vetë Muhammedi a.s., ndërsa u publikua nga hz. Omeri. Edhe pse e tërë bota arabe e përqafoi Islamin gjatë jetës së Muhammedit a.s. megjithatë, Islami nuk i çrrënjosi krejtësisht mbeturinat e idhujtarisë nga shpirtrat e tyre. Ende ekzistonin, si të thuash, muslimanët formalë. Nga të gjithë parimet Islame, zeqati ishte më i papërkrahshëm. Prandaj, pas vdekjes së Muhammedit a.s., disa fise për t'u liruar nga dhënia e zeqatit, iu bashkuan profetëve të rrejshëm, sikurse, Musejleme El-Kezzabi nga fisi Beni Hanife, El-Esved-Ul-Aansie, nga fisi Kahtan në Jemane dhe tjerë, të cilët theksonin se nuk dalin nga Islami, porse nuk dëshirojnë të japin zeqat. Kalifi Ebu Bekri kundër të tillëve filloi luftën dhe i detyroi që ta paguajnë zeqatin. Kur ia tërhoqën vërejtjen: - pse bën luftë me ato fise të cilat deklarohen si muslimanë, edhe pse nuk e paguajnë zeqatin, ai këtë veprim e arsyetoi me hadithin e Muhammedit a.s. që e transmeton Ibën Omeri: "Më është urdhëruar të luftoj kundër njerëzimit derisa të deklarojnë se Zoti është Një dhe se Muhammedi a.s. është i dërguar i Tij, deri sa ta falin namazin dhe të japin zeqatin, e kur të veprojnë ashtu do ta ruajnë gjakun dhe pasurinë e tyre prej meje, përveç atje ku kërkohet drejtësia e Islamit, ndërsa gjykimi përfundimtar i takon Zotit."
b) DOMETHËNIA E FJALËS "ZEQAT"
Në komentin "Kudurij", si edhe në leksikonin e gjuhës arabe shpjegohet se fjala "zeqat", (zekevatun), dmth, pastrim, pastërti ose larje. Kjo fjalë do të thotë edhe "zijadet" - zmadhim, lartësim. Sipas domethënies së parë, fjala zeqat do të thotë pastrim nga mëkatet, përmes mëshirës dhe faljes së Zotit, të cilën muslimani e meriton me dhënien e zeqatit dhe me plotësimin e vullnetit dhe urdhërit të Zotit, siç u vërejt kjo nga ajetet e cituara. Përmes kësaj njeriu lirohet dhe pastrohet prej shumë vetive të fëlliqta, e në rend të parë prej lakmisë pas begative të kësaj bote dhe grumbullimin e tyre. Zeqati i mposht dhe i zmbraps epshin, egoizmin dhe shumë ligësi tjera, të gjykuara nga feja. Me anë të zeqatit njeriu tregon se vullneti i Zotit i paraqet kënaqësi mbi interesat personale, mbi mirësitë materiale dhe se pasuria për të paraqet mjet të dhuruar nga Zoti me të cilën do ta fitojë mëshirën e Zotit, dashamirësinë e Tij dhe shpërblimin në dy botrat. Zeqati, paraqet një mjet edukues në aspektin moral. Ai nga shpirti njerëzor e largon krenarinë - si veti shumë të fëlliqur, që rrjedh nga pasuria. Zeqati bën që njeriu të vie deri te njohja e të vërtetës së madhe se vlera e njeriut shihet nga vetitë e tij morale dhe socialo-altruiste, e përmes kësaj mund të shihet edhe ajo se sa është njeriu anëtar i dobishëm i shoqërisë, siç thotë Muhammedi a.s.: "Më i mirë është ai që është më i dobishëm për shoqërinë." Si i tillë, zeqati paraqet pastrim të vërtetë të shpirtit të njeriut. Andaj, fjala "pastrim" është krejtësisht e arsyeshme si term teknik për këtë lloj sadake (lëmoshe). Fjala pastrim d.m.th., edhe pastrim i pasurisë nga e drejta e tjetërkujt, pasi ai që është pasuruar dhe është i obliguar për të dhënë zeqat s'mund të jetë i sigurtë edhe përkundër kujdesit më të madh se diçka e palejuar (haram) nuk është futur në pronësinë e tij. Dhënia e zeqatit nënkupton edhe kthimin e hakut atij që i takon. Nga komentimi i dytë sipas të cilit fjala zeqat dmth, siç edhe fjala zijadet - zmadhim, del se pasuria e muslimanëve që e japin zeqatin zmadhohet përmes "bereqetit" - dhuntisë së Zotit. Edhe kjo është e arsyeshme nga këndvështrimet socialo-etike, dhe është theksuar në Kur'an (2:265, 57:11). Në një hadith Muhammedi a.s. thotë: "Zoti e përcaktoi zeqatin vetëmse për ta zbukuruar tepricën e pasurisë suaj." Pra, vetëmse te besimtarët e mirë pasuria është dhunti e Zotit, siç thotë Muhammedi a.s.: "E mrekullueshme është pasuria në duart e njeriut të mirë".
c) A ËSHTË MË MIRË QË ZEQATI TË JEPET HAPTAZI APO FSHEHTAS
Sikur edhe çdo ibadet tjetër ashtu edhe për zeqatin kërkohet sinqeritet në emër të Zotit dhe për Zotin xh.sh..Me fjalë të tjera, kërkohet që ibadeti si akt devotshmërie të jetë ekspozim i sinqertë i besimit të paluhatshëm. Ibadeti i kryer me një bindje të këtillë është ibadet i vërtetë, i pranuar te Zoti dhe i shpërblyer. Sikurse edhe ibadetet tjera (me përjashtim të agjërimit)[9] edhe zeqati, edhe pse i kushtëzuar dhe i theksuar vetëm se me sakrifikime materiale, mund të kryhet edhe nga motive tjera, e jo nga besimi i paluhatshëm dhe plotësimi i vullnetit të Zotit. Prandaj dhënia e lëmoshës fshehtas është akt i vërtetë devotshmërie (sipas thënies: ?farë të jep dora e djathtë të mos e shohë e majta.") dhe shprehje e besimit të sinqertë. Kur'ani thekson: "Nëse jepni sadakën (lëmoshën), ajo është punë e mirë, por më së miri jepuani fshehtas. Me këtë u mbulohen një pjesë e mëkateve." (Kur'an) Në ajetin e lartpërmendur fjala është për sadakanë në kuptimin e gjërë të fjalës, sikur që sipas intencës së shumë ajeteve kur'anore nën fjalën "sadakë" mendohet për zeqatin. Mirëpo shume dietarë Islam thonë se zeqatin s'duhet kuptuar si sadakë (lëmoshë) e rëndomtë, për ç'gjë sjellin edhe shumë argumente të forta. Si të tillë këtë ibadet, analog me namazin, duhet kryer haptas dhe se kjo është për 25 herë më e vlefshme se kur kryhet fshehtas. Si shkas merret se në dhënien publike të zeqatit, nxiten edhe të tjerët në kryerjen e tij. Dhe ata qe konsiderojnë se zeqatin është më mirë ta japësh fshehtas, i sjellin arsyetimet, si:
a) ajeti i lartpërmendur e përfshin edhe zeqatin,
b) zeqati, së paku më vonë, u lirua nga sanksionet (mbikqyrjen) e organeve shtetërore dhe iu la vullnetit të lirë dhe bindjes së lirë të besimtarit sikur edhe sadakaja,
c) shumë të varfër që u përket zeqati, nga modestia nuk paraqiten haptas ta kërkojnë zeqatin.Me dhënien fshehtas ekziston më tepër mundësi që të vijnë deri te e drejta e cila u takon.
d) çdo ibadet, pra edhe zeqati, duhet të jetë shprehje e besimit të sinqertë në fe. Kryerja publike e tyre mundet me qenë e motivuar edhe nga dyfytyrshmëria, pra me motive dhe qëllime të tjera, siç thotë veç të tjerëve edhe Imam Gazaliu.[10] Këtë mundësi Kurani e parasheh dhe të dyfytyrshmit rreptë-sisht i gjykon duke thënë:
"Edhe ata që e japin pasurinë e tyre për sy e faqe të botës e nuk e besojnë All-llahun as ditën e Mbramë. E ai që e ka shok djallin, ai pra është shok i shëmtuar." (En Nisa: 38)
Dhënia fshehtas e zeqatit, është shenjë dhe dëshmi e besimit të pastër dhe si e tillë e shpërblyer nga ana e Zotit, dyfish (në këtë botë dhe në ahiret). Në Kur'an hasen ajete që njëlloj e porosisin dhënien e zeqatit haptas dhe fshehtas edhe ditën edhe natën, si p.sh.:
"Ata, të cilët pasurinë e vet e shpërndajnë (në rrugën e Zotit) natën dhe ditën, fshehurazi ose haptazi..."
(El Bekare: 274)[11]
Argumentet e tilla të forta Islame (Kur'ani dhe sunneti) për të dyja tezat ishin shkak që muslimanët e vertetë gjithmonë jepnin sadakë, edhe natën edhe ditën, edhe haptazi edhe fshehtas.
PIKËPAMJA JURIDIKE E ZEQATIT
Në çfarë përbëhet dhënia e zeqatit, cilët individë i përfshinë në pikëpamjen e dhënies dhe marrjes dhe cila pasuri vjen në konsiderim kur bëhet fjalë për zeqatin.
Definicioni (TA'RIF):
Ekzistojnë disa definicione rreth zeqatit. Njëri thotë: "Zeqati është obligim i muslimanëve të pasur që t'a japin një pjesë të pasurisë."
Një definicion tjetër thotë:
"Zeqati është obligim Islam i muslimanëve të pasur, që u jepet pa kompensim muslimanëve të varfër për një pjesë nga pasuria që e kalon masën më të vogël të caktuar (nisabin) dhe atë pasi ta ketë mbushur vitin, dhe që të mos u përket nevojave shtëpiake".[12] Definicioni i tretë që i përfshin të gjitha elementet e zeqatit dhe që më gjerësisht aplikohet, thotë: "Zeqati është dhënie nga pronësia e një pjese të caktuar sipas normave të sheriatit pa kompenzim edhe atë në emër të Zotit muslimanëve të varfër në fund të vitit, pasuri që i kalon nevojat personale dhe familjare "nisab", dhe nëse ai mall është dedikuar për tregti ose zma-dhimin e pasurisë në cilëndo qoftë mënyrë." [13]
Nga definicionet e lartpërmendura, e sidomos nga ky i fundit, shihen kryesisht këto elemente:
1.- zeqati është obligim i domosdoshëm i muslimanë-ve të pasur, që e kryejnë pa asnjëfarë kompenzimi,
2.- zeqati jepet në emër të Zotit,
3.- zeqati u jepet familjeve të varfëra muslimane,
4.- zeqati e përfshin pasurinë e caktuar qe shtohet apo që e synon shtimin dhe atë pasi të plotësojë vitin,
5.- zeqati jepet nga tepricat e pasurisë, jashtë nevo-jave personale edhe atë nëse ajo tepricë e arrinë shumën e quajtur "nisab".
ZEQATI SI OBLIGIM FETAR PA KOMPENSIM
Zeqati sikur që cekëm më parë iu është urdhëruar me Kur'an dhe sunnet muslimnaëve të pasur. Prandaj, zeqati është obligim fetar social- altruist i këtij grupi të muslimanëve (farzi ajn), që përbëhet në dhënien e një pjese të pasurisë muslimnaëve të varfër edhe atë pa kompensim. Zeqati dmth është akt devocioni (ibadet) i shprehur përmes sakrifikimit të pasurisë së vet në dobi të të varfërve, me fjalë të tjera, kjo është një shenjë konkrete e dashurisë ndaj të afërmëve. Për këtë shkak ky ibadet edhe quhet ibadet pasurie (ibadetun malijetun). Sipas kësaj zeqati nuk duhet të jetë si rezultat i dyfytyrësisë i motivuar nga ndonjë inspirim tjetër, përveç ndjenjës së obligimit ndaj të varfërve dhe kënaqjes së urdhërit dhe vullnetit të Zotit. Nga ky shkak porositet dhënia e zeqatit fshehtas siç theksuam edhe më parë. (Kur'an 2:271) ?do motivacion tjetër nuk i sjell efektet e duhura, nuk e arrin atë më të vlefshmen - mëshirën dhe dashamirësinë e Zotit, ngase Zoti e di se njeriu çfarë bart dhe ndjen në zemrën e vet, ashtuqë sipas mendimeve, qëllimeve dhe motivacioneve do t'a shpërblejë ose ndëshkojë. Kjo, në disa vende në Kur'an ceket, si p.sh.:
"Kijeni dro All-llahun se Ai di hollësisht për atë që veproni." (El Maide: 8)
Ndërsa Muhammedi a.s. thotë: "Vërtetë, veprat gjykohen sipas qëllimit. Njeriut i takon veçse ajo që e pati për qëllim." Duke e patur parasysh këtë si dhe faktin se zeqati në Kur'an urdhërohet si e drejtë e të varfërve në pasurinë e të pasurve, ai që jep zeqat s'ka të drejtë të kërkojë kompensim për të, e as që dhënien ta përcjellë me ndonjë nënçmim apo injorim ndaj atij që i jepet zeqati. Veprimi i tillë do të ishte dyfytyrësi prandaj është rreptësisht i gjykuar dhe i ndëshkuar, siç qëndron në Kur'an:
"Kush është ai që i huazon All-llahut një hua të mirë, e Ai t'ia shtojë atij shumëfish atë? All-llahu shtërngon (varfëron) dhe çliron (begaton) dhe kthimi juaj është vetëm tek Ai." (El Bekare: 245)
"Ata që për hir të All-llahut e japin pasurinë e tyre, e pastaj atë që e dhanë nuk e përcjellin me të përmendur dhe mburrje, ata e kanë shpërblimin e vet te Zoti i tyre, për ata nuk ka frikë, ata as që do të brengosen." (El Bekare: 262)
Sikur që shohim nga këto ajete, s'do të kenë asfarë shpërblimi ata që zeqatin e përcjellin me të përmendur, ose edhe më keq, me nënçmim.
"O ju që besuat, mos i prishni lëmoshat tuaja me të krenuar dhe ofendim siç bën ai që e jep pasurinë e vet sa për sy e faqe të njerëzve, e nuk e beson All-llahun as botën tjetër. Shembulli i Tij është si një gur i madh e i lëmuar që mbi të ka pak dhe e kur e godet një shi i madh e lë të zhveshur (lakuriq). Ata (formalistët) nuk arijnë asgjë nga ajo që punuan. All-llahu nuk e udhëzon popullin pabesim-tar." (El Bekare: 264)
"Një fjalë e mirë dhe një lehtësim (që i bëhet lypsit) është më e dobishme se një lëmoshë që përcillet me të keqe. All-llahu nuk ka nevojë për askë, është i butë".
(El Bekare: 263)
E tash të shohim se çfarë kushtesh kërkohen prej muslimanëve që janë të obliguar për të dhënë zeqat. Që një besimtar të jetë i obliguar të japë zeqat, kërkohen si për çdo ibadet tjetër ashtu edhe për këtë:
a) kushte të përgjithshme, dhe
b) kushte të veçanta.
Kushtet e përgjithshme janë:
1.- të jetë musliman,
2.- të jetë i mençur,
3.- të jetë i moshës madhore, dhe
4.- të jetë i lirë.
Kushtet e veçanta janë:
5.- posedimi ta ketë lartësinë e përcaktimit të dhënies së zeqatit. Nga kjo del se të tjerët që nuk i plotësojnë këto kushte nuk i nënshtrohen obligimit të dhënies së zeqatit, si të çmendurit, të miturit etj.
2.- NIJJETI - QËLLIMI
Sikur për çdo ibadet tjetër ashtu edhe për zeqatin nevojitet nijeti - qëllimi, që pjesa e caktuar e pasurisë të jepet si zeqat në emër të Zotit dhe për kënaqësinë e tij. Në rast se dikush jep një pjesë të pasurisë duke mos e pasur qëllimin për zeqat, atëherë ajo dhënie i numërohet si lëmoshë e rëndomtë - sadaka, e assesi zeqat.
3.- KUJT I TAKON ZEQATI
Njerëzit gjithmonë kanë jetuar në kushte të pabarabarta ekonomike. Disa duke qenë si më të vlefshëm ose më punëtorë, ose duke i pasur mjetet për prodhim, ishin më të pasur, ndërsa të tjerët, si jopunëtorë ose dukë mos pasur në dorë kurrgjë pos forcës fizike, mbetën të varfër. Kësisoj ndërmjet këtyre dy klasave të njerëzve kundërthëniet ekonomike ashpersohen ndërsa urrejtja e të varfërve ndaj të pasurve shtohet gjthnjë e më tepër. Islami, duke e marrë faktorin ekonomik si më më rëndësi për koekzistimin dhe harmoninë ndërmjet shtresave shoqërore, e përcaktoi zeqatin të obligueshëm, të patejkalueshëm, obligim të pashmangshëm për të pasurit, që tu ndihmojnë të varfërve, e të varfërit nga ana e tyre t'i kenë të drejtat e veta në pasurinë e të pasurve. Me anë të zeqatit si obligim të detyrueshëm fetar dhe me përmasat tjera social-altruiste, Islami e realizoi maksimën Islame: "Muslimanët janë vetëm vëllezër". Mirëpo, t'i përgji-gjemi pyetjes që shtrohet se kujt i takon zeqati. Për këtë përgjigjia është në Kur'an dhe pikërisht në këtë ajet:
"All-llahu caktoi obligim që lëmoshat (zeqati, etj.) t'iu takojnë vetëm, të varfërve (nevojtarëve), të ngratëve (që s'kanë fare), punonjësve (që e tubojnë), atyre që duhet përfituar zemrat (të dobtëve në besim), e duhet dhënë edhe për lirim nga robëria, të mbyturve në borxhe, (luftëtarëve) në rrugën e All-llahut dhe atij që ka mbetur në rrugë. All-llahu e di gjendjen e robërve, punon sipas urtësisë së Vet."
(Et Tevbe: 60)
Siç shohim nga ky ajet, kategoritë e të paaftëve, të cilëve u takon zeqati janë:
1.-"FUKARA.. Ata janë muslimanët e varfër në përgjithësi. Kjo kategori mund të ketë diç, por jo të mjaftueshme për ekzistencën, ose janë krejtësisht të varfër. Në këtë grup varfanjakësh bien ata që s'kanë asgjë, ose kanë por më pak se një "nisab".[14]
2.- "MESAKIN". Kjo kategori e të varfërve s'ka aspak pasuri, andaj janë të detyruar të kërkojnë lëmoshë. 3.- "AMILIN". Kanë qenë shërbëtorët të cilët merreshin me mbledhjen e zeqatit për ç'gjë nuk mundeshin të merrren me ndonjë veprim tjetër.
4.- "MUELEFETUL-KULUB"- janë personat te të cilët me kalimin në Islam e humbën pasurinë ndaj që të mos bëhej shkas problemi material që ata të ktheheshin në fenë e mëparshme, nevojitej që atyre t'u ndihmohej dhe t'u sigurohej ekzistenca materiale.
5.- "RIKAB"- robët.Këta janë individët të cilët e patën statutin e robërve. Duke pasur parasysh se atëherë sundonte sistemi skllavopronar, Kur'ani siç shohim, qartë thekson se zeqatin duhet dhënë robërve që të shëlbehen dhe të bëhen njerëz të lirë. Kjo tani kuptohet, është ngjarje historike dhe, se sa i rëndësishëm është ky institucion i lirimit të robërve, shihet nga tentimi dhe roli Islam për lirimin e robërve.
6.- "GARIMIN" - këta janë individë me borxhe të mëdha, që s'munden lehtë t'i paguajnë nëse shoqëria nuk u del në ndihmë.
7.- "FI SEBILILAH".- Luftëtarët në rrugën e Zotit. Ata janë nxënënsit të cilët e lëshojnë shtëpinë dhe komoditetin dhe shkojnë në botën e largët për shkak të arsimit dhe gjatë atij qëndrimi ballafaqohen me mungesën e mjeteve materiale dhe me vështirësi të tjera. Pastaj dijetarët të cilët tërë jetën e kushtuan dhe flijuan për dituri, për shkak të së cilës nuk mundën të merren me ndonjë veprim tjetër, andaj jetojnë në mospasje dhe varfëri.Me fjalë të tjera, me anë të zeqatit kërkohet t'u sigurohet jetë pa brenga që të munden edhe mëtej t'i kushtohen shkencës. (?farë stimulimi i jepet shkencës dhe dijetarëve në Islamin e madhëruar). Rëndësinë e shkencës dhe ndihmën e dijetarëve me mjete materiale Islami e thekson në mënyrë të veçantë. Kjo shihet nga ajo se, ky parim në lidhje me nxënësit dhe dijetarët (luftëtarët në rrugë të Zotit për të vërtetën), shpesh përsëritet në Kur'an, si p.sh.:
"(Jepni) për të varfërit që janë të angazhuar në rrugën e All-llahut dhe nuk kanë mundësi të gjallërojnë me tokë, duke qenë se ata nuk lypin, prandaj ai që nuk e di gjendjen e tyre mendon se ata janë të pasur. Ata i njeh nga vet pamja e tyre (të rraskapitur), por nuk kërkojnë e as nuk i mërzitin njerëzit. Pra, çkado që të jepni nga pasuria, s'ka dyshim se atë All-llahu e di shumë mirë." (El Bekare: 273)
Nxënësit dhe dijetarët mundohen në mospasje, andaj, ndoshta shumica edhe vuajnë nga uria, gjë që shihet qartë nga fytyrat e zbehura të tyre, por krenaria e tyre nuk i lejon që ta shtrijnë dorën. Ja, këta njerëz duhet të kërkohen dhe të ndihmohen përmes zeqatit. Në grupin e luftëtarëve në emër të Zotit konsiderohen edhe ushtarët, të cilët u shfaqen rreziqeve, i mbrojnë kufinjtë dhe lirinë e popullit të vet dhe të shoqërisë. Andaj shoqëria duhet t'i ketë parasysh dhe madje në këtë mënyrë t'i ndihmojë. Në kohën e formimit të parë të shoqërisë dhe shtetit Islam, ishin aktualë të gjitha grupet. Mirëpo, me përforcimin e shtetit Islam disa prej tyre nga vetvetja u zhdukën, ndërsa disa edhe zhvillimi kulturo-historik i zgjodhi. Kësisoj, në praktikën e soçme nuk vijnë parasysh p.sh. "Amilët" - mbledhësit e zeqatit, robërit dhe ushtarët. Ndërsa sa u përket individëve, që e kanë pranuar Islamin "Muelefetul-kulub", nënkuptohet se duhet të ndihmohen nëse janë të varfër, me zeqat dhe me të gjitha mjetet tjera që disponojmë, qofshin ato materiale apo morale.
SHKALLËZIMI I DHËNIES SË ZEQATIT
Sikur edhe çdo kontribut tjetër fetar, ashtu edhe zeqatin duhet dhënë individëve që u përksin kategorive të cekura duke filluar nga më i afërmi sipas lidhjeve familjare kah më i largëti, përpos atyre që dhënësi i zeqatit është i obliguar t'i mirëmbajë, gjë që theksohet në disa ajete kur'anore (17:20; 2:215) dhe në këtë hadithi sherif: "Fillo nga vetja me sadaka (kontribuim), e nëse të mbetet diçka, shpërndajua familjes! E nëse edhe pas kësaj diçka të mbetet, jepua farefisit (sipas shkallëzimit farefisnor), mandej, mëtutje, para vetes, djathtas, majtas (fqinjëve)".
Këtë hadithi sherif e cekëm vetëm si parim, që sillet për sadakanë në kuptimin e gjerë të fjalës, ndonëse, pa dyshim, mund të vlejë edhe për zeqatin.
Duke i analizuar këto dhe të ngjashme me këto porosi, fakihët Islamë (teologët dhe juristët) e precizuan dhënien e zeqatit duke e ndjekur këtë shkallëzim: vëllezërit, motrat, fëmijët e tyre, xhaxhallarët, hallat dhe fëmijët e tyre, tezet, dajallarët dhe fëmijët e tyre, e mandej farefisnia tjetër, duke filluar nga afria e gjinisë (shkallëzimi). Pas të lartpër-mendurve në rradhë vijnë fqinjët. Mëtej duhet cekur se zeqatin duhet dhënë në vendin ku banojmë. Ndërsa, dhënia në ndonjë vend tjetër nuk është e porositur përveçse nëse atje jeton ndonjë kushëri i dhënësit të zeqatit ose ndonjë musliman i varfër, i dobishëm për Islamin.
KUJT NUK I TAKON ZEQATI
Zeqati nuk mund t'i jepet:
1.- jomuslimanit,[15]
2.- atij që posedon pasuri të mjaftueshme për ekzistencë,[16]
3.- burri - gruas, as gruaja burrit, sipas imamit Adham, përderisa nxënësit e tij imami Jusuf dhe imami Muhamed sa i përket kësaj çështjeje thonë se gruaja e pasur mund t'ia japë burrit të varfër, derisa anasjelltas jo, sepse burri përndryshe është i obliguar ta mirëmbajë gruan,
4.-ascedentit (brezit ngjitës); - babait, gjyshit, nënës, gjyshes, e as brezit teposhtë (descedentit); - fëmijëve, nipërve, etj.;
5.- të marrit, as të miturit të cilët nuk e kuptojnë domethënien e zeqatit, mirëpo, kujdestarët e tyre në emër të tyre munden ta marrin,
6.- borxhliut të vet, për shkak të pastrimit të borxhit - të mbërthyerit e borxhit me zeqat. Kjo me qëllim që t'i shmangemi "hilei-sher'iut" (dredhive dhe spekullimeve). Kështu që me marrje - dhënien e zeqatit asgjë nuk arrihet.
7.- qiraxhiut të varfër s'mund t'i refuzohet nga zeqati qiraja e shtëpisë ose e dyqanit (shitores) dhe ngjashëm. Këtyre (sipas pikës 6 dhe 7) së pari duhet t'u jepet zeqati në dorë (temlik), e pastaj t'u merret qiraja.
8.- s'mundet të ushqehet i varfëri dhe atë ushqim t'ia ndalësh nga zeqati, ndërsa ushqimi mund të llogaritet në zeqat pasi që të jepet zeqati në dorë.
9.- zeqati s'mund t'i jepet familjes së Muhammedit a.s. (fisit Hashimij).
10.- pasi është parim që zeqati t'u jepet direkt në dorë individëve që sipas Kur'anit u takon, gjithashtu nuk lejohet që tu jepet shoqatave bëmirëse, dmth., shoqatave humanitare për të cilat nuk dihet me siguri në jua shpërndajnë atyre që Kur'ani i caktoi. Zeqati mund t'u jepet vetëm atyre shoqatave dhe institucioneve të cilat kanë "arkë" të veçantë nga i cila i ndihmojnë individët të përcaktuar më Kur'an.
P?RQINDJA DHE LLOJI I PASURIS? Q? I N?NSHTROHET ZEQATIT
U theksua se Kur'ani nuk e precizoi cila pjesë dhe cili lloj i pasurisë i nënshtrohet dhënies së zeqatit. Kur'ani Famëlartë në këtë pikëpamje thotë:
"...Të pyesin ty edhe se ç'do të të japin. Thuaj: "Tepricën" Kështu ua sqaron All-llahu argumentet ashtu që të mendoni (çka është mirë e çka është keq). Të mendoni për këtë dhe botën tjetër >>>>>>>>
..." (El Bekare: 219-220)
Me një komentim tekstual të këtij ajeti kur'anor jepet të kuptohet se besimtarët janë borxhlinj ta japin çdo tepricë jashtë nevojave personale dhe familjare. Sikur kështu të drejtkuptohej ky ajet se kujt duhet dhënë tepricën, do të mbetej e pazgjedhur se për cilën periudhë kohore punohet. Kësaj dispozite pra, i nevojitej koment. Komentin e tillë e dha ai që është më autentik për këtë çeshtje - Muhammedi a.s., komentuesi më kompetent i Kur'anit, me fjalët: "Jepnie çerekun nga 1/10 pjesë e pasurisë suaj!" Kjo shumë përndryshe është e barabartë me 2.5 %. Kjo me siguri nuk është ndonjë përqindje e lartë, prandaj të pasurit pa luhatje dhe shtrëngim mund ta japin. Bile bile, kjo është një përqindje e vogël duke pasur parasysh formulimin e gjerë kur'anor. Për ç'arsye Muhammedi a.s. e caktoi një përqindje të ulët është e qartë dhe e arsyeshme nga shumë shkaqe, e më kryesoret janë këto:
- Së pari, sepse është e përkrahur nga të pasurit,
- Pikë së dyti, sepse është i mjaftueshëm për ekzis-tencën e të varfërve, të paaftëve si dhe individëve të cekur në Kur'an, siç janë të varfërit, bile bile të aftë për punë.
- Shkaku i tretë qëndron në atë se, sikur të pasurit ta jepnin tërë tepricën, atëherë shumë varfanjakë, madje edhe ata të aftit për punë, do t'i largoheshin punës së ndershme, ngase puna dhe fitimi, sipas burimeve fetare konsiderohen si ibadet i posaçëm; dmth do t'i jepeshin dembelisë dhe ndejes së kotë, ndërsa nga ana tjetër atyre që janë produktivë, punëtorë, pra të pasur, do ta mbanin tërë barrën edhe të këtyre xhepaxhinjëve dhe parazitëve. Papunësia në Islam konsiderohet si një mëkat i posaçëm. Por, sa i përket vetë Muhammedit a.s., ai rreptësisht i përmbahej ajetit kur'anor të sipërpërmendur. Ai gjithmonë e jepte tërë tepricën. Madje, nevojat e tij familjare ishin në masë më të ulta bile mund të thuhet se ka jetuar edhe varfërisht. E tash të shohim në çka qëndron censusi (matësi) i pasurisë për përcaktimin e dhënies së zeqatit. Ky census në terminologjinë e fikhut (sheriato-juridik) quhet:
NISAB
Nisabi tregon pjesën më të vogël të pasurisë që mbetet jashte nevojave familjare dhe personale gjatë vitit (Havaixhi Aslije), që e obligon një musliman në dhënien e zeqatit. Nisabi, në realitet, është vlera e caktuar e arit ose e argjendit. Duke pasur parasysh llojin e pasurisë, nisabi përcaktohet sipas a) peshës, b) vlerës, c) numrit. a) Nisabi për ari dhe argjend përcaktohet sipas peshës; b) Për të hollat, letrat me vlerë dhe mallin tregëtar sipas vlerës, dhe c) Për bagëtinë sipas numrit dhe llojit të bagëtisë. Ndërsa për llojet dhe posedimet natyrore do të flasim më poshtë. Nënkuptohet se zeqati nuk do të jepet në llojin ose përmasën e pasurisë, që nuk e ka vlerën e nisabit, gjë që më së miri do ta ilustrojmë më poshtë. Mirëpo, nëse ka mbi vlerën e nisabit edhe më tepër se ai, atëherë për çdo nisab (më i madh se ai fillestar) do t'i përcaktohet përqindje e caktuar, të nënshtruar zeqatit, me fjalë të tjera, do të ndahet dhe do tu jepet individëve që u takon zeqati.
LËNDA E ZEQATIT
Lëndë për dhënien e zeqatit trajtohet pasuria që e plotëson vitin, me fjalë tjera, lënda që gjendet në duart e pronarit një vit. Kusht është gjithashtu që kjo pasuri të mos u shërbejë nevojave familjare sikur që janë banesa, ushqimi, qiraja, veshja,mjeti i nevojshëm për profesionin gjegjës, bagëtia për punë, pasuria e dedikuar për likuidimin e borxheve, ushqimet e nevojshme për ekzistimin e familjes etj. Nëse diçka nga kjo bie në mall tregëtar (për shitje) ose për zmadhimin e pasurisë, atëherë, nënëkuptohet, bie nën obligimin për dhënien e zeqatit.
