From olsi at rocketmail.com Fri Feb 4 01:26:19 2000 From: olsi at rocketmail.com (Olsi) Date: Thu, 3 Feb 2000 22:26:19 -0800 (PST) Subject: [Alb-Islam] Kontribut (liber nga Bujar Shehu, Shkoder, 1999) Message-ID: <20000204062619.442.qmail@web2904.mail.yahoo.com> Kontribut (P?rmbledhje publicistike) --"E kush ?sht? n? rrug? m? t? mir? se ai q? th?rret n? rrug? t? Allahut, q? b?n vepra t? mira dhe q? thot? ?Un? jam prej mysliman?ve??" KUR?AN - FUSSILET, 33 "Kush nga ju shikon nj? t? keqe, le ta ndryshoj? k?t? me dor?n e tij, e n?se nuk mundet ta b?j? k?t?, at?her? le ta b?j? me gjuh?n e tij, e n?se p?rs?ri nuk mundet, at?her? le ta b?j? me zemr?n e tij, por ky ?sht? besimi m? i dob?t." Muhamet a.s. Babait t? gjyshit tim, Mulla Muharrem Shkodra, gjysh?rve t? mi, Sheh Ahmet Shkodra dhe Sheh Veliut, babait tim t? paharruar, Sheh Muhametit. Puna dhe p?rkushtimi i tyre n? rrug?n e Islamit, qoft? e pranuar dhe Zoti, inshalla, qoft? i k?naqur me pun?n e tyre. Autori Bujar Shehu P?rmbajtja: ? Parath?nie nga zot?ri Abdi Baleta ? Feja Islame n? jet?n e shqiptar?ve ? Gjendja e Islamit n? Shqip?ri pas sh?mbjes s? komunizmit ? Shkodra, pron? e moralit islam dhe atij katolik ? Bastard?t ? Ju nuk duhej ta botonit ? Kutis? postare 103 ? Leksion i shkurt?r p?r nj? aktor t? d?shtuar ? Replik? e detyruar me z. Arben Imami ? Rinia ?sht? shpres? e s? ardhmes ? Islamin e sulmojn? vet?m armiqt? e Shqip?ris? ? Libri q? ka munguar n? bibliotekat tona ? Rreth flamurit t? p?rbashkuar ? Shqip?ria nuk ka qen? kurr? "tmerr pa fund" ? N? kujtim t? brezave ? Sida, nd?shkim hyjnor i degradimit moral ? Provokimet antiislame gjithmon? do t? d?shtojn? ? Nuk mund t? b?het polemik? fisnike me njer?zit pa fisnik?ri ? Terrorizmi islamik nj? iluzion n? kokat e terrorist?ve origjinal? ? Vet?m me besimin te Allahu, me pushk?n p?r pen?, me gjakun p?r boj?, kombi shqiptar mund t? firmos? lirin? ? Iftari, konkluzion i agj?rimit ? Fjala e hapjes n? prezantimin e librit "N? rrug?n e ngush?llimit e t? shpres?s" ? Koha dhe njeriu ? Kosova e kryq?zuar ? Pas leximit t? librit ? After the reading Parath?nie nga zot?ri Abdi Baleta Shkrimet e zot?ri Bujar Shehu, bashk?pun?torit t? zellsh?m t? gazet?s "Rim?k?mbja" , n? shum? raste kam pasur k?naq?sin? t?i shijoj para se t? b?hen pron? e lexuesve. Por tani q? disa nga k?to shkrime i rishijoj t? ngjitura n? nj? zinxhir si perla t? vogla, ato m? lan? edhe m? shum? mbresa t? reja q? po p?rpiqem t?i rreshtoj n? k?t? parath?nie, p?r t?i q?ndruar besnik zakonit se dikush duhet t?ua prezantoj? lexuesit librin q? botohet. T? botuara k?shtu s? bashku k?to shkrime krijojn? nj? harmoni t? re m? t? gj?r? t? aspekteve t? ngjashme t? problemeve q? trajtohen n? to. Tema q?ndrore e shkrimeve t? Bujar Shehut ?sht? lidhja e besimit dhe e fes? me politik?n, nd?rthurja e atdhetares me shpirt?roren. Bujari nuk ?sht? i pari q? me p?rkushtim p?rpiqet t? zbuloj? lidhjet e logjikshme dhe t? natyrshme n? k?to raporte. Por ai dallohet p?r m?nyr?n e vet origjinale n? k?t? fush?, pa i b?r? l?shim fanatizmit fetar, por duke theksuar konceptimin e gj?rave nga k?ndv?shtrimi i rrept? besimtar. Ai q?ndron larg p?rdorimit t? besimit p?r politikaniz?m, sikurse ndodh me disa, por as nuk e fsheh se nuk ka fe pa politik? dhe se besimi ?sht? kusht i par? p?r t?i sh?rbyer atdheut, nacionalizmit. K?shtu Bujari ka zgjedhur si rrug? t? p?rfshirjes s? tij n? publicistik? ndri?imin e dobis? s? madhe q? i sjell kombit dhe atdheut, rritja e fuqis? s? besimt n? vlerat hyjnore dhe praktikat fetare. Bujar Shehu nuk p?rpiqet t? fsheh?, t? zbukuroj? apo t? fryj? ndjenjat apo mendimet e tij. Ai shpreh me t? nj?jt?n ?ilt?rsi edhe admirimin edhe zhg?njimin edhe protest?n. Shkrimi i tij "Rreth flamurit t? p?rbashkuar" ?sht? m? shum? protest? se sa zhg?njim. ai e ka t? qart? se ?ka ndodhur dhe pse ka ndodhur q? nga ankimet e Tv "Rozafa, rezulton se shum? shqiptar? nuk din? fjal?t e Himnit t? Flamurit. Prandaj proteston si mospajtim me ngatht?sin? e ngjarjeve p?r t?u larguar nga kjo gj?ndje. Kurse n? letr?n q? i d?rgon Qemal Morin?s n? Amerik? me titullin "Vet?m me besim te Allahu, me pushk?n p?r pen? dhe gjakun p?r boj?, kombi shqiptar mund t? firmos? lirin?", protesta ?sht? larguar dhe ka dal? n? plan t? par? detyrim shpirt?ror, moral, fetar e politik n? nj? m?nyr? gati urdh?ruese p?r frym?n shqiptare. Mjaft jan? dy shkrime t? shkruara si k?to p?r t? dh?n? mesazhe t? plota e t? qarta edhe p?r t? zhvilluar qenien e brendshme t? atij q? shkruan dhe p?r t? k?rkuar nga lexuesit. Por k?to mesazhe jan? ngjeshur edhe n? shkrime t? tjera t? k?saj p?rmbledhjeje. Idet? nga nj?ri shkrim tek tjetri kan? m? shum? frym?marrje e diapazon. Vend q?ndror n? k?t? p?rmbledhje z? sigurisht shkrimi me titull "Feja Islame n? jet?n e shqiptar?ve". ?sht? nj? histori e shkurt?r (aspak skematike) e p?rhapjes s? Islamit n? Shqip?ri q? p?rb?n nj? ndihmes? me shum? vlera shoq?rore e fetare n? l?min e edukimit moral-fetar dhe politiko-ardhetar t? atyre q? e lexojn? dhe e asimilojn?. Duke shpjeguar p?r lexuesit se si mb?rriti, si u shtri, p?rse u rr?njos Islami n? Shqip?ri, p?rse ai arriti t? b?hej besimi i pjes?s d?rrmuese t? popullsis? s? trojeve etnike shqiptare, Bujar Shehu jo vet?m q? zbulon e mbron disa t? v?rteta t? mjegulluara, por i kund?rvihet edhe politikisht nj? pune t? mbrapsht? q? ka vite q? b?het n? Shqip?ri p?r t? sulmuar Islamin si fe dhe si tipar i fizionomis? komb?tare t? shqiptar?ve. N? k?t? shkrim problemet nuk jan? trajtuar nga k?ndv?shtrimi i ngusht? teologjik ose predikues fetar. Ai vendos mendimet n? sfondin e historis? s? interesave shoq?rore t? problemeve komb?tare. ?sht? trajtuar posa??risht fatkeq?sia q? feja islame u godit r?nd? gjat? diktatur?s komuniste. Por nj?koh?sisht ?sht? pasqyruar forca e pamposhtur q? tregoi Islami edhe n? kushtet q? u krijuan n? Shqip?ri. Bujar Shehu u b?n t? qart? lexuesve t? pam?suar mir? me shum? ??shtje, se "n? Islam p?rkushtimi ?sht? individual, personal", por nj?koh?sisht ky lloj p?rkushtimi shnd?rrohet n? funksion kolektiv sepse i sh?rben nj? jete politiko - shoq?rore n? suaza komb?tare dhe nd?rkomb?tare, p?r aq sa ?sht? e domosdoshme t? mbahet parasysh karakteri universal i Islamit. Bujar Shehu i k?rkon lexuesit q? t? mos neglizhoj? e t? mos sakrifikoj? asnj?r?n nga k?to role e vlera. Idet? e tij ai i ka nd?rtuar mbi at? p?rvoj? dhe realitet q? edhe e njeh m? mir?, mbi p?rvoj?n e Shkodr?s. P?r shume arsye kjo ?sht? e p?rligjur. Vet?m k?shtu ai mund t? gjente argumente krejt t? ve?anta, si poezit? e At Gjergj Fisht?s, p?r t? nxjerr? m? n? pah vlerat e Islamit. Pra nuk duhet marr? thjesht si rast?si q? problemet e p?rhapjes dhe t? gjall?rimit t? Islamit n? Shqip?ri, t? nd?rthurjes s? shk?lqyer t? fetares me komb?taren, t? harmonis? midis besimeve t? ndryshme i trajton me v?rtet?si e sakt?si nje qytetar i Shkodr?s duke u mb?shtetur ne terrenin e Shkodr?s. N? k?t? p?rmbledhje lexuesi gjen disa fjalime ose p?rsh?ndetje q? ka b?r? Bujar Shehu n? raste ngjarjesh t? ve?anta, kryesisht me karakter fetaro-kulturor, si promovime librash mbi edukimin qytetar e fetar, p?rkujtime veprimtarish e datash nga jeta e njer?zve t? shquar n? fush?n e forcimit t? besimit islam n? Shkod?r etj. Edhe k?to shkrime e zbukurojn? mjaft tablon e p?rgjithshme q? jep libri. Fjala e hapjes n? ceremonin? e paraqitjes s? librit "N? rrug?n e ngush?llimit e t? shpres?s" z? nj? vend krejt t? ve?ant?, sepse pasqyron shkurt dhe thjesht nj? veprimtari t? t?r? t? dobishme t? zhvilluar n? qytetitn e Shkodr?s p?r edukim fetar dhe atdhetar. Me shkrimin "Libri q? na ka munguar" autori e ndihmon lexuesin t? m?soj? p?r dobin? q? sjell studimi i librit "Mrekullit? shkencore t? Kur?anit". Autori sikur ka dashur t? theksoj? se ndjen lumturi q? at? q? e ka shijuar vet? t?ua rekomandoj? edhe t? tjer?ve. Bujar Shehu ?sht? shfaqur edhe si propagandist, sidomos p?r t? nxitur t? rinjt? t? shkojn? n? at? rrug? ku ec?n ai vet?. ?sht? gj?ja m? e pranueshme kur njer?zit i fton n? rrug?n t?nde dhe nuk u rekomandon rrug? q? p?r vete nuk t? p?lqejn?. Kur shkruan "Rinia ?sht? shpresa e t? ardhmes", dhe k?t? shpres? d?shiron ta shoh? t? ndri?uar me drit?n e Islamit, Bujar Shehu del m? s? miri n? at? pozicion t? pandryshuar q? e njohin si lexuesit e t? tjer?t q? jan? n? kontakt me t?. ?sht? pozicioni i nj? njeriu shum? k?mb?ngul?s p?r t? ftuar njer?zit n? rrug?n e Islamit. Edhe kur merr pen?n p?r t? shkruar ndonj? njoftim p?r veprimtari t? zhvilluara, ai me shkatht?si b?n edhe ndonj? pun? tjet?r. N? shkrimin "SIDA nd?shkim hyjnor i degradimit moral" ai ka gjetur nj? rast t? b?j? edhe qortime t? shfaqjeve njer?zore q? prishin ekuilibrat morale. Por dinamizmin intelektual m? t? spikatur dhe "shpirtin sulmues" qytetar, Bujar Shehu i shfaq n? shkrimin polemizues dhe n? replikat q? b?n. Fushbetejat e tij jan?: politika dhe feja, por gjithmon? n? sh?rbim t? nacionalizmit, atdheut. N? k?t? p?rmbledhje lexuesi do t? gjej? disa shkrime t? k?saj natyre q? e b?jn? librin edhe m? t?rheq?s. N? fjal?n e rastit t? paraqitjes s? librit "Rreth p?rhapjes s? Islamit nd?r shqiptar?t", Bujar Shehu nuk ka ngurruar t? p?rdor? shpat?n e replik?s e polemik?s p?r t? p?rballuar sfidat e l?shuara nga autori i librit "Papa Vojtila n? Shqip?ri" David Xhuxha, i cili "me q?llim t? p?rcaktuar mir?, me qitje t? larg?t, tenton nj? krahmarrje p?r t? realizuar m? von? nj? sulm frontal kund?r Islamit". Pastaj radha i vjen "nj? far? Nikolle" i cili nga Parisi akuzon shqiptar?t musliman? se "kan? kryer nj? akt t? turpsh?m q? p?rqafuan Islamin" dhe u jep nj? lloj ultimatumi pasardh?sve t? tyre t? sot?m "t? korigjohen q? t? mos akuzohen p?r tradh?ti komb?tare". Se cili qenka ky njeri q? nga Parisi kryen "vepra" t? tilla, Bujar Shehu ua ka shpjeguar lexuesve q? n? shkrimin "Ju nuk duhej ta botonit" (botuar n? "E Djathta Komb?tare") ku protestohej ndaj gazet?s "E Djathta" q? vuri n? faqet e saj pllakatin e nxir? t? d?rguar nga franko-shqiptari Nikoll? Gjok? Dakaj. Ky shkrim i Bujar Shehut tani ka m? tep?r vlera se paralajm?ron lexuesin se ??fshihej n? at? gazet?n "E Djathta" q? i hapte rrug? "diversionit politiko-fetar" Dakaj. Vet?m nj? vit pas k?tij shkrimi ata q? qortonte Bujar Shehu ishin n?p?r tribunat me prij?sit e "tregishtave serbe" dhe n? veprimtarit? e komiteteve t? rebelimit n? Jug. Bujar Shehu n? k?to dy shkrime polemizuese ka ditur t? p?rdor mir? edhe mburoj?n p?r t? neutralizuar shigjetat e helmuara edhe topuzin p?r t? sjell? disi n? vete t? ?ak?rdisurit q? l?shojn? k?si shigjetash, q? nga vend strehimet q? kan? siguruar n? kampin e fundamentalizmit t? krishter? ose t? antikomb?tarizmit. Kam p?rshtypjen se shkrime si k?to kan? b?r? pun? m? t? madhe se sa mendojm?, e do t? b?jn? p?rs?ri. Tashm? ka nj?far? tulatjeje