Në "Havaixhi Aslije" (nevojat familjare) të liruar nga zeqati bien edhe stolitë e femrave - gurët e çmueshëm, margaritarët etj.
Ari dhe argjendi, pra janë lëndë zeqati, pa marrë parasysh dedikimin e tyre, nëse e plotëson përmasën e caktuar - nisabin.
Lëndë për zeqat janë:
1.- ari, argjendi, të hollat, (monedhat) dhe letrat me vlerë.
2.- malli tregtar,
3.- disa lloje të kafshëve shtëpiake, dhe
4.- kërkesat, - (kreditë).
Sipas mënyrës së përcaktimit të nisabit dhe përmasës ose vlerës që duhet dhënë si zeqat, mjetet e pasurisë ndahen në dy grupe:
GRUPI I PARË: Në këtë grup bien të hollat e gatshme, ari, argjendi, gjërat e vlefshme, stolitë, enët nga ari dhe argjendi ose legurat e tyre, malli tregëtar dhe kreditë.
GRUPI I DYTË: Në këtë grup bien: bagëtia e imët dhe gjedhet, prodhimet bujqesore, pemët dhe mineralet. Zeqati i gjërave të theksuara në grupin e parë gjendet duke u caktuar vlera e tyre në të holla që vlejnë në kohën e dhënies së zeqatit, ashtu që në mallin tregëtar merret vlera e nisabit (me përjashtim të arit dhe argjendit). Vlera e nisabit është 2.5 %.
ARI DHE ARGJENDI. Te ari dhe argjendi vlerësimi bëhet me matjen e peshës. Pesha fillestare për ari është 20 mithkal që i përgjigjet peshës prej 91.6 gram. Ky është për arin, dmth në këtë përmasë jepet gjysëm mithkal që është e barabartë më 1/40 pjesë ose përndryshe 2.5 %. Mandej, në çdo katër mithkal të ardhshëm jepet nga dy kirat (9.5 gram), gjegjësisht vlera e tyre në të holla. Ndërsa pesha fillestare për argjend është 200 dram, përkitazi 651.5 gram. Në këtë përmasë argjendi jepet 5 dram ose 16 gram që gjithashtu është 1/40 pjesë (2.5 %). Në 240 dram jepet një dram më tepër, gjegjësisht 6 dram ose 19.20 gram. Ashtu që në çdo 40 dram ose 128 gram më tepër, jepet nga një dram ose 3.20 gram argjend.
GJËRAT ME VLERË. Mjetet e arta dhe të argjendta, enët me legurat e tyre, etj., trajtohen si ari e argjendi dhe me peshim konstatohet nisabi sipas shkallës së lartpërmendur. Nëse ndonjë nga këto shërben si mall tregu, atëherë do të përcaktohet vlera dhe do të jepet 2.5 % nga vlera. Derisa te mallrat jo të tregut vlerësimi bëhet sipas përmasës së arit dhe argjendit të gravuar në atë mjet. Nëse mjetet në vete përmbajnë më pak ari e më tepër legura të tjera, atëherë sipas përqindjes së vlerës si zeqat jepet 2.5 % edhe atë vetëm nëse janë mall tregu. Nëse janë për nevoja shtëpiake, atëherë për ta nuk jepet zeqat, nëse ka më pak se një nisab ari ose argjend. Mirëpo, nëse më tepër mjete të tilla përmbajnë nisabin e arit ose argjendit, dhe nëse nuk u shërbejnë nevojave shtëpiake, atëherë paraqitet obligimi për dhënien e zeqatit.
MALLI PËR TREGTI. Nëse tregtari posedon në fillim ose në fund të muajit vjetor mall me vlerë të nisabit të argjendtë, edhe atë pas ndarjes së borxheve eventuale, është i obliguar të japë zeqat. Këtu nuk luan rol lloji i mallit. Kusht është, që ai mall të jetë nën posedimin e pronarit një vit dhe që në fund ta ketë vlerën e nisabit të argjendit. Nëse posedon mall (me përjashtim të arit dhe argjendit) edhe si tepricë nga nevojat shtëpiake, por që ai mall të mos jetë i dedikuar për tregti, në atë rast nuk është obligim të jepet zeqati për atë mall. Poseduesi i mallit të tillë është i obliguar të japë sadakatul fitrin, të therë kurban, ta mirëmbajë farefisin dhe t'i ndihmojë të varfërit.
KREDIA. Zeqati për kredi jepet për të hollat, arin, argjendin, gjërat e dedikuara për tregti dhe gjërat tjera me vlerë. Me këtë pajtohen të gjithë imamët e medhhebit hanefijë, me atë që tejkalohen vetëm në pyetjen: kur fillon ky obligim, atëherë kur përmbushen kërkesat e duhura apo e një pjese të tyre?
Imami Adham Ebu Hanife, në pyetjen për fillimin e dhënies së zeqatit për kredi sjell tri zgjedhje.
1. Për kërkesat tregtare, kur plotësohet 1/5 e nisabit;
2. Për kërkesat jotregtare kur paguhet tërësisht, dhe
3.Nëse kërkesat rrjedhin jo nga marrëdhëniet tregtare porse nga vetë ligji (si trashëgim, testament, mehër, qera etj.), është e nevojshme që tërë borxhi të paguhet me kusht që të kalojë një vit nga e drejta për shpagim.
Sipas imamëve, Muhammedit dhe Jusufit, muslimani është i obliguar të japë zeqat për të gjitha llojet e kërkesave pa marrë parasysh se a e kanë plotësuar.
Këtu së fundi duhet theksuar se zeqati mund të jepet në mall ose të holla, ose në të dy mënyrat.
BAGËTIA:
1.BAGËTITË E MËDHA:
a) Devet. Zeqat nuk jepet për ta nëse janë më pak se pesë. Në pesë deve jepet një dele. Kjo do të thotë se deri më 20 (gjegjësisht 24) deve jepet nga një dele. Prej 25 - 35 deve jepet nga një deve (dyvjeçare). Mirëpo, mbasi te ne nuk ka deve më gjerësisht për to nuk do të flasim.
b) Gjedhët. Gjedhët janë të liruar nga zeqati nëse numri i tyre është më i vogël se 30 kokë. Në 30 kokë gjedha duhet dhënë një gjedh dyvjeçar. Prej 40 - 59 krerë duhet dhënë një mëzat trevjeçar (musinun), prej 60 - 69 dy (tubiani); prej 70 - 79 jepet një mështjerrë prej tre vjet dhe një mëzat (musinetuan ve tubiani); prej 80 - 89 duhet dhënë dy mështerra trevjeçare (musinetani), prej 90 - 100 tre mështjerra, etj. Në çdo 30 meshtjerra tjera një mështjerrë e rritur ose dy të reja dyvjeçare, kurse në 40 një mështjerrë trevjeçare. Në gjedhe llogariten edhe demët (xhamus).
c) Kuajt.Për kuajt nuk jepet zeqat. Kjo bazohet në këtë hadithi sherif: "Muslimani s'ka obligim e zeqat për kuajt..." Zeqat nuk jepet edhe për kafshët shtëpiake që shërbejnë për punë, viçat, demët dhe shqerrat.
2. BAGËTITË E IMTA. Në bagëti të imëta numë-rohen dhitë dhe delet. Për kopenë e deleve ose dhive që numëron 40 - 120 krerë, jepet një dele. Prej 121 - 200 jepen dy dele. Prej 201 - 399 jepen tre dele.Prej 400 jepen katër dele.
Kafsha që jepet si zeqat doemos duhet të jetë e shëndoshë. S'mundet me qenë e vjetër dhe e gjymtë. Gjithashtu s'mund të bashkohen dy kope të ndara e as që dy kope të bashkuara të ndahen, me qëllim të ikjes nga dhënia e zeqatit.
Nëse dy ortakë posedojnë ndonjë pasuri, atëherë ata njëlloj e japin zeqatin.[17]
Kur është fjala për zeqatin e bagëtive duhet cekur edhe këtë: Nëse dikush ka bagëti në mal ose kullota (sevaim), që e mban për ripjellje dhe për shfrytëzimin e prodhimeve të tyre, dhe njëkohësisht nëse këtë bagëti e mban më tepër se gjashtë muaj (në kullotë), është i obliguar të japë zeqat për të. Nëse ajo bagëti ndahet si mall tregu dhe atë të shitet e gjallë ose pasi të theren, obligim është të jepet 2.5 % sikur për mallrat e tregut. Për bagëtinë që pjesën më të madhe të vitit ushqehet në grazhd (alufe) dhe sikur që cekëm, shërben për punë, nuk është obligim të jepet zeqat, pa marrë parasysh numrin e tyre.
3. PRODHIMET BUJQËSORE. Nga të gjitha prodhimet bujqësore, që merrën nga ato fusha dhe livadhe të cilat ujiten me ujë rrjedhës (Muasejl) ose u janë të ekspozuara shirave, jepet 1/10 pjesë (ushur) si zeqat. Ndërsa për prodhimet që ujiten artificialisht, jepet 1/20 pjesë.
Sipas imami Adhamit, këtu për zeqat sasia e të hyrave nuk është kompetente e as që e merr parasysh kohën e posedimit të këtyre prodhimeve. Pra, zeqat doemos të jepet për prodhimet bujqësore pa marrë parasysh sasitë e mbledhura dhe kohën e posedimit.
4. FRUTAT. Meqënëse edhe frutat konsiderohen si prodhime bujqësore, edhe për to vlen parimi i sipërpërmendur.
5. MINERALET. (Xehet). Për të gjitha llojet e xeheve jepet 1/5 ose 20 % zeqat, në rast se një person posedon aso pasurie, ngase posedimi i tillë konsiderohet si dobi luftarake, plaçkë lufte, andaj edhe këtu vlejnë parimet për plaçkë lufte.
KOHA E DHËNIES SË ZEQATIT
Edhe pse në definicionet e lartpërmendura nuk ceket koha e dhënies së zeqatit, këtë e praktikoi praktika në botën Islame. Duke e pasur parasysh se zeqati është një lloj ibadeti, ai jepet gjatë Ramazanit, muajit të devotshmërisë së shumëfishtë.
All-llahu xh.sh. këtë muaj e dalloi dhe e dekoroi mbi muajt tjerë. Ai në këtë muaj e nderoi njerëzimin me dhuntinë më të madhe të veten - Kur'anin a.sh., të cilin në këtë muaj filloi t'ia shpallë Muhammedit a.s.. Edhe agjërimin u'a obligoi njerëzve në këtë muaj. Andaj, muaji i Ramazanit është muaj i devocionit intensiv, i riforcuar me ibadete pasurie: sadakatul - fitri, zeqati dhe kontributet tjera fetare, që bashkarisht duhet t'ia japin shpirtin ibadeteve trupore dhe shpirtërore, ashtuqë agjërimi i Ramazanit ta arrijë qëllimin e tij të vërtetë. Kjo nuk do të thotë se zeqati nuk mund të jepet edhe gjatë muajve tjerë të vitit.
DOMETHËNIA DHE QËLLIMI I ZEQATIT
Sikur që pamë nga sqarimet e deritashme, zeqati është një nga pesë obligimet themelore të fesë Islame. Ai është strumbullar i një sistemi të degëzuar dhe të ndërlikuar social, aplikimi prerë i të cilit e solli shoqërinë e parë Islame deri në lulëzimin e paparamendueshëm të shpejtë, progresin dhe zhvillimin në të gjitha lëmitë, e posaçërisht asaj të ekonomisë. E paçmueshme është domethënia e zeqatit. Të shumëfishta janë caqet e tij. Që kjo krejtësisht të shpjegohej do të nevojiteshin një grumbull me libra. Mirëpo ne këtu do të mundohemi ta rrrumbullaksojmë në disa rreshta.
Tani më është thënë se zeqati si obligim i domos-doshëm fetar për muslimanët e pasur, paraqitet njëkohësisht edhe si e drejtë e të varfërve. Kjo e drejtë e tyre është e siguruar me sanksion të dyfishtë - të kësaj dhe të botës tjetër. Sanksioni i kësaj bote qëndron në atë që kategorisht, në mënyrë imperative, Zoti xh.sh. e urdhëron udhëheqësinë e shtetit Islam që madje edhe me dhunë ta marrë nga ata që nuk e japin vullnetarisht. Ndërsa sanksioni i asaj bote është në premtimin e Zotit për shpërblime të pamasëshme atyre që vullnetarisht e japin, ose, dënim për ata që nuk e japin, sepse në kësi rastesh ata e mbajnë dhe e hanë të drejtën (hakun) e huaj (të të varfërve), gjë që Zoti xh.sh assesi nuk e fal.
Sa është i madh ky përcaktim social Islamik! Sikur të mos kishte tjetër atëherë edhe kjo do të mjaftonte që ta normalizojë gjendjen sociale dhe t'i largojë dallimet dhe kundërshtimet në shoqëri, që i shkakton kapitali i pangopshëm dhe lakmues. Por, ky është përcaktim i sanksionuar, siç e përmendëm më lart. Besimtari i vërtetë nuk lejon që të vijë “amili” (ekzekutori, tragambledhësi), e as që do të lejonte që praktika e tillë të ekzistojë. Ai këtë e kryen, pasiqë Zoti ashtu do, ngase Ai urdhëron. Po, a ka për besimtarin diçka më të shenjtë se të veprojë sipas vullnetit të Zotit. Kur besimtari është i bindshëm në besimin e vet, a nuk është dhënia e zeqatit vertetim më i mirë i besimit të sinqertë dhe të thellë?
Besimtari i vërtetë këtë e kryen me falenderim të madh ndaj të Lartmadhëruarit për dhuntitë të cilat ia dhuroi, i tëri është i kënaqur kur është në gjendje që ta kryejë edhe këtë urdhër të Zotit, dhe ta përfitojë dashurinë dhe dashamirësinë e Tij në të dy jetërat.
Ky dhe përcaktimet tjera sociale për të cilat do të flasim, në Islam,me fjalë tjera, e kanë domethënien e ralizimit të dashurisë ndërnjerëzore, dashuria ndaj të afërmit është krejtësisht e siguruar.
Cili mund ta mohojë madhërinë dhe domethënien e këtij përcaktimi hyjnor, i cili qëndron lart mbi përcaktimet sociale, jo veç të religjioneve të mëparshme, por edhe të shumë doktrinave sociale të mëvonshme?
Edhe pse Islami e pranon pronësinë private, në realitet inisiativën e pronësisë private, të cilën madje edhe e shpejton, ai me këtë dhe përcaktimet tjera sociale e përkufizon grumbullimin e pashpirtë të kapitalit. Ai, me fjalë të tjera, nuk lejon grumbullimin sa e sa më të madh të kapitalit nga njëra anë e cila kapitalistët i bën të pangopshëm, dhe nga ana tjetër krijimin e masave të mëdha të proletarëve të uritur, të cilët, të ngopur me urrejtje ndaj të parëve do të detyroheshin së fundi, që me rrugën e revolucionit të përgjakur, të vijnë deri te të drejtat e veta. Për paraqitje të tilla në fushën e krishterizmit kemi mjaft shembuj. Këso gjërash në Islam asnjëherë nuk kanë ndodhur, duke i falenderuar doktrinës Islame social-altruiste, e cila është aplikuar dhe përmbajtur me përpikëmëri.
Me dhënien e zeqatit dhe kryerjen e doktrinave tjera sociale, fjalët Kur'anore:"Muslimanët janë vetëm vëllezër", - nuk mbeten vetëm fjalë të shkruara në letër. Muslimanët e vërtetë janë ndihmuar dhe ndihmohen vëllazërisht. I varfëri e merr atë që i nevojitet për jetë dhe kësisoj zhduken shkaqet e kriminalitetit, të cilat rrejdhin nga skamja dhe uria, sikur: vjedhjet, kriminalitetet, vrasjet, bile edhe vetëvrasjet. Zhduken edhe aktet tjera amorale dhe poshtëruese në të cilat e shpie uria: prostutuimi dhe ligësitë e tjera shoqërore të cilat e dërgojnë nëpër ndëshkimore, varre, çmendina, shtëpi publike etj. Zhduken faktorët të cilët shkaktojnë lëvizje anarkiste dhe nihiliste të cilat janë të panjohura në botën Islame. Me praktikimin permanent të obligimeve sociale, e në rend të parë zeqatit, njerëzit e pasur lirohen. Dhe jo veç atë, ata bëhen lëndë bekimi për shumicën e të varfërve. Në të kundërtën nuk u jetohet, sepse vazhdimisht gjenden në shënjestër, urrehen. Frika i ndjek në çdo hap. E humbin lirinë, atë që është më e vlefshme për çdokënd. Bëhen robër të pasurisë së vet, e shpesh edhe viktima të saj. Kjo është karakteristikë për regjimet kapitaliste. Islami këtë e shmangi. Me dhënien e zeqatit nga të pasurit, shteti dhe qetësia në të janë të sigurtë. Nuk janë të nevojshme armata - organet e sigurimit publik. Në ato shtete ku nuk është zgjidhur problemi i të varfërve, harxhohen shuma të mëdha për mbajtjen e qetësisë dhe rendit publik. Në shtetet ku praktikohet ky urdhër hyjnor - zeqati, e gjithë kjo nuk ekziston sepse nuk është e nevojshme.
Urtia hyjnore e shpallur përmes Islamit i dinte të gjithë këta faktorë - shkaktarë dhe pasojat e ligësisë, andaj edhe e përcaktoi këtë obligim - zeqatin (dhe të ngjashme me të). Zeqati, me fjalë të tjera është themeli më i fortë në të cilën ndërtohet godina e sigurisë, e harmonisë dhe e asaj socialo-ekonomike. Por, zeqati nuk është mënyra e vetme e zgjedhjes së problemit social në shoqëri. Ai është, sikur që thamë, strumbullar i sistemit të degëzuar social, e që do t'i shqyrtojmë më vonë.
KONTRIBUTET E OBLIGUESHME NË PRAG TË BAJRAMIT TË RAMAZANIT
Definicioni (ta'rif): Sadakatul - fitër, është obligim fetaro-pronësor Islam (ibadeti malije) i muslimanëve të pasur, që kryhet para ditës së parë të Bajramit, me dhënien e vlerës së përcaktuar të prodhimeve ushqimore ose vlerën e tyre në të holla muslimanëve të varfër. Nga definicioni i mëparshëm qartë dalin këto elemente: 1) SADAKA-UL-FITRI- (obligim fetar). Duke pasur parasysh se në Kur'an nuk ekzistojnë dispozita, të cialt e urdhërojnë rreptësisht sadakai-fitrin, andaj ai nuk e ka karakterin e obligimit kategorik sikur që e ka zeqati. Në bazë të shumë urdhërave kur'anore të kuptimit të gjerë sa i përket zeqatit dhe kontributeve fetare në përgjithësi, juristët Islamikë sadakai-fitrin e karakterizuan si "vaxhib", e jo si obligim kategorik të detyrueshëm (farz).
Të shumta janë porositë e Muhammedit a.s., të cilat kanë karakter urdhërues; të cilat ua përshkroi muslimanëve të pasur. Disa prej tyre thonë: "Agjërimi i Ramazanit do të ndalohet ndërmjet qiellit dhe tokës dhe s'do të çohet në qiell derisa të jepen fitrat".
Nga ky hadith qartë kuptohet se agjërimi i Ramazanit i atyre që janë borxhlinj në dhënien e fitrave nuk do tu pranohet përderisa nuk i japin ato. Sikur edhe zeqati, ashtu edhe sadakai-fitri, shërben si legjitimacion i besimit të sinqertë dhe si i tillë është ibadet i posaçëm që e afron besimtarin kah Zoti dhe Mëshira e Tij (tekarrub ilellahi). Kjo në Kur'an është në më shumë vende e theksuar. i dyshimtë është besimi i atyre të cilët nuk e vertetojnë me dëshmi konkrete përkushtimin ndaj Zotit - me vepra të mira (ibadetet pronësorë në rend të parë), ndërsa aktet e tyre fetare formale (lutja - namazi dhe ngjashëm), vepra nga shprehia ose, edhe më keq, nga dyfytyrësia. Ky ibadet i tillë formal vështirë se do të pranohet dhe shpërblehet te Zoti. Në çdo rast, shpërblimi i tyre për ibadetet e zhveshura (namazi, agjërimi, etj.), do të jetë më i vogël te Zoti se i atyre që edhe japin nga pasuria e tyre në formë zeqati, sadakai-fitër dhe lloje tjera të ndihmave.
Një hadith tjetër:
Transmetuesi (raviu) i këtij hadithi thotë:
"I Dërguari i Zotit e përcaktoi sadakai-fitrin si obli-gim të domosdoshëm duke thënë:
-"Siguroni (të varfërit) në këto ditë (Bajrami)!"
Theksuam se Muhammedi a.s., këtë obligim të të pasurve ndaj të varfërve shpesh e cekte dhe i urdhëronte që domosdo t'i ndihmojnë të varfërit në këto ditë Bajrami. Ai thoshte:
"Furnizoni në këto ditë, që të mos përlahen në kërkimin e ushqimit të përditshëm!"
Nga aspekti fetar, mëtej sadakatul-fitri shërben si lëndë për fisnikërimin dhe pastrimin e shpirtit nga mëkatet e mundshme, të cilat e kanë përshkuar muslimanin gjatë muajit Ramazan, duke mos u ruajtur nga fjalët e kota, fjalët e fëlliqta, veprimet e papëlqyeshme ndaj të tjerëve etj., gjë që del nga moskuptimi i agjërimit të Ramazanit dhe mosmen-dimi për rëndësinë dhe rolin e Ramazanit në edukimin moral dhe përsosshmërinë e besimtarit. Sadakai-fitri e pastron agjërimin e Ramazanit dhe si i tillë agjërimi do ta arrijë cakun dhe do të lartësohet në qiell, siç thuhet në hadithi-sherifin e lartpërmendur, e që qartë potencohet edhe në këtë hadith:
"I Dërguari i Zotit (s.a.v.s.) e përcaktoi sadakai-fitrin si obligim të domosdoshëm për muslimanët e pasur për shkak të pastrimit nga mëkatet e fituara nga bisedat e kota, fjalët e ndyta dhe ngjashëm".
Domethënia e sadakai-fitrit si institucion socialo-altruist në sistemin e përcaktimeve sociale është i dukshëm, andaj këtu nuk do të flasim për të më gjerësisht.
TË OBLIGUARIT E SADAKAI FITRIT
Për dhënien e sadakai fitrit janë të obliguar të gjithë muslimanët dhe muslimanet e pasura. Nuk është kusht mosha madhore sikur te ibadetet tjera. Andaj edhe fëmijët janë të obliguar të japin sadakai fitër. Por, në emër të tyre këtë obligim do t'a kryejë babai i tyre ose kujdestarët e tyre (jetimëve) nëse janë të pasur. Nëse fëmijët nuk kanë pasurinë e vet sadakatul-fitrin në emër të tyre e jep prindi i tij ose gjyshi, në rast se nuk ka prind. Edhe për fëmijën që lind para Bajramit të Ramazanit do të jepet sadakai fitër, sikur që ky obligim bie nga ai që vdes para Bajramit. Gjithashtu edhe mosbesimtari i cili e pranon fenë Islame në këtë kohë duhet dhënë sadakai fitrin. Ndërkaq nëna, për fëmijën që nuk ka baba (kuptohet nëse fëmijët janë bonjakë), nuk është e obliguar që për të të japë sadakai-fitrin, madje edhe nëse është ajo e pasur. Këtu duhet cekur edhe atë se kujdestari i familjes është i obliguar ta japë fitrin edhe për shërbëtorët e vet.Burri pra, për gruan e vet nuk është i obliguar të japë, mirëpo mundet në rast se ajo është e varfër. Anasjelltas nuk mundet. Edhe muslimani i pasur që për shkaqe të arsyeshme nuk e ka agjëruar muajin e Ramazanit është i obliguar t'i japë fitrat.
KUSH KONSIDEROHET SI MUSLIMAN I PASUR?
Që një njeri të jetë i obliguar në dhënien e sdakai-fitrit, sipas imami Adhamit, duhet të posedojë aq pasuri sikur që obligohet me zeqatin. Kjo do të thotë se, duhet poseduar pasuri, që përtej nevojave vjetore shtëpiake t'i mbetet së paku pasuri prej një "nisabi", vlen sa nisabi i argjendit (641,5 gram). Tre imamët tjerë (themeluesit e mez'hebeve): Maliku, Shafiu dhe Hanbeli thonë se sadakai fitrin duhet dhënë çdo musliman të cilit në ditën e parë të Bajramit jashtë nevojave familjare i tepron aq sa vlen sadakai fitri.
Pasi qëndrimi i të tre imamëve ka mbështetje më të fortë në burimet e sheriatit Islam, ndaj dhe ky qëndrim është i pranuar në përgjithësi në botën Islame, dhe muslimanët i përmbahen përpikërisht.
Ky institucion shumë bukur e shpreh shpirtin social të solidaritetit altruist Islam.
KOHA E KRYERJES SË KËTIJ OBLIGIMI
Qëllimi i sadakai fitrit është që të furnizohen musli-manët e varfër më prodhimet e nevojshme gjatë ditëve të Bajramit, që të mos jenë të pikëlluar dhe të brengosur për shkak të skamjes atëherë kur muslimanët e pasur gëzohen, ndaj edhe ky obligim fillon me agimin e ditës së parë të Bajramit të Ramazanit dhe zgjat deri sa të kryhet namazi i Bajramit. Por, duke pasur parasysh atë që edhe të varfërve duhet t'u mundësohet që në kohë të përgatiten për Bajramin, më mirë është (mustehab) që të jepët një ose dy ditë para, ndërsa mundet të jepet edhe gjatë muajit Ramazan. Këtu duhet cekur se nëse fitrat nuk jepen para namazit të Bajramit atëherë mund të jepen edhe pas namazit, e në këtë rast kjo nuk është më sadakai fitër, por lëmoshë e rëndomtë, këtë Muhammedi a.s. qartë e thekson:
"Kush e jep sadakai fitrin para namazit të Bajaramit, do t'i pranohet te Zoti si sadakai fitër, ndërsa kush e jep pas namazit të Bajramit, atëherë ajo do t'i numërohet si sadaka e rëndomtë."
Pra: "Muhammedi a.s. ka urdhëruar që sadakai fitri të jepet para se të ta falet namazi i Bajramit." (Hadith)
LËNDA DHE VLERA E SADAKAI FITRIT
Si "sadakai fitër", në person jepet gjysmë "sa'a" grurë ose miell gruri, ose një "sa'a" elb, miell elbi, misër dhe hurma.
"Sa'a" është masë arabe për peshë që peshon 3.32 kgr. Kjo jepet për të gjitha prodhimet e lartpërmendura përpos grurit. Gruri ose mielli i grurit jepet gjysmë "sa'a" ose përndryshe 1.66 kgr. Por, në vend të sadakai fitrit mund të jepet kundërvlera në të holla duke e bërë mirë llogari çmimin e grurit në atë kohë. Shumica mendojnë se fitrat nuk mund të jepen në prodhime të tjera përpos të lartpërmendurave, bile edhe grurin e përjashtojnë, mbasi veprat arabe të fikhut nuk e përmendin. Në lidhje me këtë duhet përmendur, se shumë fakih (juristë të sheriatit) qëndrojnë në atë se sadakai fitri mund të jepet edhe në prodhime të tjera, (mish, yndyrëna, djath, etj.), mbasi thonë: "Kur mundet sadakai fitri të jepet në të holla me të cilat marrësi i tyre mund të blejë çkado, është e logjikshme se mundet të jepet edhe në prodhime tjera". Ky qëndrim është krejtësisht i arsyeshëm. Gjatë kësaj vetëm duhet pasur parasysh që të mos jepet më pak se sa që vlen sadakai fitri në grurë.
KUJT I TAKON SADAKAI-FITRI
Edhe sadakai fitri në princip u jepet individëve të cilëve u jepet edhe zeqati. Pra, ata janë individët të cilët s'kanë aspak pasuri, ose ajo që kanë nuk u mjafton për nevojat familjare. Mirëpo, te sadakai fitri përparësi u jepet muslimanëve të mirë dhe të varfër.
Përsa i përket asaj se kujt nuk mund t'i jepet sadakai fitri vlejnë përcaktimet sikurse edhe për zeqatin. Ai dmth, nuk mund t'i jepet paraardhësëve dhe pasardhësve më të afërt (bij, nipa, prindër etj.).
DOMETHËNIA DHE QËLLIMI I SADAKAI FITRIT
Tani më folëm më lart për këtë çështje. Këtu mund t'i shtojmë edhe disa fjalë. Pamë se sadakai fitri është i lidhur me Ramazanin, muajin e agjërimit dhe ibadetit të shumëfishtë dhe se duhet kryer më vonë në ditën e parë të Bajramit, para faljes së namazit të Bajramit.
Në praktikë, në aspektin e këtij problemi në tërë botën Islame, është pranuar qëndrimi i Malikut, Enesit dhe Ahmed Ibën Hanbelit, se dhënia e sadakai fitrit lirisht mund të quhet edhe paraqitje më masive social-altruiste. Kjo është kështu sepse siç pamë edhe sipas imamëve të lartpërmendur, sadakai fitrin është i obliguar ta japë secili që në ditën e parë të Bajramit çka ka tepricë nga pasuria, madje sa një sadakai fitër. Në këtë mënyrë nuk do të mbetej asnjë musliman i varfër që nuk do të përfshihej në këtë shenjë konkrete të dashurisë, solidaritetit dhe ngushëllimit me vëllanë e vet musliman. Ata që janë të obliguar ta japin këtë ndihmesë fetare këtë e bejnë me kënaqësi, sepse e dinë se me këtë rast e kryejnë vullnetin e Zotit me qëllim që të fitojnë mëshirën dhe dashamirësinë e Tij. Ndërsa zhvillimin e ndjenjës dhe ngushëllimit ndaj të afërmit e bëri agjërimi i Ramazanit, i cili bëri që edhe i pasuri t'a shijojë rëndësinë e skamjes dhe urinë e vëllezërve të tij të ndjerë.
Me dhënien e sadakai fitrit dhe sadakave tjera, musli-mani i pasur në mënyrë konkrete, me sakrifikimin e pasurisë së vet për mirësinë e shoqërisë, e falenderon Zotin xh.sh. për pasurinë që ia ka dhënë, dhe që i mundësoi ta kryejë këtë akt fetar (ibadet) për të cilën Zoti do ta shpërblejë më shpërblime të përhershme dhe të pafundme. E kjo është dëshira e vetme e muslimanëve, caku përfundimtar kah i cili tenton dhe është i gatshëm të sakrifikojë gjithçka.
THERJA E KURBANIT
Pamë se, për Ramazanin janë të lidhura edhe shumë akte të tjera fetare socialo-altruiste. Nga këto më e rëndësishmja është dhënia e zeqatit, sadakatul fitrit dhe sadakave tjera - ndihmesave fetare. Edhe bajrami i kurbanit është gjithashtu, ditë sakrifikimi e natyrës pronësore nga ana e të pasurëve në dobi të të varfërve. Andaj edhe Bajrami i Kurbanit emërohet si ditë sakrifikimi (idul adha). Kjo është domethënia e tij.
Sakrifikimi në këto ditë të shenjta të Bajramit të Kurbanit shprehet përmes therjes së kafshëve të caktuara, të cilat emërohen "kurban" ose sakrificë. Edhe ky akt fetar bie në ibadetet pronësore (ibadetet malije).
Ky ibadet pronësor është urdhëruar me ajet kur'anor.