t? atyre q? nis?n para disa vitesh ofensiv?n e madhe p?r kthimin e musliman?ve shqiptar? n? fen? e t? par?ve, krisht?rimin, n? latinizmin e koh?s s? Sk?nderbeut, t? cilin ata ia rekomandojn? Kombit Shqiptar vet?m si "Atlet t? Krisht?rimit". Natyrisht ende nuk mund t? themi se jan? realizuar ato q? rekomandon Bujar Shehu n? k?to shkrime p?r t?ua ftilluar mendjen atyre q? jan? ndikuar nga parulla djall?zore si: "Shqip?ria depo e municionit islamik", "Shqip?ria ?erdhe e terrorizmit islamik", "Shqip?ria vendi q? po e mbulon pluhuri islamik nga vendet arabe"etj. Bujar Shehu nuk ka nguruar t? jet? nj?ri nd?r ata shkrues jo t? shumt? n?p?r gazeta q? i kan? trajtuar k?to ??shtje. Titulli i nj? shkrimi t? tij ?sht? shum? godit?s n? shenj?: "Terrorizmi islamik nj? tullumbace e shp?rthiqur n? duart e qeveris? s? Jugut". Bukur shum? autori i thot? lexuesit se "Kabineti Jugor i Shqip?ris? i kryesuar nga Nano, k?t? tullumbace t? antishqiptarizmit e ka psonisur n? Athin? dhe e ka fryr? n? Beograd". Plot e plot ngjarje duke p?rfshir? edhe disa deklarata t? ministrit t? jasht?m t? Serbis? e kan? v?rtetuar se pik?risht k?shtu ?sht?. Edhe m? me r?nd?si ?sht? ajo kur autori i drejtohet lexuesit me k?to fjal?: "fundamentalizmi dhe terrorizmi i kan? rr?nj?t t? thella, nga mesjeta e qelive t? err?ta t? murg?ris? ortodokse q? jan? edhe materniteti ku lindi komunizmi. Islami si nj? fe me shumic? t? theksuar midis besimtar?v? shqiptar?, ka patur dhe ka nj? detyr? par?sore n? drejtim t? harmonis? fetare. Nga pozita e m? t? madhit, atij i takon t? shp?rndaj? toleranc? n? mes t? besimtar?ve, por asnj?her? n? kurriz t? drejt?sis?. K?t? detyr? Islami n? Shqip?ri e ka realizuar dhe po e realizon n? m?nyr? sh?mbullore, shpesh duke d?mtuar edhe veten e tij. At?here, ku ?sht? fundamentalizmi islamik n? Shqip?ri"?(!) Bujar Shehu mesazhet e tij disave ua ka nisur edhe me adres? konkrete. K?shtu ka vepruar ndaj Vasil Melos apo Maks Velos n? shkrimet: "Provokimet antishqiptare gjithmon? do t? d?shtojn?". Bujari e shpartallon provokimin e ndyr? t? grekomanit Vasil Melo, kryetar i PBDNJ-s? se n? Shqip?ri 50% e popullsis? qenkan t? besimit t? krishter?. Fatkeq?sisht k?t? t? pav?rtet? para Vasil Melos e kan? th?n? n? shtyp edhe intelektual? shqiptar?, madje edhe Ismail Kadare. Bujar Shehu nuk ?sht? stepur para emrit t? Ismail Kadares? dhe p?r hir t? t? v?rtet?s, atdheut, kombit, nd?rgjegjes qytetare, i ka dh?n? edhe k?tij at? q? i takon. Autori e shpreh qart? mendimin e tij se "n? rastin kur koha n? periudha kritike p?r kombin ton? pjell qenie t? tilla si Ismail Kadare apo Zef Bushati p?r t? fyer e denigruar Islamin, ajo nuk harron t? lind edhe burra t? tjer?, shqiptar? t? ndersh?m, t? cil?t duke patur respekt edhe p?r krishr?rimin, din? t? mbrojn? me kompetenc? e drejt?si Islamin, duke e konsideruar at? si nj? nga dhuratat e Zotit t? Plotfuqish?m n? funksion t? p?rsosuris? universale t? njeriut". ?sht? d?shp?ruese dhe trishtuese q? shqiptari t? detyrohet t? shkruaj? n? k?t? m?nyr? p?r shqiptarin, por me antikomb?tar?t nuk b?het kompromis e toleranc?. Bujar Shehu nuk trembet se mos duket "intolerant" n? rastet kur duhet reaguar ashp?r si n? shkrimin replik? me nj? intervist? t? Arben Imamit ku shprehet: "?sht? m? se e v?rtet? se qent? rruga?? lehin kot dhe m? n? fund, ngordhin kot, por nga ana tjet?r nuk ?sht? aspak e v?rtet? se k?to veprime i b?jn? tek dera e xhamis?". I referohet p?rdorimit abuziv nga Arben Imami t? nj? th?nie anonime: "Qeni para se t? ngordh?, shkon e pshurr n? der? t? xhamis?". Tre vite pas k?saj polemike, dim? q? Arben Imami lehu si qaraman p?r dajakun e padrejt? q? h?ngri m? 28 maj 1996, pak m? von? lehu sa mundi si gjeneral grek i rebelimit n? Shqip?ri, pastaj si tellall i Janullatosit dhe i avokatit grek, Likurezos, p?r t? b?r? kushtetut?n greke te Shqip?ris?. Tani Imami ka shpallur "ngordhjen e tij politike" duke u larguar nga posti i nj? ministri pa ministri p?r t? vajtur p?r kurse kualifikimi n? Sh.B.A. Para se t? mb?rrij? n? k?t? fund t? mjeruar politik, pasi ka bredhur n?p?r dyert e strehat e kishave greke, tashti po shkon t? falet n? kishat e lobit grek n? Amerik?. Kishte plot?sisht t? drejt? Bujar Shehu ku i thoshte se po m?katonte kur e lidhte "ngordhjen e qen?ve n? dyert e xhamis?". Bujar Shehu di t? p?rdor? mir? edhe sarkazm?n kur lipset, si? d?shmon n? "Kutia postare 103" ku vihet n? loj? puna e keqe e anonim?ve q? n?p?rmjet transmetimeve televizive fallsifikojn? historin? e Shqip?ris?, duke arritur deri n? absurditete se "rr?njt? e jet?s p?r shqiptar?t lidhen me ardhjen Palit apo t? ndonj? emisari tjet?r t? krishter?" (!) Shkrimi "Nuk mund t? b?het polemik? fisnike me njer?z pa fisnik?ri", e ka plot?suar mozaikun e kritereve nga t? cilat udh?hiqet autori kur hyn n? dyluftimin e pen?s p?r parime e p?r ??shtje serioze. Bujar Shehu n? shkrimet e veta, nuk bie asnj?her? n? d?shp?rim dhe nuk d?rgon mesazhe ?mobilizuese. K?t? na e tregon m? mir? shkrimi nme titull: "Shqip?ria nuk ka qen? kurr? tmerr pa fund", n? t? cil?n ai hedh posht? pjes?n e par? t? epitafit "ik?n nga nj? tmerr pa fund, shkuan n? nj? fund t? tmerrsh?m", shkruar nga nj? epitafolog n? nj? gazet? shqiptare me rastin e nj? vjetorit t? tragjedis? s? t? mbyturve n? Otranto. Bujari ka b?r? nj? gj? t? mrekullueshme nga pik?pamja e fes?, politik?s, nd?rgjegjes komb?tare q? nuk pranon se Shqip?ria dhe shqiptar?t kan? jetuar ndonj?her? n? tmerr pa fund, madje as gjat? diktatur?s komuniste, e cila p?r vete p?soi fundin e tmerrsh?m. Interpretimi i Bujar Shehut p?r epitafin e sip?rp?rmendur ?sht? me shum? vlera edhe tani, sepse tregon se edhe gj?ndja e tmerrshme ku e ka zhytur Shqip?rin? revanshizmi komunist, nuk mund t? jet? tmerr pa fund dhe nuk mbyllet vet?m me fund t? tmerrsh?m. Grekomani Vasil Melo para pak koh?s deklaron se Shqip?ria ?sht? e t?ra e zhytur ne kriminalitet, korrupsion, e paraqet Shqip?rin? si ferrin vet? dhe pastaj de-klaron se askush tjet?r nuk ka kush e qeveris ve? atyre q? jan? n? fuqi. Pra k?ta jan? njer?zit q? duan t?i thon? shqiptar?ve: zgjidhni e merrni midis tmerrit pa fund ose fundit t? tmerrsh?m. K?t? ua than? serb?t kosovar?ve p?r shum? vite, por d?shtuan pik?risht at?here kur menduan se psikologjia "m? mir? tmerr pa fund" i kishte b?r? shqiptar?t e Kosov?s t? mos i rezistonin as tmerrit m? t? fundit. Kur i rilexon shkrimet e Bujarit t? nxisin edhe m? shum? p?r reflektim, sidomos kur i ke n? dor? n? form? libri t? varg?zuar si ide, si tema, si q?ndrime dhe si shprehje figurative. Kronologjia e ngjarjeve kalendari kohor i zhvillimeve, grafiku i ritmeve t? ndryshimeve, katalogu i ideve, fjalorthi i figuracionit letrar dhe albumi i personazheve q? krijon ky lib?r jo voluminoz, d?shmojn? p?r vlerat e pun?s s? autorit. ?sht? lib?r q? pasqyron koh?n t? analizuar sipas rrjedh?s s? saj jo retrospektive. ?sht? lib?r d?shmi analitike. Tiran? m? 30.08.1999 Abdi BALETA Feja islame n? jet?n e shqiptar?ve Pa pretenduar se do t?i themi t? gjitha, duhet patjet?r t? deklarojm? se kjo histori e shkurt?r e p?rhapjes s? Islamit n? Shqip?ri, mbetet n? kufijt? e modestis?. Vlera e ve?ant? e k?tij shkrimi, lidhet posa??risht me iniciativ?n p?r t? ndihmuar sado pak n? njohjen e gjendjes aktuale t? Islamit n? vendin ton?, pa harruar k?tu ecurin? historike deri n? k?to momente, ku tri t? kat?rtat e popullsis? n? Shqip?ri, ndjehen ve?an?risht t? k?naqur n? mjediset e besimit musliman. ?sht? me mjaft interes t? sh?nojm? k?tu, q? kjo shif?r, po t? kemi parasysh edhe trojet e tjera shqiptare, q? sot padrejt?sisht, po jetojn? n?n pushtimin serb, maqedon, grek apo malazez, kjo shif?r pra, do t? sh?nonte me siguri mbi 90% t? popullsis? n? besimin e v?rtet? musliman. Shqiptar?t n?p?r historin? e tyre tejet t? dhimbshme, kan? luftuar gjithmon? p?r t? gjetur vetveten n? funksion t? besimit fetar, apo edhe n? sh?rbim t? ??shtjes komb?tare. Shpeshher? t? krishter?t, p?r t? na fyer sadopak, na thon? ne, musliman?ve: "Mos harroni se dikur, para sundimit turk, kini qen? edhe ju t? krishter? si ne." Ata me k?t? arsyetim, jo vet?m q? fyejn? veten, por edhe fen? e tyre, e cila nuk mundi t? kishte dimensionet e nevojshme shpirt?rore, nga e cila t? mos mund t? divorcohej me kaq leht?si nj? popull i t?r?... Mendoj se ?sht? nj? e drejt? njer?zore q? kushdo t? ket? mund?sin? t? p?rzgjedh? m? t? mir?n e mund?sive q? na paraqitet. Prej k?tej mund t? dalim me konkluzionin: P?rqafimi i asaj feje q? gjithsesi k?naq d?shirat morale t? nj? njeriu apo t? nj? populli t? t?r?, pavar?sisht nga koha e shpalljes s? k?saj feje, provon bindsh?m, qytetarin? individuale apo kolektive n? at? ?ka u realizua. Pra populli shqiptar, n? p?rpjekje p?r t? krijuar nj? fizionomi komb?tare n? besimin te Zoti, kur u ballafaqua edhe me Islamin, konstatoi me k?naq?si se pik?risht Islami ishte feja ku mund t? mb?shtetej dinjiteti i tij. Dinjitet i cili karakterizohet nga trim?ria, besnik?ria, zgjuar?sia si dhe dashuria p?r nj?ri ? tjetrin, elemente t? domosdoshme k?to q? konvergohen edhe me moralin e fes? muslimane... Le t? prezantohemi edhe m? tej me ardhjen e Islamit n? Shqip?ri. Kontaktet e para t? fes? Islame me gadishullin e Ballkanit i gjejm? m? p?rpara se Perandoria Osmane t? pushtoj? k?to treva. Rrug?t me an?n e t? cilave kjo fe arriti edhe n? trojet etnike shqiptare, jan? disa syresh: n?p?rmjet Andaluzis? Spanjolle. Si? dihet musliman?t sunduan n? tet? shekuj t? lavdish?m, ku Spanja u b? nj? nga kryeqendrat kulturore, politike dhe ekonomike t? Evrop?s. N? qoft?se sot flitet p?r ndonj? koh? t? rilindjes Evropiane, ishte pik?risht ajo koh? ku musliman?t q?ndruan n? Spanj? dhe nga ku Europa mori shk?lqim nga shk?lqimi i tyre, n? shkenc?, n? kultur? etj., pa p?rmendur k?tu edhe moralin, t? cilin Europa me koh? e ka hedhur n? koshin e plehrave t? historis? s? saj. Gjat? sundimit arab n? Spanj?, nga viti 711 deri n? vitin 1492 pas Krishtit, Islami shk?lqeu me t? gjith? madh?shtin? e tij. Rrug? tjet?r me an?n e t? cil?s Islami arriti n? Shqip?ri, ?sht? ajo n?p?rmjet Si?ilis?, kur Arab?t u gjend?n t? pranish?m nga gjysma e dyt? e shekullit t? dhjet?, si dhe nga shekujt XII dhe XIV, gjat? luftrave t? kryq?zatave etj. Kontaktet e para t? Islamit me Shqip?rin?, jan? rrug?t e r?nd?sishme n?p?rmjet misionar?ve fetar? t? Islamit, si dhe t? tregtar?ve t? ndrysh?m q? tregtonin nga Lindja n? Per?ndim. Por p?rhapja e organizuar e Islamit n? trojet shqiptare, do t? mund t? realizohej normalisht, vet?m n?n sundimin osman. ?sht? rasti t? konstatojm? k?tu, se edhe fatkeq?sit? (si? mund t? quhet pushtimi osman) kan? m?nyrat e tyre p?r t? rregulluar gj?rat... Pra nga fundi i shekullit t? XIV, n? dhjet?vje?arin e fundit t? sundimit t? sulltan Muratit I, turqit osman? kontaktohen ushtarakisht, politikisht, si