Nga fjala "venhar" - "dhe therr kurban", qartë kupto-het obligimi (vaxhib) i muslimanëve, që të therin kurban. Këtë obligim vetë Muhammedi a.s. e sqaroi me veprimin e tij (sunnetin), që e shohim këtë traditë të cilën e shënon Muslimi nga Enesi r.a.:
"I Dërguari i Zotit, Muhammedi a.s. me dorën e vet theri dy desh të bardhë dhe të brirëzuar, duke lexuar Bismilen dhe takbiret."
HISTORIATI.- Edhe në fetë tjera politeiste janë të njohura sakrifikimet. Pjestarët e këtyre feve këtë e bënin që t'i mëshironin zotat e tyre. Shumë nga ata popuj përpos flijimeve në kafshë flijonin edhe njerëzit. Sakrifikime të tilla bënin p.sh. fenikasit e vjetër, persianët, asirasit, egjiptasit etj. Në Egjipt për shembull, ishte traditë që për çdo vit të hudhet në Nil nga një femër e bukur dhe e dekoruar. Kjo traditë mizore zgjati deri në ngadhënjimin e arabëve muslimanë ndaj egjiptasve të cilët këtë traditë e ndërprenë. Tradita të këtilla deri vonë kanë ekzistuar edhe te shumë fise të egra në Afrikë, Australi dhe shtete të tjera. Te hebrenjtë, sipas Biblës, flijimi i kafshës të cilën klerikët e digjnin në altar, konsiderohej si akt më fetar - akt devocioni. Sakrifikimet te të krishterët u shndërruan në djegien e qirinjëve. Prandaj edhe te të krishterët vijon tradita e djegies së qirinjëve për mëshirë (faljen) e shpirtrave të vdekur dhe plotësimin e dëshirave të të gjallëve.
Përcaktimi Islam i therjes së kurbanit daton shumë para Muhammedit a.s. dhe aludon në prejardhjen e kurbanit të cilin i pari e theri Ibrahimi a.s.. Tradita, sa i përket kurbanit të Ibrahimit a.s., në një version të shkurtër shënon se Ibrahimi a.s., ka qenë i detyruar ta lëshojë vatrën e vet dhe të shpërngulet në territorin e Mekkes së sotme. Gjendej në pleqëri të thellë. Nuk kishte fëmijë. E luste Zotin që t'i falë djalë vetëm t'a shohë, dhe mandej për dashurinë ndaj Tij, ta flijojë. Dëshira iu plotësua. Kur djali ishte rritur, sheh një ëndërr ku një zë ia tërheq vërejtjen ta plotësojë premtimin të cilin ia dha Zotit xh.sh. Dhe Ibrahimi vendos për atë hap të rëndë. Ia tregoi këtë vendim djalit të vetëm Ismailit. "Babai im, bëj ç'të është urdhëruar", - qe përgjigjia e djalit. Babai e dërgoi në një vend dhe mori me vete një thikë shumë të mprehtë. Kur e shtriu djalin për ta plotësuar betimin, në çastin e fundit, dëgjoi zërin: "Ibrahim, ndal". Kur Ibrahimi u kthye, e pa një melek me një dash në dorë, i cili lexonte tekbiret: "All-llahu Ekber"(Zoti është më i madhi). Kur meleku arriti deri te Ibrahimi i tregoi lejen e Zotit që ta therë dashin në vend të djalit, Ismailit. Kësisoj, me mëshirën e Zotit u shpëtuan edhe Ibrahimi Habibullah edhe djali i tij Ismaili.
Domethënien e mëtëjme të kësaj ngjarjeje do ta sqarojmë më poshtë.
ANA JURIDIKE E KËTIJ OBLIGIMI
Meqë ky obligim i therjes së kurbanit bazohet në burimet fetare (Kur'an dhe sunnet), edhe juridikisht është i sqaruar në detaje. Prandaj këtë obligim të muslimanëve të pasur do ta sqarojmë në pika të shkurtëra edhe për nga aspekti juridik.
1.KURBANI OBLIGIM FETAR.
Therja e kurbanit është obligim i domosdoshëm fetar (vaxhib) për muslimanët e pasur. Sikur zeqati dhe zekatul fitri edhe kurbani është ibadet pronësor. Ky obligim del, sikur që pamë nga imperativi kur'anor, "venhar" - "dhe ther kurban". Kryerja e këtij dhe urdhërave të tjerë do me thënë afrim kah Zoti dhe Mëshira e Tij (tekarrub ilellahi), sepse ky është akt fetar dhe rezulton me sevap - shpërblim te All-llahu xh.sh.. Ndërsa moskryerja e këtij obligimi shkakton hidhërimin dhe dënimin e Zotit.
Meqë therja e kurbanit është një lloj sadake, por e detyrueshme, kjo sipas disa juristëve Islamë të med'hebit Hanefij është e dobishme të kryhet edhe për të vdekurit. Ndërsa disa fakih konsiderojnë se për të vdekurit nuk duhet, madje është edhe mekruh të theret kurban.[18]
Muslimani i vërtetë i cili është i obliguar të therë kurban, s'do ta lë pas dore e as që do ta nënçmojë, posaçërisht nëse e di domethënien dhe rolin e këtij obligimi.
2.TË OBLIGUARIT.
Sipas mendimit të imami Adhamit, që në përgjithësi edhe praktikohet, obligimi i therjes së kurbanit bie mbi të gjithë muslimanët e rritur, të cilët janë të obliguar të japin zeqat dhe janë në shtëpi së paku në një nga tre ditët e Bajramit. Që të jetë më e qartë duhet cekur se këta të obliguar, të cilët si tepricë pasurie posedojnë sa një nisab argjend, kanë borxh të therin kurban vetëm për vete. Ata pra, nuk kanë borxh të therin kurban për gruan dhe fëmijët. Gruaja, nëse është e pasur, gjithashtu borxh e ka që për vete të therë kurban ashtu siç i kryen edhe obligimet e tjera fetare. Për fëmijën e mitur, nëse është i obliguar për shkak të posedimit të pasurisë do të therë kurban babai i tij ose kujdestari i tij. Personi i çmendur konsiderohet sikurse fëmijët e mitur.
3.- KOHA E THERJES SË KURBANIT.
Ky obligim mund të kryhet gjatë tre ditëve të Bajramit të kurbanit. Mirëpo, obligimi i kryerjes së këtij akti në ato vende ku ka xhami dhe ku falet namazi i Bajramit pason menjëherë pas faljes së këtij namazi. Në ato vende ku nuk falet ky namaz mund të theret qysh në agun e ditës së parë të Bajramit të kurbanit. Ky obligim mund të kryhet derisa të perëndojë dielli në ditën e tretë të Bajramit të kurbanit. Nëse i obliguari edhe ditën e tretë nuk arrin ta therë kurbanin atëherë duhet që ato të holla t'ua shpërndajë të varfërve.
4.- LËNDA E KURBANIT.
Si kurban mund të theret bagëti e imët njëvjeçare (dele, desh, dhi, cjap), lopë dyvjeçare, ose deve pesëvjeçare. Në parim, kafshë më të reja se këto nuk mund të theren për kurban. Mirëpo, bagëtia e imët e cila është më e vjetër se gjashtë muaj, ndërsa është rritur dhe duket se është njëvjeçare, mundet të theret si kurban. Për të qenë i vlefshëm kurbani, kusht është që të jetë krejtësisht i shëndoshë. Nuk lejohet që të jetë i sëmurë ose me të meta (i verbër, me një sy, pa vesh, pa bisht, etj.), e as shumë i dobët.
Bagëtia e imët mund të theret vetëm për një person ndërsa gjedhet mundet edhe për shumë persona (deri në shtatë). Domethënë, mundet që deri në shtatë vetë të bashkohen për therjen e një kurbani të madh, por me kusht që të gjithë ta kenë qëllimin për kurban, e jo të kenë qëllime të ndryshme (dikush për kurban e dikush për nevojat e veta).
SI VEPROHET GJATË THERJES SË KURBANIT
Kurbanin, sipas rregullave, duhet ta therë vetë i obliguari. Në rast se ai nuk mundet, atëherë duhet të paktën të marrë pjesë. Në këtë rast kurbanin duhet ta therë ndonjë musliman, qoftë edhe grua apo fëmijë, në rast se i di rregullat e therjes. Në rast se nuk ka ndonjë musliman që do ta kryente këtë akt, atëherë mundet ta therë edhe ndonjë jomusliman - i krishterë ose hebre, në rast se janë besimtarë. Ai i cili e ther kurbanin duhet të thotë: "Bismilahi, All-llahu Ekber"! Kafshën duhet shtrirë në anën e djathtë, t'i lidhen tre këmbë dhe të drejtohet kah kibleja. Thika duhet të jetë shumë e mprehtë që të mos mundohet shumë kafsha. Dhe kafsha ripet atëherë kur është krejtësisht e ngordhur.
SHPËRNDARJA E MISHIT DHE LËKURËS.
Mishi i kurbanit ndahet në tre pjesë të barabarta. Një pjesë mbahet për nevojat familjare, pjesa e dytë u jepet fqinjëve dhe shokëve, ndërsa pjesa e tretë u jepet të varfërve. Në rast se i varfëri ther kurban, sipas disa fakihve mundet që dy pjesë t'i ndalë për nevoja familjare, ndërsa pjesën tretë ta japë. Nëse kurbani është i përgjëruar (nedhër) ose i porositur, atëherë i gjithë mishi jepet për të varfërit.
Përsa i përket lëkurës, mundet të mbahet për vete me kusht që, vlera e saj në të holla t'u jepet të varfërve. Lëkura e kurbanit mund t'u jepet edhe institucioneve dhe shoqatave humanitare, qëllimi i të cilave është ndihmesa e të varfërve, në rast se ka shoqata dhe institucione të tilla në atë vend. Lëkura e mbajtur për vete duhet të mbahet e pastër dhe të përdoret për falje.
DOMETHËNIA DHE QËLLIMI I KËTIJ PËRCAKTIMI
Edhe ky përcaktim (normë) Islam ka domethënien dhe qëllimin më të thellë, përpos anës së dukshme, formale dhe përpos domethënies së pastër fetare, si akt devocioni (ibadet) për të cilin cekëm diçka më lart.
Në aspektin fetar, pra, qëllimi përfundimtar i këtij ibadeti është fitimi i mëshirës së Zotit dhe afrimi kah Zoti përmes veprave të mira, përmes sakrificave të bëra duke i ndihmuar të varfërit në përputhshmëri me ajetin kur'anor:
"E kush punoi ndonjë të mirë, që peshon sa grimca, atë do ta gjejë. Dhe kush punoi ndonjë të keqe, që peshon sa grimca, atë do të gjejë." (Ez Zelzele: 7-8)
Këtu qëndron qëllimi i institucionit të kurbanit, meqë edhe vetë fjala kurban, do të thotë afrim (kah Zoti).
Qëllimet e kësobotshme të kurbanit janë të shumë-fishta. Më të rëndësishmet janë:
a) SOCIALE. Edhe bajrami i kurbanit është gëzim për të gjithë muslimanët. Prandaj, nuk mundet të ketë ndonjë shtëpi muslimane që të mos e shijojë këtë gëzim. Por, meqë ka edhe të varfër, të cilët nuk mund t'ua përgadisin fëmijëve të vet këtë ditë bajrami ashtu siç dëshirojnë, prandaj janë të obliguar të pasurit t'u ofrojnë ndihmë me këtë mish të cilin muslimanët e varfër nuk janë në gjendje ta blejnë. Muslimanët e pasur janë në realitet, moralisht të obliguar, borxh e kanë që në të gjitha rastet t'i ndihmojnë vëllezrit e varfër muslimanë. Por, nga ana tjetër, mëshira e Zotit deshi që të pasurit, t'i obligojë me një detyrë altruiste, dashuri konkrete dhe solidaritet ndaj të varfërve.
Muslimani i vërtetë, pra, nëse është i pasur, këtë obligim do ta kryejë me kënaqësi, sepse është i vetëdijshëm dhe i bindur se me një veprim të tillë kryen një vepër të madhe, një akt të madh - ibadet konkret para All-llahut xh.sh., ibadet ky i shprehur në formë të dashurisë ndaj të afërmit.
b) MORALE.- Kurban do të thotë dashuri e shprehur ndaj Zotit, dashuri e shprehur me kryerjen e urdhërave të tij. Kurbani është dashuri konkrete ndaj të afërmit - fije e artë që i lidh të gjitha aktet e devocionit (ibadetet), të cilat ua përshkruajti Zoti muslimanëve. Njëra pa tjetrën janë me shumë të meta dhe të zbrazëta.
Në aspektin moral kurbani shumë vlen në jetën e mus-limanit. Ky akt devocioni te muslimani zhvillon ndjenjën e solidaritetit, të ngushëllimit me të tjerët, posaçërisht me vëllezrit e varfër muslimanë, sepse në sakrifikimin e njërit për tjetrin, qëndron edhe mirësia dhe shpëtimi i shoqërisë në përgjithësi. Në aspektin moral, mëtej, kurbani bën që të largohet nga shpirtrat e muslimanëve ndjenja e kopracisë, lakmisë dhe cilësive të tjera negative.
FLIJIMI MATERIAL DHE PERSONAL
Të parashtruarit e sakrificave është, e simbolizuar me therjen e kurbanit, jo veç si legjitimacion i besimit dhe devocionit të sinqertë, por edhe si ekspozim i gadishmërisë, që t'a sakrifikojë jo vetëm pasurinë e vet, por nëse ka nevojë, për dashurinë e Zotit dhe ngadhënjimin e realiteteve të Tij sikur që ishte rasti me Ibrahimin a.s., i cili ishte i gatshëm ta flijojë djalin e vetëm, Ismailin, për dashurinë e Zotit.
Ai qe sprovim i robit të devotshëm të Zotit, Ibrahimit a.s..Kur ai qe i gatshëm t'a flijojë atë me të cilin nuk mund të krahasohet asgjë në këtë botë, atëherë Zoti i dërgoi ndihmë. U shpëtuan edhe Ibrahimi edhe djali i tij Ismaili, i cili tregoi aq përultësi të madhe ndaj babait dhe vullnetit të Zotit, saqë rast i tillë nuk mund të gjendet as më herët as më vonë.
Rezultati i sprovimit të këtij robi të Zotit është dëshmia simbolike se vetëm në sakrifica të mëdha qëndron edhe suksesi, ngadhenjimi i madh ndaj fuqive të errësirës, mbi ligësinë në të gjitha format e saj. Në këtë edhe qëndron domethënia më e thellë dhe simbolike në Islam.
Muslimani i vërtetë doemos të jetë i tillë. Atij as fëmija, as pasuria, e as jeta e vet nuk mund t'i jetë më e dashur se Zoti dhe Vullneti i Tij. Vullneti i tij është, që muslimani të jetojë sa për vete aq edhe për të tjerët, sipas parimit që shpreh shpirtin e Islamit në këtë drejtim:
"Më i miri është ai njeri, që është më i vlefshëm për njerëzit". (Hadith)
Historia e të kaluarës së famshme të shoqërisë së parë Islame është përplot shembuj flijimesh personale dhe materiale, si ai i Ibrahimit a.s. që ishte i gatshëm të flijojë për dashurinë e All-llahut.
Ndaj edhe lulëzonte jeta si e individëve ashtu edhe e shoqërisë në çdo aspekt: politik, fetaro-moral, social-ekonomik, kulturor, etj.
Prandaj muslimanët për një kohë të shkurtër krijuan një histori të madhe dhe të famshme.
"FIDJE"
Shumë parime fetaro-Islame, tërheqin pas vetes edhe obligimin e shëlbimit - "fidjes". Ato shëlbime (gabime) më shpesh janë të natyrës social-ekonomike, siç edhe do të shohim më poshtë. Shëlbime të tilla janë lirimi i robërve, gjë që ishte një masë e madhe sociale në kohën e vet, ushqimi dhe mbathja e të varfërve dhe ngjashëm. Edhe kjo është karakteristikë për shpirtin Islam si doktrinë sociale. Një lloj i tillë i shëlbimit të gabimeve është prishja e agjërimit të Ramazanit. Kjo qëndron në ateë: Nëse një musliman (muslimane) aq është i plakur dhe i pafuqishëm sa që agjërimi vërtet do ta dëmtonte, ai atëherë është i liruar nga agjërimi. Mirëpo, nëse ai është i pasur atëherë ai duhet që për çdo ditë që nuk e ka agjëruar, t'i japë ndonjë të varfëri nga dy racione bukë në ditë, ose sadakai fitrin, - me fjalë të tjera, 1.66 kg grurë ose kundërvlerën e tij në të holla. Kjo është sikur që thamë obligim i të pasurve. Ndërsa të varfërit për thyerjen e këtillë vetëm do t'i luten Zotit të Lartmadhëruar që t'i falë.
II.OBLIGIMET SOCIALE TË ÇDO MUSLIMANI
Në këto obligime bien:
A.- Ndëshkim për thyerjen e disa parimeve - "kefareti",
B.- Lëmosha jo e obligueshme - sadaka, dhe
C.- Vasijeti në caqe bëmirëse - "vakëfi".
A. NDËSHKIMET PËR SHKELJET E DISPOZITAVE - KEFARETET
Jurisprudenca e sheriatit, si jurisprudencë hyjnore, burimet kryesore të së cilës janë Kur'ani dhe Sunneti u përcakton muslimanëve obligime ose ndëshkime vullnetare të vetvetes për gabimet, që bëhen me thyerjen e parimeve të ndryshme fetare. Ato janë "kefaretet". Të gjithë këto kefarete janë obligime, përpos tjerave edhe të natyrës altruiste, meqë me to urdhërohet shpërndarja e pasurisë materiale në dobi të të varfërve. Muslimani i vërtetë, që t'i shpëlajë mëkatet nga shpirti i vet, të fituara me moskryerjen e ndonjë parimi fetar, moralisht është i obliguar që të shëlbehet. Përndryshe do të përgjigjet dhe do të ndëshkohet në botën tjetër - ahiret, ku ndëshkimet do t'i zgjasin aq sa do t'i përcaktojë Zoti.
Kefaretet janë disa lloje:
- Kefareti - haxhxh;
- kefareti - savm;
- kefareti - jemin;
- kefareti - zihar dhe
- kefareti - nedhër.
I. KEFARETI - HAXHXH. Ky është kompenzim (shëlbim) për thyerjen e disa rregullave të haxhxhit. Haxhxhiu, derisa i kryen përcaktimet e haxhxhit, është i detyruar të kryejë disa obligime dhe ceremoni, ose nga disa duhet përmbajtur dhe t'i nënshtrohet një regjimi të posaçëm, i cili dallohet nga e përditshmja, jeta e lirë. Ai duhet bile edhe ndryshe të veshet, nuk mund të mbajë veshje të qepura, porse duhet të mbulohet me dy copa pëlhure. Nuk ka të drejtë të bartë kësulë. Doemos të jetë kokështruar, e në këmbë mund të ketë vetëm nalle. Nuk mund të ketë marrëdhënie seksuale, s'ka të drejtë të vrasë kafshë, të parfymoset, të qethet, të rruhet etj.
Nëse haxhxhiu nuk u përmbahet këtyre parimeve, por e thyen ndonjë prej tyre, është i obliguar që ndaj vetvetes të aplikojë ndëshkim vullnetar, kompenzim (shëlbim) - kefaret, sipas rëndësisë së shkeljes së ligjit, që përbëhet në:
a).- therjen e kurbanit;
b).- dhënien e sadakës (lëmoshës);
c).- kompensimi i vlerës së kafshës së gjuajtur, bimës së dëmtuar dhe ngjashëm dhe
d).- agjërim.
Në fikh janë paraparë dhe normësuar deri në detaje të gjitha parimet dhe kefaretet. Për çdo thyerje, pra, është i për-caktuar ndëshkim përgjegjës ose kompenzim për mëkatin e bërë. Ashtu p.sh., nëse haxhxhiu e parfumos një pjesë të trupit, doemos të therë një kurban dhe mishin t'ua ndajë të varfërve. Gjithashtu, nëse haxhxhiu e mbulon kokën gjatë tërë ditës i nënshtrohet obligimit të dhënies së sadakës (lëmoshës). Raste të tilla që haxhxhiu i'u nënshtrohet "kefareteve" ka shumë.
Nga e gjithë kjo del se tendenca e Ligjdhënësit ka qenë që ana socialo-altruiste e haxhxhit ta arrijë kulminacionin, dhe që muslimanët e varfër ta shijojnë këtë dhuratë të haxhxhit.
Siç shihet pra të gjitha përcaktimet janë të natyrës socialo -altruiste. E tërë kjo shkon kah ajo që gjendja ekonomike dhe standarti i jetës së muslimanëve të varfër të ngritet. Kur merret parasysh se sa haxhxhinj vijnë nga të gjitha anët e botës, dhe se numri i madh i tyre do të bëjë ndonjë gabim dhe do ta japë kefaretin, e qartë është se sa e madhe është dobia për shtresat e varfëra të muslimanëve të atjeshëm.
Këtu duhet cekur edhe atë se, haxhxhiu fillon me dhënien e sadakasë qysh kur niset nga shtëpia e vet.
2."KEFARETI - SAVM" - KOMPENZIM PËR PRISHJEN E AGJËRIMIT
Nëse një musliman që është i obliguar të agjërojë, me vetëdije apo po të prishë agjërimin, obligohet që t'a aplikojë kefareti - savmin - që përbëhet nga këto "ndëshkime":
a).- të liruarit e ndonjë robi (rëndësi historike);
b).- të agjëruarit dy muaj rresht. Nëse këtë nuk është në gjendje ta kryejë për shkaqe shëndetësore, atëherë,
c).- të ushqyerit e 60 të varfërve, të cilëve do t'u jep nga dy racione, ose një të varfër ta ushqejë 60 ditë, duke i dhënë nga dy racione bukë në ditë.
Kjo është ajo, pra, që duhet bërë çdo musliman me qëllim të larjes së mëkateve eventuale.
3."KEFARETI-JEMIN"- KOMPENZIM PËR THYERJEN E BETIMIT
Edhe thyerja e betimit është e sanksionuar me kefaret.
Ka tre lloje përbetimesh në emër të Zotit, prandaj edhe shëlbimet janë të ndryshme..Këto betime kanë emërime të ndryshme edhe atë:
1)- "GAMUS" - betim. Be e rrejshme e qëllimtë. Ky është një mëkat i madh, i madh sa që me asgjë nuk mund të kompenzohet. Për këtë gabim, e posaçërisht nëse i është bërë dëm nderit të dikujt ose interesit të ndonjë tjetrit, përbetuesi i tillë patjetër do ta vuajë dënimin në jetën e ardhshme. Këtë mëkat e sanksionojnë edhe ligjet e kësaj bote të të gjithë popujve.
2)- "LAGV". Ky është përbetim i rrejshëm nga hutia (eror in personam aut rem). As ky përbetim nuk i nënshtrohet kefaretit. Kundërvajtësi mund të jetë i gabueshëm vetëm para Zotit, pra, edhe i dënuar për nehat, me fjalë tjera, për atë pse nuk investon mundin që ta verifikojë vertetësinë e asaj gjëje për të cilën betohet; dhe
3)-"MUN'AKIDE". Ky përbetim është nedhër, për-betim në emër të Zotit për ndonjë gjë që ka të bëjë me ardhmërinë. Ky betim, afër mendjes, nuk ka të bëjë me punët që njeriu është i obliguar t'i kryejë, sikur që janë kryerja e parimeve fetare, porse me ato të cilat nuk është i obligueshëm t'i kryejë.
Në këtë rast përbetuesi i nënshtrohet kefaretit, që përbëhet nga:
a). Lirimi i ndonjë robi,
b). Të ushqyerit ose veshëmbathja e 10 muslimanëve, nëse këtë nuk mundet atëherë,
c). Nga agjërimi i pandërprerë i tre ditëve.
4."KEFARETI - DHIHAR"
Ky është shëlbim, të cilin muslimani është i obliguar ta ktyejë në rast se e krahason gruan e vet me nënën, me motrën ose me ndonjë grua tjetër me të cilën nuk ka të drejtë të martohet. (Traditë e vjetër arabe). Muslimanit të tillë nuk i lejohet (sipas rregullave të sheriatit) që të takohet me gruan deri sa ta paguajë "kefaretin", sikur te prishja e agjërimit me qëllim dhe mosagjërimi i paarsyetuar gjatë Ramazanit.
5.KEFARATI NEDHËR
Përputhet me kefaretin munakid, që e cekëm më parë.
SADAKAJA, - LËMOSHA NË PËRGJITHËSI
Nga ajo që e shpjeguam më sipër, pamë se obligimet sociale-fetare të muslimanëve - "ibadetet pronësore" - janë themelet anësorë në të cilat ngritet ndërtesa e dukshme e Islamit dhe fuqia ekonomike e shoqërisë Islame. Pamë se qëllimi i të gjithë këtyre institucioneve është i shumëfishtë: ibadet Zotit dhe brengë për njerëzit, për individin dhe kushtet ekonomike në të cilat jeton, meqë nga individët formohet shoqëria, pra dobësimi dhe rënia e individëve sjell dashur padashur në shkatërrimin e shoqërisë. Prandaj Zoti xh.sh. që të mos ndodhte kjo, menjëherë pas besimit (të shprehur përmes kushteve themelore - sharte), e vendosi në obligim sakrifikimin e pasurisë me qëllim të shmangies së mjerimit ekonomik të individëve të pafat, dhe për qëllime tjera bëmirëse.
?farë rëndësie Islami i jep faktorit ekonomik, ndihmës ndërmjet muslimanëve në pasuri materiale dhe sakrifikimin e tyre në qëllime bëmirëse si dhe për mirësinë e gjithë shoqërisë, më së miri shihet nga Libri i Zotit (Kur'ani) i cili fillon me fjalët:
"Elif, Lamë, Mimë. Ky është libri që nuk ka dyshim në te (sepse është prej All-llahut) është udhëzues për ata që janë të devotshëm. Të cilët e besojnë të fshehtën, e kryejnë faljen (namazin) dhe prej asaj që Ne u kemi dhënë, ata japin (zeatë, sadaka etj.)" (El Bekare: 1-3)
Sikur që shohim nga këto fjalë të Zotit, menjëherë pas besimit në "të padukshmen" (Zotin, Ditën e Gjykimit, etj.), ceket dhënia, harxhimi i pasurisë për mirëvajtjen e shoqërisë, pastaj qëllimi bëmirës, që dmth. se, shpëtimi i individëve, besimtarëve, qëndron në besimin e sinqertë të restauruar me vepra të mira të shprehura përmes sakrificave materiale në dobi të të varfërve, në dobi të shoqërisë. Ndaj njëra pa tjetrën nuk mund të jenë të plota. Këtë e vërtetojnë shumë ajete kur'anore dhe thënie të Muhammedit a.s. (hadithe): "Besimi dhe veprat e mira janë si dy shokë të pandarë. Njëri pa tjetrin nuk vlejnë." (Hadith). Besimi i sinqertë pra, edhe aplikimi i pesë obligimeve themelore fetare nga të cilat disa janë krejtësisht e disa pjesërisht të natyrës sociale, është kusht që një pjestar i Islamit të jetë musliman i vertetë. Pra edhe përcaktime, të cilat në shikim të parë nuk duken të natyrës sociale, e edukojnë besimtarin në shpirtin social, ne shpirtin e solidaritetit dhe ngushellimit të njërit ndaj tjetrit, vëllait ndaj vëllait dhe anasjelltas. Me qëllim të mbrojtjes, sidomos të progresit ekonomik dhe të mirëqënies së shoqërisë Islame, përpos obligimeve sociale (ibadeti malije), të cilat i shqyrtuam lartë, Zoti xh.sh. na urdhëroi dhe na porositi edhe shumë masa të cilat këtu do t'i quajmë si altruiste (dashuri ndaj të afërmit). Ato janë:
a) Sadakat dhe lëmoshat e joobligueshme të përditshme;
b) Bëmirësitë në përgjithësi - ihsan; dhe
c) Harxhimi i pasurisë në caqe bëmirësie - infak fi sebililah.
Këto obligime të muslimanit, për dallim nga ato të lartpërmendura, nuk janë të sanksionuara me sanksione juridike të kësaj bote. Ato më tepër i janë lënë vetëdijes dhe bindjes fetare, të sanksionuara me sanksione të Zotit (shpërblim në këtë botë dhe ndëshkim në ahiret), me të cilat nënkuptohet muslimani i vërtetë, si besimtar i përbetuar, nuk do të luajë dhe nuk do t'i nënçmojë, meqë veprimi i tillë do të thotë mosbesim. Përkundrazi, ai do t'i shfrytëzonte të gjitha mundësitë, duke mos kursyer asgjë, që edhe këto obligime t'i kryejë, dhe ta meritojë mëshirën dhe dashamirësinë e Tij, si më e rëndësishmja dhe nga ana tjetër, falenderimin e shoqërisë si anëtar i vetëdijshëm të cilit nuk i është njëlloj se a është shoqëria e tij e fortë ose e dobët. Prandaj muslimani duhet të japë sadaka me aq forcë dhe mundësi me të cilat disponon.
- SADAKAJA - LËMOSHA JO E OBLIGUESHME
Sadaka ose lëmosha është aktivitet fetar social-altruist, obligim moral i besimtarëve të sinqertë, e cila në domethënien e vet më të ngushtë, do të thotë ndihmesë individëve të varfër materialisht, në të holla ose ndihmesa tjera materiale. Ky obligim del nga shumë ajete kur'anore, si p.sh.:
"O ju që besuat, para se të vijë një ditë kur nuk do të ketë as shitblerje as miqësi, e as ndërmjetësim, jepni nga ajo me çka ne u furnizuam" (El Bekare: 254)
Kjo do të thotë se vazhdimisht duhet ndarë sadakanë edhe atë sipas mundësive materiale, sepse vdekja është më afër sesa areteri, siç thuhet në Kur'an, që të mos befasoheni. Në këtë moment mendonte edhe Muhammedi a.s. gjë që shihet në këtë hadith: "I erdhi një njeri Muhammedit a.s. dhe e pyeti: -Cila lëmoshë është te Zoti më e vlefshme? - Të japësh, deri sa je i shëndoshë, deri sa pasurinë e ke lakmi dhe gjakon pas saj, ndërsa i frikohesh varfërisë. Atëherë jep e mos prit momentin, që shpirti të të vij në fyt e mandej me vasijet t'ua lësh diçka këtij, diçka atij, sepse ashtu-ashtu, gjithë ajo pasuri ytja u takon të tjerëve." Me një rast tjetër Muhammedi a.s. thotë: "Dhënia për sadaka e një dirhem deri sa njeriu është shëndoshë dhe i ri, është më mirë se dhënia e 100 dirhemave para vdekjes". Nuk është e tepërt të cekim edhe ndonjë ajet kuranor, sikur:
"Besoni All-llahut dhe të dërguarit të Tij dhe jepni nga ajo që Ai bëri trashëgues në të, se ata që besuan prej jush dhanë për hir të Zotit, ata kanë shpërblim të madh.
(El Hadidë: 7)
KUALITETI I LËMOSHËS
Pra, ajo që jepet si sadaka duhet të jetë kualitative, bile edhe kuantitative (sipas sasisë) e vlefshme, që marrësi i asaj sadakaje vërtetë të ketë dobi. Nuk mund të jetë ndonjë hedhurinë, diçka e pavlefshme, që nuk paraqet ndonjë vlerë. Ajo që jepet, pra, doemos të jetë diçka që e duam dhe nga e cila nuk mund të ndahemi. Atëherë arrihet dashuria e Zotit - caku i sadakës. Nëse jepet diçka e pavlefshme, vallë është kryer sakrifikim a vepër e mirë, a thua ai i pafati iu shmang fatkeqësisë? A thua duhet nga ana e Zotit të shpërblehet ndonjë vepër e tillë? Shpërblimi do të arrijë, porse do të varet nga sakrifikimi i kryer. Kur'ani këtë e thekson duke ua tërhequr vërejtjen besimtarëve në më shumë vende, sikur: Kurrë nuk do të arrini sinqeritetin e plotë me besim (as kënëqësinë e lumtur në xhennet) deri sa të mos jepni më të dhembshmen (më të dashurën) e pasurisë suaj. ?kado që të jepni (për Zotin) All-llahu atë e di.