dhe n? t? gjitha nivelet e tjera me shqiptar?t. Islamizmi si nj? fe e re, q? t? mund t? p?rhapej, duhej patjet?r t? kalonte nga Lindja p?r n? Per?ndim, pra k?rkohej detyrimisht t? shtrihej edhe n? Ballkan ku vendasit kishin mb?shtetur kristianizmin lindor dhe at? per?ndimor. T? ardhmen e saj n? Ballkan, Perandoria Osmane e shikonte pik?risht n? k?t? pik? delikate, pra n? ndryshm?rin? e besimeve nd?rmjet tyre dhe ballkanasve. Perandoria Osmane e pushtoi Ballkanin ushtarakisht, por duke i l?n? nj? hap?sir? tep?r tolerante n? ushtrimin e fes? s? tyre, pa ndonj? penges? t? ve?ant?. Kontakti i turqve osman? me shqiptar?t, realizohet p?rfundimisht n? vitin 1385, kur Karl Topia, sundues n? jugun e Shqip?ris? etnike, k?rkon ndihm?n e turqve n? luft?n kund?r Balsh?s s? dyt?, sundimtar edhe ky, n? veri t? Shqip?ris?. N? k?t? m?nyr? shum? sundimtar? shqiptar? njoh?n vasalitetin e sulltanit. Me ardhjen e turqve n? Shqip?ri u krijuan rrethanat e favorshme p?r njohjen si dhe p?r p?rhapjen e Islamit n? m?nyr? t? organizuar. Kalimin n? fen? Islame t? shqiptar?ve, p?rve? seriozitetit dhe v?rtet?sis? q? mbart m? vete kjo fe, e favorizoi n? nj?far? m?nyre, ve?an?risht edhe shthurja masive e institucionit, e moralit t? klerit n? p?rgjith?si, duke zbehur k?shtu, besimin popullor te kisha dhe prift?rinjt? e saj. Shpejt?sia me t? cil?n shqiptar?t p?rqafuan Islamin, sh?nonte gjithmon? rritje, duke u realizuar me nd?rgjegje t? plot? e mbi baza vullnetare. Statistikat zyrtare t? koh?s, na m?sojn? se nga fundi i shekullit XVII, 90 % t? popullsis? u konvertua n? besimin Islam. Shqiptar?t jo vet?m q? gjet?n m? n? fund prehjen shpirt?rore n? fen? islame, por nga ana tjet?r, me an?n e t? qenurit islam, i b?n? ball? me sukses rrezikut t? asimilimit gjith?komb?tar nga fqinj?t ortodoks? sllavogrek. Merret kollaj me mend se sa leht? do ta kishin shoven?t serbo-grek? realizimin e ?ndrrave t? tyre historike p?r aneksimin e Shqip?ris?, n? se shqiptar?t nuk do t? mb?shteteshin moralisht e politikisht te besimi islam. Prej k?tej mund t? nxjerrim p?rfundimin e sakt?, se n? qoft?se sot ?sht? ruajtur p?r mrekullit identiteti komb?tar i shqiptar?ve, nj? merit? t? padiskutueshme ka edhe p?rqafimi me fen? islame. Gjejm? rastin k?tu t? fal?nderojm? Zotin e gjith?fuqish?m, q? duke mund?suar ardhjen e Islamit n? Shqip?ri, jo vet?m q? na krijoi kushtet p?r p?rsosjen morale, por nga ana tjet?r, na krijoi kushte tep?r t? favorshme p?r ruajtjen e identitetit ton? komb?tar si nj? faktor i r?nd?sish?m i besimit ton?. Af?rsisht 3,5 milion? banor? ka sot Shqip?ria e kufijve artificial? t? 1913-t?s. Nuk e dim? p?rse Zoti e vendosi k?t? popull t? vog?l n? mes malesh e me pak tok? pjellore! Kjo sip?rfaqe q? sot quhet Republik? e Shqip?ris? ?sht? 28.748 km katror. B?n pjes? n? gadishullin e Ballkanit, duke qen? pjestare e Europ?s Juglindore. Prej vitit 1485 pas Krishtit, e deri n? vitin 1912, rreth 500 vjet, Shqip?ria ka qen? pjes? e Perandoris? Osmane. Nga fundi i shekullit t? kaluar, n? mjediset e viteve 1876-1880, n? luft?n ruso-turke, ku turqit dol?n tep?r t? dob?suar prej saj, u vendos paqja e Sh?n Stefanit dhe turqit pranuan disa l?shime. Me k?t? rast, fuqit? e m?dha t? koh?s, n?n ndikimin e Rusis?, vendos?n q? nj? pjes? e Shqip?ris? veri-per?ndimore, Ulqini, Tivari etj, t?i aneksoheshin Malit t? Zi. Ndon?se Shqip?ria mbeti prap? n? sundimin turk cop?timi eventual i saj do t? arrihej si rezultat i shkat?rrimit t? Perandoris? Osmane n? vitin 1912. Serbia p?rs?ri pas 500 vjet?sh, me ndihm?n e Rusis? e pushtoi Kosov?n. Me k?t? rast edhe Greqia mori pjes?n e saj t? majme nga trojet etnike shqiptare. N? k?t? m?nyr? u vendos?n kufijt? artificial? t? Shqip?ris? ku gjysma e saj u la jasht? kufijve, p?r t? k?naqur gryk?sit? Serbo-Greke. S?kishte si t? ndodhte ndryshe, Evropa e krishter? nuk mund t? linte n? kufijt? e saj etnik? nj? shtet q? quhej Shqip?ri e q? kishte rreth 90% t? popullsis? muslimane... Megjith?se si? tham? m? lart, popullsia ishte me shumic? d?rmuese muslimane, p?rs?ri Evropa e krishter? nuk lejoi q? Islami t? shpallej fe shtet?rore. Megjithat? musliman?t me p?rpjekjet e shumta, arrit?n t? organizohen vet? n? dy bashk?si, Sunite dhe Bektashiane. Shkolla kryesore e Islamit ishte fillimisht medreseja e Beratit. Jeta fetare megjith? v?shtir?sit? e koh?s, mori nj? zhvillim t? madh ndon?se kishte nj? munges? t? theksuar n? literatur?n islame. N? vitin 1921 p?r fat t? keq duhet th?n?, lidhja me Stambollin u nd?rpre. Pas shum? v?shtir?sish?, n? vitin 1923, Bashk?sia Islame organizoi kongresin e saj t? par? dhe po p?r her? t? par? u zgjodh Myftiu i par?, me selin? e tij n? Tiran?. Me k?t? rast u themelua edhe K?shilli i Lart? i Sheriatit. Gjat? periudh?s 1921-1924, n? Shqip?ri u zhvillua nj? aktivitet i dendur islam. N? k?to vite u b?n? p?rkthime t? pjesshme t? Kur?anit fam?lart? nga Hafiz Ali Kor?a, Ibrahim Dalliu, Abdulla Zemblaku etj. Nd?rsa p?rkthimi i plot? i Kur?anit fam?lart? u realizua vet?m n? vitin 1985 n? Prishtin?, nga p?rkthyesi Feti Mediu. N? gusht t? vitit 1929, Bashk?sia Islame, organizoi n? Tiran? kongresin e dyt? t? saj. N? at? periudh? n? Shqip?ri num?roheshin 1048 xhami, me nj? personel t? p?rgjithsh?m prej 1315 vet?sh. Gjat? mbret?rimit t? Ahmet Zogut, 1928-1939, u nd?rtuan edhe disa xhami si dhe u regjistruan disa medrese t? reja, u krijuan mund?si t? shohin drit?n e