"O ju që besuat, jepni nga më e mira e asaj që fituat dhe nga ajo që u dhamë prej tokës, e mos nxitoni ta jepni atë më të pavlefshmen nga ajo, e që ju nuk do ta pranonit atë për vete vetëm symbyllas. E dijeni se All-llahu s'ka nevojë për ju, është i madhëruar." (El Bekare: 267)
Sadaka në kuptimin e gjerë të fjalës do të thotë dhënia e çfarëdoqoftë ndihme edhe atë në çfarëdo lloji qoftë, që mund t'ia ofrojë njeriu njeriut sipas fjalëve të Muhammedit a.s.:
"?'do musliman është i obliguar të japë sadaka. -
Nëse dikush nuk është në gjendje? - pyetën të pranishmit.
- Do të punojë dhe nga fitimi do të japë lëmoshë dhe kështu do t'i ndihmojë shpirtit të vet, - përgjigj Muhammedi a.s.
- Nëse edhe këtë nuk mund ta bëjë? - pyetën.
- Ai, atëherë do ta këshillojë nevojtarin me ç'rast do t'i ndihmojë të dalë nga gjëndja (e rëndë).
- Nëse edhe këtë nuk mundet? - pyetën përsëri.
- Atëherë do të përmbahet nga veprimet e liga me qëllim që të tjerëve të mos u bëjë dëm. Edhe ajo i numërohet sadaka". - përfundoi Muhammedi a.s.
Nga ky hadith vërejmë se me sadaka është i obliguar çdo musliman, pa marrë parasysh gjendjen ekonomike të tij, aftësitë fizike a intelektuale, sepse nëse dikush nuk ka pasuri, atëherë fjala e mirë e tij ose këshilla, veprimi i bukur ndaj të tjerëve konsiderohet sadaka, siç konfirmon Muhammedi a.s. Por, të rrallë janë ata që janë aq të varfër, që të mos munden të japin sadakë materiale. Lëmosha nuk është e kufizuar në përmasa ose vlerë. Sadaka në parim, duhet të jetë e natyrës materiale, nëse ndihma e tillë i nevojitet dikujt. Muhammedi a.s. thotë:
"Shpëtoni nga zjarri i xhehenemit ashtu që do të jepni (nëse jo më tepër) bile një gjysëm hurme. Nëse edhe atë nuk e ke atëherë edhe fjala e mirë është sadaka".
Muhammedi a.s. gjithmonë i theksonte obligimet e muslimanëve të mirë, që të japin lëmoshë në çfarëdolloji:
"Kush e veshë një musliman të varfër, ai është në mbrojtjen e Zotit, deri sa këtij t'i mbesë edhe fija e fundit e asaj veshjeje."
Përdëllesa, dhembshuria, ngushëllimi dhe pjesmarrja në fatkeqësitë e të gjorëve ose të pafatëve, bile të të gjithë krijesave të gjalla, janë veti të cilat rreptësisht i urdhëronte Muhammedi a.s.. Atyre që nuk do të silleshin kështu ndaj të mjerëve, Muhammedi a.s. ua tërheq vërejtjen me dënimet e asaj bote. Prandaj ai gjithmonë fliste:
"Kush nuk është i mëshirshëm, atë edhe Zoti nuk do ta mëshirojë".
"Mëshiruesit do t’i meshirojë Gjithmëshiruesi. Prandaj bëhuni të mëshirshëm ndaj gjithë asaj që është në tokë, edhe Zoti do t'ju mëshirojë".
Muhammedi a.s. vetë shërbente si shembull më i mirë mëshirues dhe përdëllues ndaj nevojtarëve në përgjithësi. Ai nën mbrojtje i merrte sidomos të vejat me fëmijë të vegjël dhe jetimët dhe urdhëronte që ashtu gjithmonë të veprohet:
"Nuk është prej nesh ai që nuk është i mëshirshëm ndaj vogëlushëve tanë".
"Unë dhe kujdestari i jetimëve do të jemi kështu në xhennet", - dhe tregonte me gishtin tregues e gishtin e madh.
"Betohem në atë që më dërgoi me të Vërtetën, All-llahu xh.sh. s'do t'a mundojë në botën tjetër atë që ka qenë i mëshirshëm ndaj jetimit", mandej:
"Shtëpi më e mirë muslimane është ajo ku ka jetim dhe ku sillen mirë ndaj tij, ndërsa më e keqja është ajo ku ka ndonjë jetim dhe ku nuk sillen mirë me të".
"Kush e përkëdhel një jetim All-llahu xh.sh. do t'i shkruajë aq sevape sa fije floke i ka në kokë, pra kush i bën mirë jetimit që gjendet te ai, unë dhe ai në botën tjetër do të jemi njëri pranë tjetrit".
"Kush e thërret jetimin në ngrënie dhe pije, Zoti xh.sh. do t'i mundësojë që në xhennet të ketë një pallat të mrekullueshëm, vetëm nëse nuk ka bërë ndonjë gabim që nuk falet".
Për njerëzit pa ndjenja, Muhammedi a.s. thotë:
"Vërtetë më të larguar nga mëshira e Zotit janë ata njerëz të cilët kanë zemër të fortë dhe të pandjeshme".
SI NDAHET SADAKAJA
Kur është fjala për mënyrën e dhënies së sadakës duhet përmendur, siç pamë më parë, se është e porositur me Kur'an dhe sunnet që sipas mundësive, të bëhet fshehtas, sipas asaj: "?farë të japë e djathta të mos e shohë e majta", meqë ndër të varfërit ka edhe njerëz të turpshëm dhe modestë, të cilët më parë do të vendosnin të vdesin se sa ta shtrijnë dorën për lëmoshë, sepse sipas Islamit të lypurit është vepër jo e lakmueshme andaj i varfëri që të mos detyrohet të shkojë kësaj rruge, rrugës së nënçmimit dhe sprovimit të rëndë, muslimanët e pasur janë të obliguar t'i gjejnë këta persona dhe t'u ofrojnë ndihmë materiale. Në Kur'anin Famëlartë qëndron:
"Nëse lëmoshat i jepni haptazi, ajo është mirë, por nëse ato ua jepni të varfërve fshehurazi, ajo është edhe më e mirë për ju dhe ai ua largon (me punë të mira) të këqijat. All-llahu është i njohur hollësisht me veprat tuaja".
(Bekare: 271)
Gjithashtu ka shumë hadithe që e porosisin dhënien fshehtas të lëmoshës, dhe kjo mënyrë është shumë herë bile edhe 70 herë më e vlefshme se dhënia e lëmoshës publikisht. Kjo ngase, sadaka si shenjë e devocionit të sinqertë (tetavvu), praktikohet veçse për dashurinë e Zotit. Muhamme-di a.s. thotë:
"Shtatë lloje njerëzish ka të cilët Zoti do t'i ruajë në hijen e vet atë ditën, kur pos hijes së tij tjetër hije nuk do të ketë, e ata janë: njerëzit të cilët e japin sadakën ashtu që të mos e dijë e majta çfarë jep e djathta..."
Sadakanë e fshehtë edhe Isa a.s. e porosiste dhe i jepte përparësi. (Ungjilli sipas Mateut - VI: 2-3).
DOBITË NGA SADAKAJA
Pamë edhe më parë se dobitë nga lëmosha janë të shumta dhe të shumfishta. Frytin e dhënie së sadakasë dhënësit do ta mbledhin edhe në këtë botë e sidomos në Ahiret. Ata në botën tjetër do të fitojnë pozita të larta te Zoti xh.sh. Zoti do t'ua falë shumë gabime dhe do t'u japë dhunti më të bukura, siç qëndron në Kur'an (VIII: 3-4) por edhe në shumë ajete tjera. Prandaj edhe i porosiste Muhammedi a.s. muslimanët në dhënien e lëmoshës, pa marrë parasysh gjendjen finasiare. Atyre, që nuk e nënçmojnë këtë obligim, ai u premtoi shef'atin e vet:
"Kush ia kryen ndonjë nevojë vëllait të vet musliman, unë në ditën e Gjykimit do të qëndroj pranë peshojës së tij, nëse i rëndojnë veprat e mira do të jetë mirë, përkundrazi, nëse i rëndojnë veprat e këqija unë do të lutem për të te Zoti".
Ai gjithashtu ka thënë:
"?'do gjë ka çelës, e çelësi i xhennetit është dashuria ndaj nevojtarëve dhe të varfërve";
"Shumone bëmirësinë ndaj të varfërve dhe meritonie mbrojtjen e tyre, sepse atyre do t'u takojë pushteti".
- ?farë pushteti do të jetë? - pyetën.
- Në ditën e Gjykimit do t'u thuhet: "Shikoni ata që ju ushqyen, që ju dhanë ujë dhe ju mbathnin (në jetën e kësaj bote), merrni për dore dhe shtyni në Xhennet".
Siç vërejmë nga hadithet e siperpërmendura, Muham-medi a.s. (dhe Kur'ani) domethënien e jetës njerëzore në tokë e shënoi në altruizmin sa më të gjerë në tokë (dashuri konkrete ndaj të afërmit). Ai këtë e vertetoi gjatë tërë jetës së vet me veprat e tij. Madje edhe para vdekjes së vet porositi, që pas vdekjes nëse i mbetet diçka, t'u jepet të varfërve si lëmoshë:
"Ne pejgamberët nuk trashëgohemi. ?do gjë që mbetet pas nesh është lëmoshë".
Bile edhe Imam Gazaliu, në bazë të ajeteve kur'anore dhe thënieve të Muhammedit a.s., e rezymoi dobinë e sadakasë në dhjetë pika:
E para. Me dhënien e sadakasë pastrohet pasuria e fituar në mënyrë të palejueshme, sipas fjalëve të Muhammedit a.s.:
"Or tregtar, tregtinë e shkatërrojnë: betimi i rrejshëm, spekulimi (dhe ngjashëm), andaj largojeni (mëkatin) me sadaka";
E dyta. Sadakaja i shpërlanë pronarët nga mëkatet sipas fjalëve të Kur'anit (Zotit):
"Merrë nga të pasurit sadakën në dobi të të varfërve, që t'i fisnikërosh dhe t'i pastrosh nga mëkatet"!
E treta. Me sadakanë largohen sëmundjet dhe fat'keqësitë e tjera. Muhammedi a.s. ka thënë:
"Sadakaja i mbyll 70 dyer nga ligësia", dhe
"Shërohuni me sadakë"!;
E katërta. Me ndihmën e sadakasë shtyhet gëzimi dhe kënaqësia te të varfërit, e ta gëzosh besimtarin është vepër më e mirë, siç thotë Muhammedi a.s.:
"Kusht për faljen e Zotit është të gëzuarit e zemrës së muslimanit, të ushqyerit dhe lehtësimi i nevojave të tij;
E pesta. Me dhënien e sadakasë shtohet pasuria dhe me mëshirën e Zotit bëhet e bekuar siç konfirmon Kur'ani:
"Gjithçka që harxhoni si lëmoshë, Ai (Zoti) shumfish do t'ua kompensojë", ndërsa Muhammedi a.s. thotë:
"Asnjë ditë nuk agon e të mos zbresin dy engjëj nga të cilët njëri lutë Zotin:
- Zot, dhuroi dorëdhënësit mëshirën Tënde - ndërsa tjetri:
- Zot, shkatërroje kopracin!"
Muhammedi a.s. gjithashtu, thoshte:
"Robi i Zotit asgjë nuk do të harxhojë nga pasuria e vet si sadaka , e që Zoti të mos ia zbukurojë pjesën e mbetur me kompensimin e vet (bereqetin)";
E gjashta. Sadakaja e ruan pasurinë nga fatkeqësitë dhe nga rastet e padurueshme. Muhammedi a.s. thotë:
"Ruajeni pasurinë tuaj përmes sadakasë, ndërsa fatkeqësitë dëboni me lutje (dua)";
E shtata. Sadakaja në ditën e gjykimit do t'i bëjë hije (dhënësit) dhe do ta mbrojë nga ashpërsia e zjarrit të xhehnemit. Muhammedi a.s. thotë:
"?do njeri (që ka dhënë sadaka) do të jetë nën hijen e sadakasë (në ditën e Gjykimit) deri sa të mbarojë gjykimi i njerëzve";
E teta. Në sadaka është kënaqësia e Zotit, sepse Zoti xh.sh. në Kur'an thotë:
"Dhe flijoni pasurinë tuaj në rrugë të Zotit! Mos u bëni kopracë që veten ta shkatërroni! Bëni vepra të mira sepse Zoti xh.sh. i do bëmirësit! Flijoni vetëm për ta fituar mëshirën e Zotit!";
E nënta. Sadakaja e dëshpëron shejtanin - armikun e vertetë të njeriut, sepse në Kur'anin Famëlartë qëndron: "Shejtani ju frikëson me varfëri, ju urdhëron në vepra të turpshme e në mëkate"; dhe
E dhjeta. Me dhënien e sadakasë imitohen pejgam-berët e Zotit dhe praktikohet sunneti i tyre (rruga jetësore dhe ibadetet).
PRAKTIKA E PEJGAMBERIT TË ZOTIT
Mënyra e jetës, e veprave të pejgamberëve tanë dhe pejgamberit të fundit të Zotit, Muhammedit a.s., muslimanëve u shërbejnë si shembull si në aktet fetare ashtu edhe në mani-festimet tjera jetësore. Këtë edhe Kur'ani (a.sh.) e cek:
“Ju e kishit shembullin më të lartë në të Dërguarin e All-llahut, kuptohet, ai që shpreson në shpërblimin e All-llahut në botën tjetër, ai që atë shpresë e shoqëron duke e përmendur shumë shpesh All-llahun”. (El Ahzab: 21)
Muhammedi a.s. siç kemi cekur edhe më parë, rëndë-sinë e Islamit : bërjen e veprave të mira, pas "vahdanijetit" të pastërt monoteist, - e theksoi dhe e vërtetoi në jetën e vet përmes veprave dhe fjalëve. Këtë ai e tregonte si kusht për fat të mirë në të dy jetërat, si kusht që një njeri të jetë musliman i vërtetë. Biografët e tij thonë se asnjë i varfër nuk i është drejtuar dhe të jetë kthyer duarthatë. Fjalët e veta:
"Sikur të kisha një grumbull ari sa mali Uhud, do ta shpërndaja ditë e natë", - Muhammedi a.s. i sendertoi me veprat e veta dhe la shembull më të mirë se si duhet flijuar për standartin jetësor më të lartë të të varfërve, për fatin e të tjerëve, për dobinë e gjithanshme të shoqërisë dhe ashtu t'a arrijë fatin e dyfishtë. Ai gjithmonë fliste dhe me vepra e vertetonte, se vetëm në fat dhe kënaqësi qëndron fati i shoqërisë dhe se duhet tentuar të japësh gjithçka, që ky cak përfundimtar të arrihet. Ai edhe pse si Pejgamber i Zotit e ka të siguruar pozitën më të lartë te Zoti, ai prapë se prapë tërë jetën u mundua që edhe në këtë mënyrë të afrohet sa më shumë kah Zoti. Ajo lëmoshë do ta takojë besimtarin në jetën tjetër dhe veçse ajo do t'i jetë dobi e përhershme. Këtu është kushti i fatit të dyfishtë të njeriut dhe njerëzimit në përgjithësi. Pikëpamje të tillë, duhet pasur ndaj jetës në tokë. Kuptim të tillë shohim edhe nga këto fjalë të pavdekshme të Muhammedit a.s.:
Transmeton H.Aisheja (bashkëshortja e Muhammedit a.s.) se me urdhër të Muhammedit a.s. kanë therë një dele dhe pjesën më të madhe të mishit ua kanë ndarë të varfërve.
Muhammedi a.s. pyeti:
- Aishe, çfarë ka mbetur nga delja?
- Ka mbetur vetëm kjo shpatull, - u përgjigj ajo.
- Paska mbetur i tëri pos asaj shpatulle, - tha Muha-medi a.s..
Me këtë hadith theksohet se Muhammedi a.s. e konsi-deronte të veten vetëm atë që e kishte shpërndarë në emër të sadakasë nga ajo dele. Këtë e shohim edhe nga ky hadithi sherif:
Muhammedi a.s. i pyeti as'habët (shokët):
- Kujt i është pasuria e trashëgimtarit më e dashur se e vetes?
- Nuk ka ndërmjet nesh të tillë, u përgjigjën ata.
Ai mandej u tha:
- Pasuria e tij është ajo që dërgohet para vetes (që u ka dhënë të varfërve dhe ka shpërndarë në jetën e vet me qëllim bëmirësie), e pasuri e trashëgimtarit është ajo që lihet pas vetes".
Ja si ishte jeta, punët dhe fjalët e Muhammedit a.s. sipas fjalëve kur'anore, duhet t'u shërbejë si shembull pasardhësve të vet, pra nëse dëshirojmë të jemi muslimanë të vërtetë duhet që sipas tyre të punojmë.
BËMIRËSITË NË PËRGJITHËSI (IHSAN, HASENAT)
Bëmirësia në përgjithësi ka kuptimin e gjerë të lëmoshës. Më termin "bëmirësi" nënkuptohet jo vetëm ndihma materiale nevojtarëve - sadakaja, por edhe çdo bëmirësi ndonjë individi tjetër ose shoqërie, edhe atë në çfarëdo lloji qoftë. Ajo është edhe lëmoshë (sadaka) edhe merhamet, njëkohësisht, dhe ngushëllim me të tjerët (solidaritet) dhe ndërdije e zhvilluar socialo-shoqërore e vertetuar me vepra. Këtë lloj sadakaje Muhammedi a.s. e definoi shkurt dhe në mënyrë lakonike:
"?do bëmirësi është sadaka".
Në një hadith tjetër, që gjithashtu mund ta marrim si definicion, thotë:
"Imani ndahet në shtatëdhjetë e disa pjesë. Më i larti është "La ilahe ilellah", e më i vogli është largimi nga rruga i ndonjë gjëje që u pengon kalimtarëve".
Kush e beson Zotin dhe në atë që ia shpalli Muham-medit a.s. (Kur'anin), doemos dhe pashmangshëm do të bëjë vepra të mira. Pra, edhe veprat e mira janë të llojllojshme. Ato kërkohen nga çdo njeri, nga çdo musliman sipas aftësive dhe mundësive materiale, madje nëse nuk mundet të bëjë asgjë për të mirën e të tjerëve së paku le ta largojë nga rruga atë që u pengon kalimtarëve. Sa më e madhe që është aftësia e njerëzve (fizike, intelektuale, shkencore, poseduese, etj.), aq më tepër janë të obliguar për t'u bërë mirë atyre që u nevojitet ndihma dhe aty ku kërkohet më tepër ndihma e tyre.
Islami, siç pamë, na mëson se feja pa vepra të mira është e dobët, nëse jo edhe e vdekur. Prandaj, nëse dikush nuk mundet të bëjë ndonjë mirësi të madhe, atëherë veprimi i mirë dhe fjala e bukur le të rrjedhin nga goja e tij, sepse edhe fjala e bukur është sadaka.
Këtë fakt Muhammedi a.s. qartë e thekson:
"Feja është njohje në zemër, deklarim me gjuhë dhe vërtetim me vepra". Ose:
"Feja - imani - nuk mbështetet në aspirata të zhve-shura (bittemenna) dhe izolim (pasivitet - bittehalla). imani është njohje e përforcuar në zemër dhe e vertetuar me vepra".
Apo: "Zoti xh.sh. s'do ta pranojë fenë e zhveshur të njeriut pa vepra të mira, e as këta pa besim të sinqertë dhe të bindshëm".
Nga hadithet e lartpërmendura qartë shihet se feja pa vepra të mira nuk është e vlefshme, ose fundja, është shumë e dobët dhe si e tillë e pamjaftueshme për shpëtim dhe fat të plotë të njerëzisë në të dy jetrat.
Siç shohim, këto thënie të qarta të Muhammedit a.s. si njohës më i mirë i misionit hyjnor, janë urdhëra të Zotit, të theksuara aq kategorisht sa që nuk u nevojitet koment. Ky qëndrim konfirmohet edhe në Kur'an. Për shembull do t'i citojmë vetëm disa ajete:
"E, përgëzoi ata që besuan dhe bënë vepra të mira, se ata do të jenë në xhennet në të cilin rrjedhin lumenj..."
(El Bekare: 25)
"Nuk është ashtu (siç thonë ata), por ai që i është dorëzuar All-llahut dhe është bëmirës, ai e ka shpërblimin e vet të Zoti i tij, për atë nuk ka frikë, as nuk kanë pse të mërziten." (El Bekare: 112)
"Secili (popull) në një anë, të cilës ai i kthehet, ju shpejtonin nën punët e mbara, kudo që të jeni All-llahu ka për t'ju tubuar të gjithëve, All-llahu ka fuqi për çdo send".
(El Bekare: 148)
"Nuk ka dyshim se ata që besuan dhe bënë vepra të mira, kanë shpërblim të përhershëm". (Fussilet: 8)
"Ndërsa ata që besuan dhe bënë vepra të mira, të tillët janë krijesa më të dobishme. Shpërblim për ta te Zoti i tyre janë: vendet në xhennet nëpër të cilët burojnë lumenj, e aty janë përgjithmonë. All-llahu është i kënaqur ndaj tyre, e edhe ata të kënaqur prej tij. E njëjtë për atë që i ka patur dronë Zotit të vet." (El Bekare: 7-8)
Dashuria ndaj Zotit është kusht i shpëtimit të besimtarit. Por, Zoti xh.sh. dëshiron që besimtari këtë dashuri ndaj tij t'a shprehë përmes dashurisë ndaj të afërmëve, nevojtarëve dhe të paaftëve. Në Kur'an qëndron:
"Nga zemrat e tyre kemi hequr ( kemi zhdukur) çdo gjë që ishte krijuar nga zilia (nga urrejtja),janë në xhennet, ku rrjedhin lumenj e ata thonë: Falenderojmë All-llahun që na udhëzoi për këtë (për iman, për punë të mira, na hoq zilinë, na futi në xhennet). Po sikur të mos na drejtonte All-llahu, ne nuk do të dinim të udhëzohemi. Vërtet, të Dërguarit e Zotit na e thanë të vërtetën. Dhe ne i besuam! E atyre u drejtohet thirrje: Ky është xhenneti, iu dha juve për atë që vepruat". (El - A'rafë: 43).
Këto pak ajete kur'anore janë vetëm një pikë ujë nga deti i madh i qëndrimeve të këtilla kur'anore: urdhëra dhe porosi, të cilat tregojnë lidhjen e ngushtë të fesë me veprat e mira si kusht i fatit të gjithanshëm. Veprat e mira rrjedhin nga besimi i sinqertë. Ato janë legjitimacion dhe manifestim i jetës së brendshme të njeriut, të shpirtit dhe zemrës së tij si qendra të besimit.
Feja dhe veprat e mira! Ato janë dy shtylla dhe bartës të ndërtesës së mrekullueshme Islame.
Ithtarët e shumë feve, gjatë kryerjes së ceremonive fetare: lutjeve dhe ngjashëm, kthehen kah lindja ose perëndimi dhe konsiderojnë se veprimi i tillë është gjithçka duhet kryer para Zotit dhe për të. Zoti xh.sh. në fjalën e fundit - porosinë për njerëzimin (Kur'an) cek se devocioni nuk përqëndrohet vetëmse në të. Thekson se kuptimi i tillë i devocionit është gjë e gabuar, sepse devocioni i vërtetë doemos ta udhëzojë njeriun kah caqet e lartësuara: që nga njeriu të bëjë më tepër krijesë morale dhe sociale, që në vete i bashkon të gjitha vlerësimet, duke tentuar njëkohësisht, kah caku më i lartë - Zoti dhe mëshira e Tij. Këtë e thekson edhe Kur'ani. (Bekare: 177).
Muhammedi a.s. thotë:
"Të shkaktuarit e buzëqeshjes në fytyrën e vëllaut është sadaka, të urdhërosh ose të udhëzosh në të mirë është sadaka, të ndalosh ligësinë dhe fëlliqësirat e tjera është sadaka, t'i udhëzosh të tjerët në rrugë të drejtë, t'i ndalosh ose t'i rikthesh nga rruga e devijuar, është sadaka, ta ndihmosh njeriun kur ka nevojë dhe ta shpetosh nga ligësitë, është sadaka, ta largosh gurin, gjëmbin, koskën dhe ngjashëm nga rruga ku kalon bota, është sadaka, ta ndihmosh të dobtin në mbushjen e enës me ujë është sadaka".
Ibën Omeri r.a., transmeton:
- "Erdhi një njeri dhe e pyeti Muhammedin a.s.:
- I dërguar i Zotit, cili njeri është te Zoti më i dashur?
- Më i dashur te Zoti është ai njeri nga i cili më shumë dobi kanë njerëzia, e vepër më e mirë është të gëzuarit e zemrës së një muslimani, duke ia zbutur ndonjë nevojë, si p.sh., t'ia paguash borxhin, t'i japësh ushqim etj. T'i ndihmosh vëllait në plotësimin e ndonjë nevoje të tij është më e dashur te unë dhe te Zoti se sa të mbyllesh në itikaf në këtë xhami".
"Zoti xh.sh. tha: - Unë jam Zot. Krijova të mirën dhe të këqen dhe u dhashë forcë individëve që t'i kryejnë. I lumi ai të cilit ia kam dhënë çelsat e mirësisë dhe që i kryen me nder, e i mjeri ai të cilit ia kam dhënë çelsat e ligësisë dhe ashtu vepron".
"?do bëmirësi është sadaka. Edhe ai i cili e udhë-zon tjetrin në kryerjen e veprave të mira ka shpërblim sikur ai që i kryen, e zoti e do ndihmesën e martirit (dëshmorit)".
Edhe shumë hadithe mund të numërohen. Por, edhe nga këto hadithe të cituara shihet shpirti dhe drejtimi i bëmirësisë Islame dhe rruga kah duhet shkuar muslimanët.
HARXHIMI I PASURISË PËR QËLLIME BËMIRËSE (INFAKUN FI SEBILILAH)
Ky është termi më i gjerë i sadakasë. Ky grup e përfshinë edhe sadakanë për të cilën u bisedua më lart. Mirëpo, kjo sadaka shkon edhe më tej, ky lloj i sadakasë ka qëllim dhe pretendim më të gjerë. Qëllimi i saj është mirëqënia e përgjithshme e shoqërisë Islame, me fjalë të tjera, ofrimin e ndihmës individëve në zbutjen e nevojave momentale. Për këtë shkak në burimet Islame mori emrin "infakun fi sebililah" (harxhimi në rrugë të Zotit). Nën këtë term nënkuptohet jo vetëm bëmirësi ndaj individëve, por edhe ndaj shoqërisë. Ky sakrifikim manifestohet përmes harxhimit të pasurisë në dobi të shoqerisë, edhe atë në dobi permanente, me fjalë të tjera, në ngritjen e standartit jetësor. Ky është qëllimi dhe tendenca e vërtetë. Në këtë lloj sadakaje bie çdo kontribut i individëve në ngritjen jo vetëm të shkallës ekonomike, por edhe kulturo-arsimore, fetaro-morale etj., si për shembull, shkrimi i veprave që do t'u shërbejnë njerëzimit, ngritjen e instituteve për mirëqënien e shoqërisë.
Ky lloj i aktivitetit social-altruist, sipas fjalëve të Muhammedit a.s. emërohet si permanent, sadaka e pashter-shme - sadakai-xharijje, - nga e cila sevapet i rrjedhin gjith-monë atij që e kryen.
Kjo nënkuptohet nga ky hadith të cilin e transmeton Ebu Hurejre, sipas të cilit Muhammedi a.s. ka thënë:
- “Me vdekjen e njeriut ndërpriten sevapet pos në tre raste: në rast se pas vetes lë sadakë të përhershme, vepër shkencore e cila do t'u shërbejë njerëzve dhe fëmija i mirë i cili do t'i lutet Zotit xh.sh. për mëshirën e shpirtit tuaj".
Me fjalën "sadaka e përhershme" (sadakai-xharijje), nga hadithi i lartpërmendur nënkuptohen objektet: ndërtesat dhe institucionet me vlerë të përhershme, me të cilat do të shërbehet shoqëria, në këtë sadakë numrohen edhe të hollat që i japin individët për këto qëllime; p.sh., për ngritjen e medreseve, xhamiave, urave, ujësjellësve, krojeve, rrugëve, për shtypjen e ndonjë libri të dobishëm, etj..
"Sadakai xharijjen" Muhammedi a.s. e sqaroi me shembuj në këto hadithe:
"Në shatë raste sevapet i rrjedhin njeriut edhe pas vdekjes:
1.- në qoftë se mëson ndonjë shkencë (nga e cila dobi do kenë edhe të tjerët),
2.- nëse ndërton ndonjë krua ose
3.- pus të ujit të pijshëm,
4.- mbjell ndonjë pemë,
5.- ndërton ndonjë xhami,
6.- nëse lë pas vetes ndonjë mus'haf ose ndonjë libër tjetër me vlerë, me të cilin do të shërbehen trashëgimtarët ose të tjerët, dhe
7.- nëse lë pas vetes fëmijë të mirë dhe të edukuar, të cilët do ta lusin Zotin për ta mëshiruar prindin. Mëtej ka edhe hadithe të cilat cekin strehimoret për të varfërit, musafirhane, etj.
Sikur që shohim nga hadithet e sipërpërmendura, ky lloj i veprave socialo-altruiste nuk është veçse ndihmesë ndaj të varfërve, por para së gjithash, ndërtim i objekteve dhe institucioneve me dobi dhe domethënie të përhershme, të dobishme për shoqërinë Islame, për shoqërinë në të cilën jetohet, sikur që janë:
a) institucione sociale: jetimore, imarete (kuzhina pa pagesë), shoqata humanitare, etj..
b) institucione fetare: xhamia, medrese, etj.
d) institucione shëndetësore: spitale, etj.,
e) Objekte urbane të dobishme për shoqërinë: kroje, puse, ura, kopshte pemësh rreth rrugës me të cilat do të shërbehen kalimtarët, etj.,
f) Pasuritë e tundshme dhe të patundshme për mirëmbajtjen e institucioneve të sipërpërmendura.
Besimtarët të cilët nuk e kursejnë pasurinë për caqe të këtilla, vërtetë, janë besimtarë të vërtetë dhe të respektuar. Ata këtë e kryejnë, pikë së pari, në emër të Zotit dhe për dashurinë e tij, sepse kjo kërkohet prej tyre, andaj edhe s'do të mbetet borxh. (XXXIV: 39)
E Muhammedi a.s. në një hadith kudsi thotë:
"All-llahu xh.sh. thotë: - Robi im harxho (në caqe bëmirëse), edhe unë do të harxhoj për ty (do të shpërblej me shpërblime të pamasëshme)". Këso besimtarësh, këso bëmirësish, të cilët nga besimi i fortë (Kur'an II: 265) harxhojnë dhe ndajnë nga pasuria e tyre në dobi të të tjerëve, në dobi të shoqërisë, janë ata që asgjë nuk kursejnë për hir të All-llahut dhe vullnetin e Tij. Pasuria, fëmijët, por edhe jeta personale për ata nuk do të thotë asgjë kur është në pyetje urdhëri i Tij. Ata e dinë se Zoti gjithë atë e jep dhe se në masë shumë më të madhe do ta kompensojë nëse e harxhojmë në rrugë të Zotit "fi sebililahi", dhe për vullnetin e Tij "merdatilahi". Në këtë aspekt edhe Muhammedi a.s. ka thënë: “All-llahu xh.sh. thotë: -"Unë jam pranë robit tim kurdo që ai mendon për Mua. Unë jam me të. Nëse ai më afrohet për një pëllëmbë, Unë i afrohem për një krah, nëse ai Mua më afrohet për një krah, Unë i afrohem për një hap, e nëse më afrohet duke ecur, Unë i afrohem duke vrapuar".
Besimtarët e tillë e meritojnë mëshirën e Zotit dhe ata do të fitojnë. Sepse, flijimet e tyre për shoqërinë sjellin fryte të shumëfishta, prandaj edhe do të shpërblehen shumëfish në të dy jetërat. Këtë realitet Zoti xh.sh. e verteton në një numër të madh ajetesh në Kur'anin Famëlartë, dhe bëmirësve të këtillë u premton se edhe në këtë jetë do të përjetojnë begati të mëdha për shkak veprës fisnike. Gjithashtu, ata nuk do ta vërejnë (mangësinë) kur të dhënurit (harxhimi) i tyre do të sjellë fryte për 700 herë por edhe dyfish më shumë. Këtë e vërteton edhe kjo fjalë e All-llahut xh.sh.:
“Shembulli i pasurisë së atyre që japin në rrugën e All-llahut, është si i një kokrre që i mbijnë shtatë kallinj, e në secilin kalli njëqind kokrra. All-llahu ia shumëfishon shpërblimin atij që dëshiron, All-llahu është bujar i madh, i di qëllimet”. (Bekare: 261)
Sikur të mos kishte asnjë urdhër dhe ajet tjetër për harxhimin e pasurisë në caqe bëmirëse (fi sebililahi) do të mjaftonte vetëm ky, që madje, edhe më skeptikun do ta bindë se çfarë bëmirësie bën për vete dhe për shoqërinë. Për këtë shembull më të mirë kemi nga parardhësit tanë, të cilët pas vetes lanë objekte të panumërta me vlerë të madhe për shoqërinë. Po, a thua a qenë në humbje, kur aq shumë flijonin në emër të Zotit xh.sh.? A nuk e arritën cakun e dyfishtë: e gëzuan veten, shoqërinë e vet dhe pasardhësit e tyre dhe fituan vendbanim në xhennetet e përhershme? Dhe gjithë këtë e bënin për Zotin dhe plotësimin e vullnetit të Tij. Pra, kush i shërben Zotit dhe i kryen urdhërat e Tij, ai tenton që ta fitojë dashurinë e Tij. Ai i shërben vetes e jo Zotit, meqë në shumë vende në Kur'an përmendet se Zotit asgjë nuk i nevojitet (Ve huve ganijjun hamid"), dhe gjithë çka urdhëroi e bëri për dobinë e shumëfishtë për krijesat e tij më të dashura.
Të gjithë pejgamberët e Zotit i shpallin këto urdhëra socialo-altruiste të Zotit xh.sh. Këtu do të përmendim vetëm një urdhër të Isës a.s.:
"Atë që e jep - ytja është, atë që mban - e huaja është". Kjo në shikim të parë duket kundërthënëse, por në realitet, kështu është kur njeriu mendon për pasojat (rezultatet) e sakrifikimit.
A thua humb diçka njeriu nëse merr nga vetja dhe u jep të tjerëve duke kontribuar në ngritjen e standartit më të lartë ekonomik dhe fetaro moral?!
Besimtari i bindshëm e di se nuk është në humbje, sepse e di se Zoti do ta shpërblejë në të dy botrat. Këtë çdo njeri i mençur dhe i kuptueshëm e sheh dhe e kupton. Ndërsa nëse një njeri është koprac, ndoshta vetë do të çojë një jetë luksoze por ai harron se nuk do ta merr pasurinë me vete. Vdekja do t'ja rrëmbejë nga duart dhe ndoshta do t'ja japë dikujt i cili do ta shkatërrojë në rrugët satanike. Në këtë aludon Muhammedi a.s. në thënien e tij:
"Kur vdes njeriu, deri në varr e përcjellin tre gjëra: familja, pasuria dhe punët e tij. Dy të parat kthehen prapë, ndërsa me të mbeten vetëm punët e tij".
- A thua nuk është në humbje njeriu i cili nuk e shfrytëzoi në kohën e duhur pasurinë e tij në caqe bëmirësie dhe në lëmosha të tjera? Këtë e hetuan të mençurit e të gjitha kohërave, bile edhe idhujtarët. Kësisoj njëri nga ata, (romaku Seneka) ka thënë:
"Nëse njeriu mendon veçse për vete dhe në gjithçka kërkon dobi për vete, nuk mund të jetë i gëzuar. Nëse, me të vertetë do të jetosh, jeto për të tjerët!".
Jetë e vertetë e njeriut është ajo jetë që e ka aritur qëllimin, jeta e cila kaloi në ngushëllim me nevojtarët dhe të varfërit, duke u ndihmuar me atë që u nevojitet, e posaçërisht me flijime personale. Nga ekspozimet e deritashme pamë se kësaj i jepet rëndësi e madhe në burimet e Islamit. Dhe vertetë, domethënia e këtyre përcaktimeve sociale është e pavlerësueshme. Prandaj muslimanët asnjëherë nuk mund të lirohen nga obligimet sociale, ndërsa ata të cilët i lënë pas dore nuk konsiderohen si muslimanë. Më lart cekëm se Islami tenton kah zgjedhja e problemeve sociale përmes institu-cioneve afatgjate. Zgjedhjes së këtyre problemeve Islami u jep epërsi, këtë mënyrë Zoti xh.sh. më tepër e do. Prandaj Zoti xh.sh harxhimin në këtë mënyrë e quan si "harxhim në rrugë të Zotit" (infakun fi sebililah) ose "huazim vetes" (73: 20), të cilin huazim Zoti do ta kthejë atëherë kur më tepër të nevojitet. Shumë ajete kur'anore mund të citojmë të cilat i thërrasin muslimanët - besimtarët që të mos e kursejnë pasurinë në rrugë të Zotit, si dhe ajete të cilat ua tërheqin vërejtjen dhe kohëzgjatjen e kësaj bote, madje sado qoftë të pasur të jenë. Zoti xh.sh. në Kur'anin a.sh. ia tërheq vërejtjen muslimanëve, që të mos krahasohen me më të pasurin në rruzullin tokësor Karunin, të cilin pasuria e çoi në shkatërrim, ndaj edhe vetëm për ligësi përmendet. (28: 76-77). Edhe pse deri tash e pamë tendencën e Islamit dhe obligimet tona ndaj shoqërisë, prapëseprapë e shoh të nevojshme, që këtë pasus ta mbaroj me disa ajete kur'anore:
"Kurrë nuk do të arrini sinqeritetin e plotë me besim (as kënaqësinë e lumtur në xhennet) derisa të mos e jepni më të dhembshmen (më të dashurën) e pasurisë suaj. ?kado që jepni (për Zotin), All-llahu atë e di". (Ali Imran: 92)
"E çfarëdo të mire që bëjnë, ajo nuk u mohohet. All-llahu i di shumë mirë të devotshmit". (Ali Imran: 115)
"Ata të cilët bëjnë kopraci me atë që nga të mirat e veta u dha All-llahu, të mos mendojnë kurrësesi se ajo është në dobi të tyre. Jo, ajo është në dëm të tyre. Ajo e mirë me çka bënë koprraci, në ditën e kijametit do t'u mbështillet në qafën e tyre. All-llahut i mbesin trashëgim qiejt dhe toka, All-llahu është i njohur mirë me ate që veproni".
(Ali Imran: 180)
Dhe sikur kopracët edhe këto urdhëra të qarta të Zotit t'i nënçmojnë, do të vijë koha kur do të vajtojnë: "Zoti ynë tash pamë dhe dëgjuam, na kthe pra edhe një herë e të bëjmë vepra të mira, se tash jemi bindur". Mirëpo, njohja deri te e cila njerëzit do të vijnë, aspak s'do t'ju ndihmojë. Do t'u thuhet:
"Prandaj shijoni këtë (dënim) për shkak se ju e patët harruar takimin tuaj në këtë ditë, e edhe ne tash ju harruam juve, ndaj, për shkak të asaj që keni vepruar, shijoni dënimin e përjetshëm". (Es Sexhde: 14)
VAKËFI
Edhe më lart cekëm si Islami veprave bëmirëse afatgjata u jep epërsi. Veprat e tilla sipas Muhammedit a.s. janë "sadakai-xharijje" - lëmoshë nga e cila rrjedhin sevape edhe pas vdekjes, në atë mënyrë që (shpirtit) i shkojnë sevape deri sa objekti i dhënë shërben për qëllimin e vet.
“Sadakaji xharijje”, pra realizohet me dhurim që i dedikohet pasurisë shoqërore, apo përmes ndërtimit të objekteve në dobi të shoqërisë: toka, ndërtesa, ngritje e institucioneve të ndryshme, etj.. Sadakai-xharijje e realizuar e fitoi emrin "vakëf".
Shkenca socialo-altruiste në Islam, e ekspozuar në ibadete fetare, siç thamë, nuk mbeti vetëm teori. Ajo, posaçërisht në periudhën e parë të lulëzimit të Islamit, u aplikua deri në detaje. Për këtë shkak (ummeti i Muhammedit a.s.), gjeneratat e para bënë një progres të paparë në historinë e njerëzimit. Kjo sepse, asnjë ajet kur'anor ose urdhër dhe porosi nuk u la pas dore nga ana e besimtarëve të denjë. Ai, Muhammedi a.s. vërtetë ishte shembull dhe ideal i muslimanëve në çdo aspekt. Ai, si i tillë, i vendosi themelet e para të këtij institucioni të mrekullueshëm. Ai, sikur edhe disa pejgamberë para tij, i pari i ndërtoi xhamitë, edhe atë: Mesxhidi-Kuba dhe Mesxhidi Medine dhe e bëri vakëf tërë pasurinë e patundshme prej shtatë kopshteve, të cilat i kishte në Medine, Fedak dhe Hajber, duke theksuar që profiti i tyre të harxhohet për të varfërit, udhëtarët e varfër dhe miqtë, mandej për përfaqësuesit diplomatikë dhe delegacionet që vinin nga jashtë.
Të inspiruar me shkencë kur'anore dhe porosi të Muhammedit a.s. e posaçërisht me veprimin e tij, edhe shokët e tjerë të tij shpejtuan që t'ia "dhurojnë" Zotit pasurinë e tyre, me fjalë të tjera, t'i bëjnë vakëfe në caqe bëmirësie për shoqërinë. Ata vepruan ashtu nga besimi i bindshëm në All-llahun xh.sh., që t'i afrohen mëshirës së Tij (Tekarub Ilelahi), dhe ta arrijnë e ta meritojnë kënaqësinë e Tij (Ibtigau Merdatilahi).
Hazreti Omeri ishte i pari i cili e bëri vakëf pronën (tokën) e tij.
Tradita që na e transmeton ibën Omeri rreth vakëfit të tij thotë: "Hazreti Omeri kishte tokë në Hajber dhe shkoi te pejgamberi i All-llahut, që nga ai të kërkojë udhëzim rreth çështjes së vakëfizimit të tokës, duke iu drejtuar me fjalët: - Pejgamber i Zotit posedoj një tokë në Hajber, deri sot nuk kam pasur asgjë më të vlefshme se ajo. Vendosa, që me të të punoj ashtu që ta fitoj kënaqësinë e All-llahut xh.sh..Më udhëzo, pejgamberi i Zotit, çfarë të bëj dhe si të veproj?!
Muhammedi a.s. iu përgjigj:
- Nëse ashtu dëshiron, atëherë "burgose"[19] dhe përcaktoje ashtu që profiti i saj të shpërndahet si lëmoshë! Dhe hazreti Omeri urdhëroi që kjo pasuri asnjëherë të mos shitet, të trashëgohet e as të dhurohet, por profiti i saj të shpërndahet si ndihmesë për të varfërit, për lirimin e robërve, për udhëtarët, mysafirët dhe në caqe të tjera bëmirësie - në rrugë të Zotit. Ai, gjithashtu përcaktoi që muteveliu mund t'i shfrytëzojë profitet e saj, për mirëmbajtje (Bil-ma'rufi), por jo edhe që të pasurohet, e t'i qerasë shokët. Hazreti Enesi r.a. transmeton, se Ebu Talibi kur u shpall ajeti:
"Kurrë nuk do ta arrini sinqeritetin e plotë me besim (as kënaqësinë e lumtur në xhennet) derisa të mos e jepni më të dhembshmen (më të dashurën) e pasurisë suaj. ?kado që jepni (për Zotin) All-llahu atë e di"(Ali Imran: 92), -ka shkuar te Muhammedi a.s. dhe i ka thënë:
- Zoti xh.sh. në librin e vet thotë (dhe e ka cituar ajetin e lartpërmendur) dhe ka shtuar: “Unë kam pasuri në Bajroh vendin që më së tepërmi e dua. Dëshiroj t'ja dorëzoj All-llahut, që ta fitoj kënaqësinë e Tij. Posedo me të pejgamber i Zotit, ashtu siç të ka udhëzuar Zoti ty!
- Për mrekulli është kjo, Ebu Talha!,- tha Muhammedi a.s., kjo është pasuria nga e cila do të kesh më së tepërmi dobi. Dëgjova ç'the, e unë të porosis që ta bësh vakëf në dobi të të afërmëve".
Dhe Ebu Talha veproi kësisoji. Ai e bëri vakëf atë pasuri, me qëllim që profitet e saj t'i shpërndahen farefisit të largët, të afërmëve dhe trashëgimtarëve të tyre.
Nga burimet e sakta dihet se, një pjesë të madhe të pasurisë e bënë vakëf edhe Ebu Bekri, Othmani dhe Aliu (kalifët e parë), pastaj edhe as'habët tjerë: Zubejri, Zejd Ibën Thabiti, Muadh Ibën Xhebeli, Sa'd Ibën Ebi Vekasi, Xhafer Ibën Abdilahu, Halid Ibën Velidi, Ukba Ibën Amiri, Abdullah Ibën Zubejri, dhe shumë të tjerë. Gjithashtu e dimë se edhe bashkëshortet e Muhammedit a.s.: Esma, Aisheja, Umi Selemeja, Umi Habibeja dhe Safija e kanë bërë vakëf një pjesë të pasurisë së tyre. Tradita shënon se Xhabir Ibën Abdullahu dhe Muhamed Ibën Abdurrahmani gjatë një rasti kanë thënë se nuk dinë asnjë as'hab sidomos ata që morën pjesë në luftën e Bedrit, e të mos kenë bërë vakëf ndonjë pronë të tyre me qëllime bëmirëse në dobi të të afërmëve, të varfërve dhe shoqërisë në përgjithësi.
* * *
Siç pamë nga hadithet e sipërpërmendura sadakai-xharij,si instancë humane ose socialo-shoqërore, bazohet drejtpërsëdrejti në sunnet, derisa tërthorazi (ishareten) edhe në Kur'an.
Shkenca sociale e Kur'anit, veprat e Muhammedit a.s. dhe praktika e muslimanëve të parë, nuk mbetën pa ndikim te muslimanët e gjeneratave të mëvonshme, dmth, u vazhdua edhe mëtej me "vakëfizimin" e pronave të patundëshme ose ndërtimin e objekteve të ndryshme humane, fetare, sociale, kulturore arsimore dhe objekte të tjera të dobishme për shoqërinë, sikur xhamiat, medreset, bibliotekat, spitalet, institucionet për të varfërit, mysafirhanet, kuzhinat (imaretet), banjot, çesmat, ujësjellësit, urat, etj. Këtu vlen të ceket, se sipas burimeve të sheriatit, edhe pronat e tundshme mund të "vakëfizohen" siç janë, librat, shtrojet për xhamitë, veglat e ndryshme dhe gjëra të tjera që do t'i shërbejnë shoqërisë. Posaçërisht "vakëfizimi" i tepisonave gjithëkund dhe për çdo ditë praktikohet.
S'ka vend, qytet apo fshat, e që të mos ketë objekte të vakëfizuara për caqe të ndryshme, të cilat i lanë besimtarët e sinqertë dhe të vërtetë, ata të cilët tentonin që çdo urdhër dhe porosi Islame (nga Kur'ani dhe sunneti) ta ringjallnin, ripërtërinin. Ata, edhe këtë lloj ibadeti e merrnin si rrugë më të besueshme, që t'i afrohen All-llahut xh.sh. (Tekarub ilellahi). Kuptohet, ata krejtësisht drejt e kuptuan Islamin dhe synimet e tij: - në mirëqënien e përgjithshme qëndron fati i individëve dhe shoqërisë në të dy botërat.
Emrat, p.sh. Gazi Husref Beu, Isa Beu, Sokoloviqi, etj., u bënë të njohur edhe për Lindjen edhe për Perendimin. Këta do të jetojnë përgjithmonë pranë veprave të tyre të pavdekshme - instancat bëmirëse, vlera e të cilave është e pakrahasueshme. Mirëpo, sikur vakëfet e Isa Beut, Gazi Husref beut, Mehmed pashës, Jahja pashës dhe ngjashëm, në botën Islame ekziston një numër i madh.
Ja, deri ku arriti shpirti Islam në kryerjen e veprave humane - devotshmëri me vepra pronësie (ibadeti malijje). Me fjalë të tjera, të gjitha këto janë në përputhshmëri me urdhërat kur'anore rreth kryerjes së bëmirësive: “sadaka”, “birra”, “hasenate”, dhe “infaku fi sebililah”, për të cilat folëm më lart. Prona shoqërore ose e vakëfit, qysh prej fillimit të përhapjes së Islamit filloi të marrë përmasa të mëdha. Përveç kësaj, në shumë shtete Islame qysh moti janë formuar ministritë e vakëfeve, që udhëheqin me institucionet e vakëfeve.
SHTOJCË
Në radhën e zgjedhjeve të problemeve sociale në Islam, pos të lartpërmendurave, vlen të përmenden edhe disa elemente jashtë kësaj materie, të cilat drejtpërësëdrejti ose tërthorazi ndikojnë në zgjedhjen pozitive të saj. Në këto elemente, në rend të parë janë: përcaktimet rreth punës, kamatës, alkoolit, bixhozit, etj. Mirëpo, duke pasur parasysh se këto elemente, që më gjerësisht përpunohen në një degë tjetër të shkencës Islame rreth moralit "Ahlakut", këto këtu do t'i shqyrtojmë shkurt.
PUNA. Puna e ndershme dhe fitimi nga djersa personale është e urdhëruar. Puna e ndershme, me të cilën sigurohet ekzistenca e familjes, që të mos bie në barrë të tjetërkujt, është obligim fetar i muslimanëve dhe si e tillë konsiderohet edhe ibadet. Liria e punës dhe e fitimit, në parim jo veç që lejohet, por siç thamë, është edhe e urdhëruar. Mirëpo, sipas rregullave të sheriatit, punës dhe profitit nuk u është dhënë e drejtë e plotë, meqë në punë nuk lejohet të ketë spekulime, mashtrime etj.. Në tregti p.sh., sipas disa parimeve të sheriatit, profiti nuk lejohet të jetë mbi 10 %. Kjo tregon se edhe profitit i është përcaktuar kulmi, që dukshëm shkon në kufizimin e formimit të lirë të kapitalit - burimit të shumë padrejtësive dhe ligësive shoqërore.
KAMATA. Ndër privatistët është e ndaluar, sepse përmes kamatës arrihet deri te kapitali në mënyrën më të pashpirtë: pa punë dhe mund, përmes djersës dhe mundit të tjetërkujt, përmes eksploatimit të punës së huaj. Fitimi i tillë është i ndaluar dhe si i tillë është haram. Edhe me ndalimin e kamatës, gjithashtu përkufizohet profiti i palejuar i pasurisë. E çdo gjë që është e pamoralshme ose që shpie kah ligësia, Islami e ndalon rreptësisht.
ALKOOLIZMI. Konsumimin e pijeve alkoolike Islami e ndalon rreptësisht, edhe atë për shumë shkaqe: fetaro-morale, sociale, ekonomike, shëndetësore etj. Me fjalë të tjera, alkooli ndalohet ngase ai që konsumon alkool, në vend që të hollat t'i harxhojë në obligime fetare që i ka apo në bëmirësi, për të cilat u fol më lartë, ai e harxhon në ligësinë më të madhe, nga e cila rrjedhin edhe ligësi të tjera: bixhozi, prostituimi, zënkat, vrasjet , varfëria, etj., e shkatërron vetveten, familjen dhe shoqërinë. Pra, alkooli, e shtyn njeriun që t'i harxhojë të hollat (pasurinë) në rrugën e shejtanit.
BIXHOZI. Bixhozi nuk është vetëm sëmundje, por edhe mëkat i madh, i cili në vete përfshin edhe shumë ligësi të tjera: kamatën, vjedhjen, rrëmbimet, alkoolizmin (ngase bixhozi zakonisht luhet në bordellot ku pihet edhe alkooli) etj. Për shkak të këtyre vetive të liga, destruktive, josociale, johumane dhe amorale që i përmbajnë në vete, pra rreptësisht janë të ndaluara ngase e rikthejnë njeriun nga rruga për të cilën është krijuar (rruga e Zotit), që i cekëm më lart dhe i udhëzon në rrugën e satanës (shejtanit), në rrugë të ligësive të shumta, për të cilat shejtani i cytë ithtarët e tij mendjelehtë. Muslimani i cili merret me këto gjëra, duke ditur se nga ana e Zotit janë të ndaluara (haram), e sjell veten në rrezik, që te Zoti të mos I pranohet imani, ngase imani doemos duhet të manifestohet përmes kryerjes së urdhërave të Zotit: ibadetet dhe veprat e mira për të cilat është biseduar gjerësisht, ndërsa kryerja e haramit mohon gjithçka pozitive që Islami e urdhëron. Pra, kryerja e haramit është deklaratë dhe manifestim i mosbesimit.
PËRFUNDIM
Kontradiksione të mëdha zotëronin në fushën ekonomike ndërmjet njerëzve jo veç para dhe në kohën e Islamit, por edhe më vonë jashtë zonave të synimeve Islame. Sistemi skllavopronar, si lloji i parë i pashpirtë i robërimit ekonomik dhe eksploatimit të njeriut, nuk u ndryshua as në format e mëvonshme të marrëdhënieve ndërnjerëzore të njohura me emrat: feudalizëm, kapitalizëm, liberalizëm ekonomik, etj. Të gjitha këto lloje, pak a shumë e mohonin njeriun dhe të drejtat e tij ekonomike ose shpirtërore, madje-madje edhe të drejtat natyrore, të drejtat për jetë dhe mirëmbajtje. Të gjithë sistemet thellonin kanalin ndërmjet shtresave dhe klasave të ndryshme shoqërore. Të gjitha ato sisteme shkaktonin dhe krijonin urrejtje ndërmjet njerëzve, përçarje dhe urrejtje që rriteshin jo veç në zjarre por edhe në vullkane që bënin rrëmujë. Ekzistonin njerëz të mençur (filozofë, sociologë, etj.), të cilët e kërkonin barin e asaj sëmundjeje, por të gjitha ato mundime mbetën vetëm në faqet e librave, kalime prej një skaji në tjetrin, prej një totalitarizmi në tjetrin. Njeriu i rëndomtë nuk mundi t'a gjejë zgjedhjen e cila do ta kënaqte çdokënd. Veçse Islami (Kur'ani dhe Muhammedi a.s.) - Gjithëdija e All-llahut - e dha zgjedhjen më të shëndoshë të këtij problemi social, sistem për të cilin shumë lotë e gjak u derdhën në historinë e njerëzimit.
Nga ekspozimi i deritashëm i shkencës sociale Islame pamë se Islami nuk e pranon asnjë lloj totalitarizmi - kapitalizmi të pashpirt ose ngjashëm me të, i cili është kundër njeriut dhe dinjitetit të tij. Egoizmi është një veti e lindur, dhe atë jo veç te njeriu por edhe te kafshët. Islami tenton që anën e mprehtë të kësaj vetie shtazarake ta zbusë. Dhe ai në këtë ka më shumë sukses se ciladoqoftë ideologji dhe filozofi, marrë qysh nga krijimi i botës. Islami e inspiron, e frymëzon njeriun kah profiti, vetëiniciativa , krijimi dhe puna e ndershme që të vijë deri në vetëqeverisje sa më të plotë, po bile edhe te teprica e profitit ekonomik. Mirëpo, të gjithë këtë në mënyrë të ndershme, pa eksploatimin e njerëzve tjerë. Dhe kur muslimani në mënyrë të tillë formon tepricë t'ia japë shoqërisë përmes ibadeteve të ndryshme të devotshmërisë (ibadeti malijje).
Maksima kur'anore: Muslimanët janë vëllezër, - në fushën sociale erdhi deri në realizimin e plotë.
Epërsinë e kësaj doktrine kohëve të fundit e panë shumë jomuslimanë-orientalistë, të cilët e studiuan dhe i vertetuan rezultatet mahnitëse në të gjitha sferat jetësore: moralo-fetare, kulturo-arsimore dhe socialo-ekonomike, dhe sollën gjykime të ndryshme rreth Islamit, i cili për një kohë fare të shkurtër përmes revolucionit etiko-shpirtëror, arriti rregullin social, të paparë në historinë njerëzore. Mjafton vetëm të cekim se shumica dakordohen për atë se, duke e ditur gjendjen në Perëndim, vetëm Islami është në gjendje ta shpëtojë njerëzimin nga shumë fatkeqësi, bile edhe ato ekonomike, si p.sh., Bernard Sho, filozof dhe letrar i njohur anglez thotë:
"Evropa nuk do të shërohet nga sëmundja e saj, përderisa nuk e pranon Islamin".
Një dijetar tjetër nga Perëndimi, gjithashtu njohës i mirë i Islamit, duke u habitur me gjendjen e sotme të varfër të muslimanëve, si pjestarë të një feje të tillë të madhe, thotë:
"Fat i keq. Islami do ta përgëzonte njerëzinë, atë-herë kur muslimanët përpikërisht do t'i përmbaheshin fesë".
"All-llahu nuk e përmirëson gjendjen e një populli, përderisa ata ta ndryshojnë vetveten". (Er-rra'd: 11)
"Po ashtu (sikur u dhamë xhinve dhe njerëzve përjetim), Ne i bëjmë sundues disa mizorë mbi mizorët e tjerë për shkak të asaj që fituan (vepruan)". (El En'amë: 129)
Gjendja e muslimanëve në aspektin social, ekonomik, kulturo-arsimor, në një vend, krahinë apo territor, është rezultat i praktikimit të urdhërave Islame. Më qartë, muslimanët sa më tepër që e praktikojnë Islamin, aq më i lartë është standarti jetësor i tyre, edhe atë në çdo aspekt. A thua ndonjëherë muslimanët do të zgjohen dhe të kthehen në rrugën e së Vërtetës?! E tani ta përfundojmë këtë kaptinë me fjalët e Zotit xh.sh., prej të cilit veçse të mençurit do të mësojnë:
"Dhe se kjo është rruga (feja) ime e drejtë (që e caktova për ju), pra përmbajuni kësaj, e mos ndiqni rrugë të tjera e t'ju ndajnë nga rruga e Tij. Këto janë porositë e Tij për ju, ashtu që të ruheni". (El En'amë: 153)
"A nuk e ditën ata se kush e kundërshton All-llahun dhe të Dërguarin e Tij, atij i është caktuar zjarri i xhehene-mit, ku do të jetë përjetë, e ky është ai poshtërimi i madh".
(Et Tevbe: 63)
Këso ajete ka shumë. Por, për të mençurit edhe kaq mjaftojnë që të mendojnë dhe tek e fundit, të kuptojnë ku qëndron realiteti - çelësi i fatit në të dy botërat:
"Kjo është rruga e Zotit tënd, është e drejtë, Ne shpjeguam argumentet për njerëz që përkujtojnë".
(El En'amë: 126)
"Atë Ne e lamë për kujtim, po a ka ndokush që merr mësim?" (El Kamer: 15)
"Ne Kur'anin e bëmë të lehtë për mësim, po a ka ndokush që merr mësim? (El Kamer:17)
5. HAXHXHI - VIZITA E QABES
Vizita e Qabes ose e "Bejtullahut", (Shtëpisë së Zotit) në Mekke, të cilën e ndërtoi Ibrahimi a.s. me të birin Ismailin a.s. në emër të All-llahut xh.sh. për ibadet, është obligimi i pestë themelor i muslimanëve. Se Ibrahimi a.s. është ndërtues i Qabes kjo konfirmohet në Kur'an:
"Edhe kur Ibrahimi dhe Ismaili, duke i ngritur themelet e shtëpisë (Qabes - luteshin): Zoti ynë, pranoje prej nesh se me të vërtetë Ti je që dëgjon dhe di!"
(El Bekare: 127)
Qabeja është tempulli i parë i dedikuar për lutje. Ajo është shtëpia e Zotit ("Bejtullahu"). Shtëpia e shpëtimit. Në Kur'an thuhet:
"Shtëpia (xhamia) e parë e ndërtuar për njerëz, është ajo që u ngrit në Bekë (emri i parë i Mekës), e dobishme, udhërrëfyese për mbarë njerëzimin”. (Ali Imran: 96)
Për arsye të domethënies së madhe, Qabeja është bërë Kible (anë drejtimi) e pejgamberit të fundit të Zotit dhe ithtarëve të tij. Për këtë arsye me institucionin e haxhxhit janë të ndërlidhura një sërë aktesh devotshmërie, social-altruiste, të cilat bëhen për hir të All-llahut xh.sh., por edhe në sjelljen e sakrifikimeve të përcaktuara (kurbani, ndarja e lëmoshës, etj.), ndaj edhe konsiderohet si ibadet pronësor - ibadet malijje.
Mirëpo, meqë në këtë ibadet, sipas rregullores, haxhxhiu personalisht merr pjesë, haxhxhi emërohet si ibadet personal - pronësor, (ibadeti malijje ve bedenije). Duke u bazuar në faktin se haxhxhiu nëse vet nuk e kryen haxhxhin, mund të dërgojë bedel (zëvëndësues), ose të porosisë që pas vdekjes së tij të dërgohet dikush për ta kryer haxhxhin në emër të tij, nga kjo qartë shihet se tentimi i haxhxhit qëndron mu në anën e vet social-altruiste. Kjo potencohet edhe në këtë ajeti kerim:
"E kryjeni haxhxhin dhe umrën për hir të All-llahut, po në qoftë se pengoheni, atëherë (therëni për kurban) çka t'ju vijë më lehtë prej kurbanëve..." (El Bekare: 196)
Edhe pse sipas thelbit social-altruist rregullorja e haxhxhit mund të rangohet në sistemin e obligimeve sociale (ibadeti malijje) të muslimanëve, duke pasur parasysh një sërë adetesh këtë do ta shqyrtojmë në mënyrë të veçantë, - jashtë sistemit të lartpërmendur.