botimit libra dhe revista t? Komunitetit Musliman, q? megjithat?, mbeten t? pamjaftueshme p?r t? p?rballuar d?shir?n e madhe t? musliman?ve shqiptar?, p?r ta njohur Islamin n? brend?si dhe n? thell?si, me baza t? sh?ndosha teorike e praktike. N? pranver?n e vitit 1939, Italia fashiste sulmoi dhe pushtoi Shqip?rin?. Gjat? kat?r viteve t? k?tij pushtimi, nuk pati ndonj? penges? serioze n? veprimtarin? e Komunitetit Musliman, ai vazhdoi aktivitetin e tij edhe n? kushtet e pushtimit, duke u shtrir? edhe n? Kosov?, Maqedoni apo n? Mal t? Zi ku banonin shqiptar? n? trevat e tyre. Pushtimi i m?vonsh?m i Shqip?ris? ishte ai i fundvitit 1944 nga komunist?t, me n? krye stalinistin Enver Hoxha. Ky regjim ishte dhe mbetet armiku m? i rreziksh?m i Islamit si dhe i t? gjitha feve t? tjera, p?rve? fes? s? tyre, marksizmit. Komunizmi q? mori pushtetin me dhun? p?rfaq?sohej nga njer?z identitet humbur, q? nocioni fe dhe atdhe, nuk kishte asnj? kuptim n? pseudomoralin e tyre. Q? n? fillimet e tij komunizmi, pun?n e par? q? mundi t? b?j?, ishte d?rgimi i klerik?ve musliman? e t? krishter? p?rpara tog?s s? pushkatimit. N? k?to skuadra t? pushkatimit pan? fundin e tyre tragjik, shum? nacionalist? t? m?dhenj t? popullit ton?. N? k?t? m?nyr?, Shqip?ria e mjer? iu n?nshtrua dhun?s dhe terrorit m? t? eg?r 50 vje?ar. Strategjia afatgjat? e k?tij rregjimi kriminal konsistonte n? eleminimin institucional t? besimeve fetare n? Shqip?ri. K?t? q?llim e realizoi n? vitin 1967, kur shkat?rroi me zjarr e me hekur, t? gjith? trash?gimin? e brezave n? institucionet fetare. 2169 objekte kulti u mbyll?n apo u shkat?rruan. Ato q? shp?tuan nga furtuna antifetare e komunist?ve, u shnd?rruan n? depo, sht?pi kulturore, apo edhe nevojtore publike, si ajo q? ndodhi me rastin e xhamis? s? qytetit t? Kavaj?s. N? k?t? m?nyr?, regjimi komunist duke u b?r? shteti i par? ateist, arriti nj? rekord bot?ror, q? prej tij mori si shp?rblim, urrejtjen dhe p?rbuzjen mbar?popullore... Pas k?tyre q? tham?, vet?kuptohet se aktivitetet fetare n? Shqip?ri u ndaluan me ligj, nd?rsa ushtrimi i k?tyre aktiviteteve n? m?nyre klandestine t? hapte dyert e burgut me nj? leht?si t? ?uditshme. F?mij?t tan? nuk mund t? trash?gonin n? asnj? m?nyr? emrat e paraardh?sve t? tyre. P?r k?t? q?llim Komiteti i Partis?, kishte aprovuar nj? list? me emra, ku na detyronte t? merrnim nga ajo emra p?r f?mij?t tan?. Nuk ?sht? i rast?sish?m fakti q? n? Shqip?ri do t? gjeje jo pak emra t? list?s si: Stalin, Molotov, Kirov, Pushtet, Partizan, ?lirim, Marenglen (shkurtim i emrave Marks, Engels, Lenin), etj. Me gjith? k?t? represion t? madh nga ana e shtetit komunist, musliman?t shqiptar? nuk e shuan asnj?her? flak?n e zjarrit q? kishin t? ndezur n? zemrat e tyre, p?r fen? islame. N? kushte tep?r t? v?shtira, besimtar?t mbanin Ramazanin. Shpeshher? namaz?t organizonin bashkarisht n?p?r sht?pit? e tyre, por edhe individualisht. Edhe festat e Bajramit i organizonin me kujdes e p?rkushtim. Por vjen nj? koh? dhe ?do gj? n? t? ka fundin e vet. Edhe komunizmi e p?rjetoi fundin e tij. N? Shqip?ri pas shembjes s? pritshme t? komunizmit, u krijuan mund?sit? q? populli t? kthehet me besim n? rrug?n e Zotit. Botuar te "Rim?k?mbja", maj 1997 "Dituria islame", Prishtin?, gusht 1997 Gjendja e Islamit n? Shqip?ri pas shembjes s? komunizmit Islami p?rball? rezistenc?s antiislame Komunizmi e "plagosi" p?r vdekje Islamin n? Shqip?ri, vdekje p?r t? cil?n ai mendoi se e realizoi p?rfundimisht, por u gabua r?nd?, ashtu si? mund t? gabohet kushdo q? nuk e njeh forc?n mahnit?se q? mbart n? vetvete Islami. Islami, pra, mundi t? jetoj? n? shpirtin e musliman?ve shqiptar?, p?r arsyen e thjesht? se ai p?rfaq?son n? ?do koh?, shpres?n dhe jet?n. Fundviti i 1990-?s sh?noi r?nien e komunizmit, n? t? nj?jt?n koh?, edhe rigjall?rimin e Islamit n? Shqip?ri. Si pasoj? e q?ndrimit absurd t? regjimit komunist, p?rve? inventarit shpirt?ror, inventari fizin nuk ekzistonte n? asnj? cep t? Shqip?ris?. Brutaliteti komunist shkat?rroi ?do gj?, p?rve? xhamis? s? Ethem Beut n? qend?r t? Tiran?s, q? nuk e dim? p?r ?far? arsyeje diktatori e kurseu. Sidoqoft?, besimtar?t me pun?n dhe p?rkushtimin e tyre, me sakrifica nga m? t? ndryshmet, arrit?n m? n? fund t? krijojn? ambjente ku musliman?t t? kryenin detyrimet e p?rdit?shme fetare. ?sht? mjaft interesant q? k?to xhami t? improvizuara, jo vet?m q? filluan t? frekuentoheshin nga t? rriturit, por edhe nga f?mij? e t? rinj, q? lind?n dhe u rrit?n n? shtetin ateist komunist. Megjith?se ai brez t? rinjsh nuk kishte asnj? p?rfytyrim real p?r xhamin?, Zoti m?shir?plot?, me an? t? familjeve t? tyre, i udh?zoi n? besim. N? k?to hapa t? par? t? rigjall?rimit t? Islamit n? Shqip?rin? paskomuniste, u krijua edhe Komuniteti Musliman. Ve?an?risht, g?zim i madh p?r besimtar?t ishte edhe shkuarja p?r her? t? par? n? m?nyr? t? organizuar e haxhijve shqiptar? n? vendin e shenjt? p?r musliman?t, n? Mek?n e madh?rishme. Nj? ndihmes? t? madhe p?r rigjall?rimin e Islamit n? Shqip?ri dhan? edhe v?llez?rit tan? musliman? kudo n? bot?, e n? m?nyr? t? ve?ant? ata t? vendeve arabe. Shoqata t? ndryshme, individ? t? shumt? dhan? kontributin e tyre p?r nd?rtimin e xhamive, n? drejtim t? p?rgatitjes s? teolog?ve si dhe t? imam?ve t? rinj. U d?rguan student?t e par? n? vendet arabe p?r t?u aft?suar si kuadro t? teologjis? islame, etj. U organizuan dhe u bashk?renduan