HAXHXHI - OBLIGIM FETAR
Shtylla e pestë e ndërtesës së dukshme Islame, ose obligimi i pestë i muslimanëve të pasur është haxhxhi në Qabe (në Mekke), Arefat dhe në vende të tjera të përcaktuara për kryerjen e ibadeteve gjatë haxhxhit. Ky obligim kryhet në kohë të caktuar. Këto janë muajt e haxhxhit: Shevval, Zul-kade dhe dhjetë ditë të Zul-hixhes. Ky obligim fetar është përcaktuar me një numër të madh të ajeteve dhe haditheve. Si p.sh., ja disa ajete Kur'anore:
"Për hir të All-llahut, vizita e shtëpisë (Qabes) është obligim për atë që ka mundësi udhëtimi te ajo, e kush nuk e beson (ai nuk e viziton); All-llahu nuk është i nevojshëm për (ibadetin që e bëjnë) njerëzit." (Ali Imran: 97)
"Dhe thirr ndër njerëz për haxhxhin, se të vijnë ty këmbësorë e edhe kalorës me deve të rraskapitura që vijnë prej rrugëve të largëta. (Vijnë për të qenë të pranishëm me dobitë e tyre dhe që ta përmendin All-llahun në ato ditë të caktuara (në shenjë falenderimi) dhe për atë që i ka furnizuar me kafshë. Hani pra, prej tyre (kurbanëve) dhe ushqeni të ngushtuarin e të varfërin." (El Haxhxh: 27-28)
Mëtej në Kur'an, përmenden obligimet dhe ceremo-nitë që duhet bërë, për gabimet eventuale (kefaretet), rreth therjes së kurbanit, dhënies së lëmoshës etj. Duke e pasur parasysh se obligimet dhe ceremonitë e haxhxhit janë të gjera, që më hollësisht janë të sqaruara në fikh, këtu nuk do të ndalemi që t'i sqarojmë më detajisht. Këtudo t'i cekim vetëm disa:
OBLIGIMET KRYESORE T? HAXHXHIT (Farzet, Vaxhibet)
Nga ajetet e lartpërmendura dhe disa ajete tjerë, dalin obligimet e kryerjes së haxhxhit: Farzet dhe vaxhibet.
Farzet e haxhxhit janë;
1.- Ihramet,
2.- Qëndrimi në Arefat, dhe
3.- Tavafuz - zijare.
1.Nën termin ihrame nënkuptohet veshja e ihrameve, dy çarçafë, kryesisht me ngjyrë të bardhë, me njërin mbulohet pjesa e epërme e trupit, e me tjetrin pjesa e poshtme, dhe atë pas zhveshjes së rrobeve të qepura. Ky ihram veshet në MIKAT (vend i larguar nga Mekkeja disa dhjetëra kilo-metra). Prej atij vendi me veshjen e ihrameve fillojnë cere-monitë e haxhxhit, ndërsa vetë veshja e ihrameve paraqet nijetin. Ihrami, gjithashtu dmth, nënshtrim vetvetes me disa përkufizime. Nuk lejohet p.sh., veshja e rrobave të qepura, mbulimi i kokës (te meshkujt), të rruarit, të nënqethurit, shkurtimi i thonjëve, gjuetia etj.
Ceremonitë e haxhxhit, përpos veshjes së ihramit në Mikat, fillojnë me faljen e dy reqatave namaz, duke lexuar tekbire dhe telebije:
"LEBEJKE, ALL-LLAHUME LEBEJKE! LEBEJKE, LA SHERIKE LEKE LEBEJKE! INNEL HAMDE VENNI'METE LEKE VEL-MULKE LA SHERIKE LEKE." (Të mbështetem o Zot, të mbështetem. Vetëm Ty të mbështetem ngase nuk ke shok. Vërtet, të gjithë falenderimet, begatitë dhe mbretëria të takojnë Ty, ngase Ti nuk ke shok".
Këtu (në Mikat) haxhxhinjtë i shkurtojnë apo tërësisht i qethin flokët (ndërsa gratë vetëm i shkurtojnë pakëz) dhe i kryejnë edhe pastrimet e tjera.
Pas arritjes në Mekke, kryhet "Tavaful-Kudum", (sjellje rreth Qabes - shtatë herë). Pas kësaj kryhet "sa'j" - ecja e shpejtuar në mes Safës dhe Merves (shtatë herë). Ditën e tetë të dhul-hixhes, mandej shkohet në Arefat.
2. Në Arefat me imam falet namazi i drekës dhe i iqindisë në kohën e drekës, kryhet qëndrimi dhe ceremonitë tjera të përcaktuara. Pas përendimit të diellit imami dhe haxhxhinjtë kthehen në Muzdelife ku i falin namazin e akshamit dhe të jacisë. Këtu qëndrohet deri në agim, pastaj kthehen në Mine, ku kryhet "Remj-i" - hudhja e gurëve në vende të caktuara dhe pastaj theren kurbanët.
Pas kryerjes së ceremonive në vendet e cekura, haxhxhinjtë kthehen në Mekke, për ta kryer edhe farzin e fundit.
3. TAVAFUZ-ZIJARE. Kjo nënkupton ecjen rreth Qabes. Ky tavaf kryhet në ditët e Bajramit, e më së miri është të kryhet ditën e parë të Bajramit. Pas kryerjes së tavafit, haxhxhiu lirohet nga të gjitha ndalesat pos bashkimit me bashkëshorten. Pas kryerjes së tavafit, haxhxhinjtë kthehen në Mine, ku, ditën e tretë dhe të katërt hudhen gurët në tre vende (xhemarete).
Në fund të këtyre ceremonive, gjatë lëshimit (largimit) nga Mekkeja haxhxhilerët e bëjnë tavafin e lamtumirës (Tavafus-Sadër), i cili kryhet dikur edhe tavafet e tjera.
Lehtësimet për gratë gjatë ceremonive të haxhxhit përbëhen në atë se ato mund të mbeten në rroba të qepura, nuk e zbulojnë kokën dhe nuk i shkurtojnë flokët. Disa nga parimet e haxhxhit janë vaxhib, disa sunnet ose mustehab.
VAXHIBET E HAXHXHIT janë:
1.- Qëndrimi në Muzdelife,
2.- "Sa'j" ndërmjet Safës dhe Merves;
3. Hudhja e gurëve në Mine;
4. "Tavafus-sadri", (të gjithë haxhxhinjtë pos Mekkasit), dhe
5. Rruajtja, nënqethja, shkurtimi i thonjëve etj.
KEFARETET: Meqë ekzistojnë një sërë ceremoni të përcaktuara dhe ndalesa që disa nga to pa dashje mund të thehen, - në këtë rast janë paraparë "kefaretet" - shëlbimet, për gabim, që përbëhen në therjen e kurbanit ose në dhënien e lëmoshës, sipas rëndësisë së gabimit, që më detajisht janë të precizuara në fikh.
SUNNETET E HAXHXHIT, janë:
1.- Falja e dy reqatëve namaz në Mikat, (ku veshen ihramet),
2.- Pastrimi (në Mikat),
3.- Veshja e dy ihrameve,
4.- lëximi i shpeshtuar i telbijeve "Lebejke-s",
5.- dhënia e lëmoshës, etj.
T? OBLIGUARIT E HAXHXHIT
Ky obligim fetar është i obligueshëm për çdo musliman dhe muslimane të pasur, që është në moshën madhore që është i mençur i shëndoshë dhe që është në gjendje t'i mbulojë harxhimet për kryerjen e ceremonive, sikur edhe për therjen e kurbanit etj. ?shtë i obligueshëm që edhe familjen ta sigurojë materialisht deri në kthim. Kusht është gjithashtu edhe ekzistimi i lirisë dhe i sigurisë së plotë personale, ngase Islami nuk e ngarkon askend tej mundësive psikofizike, obligim nga i cili mund të rrjedhë ndonjë rrezik për jetën apo shëndetin e njeriut.
Ndërsa për gruan kusht është që të jetë me burrin e vet ose me ndonjë "Mahrem" - farefis me të cilin nuk mund të martohet.
QËLLIMI DHE DOMETHËNIA E HAXHXHIT
Domethënia e haxhxhit është jashtëzakonisht e çmueshme si në aspektin fetar ashtu edhe për këtë botë. Dobitë e tij janë të shumëfishta, jo veç për besimtarët që e kryejnë obligimin, por edhe për shoqërinë Islame.
Këtu do të mundohemi në pika të shkurtëra ta ekspozojmë këtë përcaktim Islam.
HAXHXHI SI IBADET
Kryerja e këtij obligimi (urdhëri të Zotit), është pa dyshim, një nga vertetimet më të forta të besimit të sinqertë. Sepse ai i cili vendos ta kryejë këtë obligim fetar, jo veçse që do të sakrifikojë një pjesë bukur të mirë të pasurisë, por u ekspozohet edhe mundimeve të ndryshme, madje të rrezikshme për shëndetin dhe jetën e tij. Kjo ka qenë më e spikatur më parë, kur njerëzit ishin të detyruar të kalojnë largësi të mëdha me karavane. Shpesh herë kanë qenë të sulmuar dhe të grabitur, mirëpo besimi i fortë i tyre i përballonte të gjitha këto. Ata, prapëseprapë, shkonin dhe shkojnë, që ta vizitojnë tempullin e shenjtë të Zotit (Bejtullahun), t'i përkulen Krijuesit të Tokës dhe qiejve, Krijuesit të botës së dukshme dhe të padukshme, duke thënë: "Ja ku jam Zot, ja Ty të mbështetem, mbasi nuk kam kujt tjetër..." Shkojnë për të kërkuar falje për vete dhe për besimtarët e tjerë, ta falenderojnë për begatitë që ua dhuroi, dhe njëkohësisht ta kryejnë urdhërin dhe vullnetin e tij, dhe që ta vërtetojnë sakrificën e vet për të Vërtetat e mëdha të cilat na i rrëfeu Ai, dhe që nga ana tjetër, sikur edhe Ibrahimi a.s., të shprehin gadishmëri edhe për sakrifica më të mëdha, bile ta flijojnë edhe më të dashurën në botë.
Që ta meritojë mëshirën dhe dashamirësinë e Zotit, që ta meritojë shpërblimin e madh të tij, të cilin ia premtoi, haxhxhiu para së gjithash duhet ta pastroje shpirtin nga të gjitha papastërtitë e kësaj bote, të pendohet t'i pastrojë llogaritë me të tjerët e pastaj të niset në këtë rrugë të madhe, t'a kërkojë mëshirën e Zotit. Dhe për këtë mëshirë, haxhxhiu mund të shpresojë, sepse është premtim i Tij i dhënë në Kur'an dhe i komentuar nga komentuesi më kompetent i fjalëve të Tij (Kur'anit) - Muhammedi a.s., pejgamberi i Tij. "Kush e kryen haxhxhin dhe nuk bën më mëkate, nuk bën vepra të turpshme, nuk flet fjalë të pahijshme, do të kthehet në shtëpi i pastër nga mëkatet, sikur prej nëne i lindur". Ose
"Vërtetë, Zoti xh.sh. haxhxhiut, kur ai shkon në haxh për çdo hap do t'i shkruajë nga një sevap e do t'i shlyejë nga një mëkat". Mandej:
"E kanë pyetur Muhammedin a.s., cila vepër (devotshmërie) është te Zoti më e vlefshme?
- Besimi në All-llahun dhe pejgamberin e Tij.
E pas kësaj? - pyetën përsëri.
- Lufta në rrugë të Zotit, u përgjigj Muhammedi a.s.
E mandej - Kryerja e haxhxhit, me besim të sinqertë dhe vepra të mira - tha Muhammedi a.s.
Nga hadithet e sipërpërmendura qartë kuptohet se haxhxhi i kryer, si shenjë e besimit të sinqertë dhe i plotësimit të urdhërit të Tij është garancë e përfitimit të mëshirës së Zotit dhe shpërlarje nga mëkatet, garancë që njeriu të bëhet i pastër sikur kur lindet prej nënës. Mirëpo, në frymë të hadithit të parë, ai edhe më tëj (tërë jetën) duhet ta ruaj renesansën e tij shpirtërore, duke iu përmbajtur pikë për pikë urdhërave të Zotit dhe rrugës së pejgamberit të Tij.
Haxhxhi, dmth, është shenjë e përultësisë së sinqertë All-llahut xh.sh.. Prandaj është ibadet i madh, i cili rezulton me shpërblimin e Zotit.
DOMETHËNIA E BRENDSHME E AKTEVE TË HAXHXHIT
Sikur që shohim, obligimi i haxhxhit përbëhet nga një sërë aktesh: veshja e ihrameve, tavafi rreth Qabes, vrapimi në mes Safës dhe Merves, hudhja e guralecëve, etj. Dhe çdo akt e ka edhe domethënien e vet të brendshme. Lënia e teshave të qepura dhe veshja e ihrameve dmth, flakja e të gjitha pasurive botërore, sipas të cilave njerëzit dallohen ndërmjet veti, me fjalë të tjera, gadishmëria që njeriu t'i sakrifikojë të gjitha pasuritë e kësobotshme për arritjen e mëshirës së Zotit. Veshja e ihrameve e përkujton haxhxhiun në vdekjen, kur në varr nuk do të merr asgjë tjetër pos qefinit, i cili përbëhet në këto dy copa pëlhure, etj. Edhe aktet e tjera, gjithashtu e kanë domethënien dhe rëndësinë e vet.
Qëndrimi në Arefat na e përkujton qëndrimin para All-llahut xh.sh., atë ditë kur do t'i pastrojmë llogaritë për jetën në këtë botë dhe definitivisht do të lirohemi nga fati njerëzor, etj.
Pra, e shumfishtë dhe e madhe është rëndësia e haxh-xhit. Muhammedi a.s. ka thënë:
"Kush është i obliguar ta kryejë haxhxhin dhe nuk e kryen, gjendja e tij në ahiret do të jetë sikur e hebrenjëve dhe e krishterëve".
- HAXHXHI - RENESANSË MORALO-SHPIRTËRORE
Zoti xh.sh. e dalloi muajin e Ramazanit nga muajt e tjerë me atë që në këtë muaj filloi ta shpallë Fjalën e Vet të fundit dhe Porosinë njerëzimit (Kur'anin), me ibadet të posaçëm (agjërimin e Ramazanit), mandej "Lejletul-Kadri", natën e bekueshme të ibadetit të posaçëm, i cili rezulton me mëshirimin e tij të plotë të atyre besimtarëve që sinqerisht pendohen duke kaluar në ibadet dhe në dhenien e llogarive para All-llahut dhe ndërgjegjies së vet. Pastaj Ai i dalloi edhe disa vende nga disa të tjera. Ndër ato vende të dalluara janë në radhë të parë, xhamija e parë në botë - Qabeja (Bejtullahu) dhe Mekkeja, qytet - vend ku gjenden edhe vendet tjera përreth saj: Mineja, Muzdelifi, Arefati etj. Ato janë vende ku në të kaluarën e lashtë, për herë të parë stërgjyshërit e Muhammedit a.s. Ibrahimi a.s. dhe Ismaili a.s., ia shpallën njerëzimit besimin në një të vetmin Zot (Dini Hanifa). Këto vende janë pra, Mekkeja, Hira dhe vendet tjera të bekueshme, ku edhe u paraqit dhe veproi Muhammedi a.s., i Dërguari i fundit i Zotit.
Haxhxhiu duke i vizituar këto vende i përkujton të gjithë këto. Atëherë në shpirtin e njeriut paraqitet fuqi e re fetare dhe njohja për atë se domethënia e jetës në këtë botë mund të gjendet veçse në rrugën nëpër të cilën kaluan edhe paraardhësit tanë, sforcohet bindja se vetëm se përmes sakrifikimit, siç vepruan këta madhështorë për ta kuptuar të Vërtetën e përhershme, mund të arrihet deri te caku, kah i cili tenton shpirti njerëzor. Duke i vizituar këto vende dhe duke u thelluar në meditime, për ndodhitë dhe individët e kaluar, haxhxhiu përjeton rilindje moralo-shpirtërore, e fisnikëron shpirtin dhe e përforcon fuqinë e vullnetit dhe gadishmërinë për sakrifikim, sikur paraardhësit e mëdhenj - misionarët e së Vërtetës, e posaçërisht pejgamberi i fundit Muhammedi a.s., i cili bëri aq shumë sakrifica për fatin e trashëgimtarëve, për fatin e njerëzimit në përgjithësi.
HAXHXHI - SIMBOL I BARAZISË
Haxhxh! Kjo është devotshmëri e madhe e vertetuar me sakrifica personale dhe pronësore. Dhe i Plotëfuqishmi e pranon këtë sakrificë, sinqeritet dhe përulje të robit të vet dhe e shpërblen me shpërblim të denjë në këtë botë dhe në Ahiret, ku do të pritet me fjalët:"ESSELAM, ESSELAM!" - Paqë, Paqë! Mirëpo, Zoti xh.sh. nuk e pranon në mëndafsh ose në petka të stolisura me ari. Prandaj haxhxhiu doemos duhet t'i largojë nga vetja të gjitha ato dhe të veshë rrobën e vdekjes - vetëm dy copë pëlhure të bardhë, me të cilën do të mbulohet ashtu siç mbulohen të vdekurit, gjë që i shkakton mendimin e lëshimit të kësaj bote, në ditën e Gjykimit, kur të gjithë edhe mbretërit edhe lypësit, njëlloj dhe baraz do të qëndrojnë para Gjyqit Absolut e të Drejtë për pastrimin e llogarive të veprave të tyre. Ceremonitë e haxhxhit, simbolikisht na e ekspozojnë shkencën Islame e cila angazhohet që njerëzit, muslimanët edhe në këtë botë të jenë të barabartë dhe të ndjehen si një trup dhe se nuk duhet të ekzistojë asnjë faktor, i cili do ta shkatërrojë ndjenjën e barazisë, p.sh.:
"O ju njerëz, vërtetë Ne ju krijuam juve prej mashkulli dhe një femre, ju bëmë popuj dhe fise që të njiheni ndërmjet vete, e s'ka dyshim se tek All-llahu më i ndershmi ndër ju është ai që më tepër është ruajtur (nga të këqijat), e All-llahu është shumë i dijshëm dhe hollësisht është i njohur për çdo gjë". (El Huxhuratë: 13)
Edhe porosia e fundit e Muhammedit a.s. në haxhxhin e lamtumirës (Haxhetul-Veda-u) ka qenë:
"Njerëz! Zoti juaj është vetëm Një. Prindi juaj është një. Prindi i të gjithë juve është Ademi a.s. e ai është i krijuar prej dheu. Më i zgjedhuri ndër ju është ai që bën më tepër bëmirësi. S'mund asnjëherë të ketë epërsi arabi ndaj joarabit dhe anasjelltas, i ziu ndaj të bardhit e anasjelltas. Ekziston veçse një epërsi, e ajo përbëhet në devotshmëri dhe vepra të mira. Kush është më i devotshëm dhe bën më tepër vepra të mira, ai ka te Zoti epërsi".
Deklaratë madhështore e barazisë së njerëzimit dhe kundër diskriminimeve kombëtare dhe racore, deklaratë e shpallur me Islamin para 14 shekujve - ideal kah i cili edhe sot bota moderne tenton, por jashtë kufinjëve të Islamit, gjë e cila në territorin Islam menjëherë është aprovuar, pa marrë parasysh racën, kombin dhe përcaktimet e tjera. Muhammedi a.s. ka thënë:
"Të gjithë njerëzit janë të njëjtë sikur dhëmbët e krehërit.", - e ky konsiderohet si ligj i shenjtë te muslimanët në mardhëniet e tyre me popujt e tjerë - pjestarë të racave dhe kombeve tjera.
Barazia simbolike e njerëzve gjatë kryerjes së haxhxhit, përpos tjerave për qëllim ka edhe t'i mësojë dhe t'ua tërheqë vërejtjen muslimanëve që ndjenja e barazisë dhe e dashamirësisë në përgjithësi, doemos t'u qëndrojë në zemër dhe të tentojnë që kjo barazi të realizohet në jetë të kësobotshme. Për këtë shkak princi dhe lypësi, sulltani dhe i varfëri, krah për krahu i kryejnë këto ceremoni të shenjta të haxhxhit. Të barabartë dalin para Zotit, ngase Ai është Krijues i tyre, madje nga cilido komb apo racë qofshin, të gjithë Atij i takojnë dhe përfundimisht Atij do t'i kthehen. (Kur'an: 156)
Ja, kjo ndjenjë dominon në shpirtrat e haxhxhinjëve gjatë kryerjes së haxhxhit. Synimi i haxhxhit është edhe ajo që kjo ndjenjë te ata (haxhxhinjtë dhe muslimanët në përgjithësi) të mbahet gjatë tërë jetës.
Këtë realitet dhe kusht për fat të mirë të njerëzve në këtë botë, e ndjen çdo haxhxhi pa marrë parasyshë pozitën e tij shoqerore, e ndjen edhe atë se kjo është barazi e mrekul-lueshme dhe se duhet si e tillë pikëpërpikë të aplikohet edhe te ligjet botërore dhe në kontakt me të gjithë pjestarët e të gjitha racave dhe kombeve.
Haxhxhi, pra, është vërejtje e madhe për sunduesit dhe politikanët në përgjithësi: barazi dhe drejtësi, dashamirë-si para së gjithash! Pse ajo krijesë e imët (njeriu) nuk e sheh njeriun tjetër, vëllain e vet, ose më së miri - vetveten? Prej nga ai sundues, princ etj., që ndoshta përmes rastit, por ndoshta edhe në mënyrë të pandershme (me dhunë, etj.) erdhi deri te ato pozita të larta, - të jetë më i mirë se njeriu i rëndomtë? Haxhxhiu vie në njohje se, Zoti është më i Madhi dhe gjithçka që ekziston në realitet është asgjë në krahasim me Madhërinë e Tij.
HAXHXHI-REALIZIM I VËLLAZËRIM-BASHKIMIT
Pamë se gjatë haxhxhit të gjithë janë të barabartë. Zhuken ndarjet racore, kombëtare, zhduken edhe pozitat shoqërore. Të gjithë kuptohen në mes vete, ngase të gjithë në maje të gjuhës e kanë "ALL-LLAHU EKBER!", "LEBEJKE ALL-LLAHUME LEBEJK!"... Me fjalë të tjera, të gjithë janë prej një nëne dhe një babe, e Krijuesi i tyre është Krijuesi i vasionës grandioze dhe i mikrobeve të imëta.Muslimanët: kinezët, japonezët, indoneziasit, indijanët, afganët, persianët, turqit, etj., qëndrojnë krah për krahu me zezakët afrikanë dhe muslimanët e Evropës: anglezët, francezët, gjermanët etj. Të gjithë ata janë një popull dhe anëtarë të një familjeje. Siç thuhet në Kur'an, ata janë vëllezër.
Ky përfundim, se të gjithë popujt e të gjitha kombeve dhe racave janë vëllezër prej një babe dhe një nëne, i sjell haxhxhinjtë deri në një përfundim tjetër se, kufinjtë artificialë ndër popujt (shtetet) janë të tepërta dhe se ato duhet eleminuar për fatin e mbarë njerëzisë, ngase toka është pronë e All-llahut, të cilën Ai ua dorëzoi njerëzve në disponim.
HAXHXHI - KONGRESI GJITHISLAMIK
Vëllazëria e muslimanëve e proklamuar me Islam (Kur'an) s'mund të mbetet vetëm si deklarim brenda faqeve të librit. S'mund të mbetet vetëm me ndjenjat e zhveshura. Ai doemos të realizohet. Haxhxhi për këtë është më i volitshëm dhe mu për atë edhe shërben.Fakt është se muslimanët në shtete të ndryshme u ekspozohen kushteve të ndryshme: fetare, ekonomike, arsimore e politike. Me rastin e haxhxhit, muslimanët e vendeve të ndryshme njoftohen dhe pyeten mes vete nën çfarë kushtesh jetojnë. Ashtu haxhxhi e arrin një prej caqeve më themelore - bëhet edhe kongresi gjithëIslamik ku muslimanët duhet t'i shqyrtojnë problemet mes vete që në kohën e dhënë i mundojnë. Mirëpo, për fat të keq, ky qëllim i haxhxhit qe 14 shekuj shprehet veçse me kontakte spontane të haxhxhilerëve (individëve). Sipas kësaj haxhxhi nuk e ka arritur qëllimin e plotë, atë që duhet ta ketë. Që haxhxhi ta arrijë atë që me të vërtetë të jetë kongres gjithislamik është e nevojshme që t'i jepet përmbajtje të përgatitur sistemore dhe formë më të organizuar.
Kësisoj haxhxhi, si kongres gjithëislamik, kur krahas përmbajtjes fetare do t'a arrinte edhe këtë program dhe përmbajtje, atëherë do ta arrinte qëllimin dhe domethënien e vet të plotë. A thua do të kishte rast më të volitshëm se ky, që haxhxhi ta fitonte atë karakter të kongresit gjithislamik, edhe atë atje ku u paraqit Islami dhe ku ndezi flakë në rrapëllimën gjithëbotërore, në kulturë e arsim, në progresin ekonomik dhe në moralin e shëndoshë? A thua nuk ka pasur aq raste në historinë e popullit Islam që ta aplikojnë këtë nevojë? A thua Islami është një përmbledhje e formave të vdekura dhe formulave (lutjeve verbale), të lidhura vetëmse me botën e ardhëshme, dhe a duhet që Islamin ta kuptojmë ashtu siç vepruan gjeneratat dekadente, të udhëhequra me misticizëm destruktiv, me elemente shkatërruese të futura në shkencën e shëndoshë - në Islam? Jo, Islami nuk është i tillë. Ai është program jetësor elastik, të cilin duhet përmbushur me përmbajtje dhe metoda në konforin e kohës në të cilën jetohet dhe në përputhshmëri me shkencën, ngase ai dhe shkenca janë një, ngase ai gjithmonë ëshët bashkëkohor dhe mbron kauzën që në të gjitha kohërat ta udhëheqë trurin e njerëzimit dhe shpirtin kah fati gjithëpërfshirës, i dyfishtë. Ky është caku përfundimtar i Islamit. Këtij qëllimi përfundimisht duhet t'i shërbejë kjo instancë. Atëherë kur pos ibadeteve fetare do t'a arrijë edhe këtë përmbajtje dhe program, mbase atëherë do ta arrijë qëllimin dhe domethënien e vërtetë.
Islami dhe jeta jonë janë të pandashme. Të kthehemi prapa, në kohën e Muhammedit a.s., kur kështu kuptohej Islami. Atëherë do të shohim se xhamitë p.sh., përpos për lutje shërbenin edhe si shkolla, universitete popullore, asamble popullore, ku është diskutuar për problemet politike, shkencore dhe problemet tjera socialo-shoqërore. Xhamitë ishin edhe gjykata, ku ndahej drejtësia. A nuk është kjo se Islami më parë është jetë e mandej lutje? Thënë ndryshe, sipas shkencës Islame, jeta dhe lutja doemos duhet të shkojnë krahas dhe të mbështeten njëra në tjetrën, e assesi të ndahen.
A do të vijë koha kur Islami i sotshëm do t'u shmanget kthetrave vdekjeprurëse dhe të kthehet në jetë, që ta udhëzojë njerëzinë në rrugët të cilat iu treguan me Kur'an?
HAXHXHI ZGJERIM I DIAPAZONIT ARSIMOR
Me kryerjen e haxhxhit, muslimani e plotëson edhe një urdhër të Zotit xh.sh. me domethënie të pavlerësueshme. Ky urdhër është ekspozuar në ajetin Kur'anor:
"A nuk udhëtuan ata nëpër tokë e të shohin se si qe përfundimi i atyre që ishin para tyre? Ata ishin edhe më të fortë se këta, ata e lëruan tokën dhe e rindërtuan atë më shumë se sa këta, e rindërtuan, atyre u patën ardhur të Dërguarit e vet me fakte të qarta. Pra, All-llahu nuk ishte që t'ju bëjë të padrejtë atyre, por ata vetvetes i bënë të padrejtë". (Er Rrum: 9), ose:
"A nuk udhëtuan ata nëpër tokë e të shohin se si ishte mbarimi i atyre që ishin përpara tyre e që All-llahu ata i rrënoi, e edhe mosbesimtarët (Mekkas) i pret shembulli i tyre. Këtë ngase All-llahu është mbrojtës i atyre që besuan, kurse për jobesimtarët nuk ka mbrojtje."
(Muhammed: 10-11)
Nga format pyetëse të ajeteve të cituara qartë shihet urdhëri për besimtarët që të udhëtojnë nëpër tokë. Në atë udhëtim ata shumëçka do të mësojnë, që do t'u shërbejë, jo vetëm për këtë jetë, por edhe për të ardhmen. Do të shohin shumëçka: troje dhe qytete, popuj të shteteve të ndryshëm dhe mënyrën e jetesës së tyre, ashtuqë do ta zgjerojnë diturinë e vet, duke e marrë atë që është e mirë dhe duke e gjykuar ligësinë. Haxhxhi në këtë aspekt është i mrekullueshëm. Pos kësaj haxhxhinjtë në rrugë për në Mekke do të kalojnë nëpër ato vende, ku dikur në të kaluarën e lashtë qenë të banuara me popuj të fortë që kishin qytete të bukura dhe me civilizime të larta, pas të cilëve nuk mbeti asnjë gjurmë, siç konfirmon Kur'ani:
"Dhe vendin e tyre ta bëjë rrafsh pa farë bime e ndërtese. E nuk do të shohësh në të as ultësirë as lartësirë".
(Tâ Hâ: 106-107)
Haxhxhinjtë do të kalojnë nëpër ato vende, ku pejgamberët e Zotit: Saliu, Hudi, Shuajbi dhe të tjerët, predikonin fjalën e All-llahut xh.sh. (shpalljen) dhe do të mendojnë për shkaqet e shkatërrimit dhe zhdukjes së atij populli.
Duke kaluar pranë detit të vdekur do t'ju kujtohet Luti a.s. dhe qytetet e mrekullueshme Sodoma e Gomora, që gjendeshin atypari ku sot gjendet ky det i pikëlluar dhe fati tyre.
"Ne e shpëtuam atë dhe me familjen e tij, pos gruas së tij që mbeti aty (ndër të shkatërruarit). Ne lëshuam mbi ata një lloj shiu (me gurë). E shiko se si ishte fundi i kriminelëve!" (El A'rafë: 83-84)
"Dhe kur për ju e ndamë detin, e ju shpëtuam, ndërsa ithtarët e faraonit i fundosëm,e ju i shihnit (me sytë tuaj)." (El Bekare: 50)
Popujve të këtyre qyteteve Luti a.s. ua predikoi fenë (shpalljen) e All-llahut xh.sh., e ata nuk e dëgjuan, por përkundrazi e dëbuan. Ndërsa emrat "Sodoma e Gomora" edhe sot mbeten si simbol i shkatërrimit të ndonjë vendi në aspektin moral. Duke kaluar pranë detit të kuq, haxhxhinjtë do ta përkujtojnë edhe Musën a.s. dhe popullin e tij, të cilin Musa a.s. e shpëtoi nga robërimi i Faraonit dhe i nxori përmes fundit të thatë të detit në skajin tjetër përderisa njëkohësisht u mbyt ushtria e Faraonit e cila i ndiqte ata. Haxhxhinjtë në rrugë për në Mekke do të shohin shumëkë, dhe do të vijnë në përfundimin e vetëm e të drejtë se fati i njerëzisë qëndron në besimin e thellë dhe në respektin dhe kryerjen e ligjeve - urdhërave të Tij, ngase fundi i çdo populli do të jetë i tillë sikur që ishte i atyre para nesh, të cilët u zhdukën.
6.- XHIHAD - LUFTA NË RRUGË TË ALL-LLAHUT (EL XHIHADU FI SEBILILAH)
Për shkak të domethënies madhështore të aplikimit të Islamit, pra të mësimit të tij në jetën e muslimanëve, për prosperitetin e tyre fetaro-moral, kulturo-arsimor, ekonomik, bile edhe politik, fakihët (juristët, teologët) Islamë, xhihadit i japin një vend të posaçëm në drejtësinë Islame - SHERIAT.