pun?t. Sot, fal? ndihmave t? v?llez?rve tan? musliman?, jan? krijuar kushte normale p?r t? realizuar t? gjitha sh?rbesat fetare. Nj? ndihm? shum? t? madhe e tep?r t? domosdoshme do t? konsideronim edhe pajisjen me literatur? islame q? gjithmon? n? Shqip?ri ka munguar. N? k?t? bot? t? trazuar moralisht e shpirt?risht, vet?m hi?gj?ja nuk paska armiq. I par? n? k?t? v?shtrim, Islami ka armiqt? e tij potencial?, t? cil?t punojn? n? ?do koh? e me ?do m?nyr? ta pengojn? at?. K?ta armiq jan? n? dy grupime t? r?nd?sishme. Jasht? Islamit i pari dhe brenda tij i dyti. Duke patur n? konsiderat? q?llimet djall?zore antishqiptare t? shtetit si dhe t? kish?s greke p?r aneksimin e Shqip?ris? s? Jugut, s?kemi si t? mos mendojm? se penges? kryesore p?r realizimin e k?saj ?ndrre t? tyre t? vjet?r ?sht? prezenca e faktorit musliman n? 70% t? popullsis? shqiptare. Rrjedhimisht, ortodoksia greke apo edhe serbe, q? kan? p?r q?llim cop?timin e Shqip?ris?, Islamin e shikojn? si nj? armik eventual t? tyre. N? k?t? m?nyr?, edhe Islami nga ana e tij nuk mund t?i konsideroj? miq k?ta armiq t? deklaruar. Kjo ?nd?rr e tyre e vjet?r nuk mund t? realizohet aq kollaj me nj? raport t? disfavorsh?m t? p?rqindjes s? besimeve. P?r k?t? q?llim djall?zor, Greqia ka pranuar nj? shum? t? konsiderueshme emigrant?sh nga Shqip?ria. Kjo shif?r arrin n? 300 mij? refugjat?, t? cil?t, jo vet?m keqtrajtohen sistematikisht, por nga ana tjet?r, n?p?rmjet tyre, luan me shtetin e dob?t shqiptar, si macja me miun. ?do her? q? grek?ve nuk u shkon p?r shtat politika e shtetit ton?, aq her? ata luajn? kart?n e emigrantit. N? k?t? m?nyr?, shteti yn? i varf?r, duke u frik?suar nga nj? d?bim i mundsh?m i emigrant?ve, t? cil?t nuk mundet t?i sistemoj? me pun? etj., b?n l?shime t? d?nueshme n? favor t? grek?ve. Nj? nga shembujt konkret t? k?tyre l?shimeve t? paprecedent ?sht? edhe fron?zimi i grekut Janullatos si Kryepeshkop i Kish?s Ortodokse Shqiptare. Prania e tij n? krye t? Kish?s Shqiptare ?sht? nj? "dhurat?" greke q? na kujton kalin e vjet?r t? Troj?s, i ngarkuar me misionin e ri t? koh?s... Janullatosi me forma t? ndryshme ka aktivizuar persona t? ve?ant?, nj? mekaniz?m t? t?r?, sht?pi botuese, redaksi gazetash, gjith?ka tjet?r q? vjell helm kund?r Shqip?ris? dhe Islamit n? ve?anti, te i cili ata shikojn? barrier?n e pakap?rcyeshme p?r realizimin e q?llimeve t? tyre t? err?ta ndaj Shqip?ris?. Nj? industri e t?r? propagandistike financohet nga ana e tyre; q? vjell vrer e dizinformon mendjen e popullit t? thjesht? ndaj figur?s dhe moralit islam. Jan? disa antiislam?, mercenar? shqipfol?s, pseudointelektual? q? leht?sisht tradh?tojn? interesat komb?tare si Ki?o Blushi, Frrok ?upi, Ben Blushi, Neshat Tozaj, Ismail Kadare, Neritan Ceka, Maks Velo, e ndonj? tjet?r, q? jan? n? ball? t? luft?s kund?r Islamit. M? posht? po japim disa tituj n? shtypin shqiptar q? drejtohet nga personat e sip?rcituar: "Rreziku i Shqip?ris? nga fundamentalizmi islamik" (Lajm?tari, 9. 09. 1993); "P?rhapja e Islamizmit n? Shqip?ri me forc? e dhun?" (Koha Jon?, 10.12.1994); "Shqip?ria nuk do t? jet? kurr? islamike (Koha e Jon?, 10.12. 1994); "Shqip?ria depo municioni islamik" (Z?ri i Popullit, 10.01.1995); "Shqiptar?t musliman? pasardh?s t? haremeve t? Sulltanit" (Koha Jon?, 28.08.1993); "Islami dhe militant?t islamik?"; "Fanatizmi dhe primitivizmi turko - aziatik"; "Shqiptar?t musliman? tradh?tuan fen? e t? par?ve, ndaj duhet t? konvertohen n? t? krishter?"; "Stina anti islame"; "Allahu shkat?rron kishat" etj. etj. Jan? k?to pra, disa nga titujt e artikujve t? gazetave antiislame q? n? ?do dit? i b?jn? presion psikologjik lexuesit shqiptar. Disa shqiptar? me pun? dhe luft? t? ndershme, disa t? tjer?, me pun? dhe luft? t? pandershme ndaj Shqip?ris?, e kan? ndihmuar historikisht Greqin?, nd?rsa nderi apo turpi, sipas rastit, le t? mbetet i tyre. Grek?t historikisht gjithmon? na kan? luftuar. Gadishm?ria p?r t? na ndihmuar n? k?to dit? t? v?shtira p?r ne, mos vall? duhet kuptuar si nj? vrasje t? nd?rgjegjes nga ana e tyre, p?r padrejt?sit? q? na kan? b?r? gjithmon?, apo fshihen djall?zi t? reja n? mentalitetin e tyre t? vjet?r? Sidoqoft? p?r k?t? q?llim ?sht? mir? q? ne t?i referohemi historis?. Ajo me siguri do t? na m?soj? se grek?t mbeten gjithmon? grek, besnik? t? dhelp?ris? s? tyre. "Merita" e kalit t? dikursh?m t? Troj?s, do t? mbetet nj? vul? turpi n? historin? e tyre t? djeshme dhe t? sotme... Politika e shtetit grek dhe atij serb, e ndihmuar fuqish?m edhe nga kisha e tyre, i bashk?rendojn? veprimet kund?r Shqip?ris? e n? m?nyr? t? ve?ant? kund?r Islamit. Serb?t padrejt?sisht e me forc? mbajn? n?n sundimin e tyre, Kosov?n shqiptare, ku 95% t? popullsis? s? saj jan? musliman?. Q?llimi i tyre i p?rbashk?t ?sht? asgj?simi i Islamit n? Shqip?ri, p?r t? hapur rrug?n k?shtu, synimeve t? tyre antishqiptare. As edhe nj? person i vet?m, nga t? 300.000 emigrant?t ekonomik? q? punojn? n? Greqi, kur jan? musliman? nuk mund t? p?rdorin emrin e tyre. Ata jan? t? detyruar t? zgjedhin nj? em?r tjet?r ortodoks, ndryshe nuk mund t? punojn? m? tej n? Greqi! Duke mos i justifikuar aspak k?ta emigrant? p?r fat t? keq duhet th?n?, se rrall? jan? ata q? nuk e pranojn? k?t? kusht. T? ndodhur n? udh?kryqe t? v?shtira ekonomike, jan? t? detyruar t? b?jn? pazarlleqe me identitetin e tyre, si nj? kusht i rrept? e i neveritsh?m i inkuizicionit grek