Duke e pasur parasysh atë se ky institucion i madh fetare që nuk ka të bëjë vetëm më një obligim apo parim special (ritual), nuk patën mundësi ta llogarisin si obligim i posaçëm fetar - ibadet, sikur aq janë namazi, agjërimi, zeqati, etj. Mirëpo, edhe përkundër kësaj, duke pasur parasysh se ky institucion ka të bëjë me më tepër parime, (norma) të karakterit kategorik urdhëror, pra, pa përjashtimin e asnjë muslimani (apo muslimaneje nënkuptohet), për këtë shkak, siç cekëm e numërojmë si kusht i gjashtë Islam. Mirëpo, për shkak të gjerësisë së kërkesave, degëzimit dhe shumanësisë së obligimeve me të cilat ngarkohen muslimanët në suaza të këtij institucioni, ajo numërohet si obligim moral i muslimanëve. Gjatë këtij rasti teologët dhe juristët u dakorduan që xhihadi të mos konsiderohet si ibadet i posaçëm apo kusht i gjashtë i Islamit. Përmendem qysh në fillim, se "shart" emërohet kushti apo obligimi i kryerjes, praktikimi i ndonjë akti fetar që njeriun e bën musliman. Edhe xhihadi parashtron jo veç një, por më tepër kushte të tilla, nëse dëshirojmë të jemi muslimanë të vërtetë. Nga këto shkaqe, si dhe duke e marrë parasysh rëndësinë e këtij institucioni për mirëqënien e muslimanëve e konsideroj të nevojshme që ta shqyrtoj në pika të shkurtëra në këtë vepër. Kjo, aq më parë kur dihet se ky institucion - obligim bazohet në një numër të madh të urdhërave Kur'anore dhe sunneteve të Muhammedit a.s..
Armiqtë e Islamit më herët, por edhe sot përpiqen që fjalën XHIHAD ta përdorin për ta njollosur fenë tonë si religjion luftarak, që do të thotë se feja jonë me dogmën e ashtuquajtur XHIHAD - porosit dhe urdhëron në përhapjen e saj me anë të fuqisë dhe të shpatës. Kësisoj ata duke e përkthyer fjalën "xhihad" si "luftë e shenjtë" - e nxorën në sipërfaqe parullën - "shpata e Islamit", me tendenca të njëjta. Mirëpo, sikur edhe shumë gjëra të tjera rreth Islamit, ashtu edhe këtë u munduan ta shtrembërojnë dhe u munduan që ta paraqesin në terrin më të shëmtuar. Ndërsa xhihadi apo "lufta e shenjtë", në aspektin agresiv të luftrave imperialiste ose luftrave të cilave u qe qëllimi përhapja e dhunshme e fesë, në Islam as që ekziston, gjë që më poshtë do ta argumentojmë.
Fjala xhihad ose lufta në rrugë të Zotit, e cila haset në më shumë vende në Kur'an dhe në sunnet (hadith), ka krejtësisht domethënie dhe qëllim tjetër. Kur'ani i jep një domethënie dhe një diapazon gjithpërfshirës. "Xhihadu fi sebililah" - "Luftoni në rrugë të Zotit", - urdhër shpesh herë i përmendur në Kur'an, para së gjithash domethënë: -"Kryeni gjithë urdhërat e Zotit, duke mos e përjashtuar asnjë nëse dëshironi të jeni të kënaqur e fatlumë"! Në këto urdhëra përfshihen jo veç urdhërat e kategorive të ndryshme, për të cilat u fol më lartë, por edhe principet e pastra morale dhe obligimet ku bijnë: lufta kundër vetvetes, në realitet epsheve dhe animeve të liga, lufta kundër ligësive në shoqëri, në linjën e shkatërrimit të amoralit dhe paraqitjeve të ndryshme antifetare, sakrifica personale dhe materiale në drejtimin social-altruist për mirëqënien e shoqërisë, etj.
Krejtësisht e qartë, fjala xhihad ose Luftë në rrugë të Zotit, e përmban edhe obligimin e luftës kundër armikut të Islamit dhe muslimanëve, në rast se ndaj tyre armiku ka qëllime agresive, robëruese apo qëllime të tjera të dëmshme. Kuptim të këtillë fjalës xhihad i dha edhe vetë Muhammedi a.s.. Mirëpo, edhe sipas Kur'anit edhe sipas sunnetit, luftërat e muslimanëve doemos duhet të jenë të karakterit defanziv (mbrojtës), e assesi agresiv, e aq më pak të karakterit fetar me qëllim të Islamizimit të dhunshëm, insinuatë e cila hyri në literaturën e Perëndimit kundër Islamit. Mirëpo, për luftën e këtillë, luftën kundër armiqve të Islamit dhe muslimanëve, Kur'ani e përdor termin "KITAL - luftim". Vetë fakti tregon se tendëncë e xhihadit është ajo e fushës së parë luftarake. Këtë qartë e përfundojmë edhe me faktin historik që flet për atë se, kur Muhammedi a.s. kthehej nga ngadhënjimi në luftë kundër idhujtarëve mekkas në Bedër (vitin e dytë sipas hixhrit) ka thënë:
"Tani po kthehemi nga xhihadi i vogël në të madhin".
PARIMET E PËRGJITHSHME PËR XHIHADIN NË KUR'AN DHE SUNNET
Edhe më parë cekëm se Kur'ani kur e përdorë fjalën XHIHAD, rëndomë në formën imperative: "Luftoni në rrugë të Zotit"!, mendon në kryerjen dhe praktikimin e të gjitha përcaktimeve të cilat Zoti xh.sh. ua përcaktoi njerëzve si obligim, të cilat përcaktime muslimanët janë të obliguar t'i kryejnë edhe atë për vetë fatin e vet. Kjo është "rrugë e Zotit", ku muslimanët janë të obliguar të luftojnë duke dhënë çdo mund për arritjen e qëllimeve kah të cilat synon. Me që të gjitha përcaktimet Islame - urdhërat dhe ndalesat, kërkojnë sakrifica më të mëdha, personale apo pronësore që të aplikohen në jetë. Ja, t'i cekim vetëm disa ajete kur'anore:
{ #966;#8804;#9516; #9500;#8804;#966;°#9604;#9604;#8993;#963;#9567; #9567;ß°#8804;#9604;#9604;#9576;÷#966;#9604;#9604;#931;#8804; #9516;#960;#8804;#931;#8993;#9604;#9604;µ#9567; #9567;ß°#8804;#9604;#9604;#9616;#8993;#9604;#9604;µ#9567; #9567;ßß#963;#8804; µ#8804;#9567;#9562;·#9604;#9604;#9577;#8804;#9604;#9604;#9608;#8993;#9604;#9604;µ#9567; #9532;÷ß#8804;#9604;#9604;#966;·#9604;#9604;#963;÷ #9567;ß·#9604;#9604;µ#8804;#9561;÷#9604;#9604;#966;#9604;#9604;ß#8804;#9604;#9604;#9556;#8804; µ#8804; #9568;#8804;#9604;#9604;#9567;#963;÷#9604;#9604;#9575;#8993;µ#9567; #9612;#8734; #9561;#8804;#9604;#9604;#9562;÷#9604;#966;#9604;#9604;ß÷#9604;#963;÷ ß#8804;#9604;#9484;#8804;#9604;ß°#8804;#9604;#9600;#8993;#9604;#960;· #9577;#8993;#9604;#9612;·#9604;ß÷#9604;#9552;#8993;#9604;µ#931;#8804; }
"O ju që besuat! Kijeni frikë All-llahun dhe kërkoni afrim te Ai, luftoni në rrugën e Tij që të gjeni shpëtim".
(El Maide: 35)
Siç shohim ky ajet fillon me obligimet njerëzore ndaj Tij. Rruga ose mënyra e cila afron kah Zoti është kryerja e obligimeve të cilat na i përcaktoi neve edhe atë për fatin tonë, e jo për Vete, ngase Atij asgjë nuk i nevojitet. Këtë realitet na e vertetojnë shumë ajete. Një nga ata thotë:
{ #966;#8804;#9516; #9567;#8804;#966;°#8993;#9604;#9604;#963;#8804;#9567; #9567;ß°#8804;#9604;#9576;÷#966;#9604;#9604;#931;#8804; #9516;#960;#8804;#9604;#9604;#931;#8993;#9604;#9604;µ#9567; #963;#8804;ß· #9500;#8804;#9575;#8993;ß°#8993;#9604;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;· #9484;#8804;ß#8804;#8734; #9577;÷#9604;#9568;#8804;#9604;#9604;#9567;#9572;#8804;#9556;#8805; #9577;#8993;#9604;#9604;#931;·#9604;#9604;#9568;÷#9604;#966;#9604;#9600;#8993;#9604;#960;· #960;°÷#9604;#9604;#931;· #9484;#8804;#9604;#9576;#8804;#9567;#9562;#8805; #9500;#8804;ß#9604;÷#9604;#966;#9604;#9604;#960;#8805; . #9577;#8993;#9604;#9472;·#960;÷#9604;#931;#8993;#9604;#9604;µ#931;#8804; #9562;÷#9567; ßß#963;÷ µ#8804; #9572;#8804;#9561;#8993;#9604;µß÷#9604;#9604;#9604;#963;÷ µ#8804; #9577;#8993;#9604;#9568;#8804;#9604;#9604;#9567;#963;÷#9604;#9575;#8993;µ#931;#8804; #9612;÷#8734; #9561;#8804;#9604;#9562;÷#9604;#9604;#966;#9604;ß÷ #9567;ßß#963;÷ #9562;÷#9604;#9500;#8804;#960;·#9604;#9604;µ#8804;#9567;ß÷#9604;#9604;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;· µ#8804; #9500;#8804;#931;·#9604;#9612;#8993;#9604;#9604;#9561;÷#9604;#9604;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;· #9576;ß÷#9604;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;· #9580;÷#9604;#966;·#9604;#9572;± ß°#8804;#9604;#9604;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;· #9532;÷#931;· #9600;#8993;#9604;#9604;#931;·#9604;#9604;#9577;#8993;#9604;#9604;#960;· #9577;#8804;#9604;#9604;#9484;·#9604;#9604;ß#8804;#9604;#9604;#960;#8993;#9604;µ#931;#8804; . #966;#8804;#9604;#9604;#9608;·#9604;#9604;#9612;÷#9604;#9604;#9572;· ß#8804;#9604;#9600;#8993;#9604;#960;· #9576;#8993;#931;#8993;#9604;µ#9562;#8804;#9604;#9600;#8993;#960;· µ#8804; #966;#8993;#9575;·#9580;÷#9604;ß·#9604;#9604;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;· #9568;#8804;#9604;#9604;#931;°#8804;#9604;#9604;#9567;#9577;#8805; #9577;#8804;#9604;#9604;#9568;·#9604;#9604;#9572;÷#8734; #960;÷#9604;#9604;#931;· #9577;#8804;#9604;#9604;#9552;·#9604;#9604;#9577;÷#9604;#9604;#963;#8804;#9567; #9567;ß#9500;#8804;#931;·#9604;#963;#8804;#9604;#9567;#9572;#8993; µ#8804; #960;#8804;#9604;#9561;#8804;#9604;#9604;#9567;#9600;÷#9604;#9604;#931;#8804; #9578;#8804;#9604;#9604;#966;°÷#9604;#9604;#9562;#8804;#9604;#9604;#9556;#8801; #9612;÷#8734; #9568;#8804;#9604;#9604;#931;°#8804;#9604;#9567;#9577;÷ #9484;#8804;#9604;#9604;#9575;·#931;#8805;
#9576;#8804;#9567;ß÷#9604;#9604;#9600;#8804; #9567;ß·#9604;#9612;#8804;#9604;#9604;µ·#9573;#8993; #9567;ß·#9604;#9604;#9484;#8804;#9604;#9604;#9496;÷#9604;#9604;#966;#9604;#9604;#9604;#9604;#960;#8993; }
"O ju që keni besuar, a t'ju tregoj për një tregti të bujshme që ju shpëton prej një dënimi të dhembshëm: T'i besoni All-llahut dhe të Dërguarit të Tij, të luftoni në rrugën e All-llahut me pasurinë tuaj dhe me veten tuaj, e kjo është shumë më e dobishme për ju, nëse jeni që e dini. Ai (All-llahu) iu falë mëkatet tuaja, ju shpie në xhennete nëpër të cilat rrjedhin lumenj dhe në pallate të bukura në xhennetet e amëshueshme, e këto janë ai suksesi më i madh."(Es Saff:10-12)
Shpërblimet dhe begatitë të cilat u premtohen atyre që i kryejnë siç ceket në këtë ajet, qartë shihet se nuk i përkasin vetëm kësaj bote, por edhe të ardhmes - ahiretit. Rezultati i mënyrës së jetesës së tillë dhe i punës së muslimanëve është fat i dyfishtë (i kësaj bote dhe ahiretit). Për këtë të vërtetë që dikur u realizua në jetën e muslimanëve, mjaft fakte dhe argumente na jep historia e Islamit. Asnjëfarë e mire e kësobotshme, duke filluar që nga jeta personale nuk guxojnë muslimanin ta joshin e ta kthejnë nga rruga e Zotit dhe luftërat në rrugën e Tij, sepse e vërteta Islame e me atë edhe Vullneti i Zotit pa tjetër duhet të plotësohet , të arrihet fitore.
{ #9616;#8993;#9604;ß· #9532;÷#931;· #9600;#8804;#9604;#9567;#931;#8804; #9524;#8804;#9567;#9562;#8804;#9604;#9604;#9516;#9472;#8993;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;· µ#8804; #9500;#8804;#9562;·#9604;#931;#8804;#9604;#9604;#9516;#9472;#8993;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;· µ#8804; #9532;÷#9580;·#9604;#9604;µ#8804;#9567;#931;#8993;#9604;#9604;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;·
µ#8804; #9500;#8804;#9573;·µ#8804;#9567;#9568;#8993;#9604;#9604;#9600;#8993;#960;· µ#8804; #9484;#8804;#9604;#9604;#9560;÷#9604;#9604;#966;#9604;#9604;#9572;#8804;#9577;#8993;#9604;#9604;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;· µ#8804; #9500;#8804;#960;·#9604;µ#8804;#9567;ß± #9567;#9616;·#9604;#9604;#9577;#8804;#9604;#9604;#9572;#8804; #9612;·#9604;#9604;#9577;#8993;#9604;#960;#8993;#9604;#9604;µ#963;#8804;#9604;#9604;#9567;
µ#8804; #9577;÷#9604;#9568;#8804;#9604;#9567;#9572;#8804;#9556;± #9577;#8804;#9604;#9580;·#9604;#9560;#8804;#9604;#9604;#9472;·#931;#8804; #9600;#8804;#9604;#9604;#9561;#8804;#9604;#9604;#9567;#9575;#8804;#963;#8804;#9567; µ#8804; #960;#8804;#9604;#9604;#9561;#8804;#9604;#9604;#9567;#9600;÷#9604;#9604;#931;#8993; #9577;#8804;#9604;#9604;#9572;·#9555;#8804;#9604;µ· #931;#8804;#9604;#9604;#963;#8804;#9604;#9604;#9516; #9500;#8804;#9552;#8804;#9604;#9604;#9562;°#8804; #9532;÷ß#8804;#9604;#9604;#966;·#9604;#9604;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;· #960;°÷#9604;#9604;#9604;#931;#8804; #9567; ßß#963;÷ µ#8804; #9572;#8804;#9561;#8993;#9604;#9604;µß÷#9604;#9604;#9604;#963;÷ µ#8804; #9568;÷#9604;#9604;#963;#8804;#9604;#9604;#9567;#9575;÷ #9612;÷#9604;#8734; #9561;#8804;#9604;#9604;#9562;÷#9604;#9604;#966;#9604;#9604;ß÷#9604;#9604;#963;÷ #9612;#8804;#9604;#9604;#9577;#8804;#9604;#9604;#9572;#8804; #9562;°#8804;#9604;#9604;#9554;#8993;µ#9567; #9552;#8804;#9604;#9604;#9577;°#8804;#9604;#9604;#8734; #966;#8804;#9604;#9500;·#9577;÷#8734;#8804; #9567; ßß#963;#8993; #9562;÷#9604;#9500;#8804;#960;·#9604;#9604;#9572;÷#963;÷
µ#8804; #9567; ßß#963;#8993; ß#9567;#8804; #966;#8804;#9604;#963;·#9604;#9575;÷#8734; #9567;ß·#9604;#9616;#8804;#9604;µ·#960;#8804; #9567;ß·#9604;#9612;#8804;#9604;#9567;#9561;÷#9604;#9604;#9616;÷#9604;#9604;#966;#9604;#9604;#931;#8804; }
"Thuaj (o i dërguar): Në qoftë se etrit tuaj, djemtë tuaj, vëllezërit tuaj, bashkëshortet tuaja, farefisi juaj, pasuria që e fituat, tregëtia që frikoheni se do të dështojë, vendbanimet të cilat jeni të kënaqur, (të gjitha këto) janë më të dashura për ju se All-llahu, se i Dërguari i Tij dhe se lufta për në rrugën e Tij, atëherë pritni derisa All-llahu nuk vë në rrugën e drejtë njerëzit e prishur". (Et Tevbe: 24)
Ky ajet qartë i tregon kushtet e progresit dhe të fatit të gjithanshëm të Islamit. Njerëzit apo shoqëritë që pikë për pike u përmbahen këtyre kushteve, doemos ta arrijnë shkallën më të lartë të zhvillimit dhe të mirëqënies se gjithmbarëshme. Sakrificat pra, kërkohen për suksese në jetë, kundër tatëpjetzave në të gjitha fushat e jetës njerëzore. Edhe për këtë të vërtetë historia na jep argumente nga e kaluara. Përderisa muslimanët u përmbahen kushteve të theksuara, do të përparojnë në të gjitha fushat jetësore. Mirëpo, përkundrazi, kur nuk i zbatonin ato, madje kur bënin edhe gjëra të ndaluara, atëherë ranë në robërim të vërtetë.
Ekzistojnë shumë hadithe në të cilat nën termin "Xhihad" nënkuptohet obligimi i muslimanëve, t'i kryejnë të gjitha parimet fetare, pra edhe luftën kundër armikut të Islamit.
Xhihadi, me fjalë të tjera, i bashkon të gjitha përcaktimet fetare (urdhërat, porositë dhe ndalesat) dhe kërkon nënshtrim të plotë ndaj tyre me qëllim që ligjet e fatit dhe e Verteta (Vullneti i Zotit), të vijnë në shprehje , në zbatim të plotë.
Ja disa hadithe që flasin për xhihadin:
"Transmeton Ebu Musa:
- Erdhi një njeri te i Dërguari i All-llahut dhe tha: - Njerëzit luftojnë ose për shkak të plaçkës, ose për shkak të famës, kush prej tyre lufton në rrugën e Zotit?
- Ai që lufton që fjala e Zotit të vijë deri në shka-llën më të lartë të realizimit në jetën njerëzore, ai lufton në rrugë të Zotit - iu përgjigj Muhammedi a.s.".
Ja lufta e tillë, - xhihadi - është lufta e vërtetë në rrugë të Zotit, e cila konsiderohet "gurbet" - akt devocioni, që e afron njeriun kah Zoti. Pra, për këtë shkak, xhihadi konsiderohet si kush i gjashtë i Islamit, pa të cilin edhe nuk mund të realizohen as kushtet tjera. Për xhihadin si "gurbet", Muhammedi a.s., thotë:
"Nga të gjitha punët e mira (akte devocioni) lufta në rrugë të Zotit më së tepërmi e afron njeriun kah Zoti dhe me të asgjë tjetër nuk mund të krahasohet".
Xhihadi, pra, është mund, të cilin njeriu e jep me qëllim që përcaktimet (urdhërat) e Zotit të vijnë deri në aplikim të plotë. Pra, për këtë shkak xhihadi numërohet ndër ibadetet dhe bëmirësitë kryesore, siç thotë Muhammedi a.s.:
"Lufta në rrugë të Zotit, lufta për plotësimin dhe ngadhënjimin e Vullnetit të Zotit - të vërtetës jetësore është qëllimi më i lartë i çdo muslimani."
Rëndësia e kësaj lufte shihet edhe në atë se për të janë të premtuara shpërblime të mëdha te Zoti xh.sh.. Muhammedi a.s. thotë:
"Xhenneti është i ndarë në 100 shkallë, të cilin All-llahu zh.sh. e përgatiti për "muxhahidët" - luftëtarët në rrugë të Zotit.Hapësira ndërmjet çdo shkalle është sikur hapësira ndërmjet qiellit e tokës". Prandaj, shton mëtej siç transmeton Enes ibën Maliku:
"Me aguar dhe me u ngrysur në rrugë të Zotit është më e vlefshme se tërë toka dhe çdo gjë që gjendet në të".
"E pyetën pejgamberin se cili njeri është më i mirë?
- Njeriu i cili lufton në rrugë të Zotit personalisht (me jetën e vet) dhe me pronën e vet, mandej i riu i cili duke u shmangur nga ligësitë e kësaj bote, i bën ibadet Zotit". Domethënia e luftës në rrugë të Zotit, në kuptimin më të gjërë përfshihet në këtë thënie të Muhammedit a.s.: "Unë nuk kam asgjë me anë të së cilës do të mundja ta kompenzoj atë që e lëshova (nuk e kreva) në rrugë të Zotit. Pasha atë në duart e të cilit gjendet shpirti im, do të dëshiroja të bie dëshmor (në rrugë të Zotit)."
Këto janë fjalët domethënien dhe rëndësinë e të cilave mund ta kuptojnë vetëm ato të cilët vepruan si pejgamberi i All-llahut, ata të cilit duke e pranuar misionin e Zotit, personalisht me shpatë në dorë luftuan për mbrojtjen e së Vërtetës, atëherë kur ajo qe e nevojshme.
LLOJET TJERA TË XHIHADIT
Definicioni i xhihadit, përpos atij që u cek më lart, kryesisht del nga ky hadithi-sherif:
"Xhihadi - lufta në rrugë të Zotit përbëhet në:
a) Urdhër për të mirë,
b) Ndalesë nga ligësitë,
c) Durim të sinqertë kur është i nevojshëm, dhe
d) Në urrejtjen e të pavlefshmit dhe të prishurit."
Ky definicion i xhihadit është i plotësuar edhe me hadithe tjera, të cilat flasin për luftën kundër vetvetes, në realitet, epshit dhe lakmisë të cilat e largojnë njeriun nga rruga e Zotit, në luftë për mbrojtjen e Islamit.
Nga këto hadithe dalin elementet e xhihadit:
a) Lufta kundër vetvetes,
b) Lufta kundër ligësisë në shoqëri, e për mirëqënien e shoqërisë, dhe
c) Lufta kundër armikut të Islamit.
E tani të shohim një nga një në çfarë përbëhet kjo luftë!: a) Luftë kundër vetvetes:
1.- përforcimi i vullnetit dhe qëllimit të kërkimit të mënyrës dhe rrugës me anë të të cilave do të arrihej deri në njohjen e logjikshme të Zotit dhe të të vërtetave të tjera, të cilat janë lëndë besimi (dogma), të besimit të pastër. Ky është obligimi themelor i çdo muslimani dhe pikënisje në aktivitetet e tij të mëtejshme fetare si besimtar. Kur muslimani vjen deri në njohjen (përfundimin) e logjikshme të ekzistencës së Zotit, atëherë kryerja e obligimeve tjera fetare i imponohet vetvetiu. Mirëpo, edhe te kryerja e këtyre obligimeve nevojitet:
2.- disiplinimi i vullnetit në kryerjen këmbëngulëse të obligimeve. Ngulmimi i cili kërkohet këtu nga muslimanët kërkon mund, sakrificë të madhe apo të vogël, varësisht nga serioziteti dhe rëndësia e vetë parimit (përcaktimit). Ky ngulmim mund të jetë trupor (me trup) te ibadetet trupore "ibadeti bedenije", sikur që është haxhxhi, apo vetëm pronësor - "ibadeti malije", sikur që është zeqati, kurbani apo llojet tjera të sadakasë për të cilat kemi biseduar më lart. Ngulmimi apo apo sakrifica që këtu kërkohet, emërohet xhihad apo luftë kundër vetvetes. Këto lloje të luftës, qëndrueshmëritë, ngulmimet apo sakrifikimet i përkasin fjalëve të Zotit (imperativit):
{ #9577;#8993;#9604;#9604;#9472;·#960;÷#9604;#9604;#931;#8993;#9604;#9604;µ#931;#8804; #9562;÷#9567; ßß#963;÷ µ#8804; #9572;#8804;#9561;#8993;#9604;#9604;µß÷#9604;#9604;#963;÷ µ#8804; #9577;#8993;#9604;#9604;#9568;#8804;#9604;#9567;#963;÷#9604;#9604;#9575;#8993;µ#931;#8804; #9612;÷#8734; #9561;#8804;#9604;#9604;#9562;÷#9604;#9604;#966;#9604;#9604;#9604;ß÷ #9567;ßß#963;÷ #9562;÷#9604;#9500;#8804;#960;·#9604;#9604;µ#8804;#9567;ß÷#9604;#9604;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;· µ#8804; #9500;#8804;#931;·#9604;#9604;#9612;#8993;#9604;#9604;#9561;÷#9604;#9604;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;· , #9576;#8804;#9567;ß÷#9604;#9604;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;· #9580;#8804;#9604;#9604;#966;·#9604;#9604;#9572;± ß°#8804;#9604;#9604;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;·
#9532;÷#931;· #9600;#8993;#9604;#9604;#931;·#9604;#9604;#9577;#8993;#9604;#9604;#960;· #9577;#8804;#9604;#9604;#9484;·#9604;#9604;ß#8804;#9604;#9604;#960;#8993;#9604;#9604;µ#931;#8804; }
"T'i besoni All-llahut dhe të Dërguarit të Tij, të luftoni në rrugën e All-llahut me pasurinë tuaj dhe me veten tuaj, e kjo është shumë më e dobishme për ju, nëse jeni që e dini." (Es Saff: 11)
Të njëjtën e kuptojmë edhe nga thëniet e Muhammedit a.s.: "Transmeton Muadhi, se e ka lutur Muhammedin a.s.: -
Më thuaj o i dërguar i All-llahut, për atë bëmirësi që do të më shtyej në xhennet, e do të më largojë nga zjarri i xhehennemit!
- Më parashtrove një pyetje të madhe - i tha Alejhis-selami, kjo është lehtë për kuptim për atë që Zoti ia ka mundësuar kuptimin (i ka dhënë mendje). Adhuronie veçse All-llahun dhe asgjë mos i përshkruaj, fale namazin, jepe zeqatin dhe agjëroje muajin e Ramazanit. Mandej ka shtuar edhe: “Unë të kam informuar për dyertë e xhennetit (shpëtimit)”, dhe vazhdoi: “Agjërimi është mburojë (nga epshi dhe veset e këqija), sadaka, i shuan (shkatërron) mëkatet sikur uji zjarrin, sikur edhe namazi i natës”, mandej shtoi ajetin kur'anor dhe pyeti: - a nuk të informova për gjërat elementare? - E shtylla e gjithë kësaj është, XHIHADI. A nuk të informova për gjërat elementare? Kjo është e tëra!
Po i dërguar i Zotit, i thashë, - thotë Muadhi."
Siç shohim nga ky hadith, XHIHADI konsiderohet si "shtyllë" e ndërtesës së dukshme Islame, e përbërë nga përcaktimet e përmendura më lartë. Xhihadi, këtu e ka domethënien e atyre mundimeve dhe sakrifikimeve që duhet t'i japë çdo musliman me qëllim të aplikimit dhe të zbatimit të përcaktimeve të Zotit. Për çfarë do të shërbenin këto parime të mëdha, aplikimi i të cilave është me rëndësi të madhe për mirqënien sikur të individëve ashtu edhe të shoqërisë, në qoftë se nuk aplikoheshin? (Vallë i nevojiten Zotit këto?).
E nevojshme është që besimtarët ta japin mundin maksimal, sakrificën personale dhe pronësore që këto parime Islame të vijnë deri në aplikim dhe t'i japin rezultatet shpëtuese - frytet e fatit në të dy jetërat, gjë që është edhe qëllimi i tyre. Caku përfundimtar i xhihadit arrihet me punë dhe sakrificë, gjë që përsëri rrjedh nga besimi i thellë i bindshëm dhe i sinqertë në All-llahun xh.sh.. Ngase xhihadi, ky SPIRITUS REKTOR (shpirti që i jep jetë, shtysë), i të gjithë ketyre parimeve është shpirti i tyre. Pra, feja dhe aksioni - ky është xhihad. Domethënien e tillë të xhihadit e kuptojmë edhe nga ky hadith, që e transmeton h.Aisheja, e cila i është drejtuar të Dërguarit të All-llahut me fjalët: - Më është përfytyruar, se xhihadi është bëmirësi më e mirë, a thua ne gratë duhet të luftojmë?
- Xhihadi më i mirë për ju femrat është ta kryeni haxhxhin e përcaktuar - iu përgjigj Muham-medi a.s..
Nga ky hadith shihet se bëhet fjalë për mundin që duhet dhënë çdo musliman në sendërtimin e normave që dalin nga shkenca Islame dhe meqënëse femrat nuk janë fizikisht aq të forta sikur që janë meshkujt që t'i përballojnë mundimet dhe flijimet, atyre haxhxhi u llogaritet si një lloj mundi të cilin ato mund ta durojnë.
3.- Njeriu si çdo krijesë e gjallë trupore e përbërë nga gjaku dhe mishi u ekspozohet epsheve dhe lakmive vdekjeprurëse, instikteve të liga, të cilat do ta dërgonin në shkatërrim në rast se u jep liri të plotë. Në këtë rast do ta largonin nga kryerja e urdhërave të Zotit dhe, edhe nga Zoti dhe mëshira e tij. Përveç kësaj, njeriu është bartës i shumë veseve, cilësive negative, siç janë: zemërimi, urrejtja, egoizmi i vrazhdë, kopracia, përbuzja, pandjeshmëria ndaj nevojtarëve etj., etj. Përkundër këtyre veseve të këqija, muslimani është i obliguar të luftojë që të dalë nga radhët e shtazëve dhe kafëshëve gjakpirëse.
Gjithashtu ai është i obliguar ta disiplinojë vullnetin e vet dhe ta përforcojë gadishmërinë, që duke i kryer urdhërat e Zotit dhe porositë e Muhammedit a.s., të dekorohet me cilësitë e moralshme: dashamirësinë, altruizmin, ngushë-llimin, butësinë, sinqeritetin, paqedashësinë, etj., që të hyjë, nëse jo në rradhën e melekëve, atëherë në rradhët e njerëzve me moral të lartë - përfaqësuesëve të Zotit në tokë.
Muslimani, i cili lufton me vetveten për këtë qëllim, gjithashtu është edhe luftëtar në rrugë të Zotit, siç thotë Muahmedi a.s.:
"Luftëtarë në rrugë të Zotit - muxhahidë, të cilët i luftojnë epshet, veset dhe cilësitë e liga". Ose:
"Më i forti ndër ju është ai i cili falë kur mundet të hakmerret".
Durimi i sinqertë, është cilësi e njerëzve me moral të lartë. Njeriu shpesh herë përjeton fatkeqësi dhe probleme, ose në marrëdhënie me njerëzit tjerë vjen në pozitë aq të rëndë ku veçse durimi është shpëtim dhe mburojë nga incidentet eventuale më të mëdha. Muslimani i mirë është i obliguar që këtë cilësi jo vetëm të mirë, por shpesh herë edhe shpëtimtare, ngulshëm ta kultivojë dhe t'a tregojë kur do të jetë e nevojshme. Që njeriu ta ndërtojë dhe ta përforcojë këtë cilësi nevojitet shumë punë dhe vetëmohim. Prandaj edhe Muhammedi a.s. e numëron si xhihad në rrugë të Zotit, luftë kundër vetvetes.
b) URDHËRI PËR MIRËSI DHE NDALIMI NGA LIGËSITË. Shoqëria njerëzore është e përbërë prej individëve. Sikur të gjithë individët të luftonin ashtu siç u cek më parë - kundër vetvetes dhe të ngadhënjejnë, atëherë dashur padashur edhe jeta e shoqërisë, por madje edhe e gjinisë njerëzore do të ishte në nivel më të lartë në aspektin pozitiv të fjalës, më fatlumtë dhe më të kënaqur. Mirëpo, për fat të keq, kjo nuk ndodh. Prandaj obligim i muslimanit është që përpos obligimeve që i kemi përmendur më parë, duhet t'i udhëzojë edhe të tjerët në rrugë të drejtë, në rrugë të mirë "emr bil ma'ruf", e t'i ndalojë nga ligësitë (mëkatet dhe fëlliqësirat e ndryshme - "nehj anil-munkeri".
Këto obligime bollshëm i kanë përfshirë ajetet kur'anore në formë kategorike:
{ #9532;÷#931;°#8804; #9567; ßß#963;#8804; #966;#8804;#9604;#9500;·#960;#8993;#9604;#9604;#9572;#8993; #9562;÷#9567; ß·#9604;#9484;#8804;#9604;#9604;#9575;·ß÷ µ#8804; #9567;ß#9532;÷#9552;·#9604;#9604;#9561;#8804;#9604;#9567;#931;÷ µ#8804; #9532;÷#966;#9604;#9604;#9577;#8804;#9604;#9604;#9516;#9566;÷
#9576;÷#8734; #9567;ß·#9604;#9604;#9616;#8993;#9604;#9604;#9572;·#9562;#8804;#8734; µ#8804; #966;#8804;#9604;#9604;#931;·#9604;#9604;#963;#8804;#8734; #9484;#8804;#931;÷ #9567;ß·#9604;#9604;#9612;#8804;#9604;#9604;#9552;·#9604;#9604;#9560;#8804;#9604;#9516;#9524;÷ µ#8804; #9567;ß·#9604;#9604;#960;#8993;#9604;#9604;#931;·#9604;#9604;#9600;#8804;#9604;#9604;#9572;÷
µ#8804; #9567;ß·#9604;#9604;#9562;#8804;#9604;#9604;#9608;·#8734;÷ , #966;#8804;#9604;#9604;#9484;÷#9604;#9604;#9496;#8993;#9604;#9604;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;· ß#8804;#9604;#9604;#9484;#8804;#9604;#9604;ß°#8804;#9604;#9604;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;· #9577;#8804;#9604;#9604;#9576;#8804;#9600;°#8804;#9604;#9604;#9572;#8993;µ#931;#8804; }
"All-llahu urdhëron drejtësi, bëmirësi, ndihmë të afërmëve, e ndalon nga imoraliteti, nga e neveritura dhe dhuna. Ju këshillon ashtu që të merrni mësim".(Nahl: 90)
Këshillimi dhe udhëzimi në të mirë dhe shmangia nga ligësitë (nga çdo gjë që nuk vlenë), është misioni themelor i fesë, në realitet, i besimtarëve të përulur para Zotit. Prandaj, Muhammedi a.s. ka thënë:
"Feja është këshillim dhe udhëzim në të mirë", dhe
"Kush i udhëzon dhe këshillon të tjerët në të mirë, te Zoti i takon shpërblim sikur t'i kishte kryer vetë ato vepra të mira".
Pra, të gjithë muslimanët, në suaza të sendertimit të dijes dhe mundësisë (intelektuale, fizike dhe materiale), janë të obliguar: së pari vetë t'i kryejnë dispozitat e Zotit dhe t'a flakin ligësinë dhe së dyti, të tjerët t'i këshillojnë dhe t'i udhëzojnë që të veprojnë ngjashëm. Jeta e mirë e muslimanëve, përmes aplikimit të parimeve Islame ka efekt të madh dhe pozitivisht ndikon te njerëzit.
Prandaj çdonjëri duhet të mundohet që së pari jetën e vet ta rregullojë ashtu që të jetë shembëlltyrë për të tjerët. Kjo urdhërohet me fjalët:
"Mësoje veten, e kur të sillesh sipas asaj që e ke mësuar, atëherë mësoi edhe të tjerët!", ngase këshilltari me veprat e veta i kundërshton ato, e në të kundërtën këshilla e tij jo vetëm që nuk do të ketë efekt, por bile edhe negativisht do të ndikojë. Atyre të cilët nuk i përputhin fjalët (këshillimet) me veprat dhe sjelljen persoanle, Kur'ani u drejtohet me fjalë akuzimi:
{ #9500;#8804;#9577;#8804;#9604;#9604;#9500;·#960;#8993;#9604;#9604;#9572;#8993;µ#931;#8804; #9567;ß#9604;#9604;#931;°#8804;#9604;#9604;#9567;#9561;#8804; #9562;÷#9604;#9567;ß·#9604;#9562;÷#9604;#9604;#9572;°÷ µ#8804; #9577;#8804;#9604;#931;·#9604;#9604;#9561;#8804;#9604;#9604;µ·#931;#8804; #9500;#8804;#931;·#9604;#9604;#9612;#8993;#9604;#9604;#9561;#8804;#9604;#9604;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;·
µ#8804; #9500;#8804;#931;·#9604;#9604;#9577;#8993;#9604;#9604;#960;· #9577;#8804;#9604;#9604;#9577;·#9604;#9604;ß#8993;µ#931;#8804; #9567;ß·#9604;#9604;#9600;÷#9604;#9604;#9577;#8804;#9604;#9604;#9567;#9562;#8804; #9567;#8804;#9612;#8804;#9604;#9604;ß#9567;#8804; #9577;#8804;#9604;#9604;#9484;·#9604;#9604;#9616;÷#9604;#9604;ß#8993;#9604;#9604;µ#931;#8804; }
"A po i urdhëroni (thirrni) njerëzit për punë të mira, e veten tuaj po e harroni?" (Bekare: 44)
{ #966;#8804;#9604;#9604;#9604;#9616;#8993;#9604;#9604;µß#8993;#9604;#9604;µ#931;#8804; #9562;÷#9500;#8804;ß·#9604;#9561;÷#9604;#9604;#931;#8804;#9604;#9604;#9577;÷#9604;#9604;#963;÷#9604;#9604;#960;· #960;°#8804;#9604;#9604;#9567; ß#8804;#9604;#9604;#966;·#9604;#9604;#9561;#8804; #9612;÷#8734; #9616;#8993;#9604;#9604;ß#8993;#9604;#9604;µ#9562;÷#9604;#9604;#963;÷#9604;#9604;#960;· }
"Ata flasin me gjuhët e veta atë që nuk e kanë në zemrat e tyre", (El Fet'h: 11)
Ekzistojnë edhe shumë ajetë kur'anore ku të dyfytyrshmëve u kërcënohet me ndëshkim të rreptë. Muham-medi a.s. ka thënë: "Kur isha në Mir'axh, kalova pranë një grupi njerëzish buzët e të cilëve i pritnin me gërshërë zjarri, unë i pyeta, kush jeni ju? - Ne udhëzonim në të drejtë por veten e harronim. E ndalonim të keqen, por vetë e punonim", dhe: "Ai i cili i udhëzon të tjerët në të mirë, ndërsa veten e harron, i përngjan qiririt i cili vetë digjet ndërsa të tjerëve u shëndrit."
Ky, është një obligim, shumë me rëndësi për mirëqënien dhe fatin e muslimanëve, e përcaktuar me Kur'an, sunnet dhe ixhma. Në Kur'an thuhet:
{ µ#8804; ß#9567;#8804; #9577;#8804;#9604;#9604;#9484;#8804;#9604;#9604;#9567;µ#8804;#9567;#931;#8993;#9604;#9604;µ#9567; #9484;#8804;ß#8804;#8734; #9567;ß#9532;÷#9574;·#9604;#9604;#960;÷ µ#8804; #9567;ß·#9604;#9604;#9484;#8993;#9604;#9604;#9575;·µ#8804;#9567;#931;÷ , µ#8804;#9567; #9577;°#8804;#9604;#9604;#9616;#8993;#9604;#9604;µ#9567;ßß#963;#8804;
#9532;÷#931;°#8804; #9567;ßß#963;#8804; #9560;#8804;#9604;#9604;#9575;÷#966;#9604;#9604;#9575;#8993; #9567;ß·#9604;#9604;#9484;÷#9604;#9604;#9616;#8804;#9604;#9604;#9567;#9562;÷ }
"Ndihmohuni mes vete në të mira dhe në të mbara, e mosni në mëkate e në armiqësi. Kini dro dënimit të All-llahut, se me të vërtetë All-llahu është ndëshkues i fortë".
(El Maide: 2)
Muslimanët nuk ndihmohen në mes veti dhe nuk ia paralajmërojnë pasojat e rrugës së devijuar, por përkundrazi e kanë lëshuar njëri-tjetrin, që t'i merr mospërfillja. indolenca (shkujdesi) i tillë i njërit ndaj tjetrit, me siguri do të hakmerret. i Lartmadhëruari në Kur'an thotë:
{ µ#8804;#9567;#9577;°#8804;#9604;#9604;#9616;#8993;#9604;#9604;µ#9567; #9612;÷#9604;#9604;#9577;·#9604;#9604;#931;#8804;#9604;#9604;#9556;#8801; ß#9567;°#8804; #9577;#8993;#9604;#9554;÷#9604;#9604;#966;#9604;#9604;#9562;#8804;#9604;#9604;#931;°#8804; #9567;ß°#8804;#9604;#9604;#9576;÷#966;#9604;#9604;#9604;#931;#8804; #9496;#8804;#9604;#9604;ß#8804;#9604;#9604;#960;#8993;µ#9567; #960;÷#9604;#9604;#931;·#9604;#9604;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;· #9580;#8804;#9604;#9604;#9604;#9516;#9554;°#8804;#9604;#9604;#9556;#8801; µ#8804;#9567;#9484;·#9604;#9604;ß#8804;#9604;#9604;#960;#8993;#9604;#9604;µ#9567; #9500;#8804;#931;°#8804; #9567;ßß#963;#8804; #9560;#8804;#9575;÷#966;#9604;#9604;#9604;#9575;#8993; #9567;ß·#9604;#9604;#9484;÷#9604;#9604;#9616;#8804;#9604;#9604;#9604;#9567;#9562;÷}
"Ruajuni nga e keqja (nga dënimi) që nuk i godet vetëm ata që bënë mizori prej jush (por edhe të mirët), dhe ta dini se All-llahu është ndëshkues i rreptë".
(El Enfalë: 25)
Ndërsa Muhammedi a.s. thotë:
"Shoqëria ku nuk luftohet ligësia, do të përjetojë ndëshkim të përgjithshëm". Ky ndëshkim mund të jetë i dyfishtë, pra edhe në këtë botë edhe në të ardhmen. Mirëpo, ndëshkimi në ahiret është i pashmangshëm dhe veçse Zoti e di kohëzgjatjen e tij dhe i çfarë natyre është. Vetëm duhet cekur se ato nuk mund të krahasohen me ndëshkimet e kësaj bote. Prandaj muslimani i mirë kur sheh se vëllai i tij musliman bën ndonjë akt të pamoralshëm (antifetar) dhe nuk reagon që ta shmangë nga gabimi është mëkatar mbase sa edhe vetë ai që e bën mëkatin. Këtë përfundim e arrijmë nga ky hadith: "Kush i thirr në rrugë të drejtë njerëzit, i takon shpërblim sikur edhe vetë t'i kryente ato dhe asgjë nuk do t'i mungojë nga shpërblimi i tyre. Ndërsa, kush bën thirrje në rrugë të gabuar, mëkatet nuk do t'i jenë më të vogla nga ai që i kryen vetë".
Mirëpo, në këtë pyetje ka edhe diçka më të tmerr-shme, e ajo është përgjegjësia e të pafajshmit për mëkatarin, pra, muslimani i "pafajshëm" do të përgjigjet për mëkatet e të tjerëve në rast se ka qenë prezent kur ata kanë gabuar dhe nuk ka ndërmarrë asgjë që t'i ndalojë, gjë që qartë shihet nga ky hadith të cilin e transmeton Ebu Hurejre, ku Muhammedi a.s. ka thënë: "Vërtet, në ditën e Gjykimit mëkatari do të lëvjerret në qafën e tjetrit (njeriut të drejtë), edhe pse në këtë botë nuk janë njohur. Atëherë njeriu i drejtë do të thotë: - ?'kërkon prej meje, ne nuk njihemi? - Më shikoje tek i thej ligjet e Zotit dhe tek bëja vepra antifetare, e nuk më ndaloje, e as që ma tërhiqje vërejtjen - do të përgjigjet mëkatari". Prandaj, obligim i çdo muslimani, është ndalimi nga ligësitë dhe udhëzimi në të mbara. Ky obligim është i theksuar sidomos në këto hadithe:
Ose urdhëroni në mënyrë permanente udhëzimet për bëmirësi dhe ndalimet nga ligësitë ose përndryshe Zoti do t'ju mundësojë mëkatarëve t'u hipin në shpinë, e kur më të mirët ndër ju do të vajtojnë duke kërkuar shpëtim nga Zoti, lutja s'do t'u pranohet".
E si duhet kryer ky obligim?
Muhammedi a.s. në këtë aspekt udhëzon:
"?donjëri prej jush është i obliguar t'i ndalojë ligësitë, së pari me dorë (forcë), e nëse nuk mundet me forcë atëherë me gojë (këshillë), e nëse edhe kështu nuk mundet, atëherë me zemër (duke e urrejtur atë veprim). Mirëpo, kjo e fundit paraqet iman më të dobët". Siç shihet nga kjo thënie e Muhammedit a.s. muslimani i mirë nuk mund të jetë indiferent dhe i painteresuar ndaj ligësisë bile e çfarëdo lloji qoftë, ai doemos duhet të jetë shembull në luftimin e ligësive p.sh.: alkoolin, prostitucionin, zënkat, urrejtjet, etj..
Mirëpo, nëse nuk është në gjendje t'i luftojë me forca apo me këshilla, borxh e ka që t'i urrejë. Mirëpo, kjo e fundit paraqet "imanin më të dobët", dhe është shprehje më pasive e një obligimi të madh - XHIHADIT - (luftës në rrugë të Zotit). Ja edhe disa thënie të tjera rreth kësaj çështjeje:
"Ndihmoje vëllanë, qoftë ai zullumqar (dëmtues) apo mazllum (i dëmtuar)! Njëri nga të pranishmit ndërhyri:
- Unë i ndihmoj mazllumit (të dëmtuari), por si t'i ndihmoj zullumqarit?
- Ta ndalosh nga veprimi i tillë. Kjo është ajo ndihmë, - tha Muhammedi a.s.".
Kur muslimanët do ta kryejnë këtë obligim, atëherë për ta do të vlejnë fjalët kur'anore:
{ #9600;#8993;#9604;#931;·#9604;#9577;#8993;#9604;#960;· #9580;#8804;#9604;#9604;#966;·#9604;#9604;#9572;#8804; #9500;#8993;#960;°#8804;#9604;#9604;#9556;#8805; #9500;#8993;#9580;·#9604;#9604;#9572;÷#9568;#8804;#9604;#9604;#9577;· ß÷ß#931;°#8804;#9604;#9567;#9561;÷ #9577;#8804;#9604;#9500;·#960;#8993;#9604;#9604;#9572;#8993;µ#931;#8804;
#9562;÷#9567; ß·#9604;#9604;#960;#8804;#9604;#9484;·#9604;#9572;#8993;µ#9612;÷ µ#8804; #9577;#8804;#9604;#931;·#9604;#963;#8804;#9604;µ·#931;#8804; #9484;#8804;#931;÷ #9567;ß·#9604;#960;#8993;#9604;#931;·#9604;#9600;#8804;#9604;#9604;#9572;÷ µ#8804; #9577;#8993;#9604;#9472;·#960;÷#9604;#9604;#931;#8993;µ#931;#8804; #9562;÷#9567; ßß#963;÷ }
"Ju jeni populli më i dobishëm, i ardhur për të mirën e njerëzve, të urdhëroni për të mirë, të ndaloni nga veprat e këqija dhe të besoni All-llahun". (Ali Imran: 110)
"Nuk është i yni ai që nuk urdhëron të bëhen bëmirësi dhe nuk ndalon nga haremet dhe veprat e shëmtuara në përgjithësi".
C)- Edhe lufta kundër armiqëve të Islamit, dhe të muslimanëve, kudo qofshin, cilësdo racë apo komb i takofshin, i përket xhihadit. Këtë e vertetojnë fjalët e Muhammedit a.s.:
"Vërtetë, çdo popull e ka rrugën e vet të devocionit, ndërsa rruga e ummetit tim (ithtarëve) është lufta në rrugë të Zotit. Vërtetë, çdo popull e ka devocionin e vet specifik (Rehbanijet), e devocioni i ummetit tim është ruajtja e kufinjëve (lirisë) nga armiku".
Muslimanët, sipas qëndrimit kur'anor janë vëllezër, madje kudo qofshin. Prandaj, musliamnët janë të obliguar ta kultivojnë dashurinë ndërmjet vete ta zhvillojnë atë dhe të ngushëllohen mes vete. Ata në këtë rast janë të obliguar të ofrojnë ndihmë të ndërsjelltë. Janë të obliguar që të ndërlidhen mes vete sikur elementet e një ndërtese që e shpreh një tërësi të fortë.
Tregon Numan Ibën Beshiri, se Muhammedi a.s. ka thënë:
"Muslimanët me dashurinë, mëshirën dhe lidhjet ndërmjet vete i përngjajnë trupit (organizmit) te i cili, kur një organ sëmuret edhe organet e tjera vuajnë nga shqetësimi dhe ethet".
"Muslimani lidhet për vëllanë e vet musliman sikur që lidhen elementet e një ndërtese".
Të theksojmë edhe atë se, Kur'ani armiq të Islamit dhe të muslimanëve i trajton vetëm idhujtarët, të cilët i pagëzon si pabesimtarë. Ndërsa ithtarët e religjioneve të shpallura: hebreje dhe krishtere, si ithtarë të pejgamberëve të Zotit, Musës a.s. dhe isës a.s., i konsideron si besimtarë. Ekzistojnë disa tejkalime dogmatike ndërmjet Islamit dhe atyre të cilët Kur'ani dhe Muhammedi a.s. nuk i marrin si argument apo shkas, që t'i trajtojnë si pabesimtarë.
{ ß#9567;#8804; #931;#8993;#9604;#9604;#9612;#8804;#9604;#9604;#9572;°÷#9616;#8993; #9562;#8804;#9604;#9604;#966;·#9604;#9604;#931;#8804; #9500;#8804;#9552;#8804;#9604;#9604;#9575;#8805; #960;°÷#9604;#9604;#931;· #9572;°#8993;#9561;#8993;#9604;#9604;ß÷#9604;#9604;#963;÷ ... }
"Ne nuk bëjmë dallim në asnjërin nga të Dërguarit e Tij..." (El Bekare: 285)
Për këtë shkak muslimanët, hebrenjtë dhe të krishterët, konsiderohen si vëllezër. Se çfarë qëndrimi kanë ata ndaj muslimanëve, është diçka tjetër. Mirëpo, nëse ata ngiten kundër Islamit dhe të së Vërtetës së Zotit, në atë rast nuk konsiderohen më si vëllezër, por barazohen me pabesimtarët, idhujtarët.
Lufta për të cilën flitet në kur'an dhe e cila u qe urdhëruar muslimanëve si obligim fetar, është pra, luftë defanzive e cila ka të bëjë me idhujtarët mekkas dhe "mushrikët", të cilët me të gjitha forcat që posedonin, u munduan ta shkatërrojnë shoqërinë e parë Islame. Lufta apo fuqia, si dogmë, me qëllim të përhapjes së fesë, siç theksuam, në Islam nuk ekziston. Përkundrazi, ai është kundër dhunës. Në Kur'an thuhet:
{ ß#9516; #9532;÷#9600;·#9604;#9572;#8804;#9567;#963;#8804; #9612;÷#8734; #9567;ß#9604;#9575;°÷#966;#9604;#9604;#931;÷ , #9616;#8804;#9604;#9575;· #9577;#8804;#9604;#9562;#8804;#9604;#9604;#966;°#8804;#9604;#9604;#931;#8804; #9567;ß#9572;°#8993;#9560;·#9604;#9575;#8993; #960;÷#9604;#9604;#931;#8804; #9567;ß·#9604;#9608;#8804;#9604;#8734;°÷ }
"Në fe nuk ka dhunë. ?shtë sqaruar e vërteta nga e kota". (El Bekare: 256) Pastaj:
{ µ#8804; #9616;#8804;#9604;#9604;#9567;#9577;÷#9604;#9604;ß#8993;µ#9567; #9612;÷#8734; #9561;#8804;#9604;#9562;÷#9604;#9604;#966;ß÷ #9567;ßß#963;÷ #9567;ß°#8804;#9604;#9604;#9576;÷#966;#9604;#9604;#931;#8804; #966;#8993;#9604;#9616;#8804;#9604;#9604;#9567;#9577;÷#9604;#9604;ß#8993;µ#931;#8804;#9604;#9604;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;·
µ#8804; ß#9567;#8804; #9577;#8804;#9604;#9604;#9484;·#9604;#9604;#9577;#8804;#9604;#9604;#9575;#8993;µ#9567;, #9532;÷#931;°#8804; #9567;ßß#963;#8804; ß#9567;#8804; #966;#8993;#9604;#9604;#9552;÷#9604;#9604;#9562;°#8993; #9567;ß·#9604;#9604;#960;#8993;#9604;#9604;#9484;·#9604;#9604;#9577;#8804;#9604;#9604;#9575;÷#966;#9604;#9604;#9604;#931;#8804; }
"Dhe luftoni në rrugën e All-llahut kundër atyre që ju sulmojnë e mos e teproni se All-llahu nuk i do ata që e teprojnë (e fillojnë luftën). (El Bekare: 190)
{ µ#8804; #9567;#9616;·#9604;#9604;#9577;#8993;#9604;#9604;ß#8993;µ #963;#8993;#960;· #9552;#8804;#9604;#9604;#966;·#9604;#9604;#9574;#8993; #9574;#8804;#9604;#9616;÷#9604;#9612;·#9604;#9577;#8993;#9604;#9604;#960;#8993;µ#963;#8993;#9604;#9604;#960;· µ#8804; #9500;#8804;#9580;·#9604;#9604;#9572;÷#9568;#8993;#9604;#9604;µ#963;#8993;#9604;#9604;#960;· #960;°÷#9604;#9604;#931;· #9552;#8804;#9604;#9604;#966;·#9604;#9604;#9574;#8993; #9500;#8804;#9580;#9604;#9604;·#9572;#8804;#9568;#8993;#9604;#9604;µ#9600;#8993;#9604;#9604;#960;· , µ#8804; #9567;ß·#9604;#9604;#9612;÷#9604;#9604;#9577;·#9604;#9604;#931;#8804;#9604;#9604;#9556;#8993; #9500;#8804;#9560;#8804;#9604;#9604;#9575;°#8993; #960;÷#9604;#9604;#931;#8804; #9567;ß·#9604;#9604;#9604;#9616;#8804;#9604;#9604;#9577;·#9604;#9604;ß÷
µ#8804; ß#9567; #8804; #9577;#8993;#9604;#9604;#9616;#8804;#9604;#9604;#9567;#9577;÷#9604;#9604;ßµ#8993;#963;#8993;#9604;#9604;#960;· #9484;÷#9604;#931;·#9604;#9575;#8804; #9567;ß·#9604;#9604;#960;#8804;#9604;#9604;#9561;·#9604;#9604;#9568;÷#9604;#9604;#9575;÷ #9567;ß·#9604;#9552;#8804;#9604;#9604;#9572;#8804;#9567;#960;÷ #9552;#8804;#9604;#9604;#9577;°#8804;#8734; #966;#8993;#9604;#9604;#9616;#8804;#9604;#9604;#9567;#9577;÷#9604;#9604;ß#8993;µ#9600;#8993;#960;· #9612;÷#9604;#9604;#966;#9604;#9604;#963;÷ , #9612;#8804;#9604;#9604;#9532;÷#931;· #9616;#8804;#9604;#9567;#9577;#8804;#9604;#9604;ß#8993;µ#9600;#8993;#9604;#9604;#960;· #9612;#8804;#9604;#9604;#9567;#9616;·#9604;#9577;#8993;#9604;#9604;ß#8993;#9604;#9604;µ#963;#8993;#9604;#9604;#960;·
#9600;#8804;#9576;#8804;#9567;ß÷#9600;#8804; #9568;#8804;#9604;#9604;#9573;#8804;#9516;#9524;#8993; #9567;ß·#9600;#8804;#9604;#9604;#9567;#9612;÷#9604;#9572;÷#966;#9604;#9604;#931;#8804; 0 #9612;#8804;#9604;#9604;#9532;÷#931;÷ #9567;#931;·#9604;#9604;#9577;#8804;#9604;#9604;#963;#8804;#9604;#9604;µ·#9567;
#9612;#8804;#9604;#9604;#9532;÷#931;°#8804; #9567;ßß#963;#8804; #9608;#8804;#9604;#9604;#9612;#8993;#9604;#9604;µ#9572;± #9572;°#8804;#9552;÷#9604;#9604;#966;#9604;#9604;#960;± }
"Dhe luftoni ata kudo që t'i zini, dëboni prej vendit ata sikurse që ju përzunë ata juve. Provokimi (fitneja) është më i rëndë se vrasja. Mos i luftoni ata pranë zhamisë së shenjtë (Qabes) deri që ata t'ju luftojnë juve aty, e nëse ju sulmojnë, atëherë sulmoni edhe ju ata. i këtillë është ndëshkimi ndaj pabesimtarëve. E nëse heqin dorë (nga provokimi), All-llahu është Ai që i fal dhe që i mëshiron".
(El Bekare: 191-192)
Siç shihet nga këto ajete e liruar dhe e urdhëruar është vetëm lufta defanzive, por edhe në këso rastesh, muslimanët duhet ndërprerë luftën në atë çast kur edhe armiku do t'i ndërpresë sulmet. Ja këto janë principet themelore të politikës ushtarake - Islame, krahas moralit të lartë dhe trimërisë pa shoqe që e treguan atëherë kur qenë të detyruar të luftojnë, gjë që asnjëherë nuk qe rast me ithtarët e feve tjera.
* * *
REZYME
Muslimanët e parë, arabët, të cilët deri në paraqitjen e Islamit zhyteshin në llojet më të shëmtuara të idhujtarisë dhe barbarizmit, me pranimin e fjalës së Kur'anit dhe Muhammedit a.s. dhe duke i aplikuar ato me përpikmëri, së shpejti e arritën përpjetëzën e paparë në historinë njerëzore. U bënë bartës jo vetëm të zemrave dhe shpirtrave të shëndoshë, por edhe flamurtarë të kulturës dhe të civilizimeve, drejtësisë sociale dhe demokracisë, madje edhe të mirëqënies ekonomike të shtresave të gjera të popujve. Dhe përparuan në të gjitha fushat e veprimtarive njerëzore. Kështu vazhdoi deri sa u përmbaheshin me përpikmëri përcaktimeve fetare dhe i aplikonin në jetë. Atë moment kur filluan t'u largohen, duke i lëshuar dhe lënë pas dore një nga një, atëherë filluan të mbeten mbrapa edhe në arsim, edhe ekonomikisht, edhe politikisht. i harruan principet (urdhërat kur'anore) e vëllazërisë Islame dhe të xhihadit Islam, dhe ranë më në fund nën robërimin e atyre, të cilëve me shekuj u qenë mësues. Këtij largimi nga doktrina Islame, rënies graduale dhe në fund kolonizimit të plotë të muslimanëve, i kontribuan shumë edhe doktrinat mistike dhe sektet destruktive të cilat lindën në vetë territoret Islame, ose që qenë të futura nga jashtë. Ato e turbulluan shkencën e pastër Islame dhe e shkatërruan shpirtin progresiv të muslimanëve, dhe nga ata bënë kufoma, mbi të cilët sikur mbi varreza kalonte fërshëllima vdekjeprurëse e historisë. Shpëtimi i vetëm i muslimanëve nga situata e tillë është rikthimi kah shkenca e shëndoshë Islame, që me falenderimin e All-llahut është ruajtur në burimet e veta në Kur'an dhe sunnet, burime këto që muslimanëve ua imponojnë ligjin e pamposhtur të logjikës nëse dëshirojnë të jenë të lumtur në të dy jetërat. Në këtë rrugëdalje të vetme të shpëtimit na udhëzon edhe historia Islame.
Thuhet se historia është mësuese e jetës. Ndaj, ende nuk do ta dëgjojmë zërin e mençur të kësaj mësueseje?
- F u n d -
---------------------------------
[1] Vepër më e vogël (ibadet apo pjesë imani) sipas një hadithi sherif, konsiderohet bile një gjemb ta largosh nga rruga e që u pengon kalimtarëve, apo tek e fundit mendimi dhe dëshira e mirë ndaj tjerëve.
[2] L.V.Vaglieri: "Apologie de L-islamisme", kapitulli:
"Domethënia më e thellë e përcaktimeve islame".
[3] Në Kur'an qëndron:
"Thuaj (Muhammed); - unë jam vetëm njeri, sikurse edhe ju, mua më shpallet se Zoti juaj është vetëm Zoti një." (Fussilet:6)
[4] "E të Gjithëmëshirshmit nuk i takon të ketë fëmijë" (Merjem: 92)
[5] Kur'an: "Ashtu (sikur u udhëzuam në fenë Islame) Ne u bëmë juve një popull të drejtë (një mes të zgjedhur)."
[6] "Ihjau ulumid-dini" - Muhtesar.
[7] "Laura Veccia Vaglieri; Apologie de l`islamisme”
[8] B.P. "Ushqimi i njerëzve pleq" - Dnevnik" - 23.10.1961
* Një mjek para luftës së dytë botërore shkroi se, çdokush duhet së paku 4-5 javë në vit të agjërojë, ashtu që t'u mundësohet organeve për tretje të pushojnë.
[9] Pasi që për agjërimin, sikur që vërejtëm më lart, All-llahu xh.sh.: "Agjërimi është për mua dhe Unë do të shpërblejë për të".
[10] I. Gazali: "Ihjau ulumid-dini" - Muhtesar.
[11] Sipas Ibni Abbasit, shkak i zbritjes (sebebi nuzul) së këtij ajeti është tradita e Hz.Aliut i cili i inspiruar nga ajetet e këtilla, katër denarët e fundit të cilët i posedonte, i ndau ashtu që, njërin e dha ditën, njërin natën, njërin haptaz e njerin fshehtas.
[12] Mexhmeul Fevaid, - Komentatori i "Tuhfetul - muluk"
[13] Multeka.
[14] Njerëzve të cilët kanë ndonjë zanat apo pasuri tp patundshme, mirëpo të ardhurat nuk u mjaftojnë për ekzistencë, sipas mendimit të Imam Muhammedit, duhet t'u jepet zekat , deri sa sipas mendimit të Jusufit dhe Ebu Hanifes - nuk duhet. Mirëpo, si e kompletuar është marrë mendimi i Imam Muhammedit, dhe sipas tij veprohet.
[15] Sipas Imam A'zam Ebu Hanifes zekati mund t'i jepet "zimmiut" (krishterve dhe hebrenjve), bazuar në hadithin dhe normën e përgjithshme, se edhe ato - "zimmijët" gëzojnë të drejtën e mbrojtjes së plotë nga hteti dhe shoqëria Islame (Mavredi, fq. 214)
[16] Edhe i varfëri i cili me pranimin e zekatit, e arrinë vlerën e nisabit, obligohet të jep zekat.
[17] "Sherhul Murveta" : Vëllimi i II, fq. 55-56
[18] "El fikhu alel-mezahibil-erbea", fq. 723, Kajro.
[19] Në versionin tjetër të hadithit qëndron se, Muhammedi a.s. fjalën "burgosje" e sqaroi kështu: "Gjëja e burgosur nuk mund as të shitet, as të trashëgohet deri sa ekziston toka dhe qielli", nga kjo del sa, vakuf është me karakter të përhershëm, atëherë kur kalon në pronë shoqërore.
---------------------------------
Do You Yahoo!?
Talk to your friends online with Yahoo! Messenger.
-------------- next part --------------
HTML attachment scrubbed and removed
More information about the Alb-Islam mailing list |