ndaj musliman?ve shqiptar? n? fundshekullin e nj?zet?. N? p?rfundim mund t? konstatojm?, jo pa keqardhje, se jo vet?m ata q? kan? synime p?r tjet?rsimin e Islamit n? Shqip?ri, por edhe t? gjith? t? tjer?t, individ apo grupime t? ndryshme, t? cil?t jan? skllev?r t? epsheve t? tyre dhe q? nuk mund t? shk?puten dot nga veset, ndjehen m? rehat n? llumin e imoralitetit se sa n? mbret?rin? e kulluar t? moralit islam. Fenomeni i dyt? q? tenton t? pengoj? Islamin n? misionin e tij hyjnor, ?sht? edhe injoranca. D?mi i madh q? shkakton injoranca ?sht? i pa llogaritsh?m p?r Islamin. Profeti Muhatet a. s. gjithmon? e ka porositur popullin e tij p?r t? gjitha koh?rat: "K?rkojeni diturin? nga djepi deri n? varr". Kur nuk ?sht? patur parasysh kjo porosi, musliman?t kan? shkuar deri n? gjakderdhje n? mes tyre, sepse ata i ka udh?hequr injoranca dhe mendjemadh?sia. P?r shkak se nj? pjes? e madhe e musliman?ve nuk dit?n t? diferencojn? apo t? vler?sojn? mistik?t e m?dhenj islam?, p?r shkak t? munges?s s? kultur?s islame, filluan q? padrejt?sisht t?i mbivler?sojn? e t?i hyjnizojn? ata. K?shtu q? gradualisht e pa u kuptuar, e pan? veten jasht? ligj?sis? islame. N? k?t? m?nyr? keqinterpretuan Kur?anin fam?lart? si dhe nuk zbatuan porosit? dhe hadithet e profetit Muhamet a. s. "Lul?zuan" n? k?t? m?nyr?, interpretime t? reja q? keqinterpretonin. U krijuan me dhjet?ra m?veht?si n?n ?adr?n e p?rgjithshme t? Islamit, q? p?r fat t? keq m? shum? e d?mtonin at?. K?to m?veht?si huazuan nj? fjal? nga Kur?ani fam?lart?: Tarik (rrug?). Pra u vet?quajt?n tarikate, n? koh?n q? Islami ka vet?m nj? rrug? e nj? ligj?si, at? t? fam?lartit Kuran dhe hadithe t? profetit Muhamet a. s. Kjo s?mundje e p?rgjithshme e Islamit, edhe n? vendin ton? preku m? shum? Shqip?rin? e Jugut. P?rfaq?suesit e k?tyre tarikateve brenda Islamit jan? shehler?t. ?sht? b?r? tradit? e vjet?r, kur ?do nj?ri prej tyre ndahet nga kjo bot?, varret e tyre, besimtar?t i kthejn? n? tyrbe. Deri k?tu nuk ka asnj? t? keqe. E keqja vjen kur besimtar?t e tyre i adhurojn? k?to tyrbe n? at? m?nyr?, sa q? obligimet apo edhe vet? bota islame, p?r ata fillon e mbaron n? kufijt? e tyrbes s? vog?l. Megjith?se sa qen? gjall?, k?ta njer?z t? mir?, ishin mistik? t? m?dhenj e t? lavd?ruar n? adhurimin e Zotit t? vet?m e t? gjith?fuqish?m, hyjnizimet q? u b?hen nga ana e besimtar?ve jan? t? padobishme. K?ta lloj musliman?sh duke vepruar n? k?t? m?nyr?, largohen nga shtyllat kryesore t? besimit, keqinterpretojn? Islamin, duke mos respektuar n? k?t? m?nyr?, vlerat universale t? tij p?r t? gjitha koh?rat. Por edhe disa shehler? nga ana e tyre e konsiderojn? veten t? pagabuesh?m, q?ndrojn? n? m?nyr? t? gabuar, mbi ligj?sin? islame, duke i rezervuar vetes pozicionin e komandantit absolut shpirt?ror t? besimtar?ve. Kam qen? personalisht i pranish?m n? nj? drek? q? shtronte shehu i teqes n? nj? fshat nga jugu. Pasi i fal?nderoi pjes?marr?sit e shumt?, t? pranish?m n? ceremonin? e p?rurimit t? tyrbes me eshtrat e babait t? tij t? vdekur para 50 vjet?sh, ju drejtua t? pranishm?ve: ..."Un? jam nj? sheh modern, ju kam lejuar t? pini edhe pak raki, sepse kur ajo nuk u merr mendjen, ?sht? hallall nga Zoti!" K?to jan? raste t? sh?mtuara p?r moralin islam. Sikur t? mos mjaftoj? oponenca e dy feve t? tjera n? Shqip?ri ndaj Islamit, televizioni shtet?ror q?llimisht e prezanton tarikatin Bektashi, si nj? fe e re, jasht? Islamit. P?rse t? ndahen n? m?nyr? t? panevojshme musliman?t n? dy formacione? Kuptohet pa ndonj? v?shtir?si t? madhe: q?llimisht vet?m p?r ta p?r?ar? at?. Komuniteti Musliman duhet patjet?r t? jet? m? i v?mendsh?m ndaj k?tyre problemeve. Jo si n? rastin e fajdeve, q? gazeta "Drita Islame" shkroi di?ka n? m?nyr? t? p?rcipt? dhe ???sht? m? e keqja, me shum? vones?, kur flaka e shkat?rrimeve q? ndezi fajdeja, dogji t? gjith? Shqip?rin?. Tashm? ka ardhur koha q? t? rinovohen kuadrot e vjet?r me teolog? t? rinj e t? p?rkushtuar. N? Islam p?rkushtimi ?sht? personal, nuk shkohet n? xhami me abdesin e gjyshit apo t? bab?s, por vet?m me at? individual. Nuk mund t? ruhen ashtu si? duhet, vlerat e Islamit n? nj? shtet me tri fe kryesore, ku Komuniteti Musliman b?n propagand?n e tij me kat?r faqe t? gazet?s "Drita Islame", q? edhe n? k?t? gjendje del vet?m dy her? n? muaj!!! Me d?shir?n e madhe t? madhit Zot si dhe t? v?llez?rve tan? musliman? kudo n? bot?, u nd?rtuan objektet e reja t? kultit. Jo vet?m qytetet e m?dha q? kan? xhamit? e tyre, por edhe fshatrat dhe qendrat e tjera urbane, kan? sot xhami t? bukura e t? mjaftueshme p?r sh?rbesat e ndryshme fetare. N? rast se ne nuk pat?m mund?sit? materiale p?r t? nd?rtuar xhamit?, t? pakt?n mund?sin? morale p?r t? frekuentuar k?to xhami me besimtar?, duhet ta k?rkojm? te vetja jon?. I r?nd?sish?m mbetet fakti se n? k?t? rilindje t? Islamit n? Shqip?ri, jep kontributin e saj shum? t? vlefsh?m edhe rinia e cila ka p?r mision ta ?oj? m? lart e ta p?rcjell? m? tej Islamin n? Shqip?ri. Botuar te "Rim?k?mbja", maj 1997 "Dituria islame", Prishtin?, shtator 1997 Shkodra, pron? e moralit musliman dhe atij katolik E quajta n? k?t? m?nyr?, pjes?n e fundit t? k?tij shkrimi, sepse k?to dy besime jan? prezent dhe q? dominojn? t? gjith? jet?n shpirt?rore t? k?tij qyteti s? bashku me rrethinat e tij. Shkodra, ky qytet me historin? m? t? vjet?r, m? aktive dhe m? interesante n? Shqip?ri, pushon e ankoruar n? juglindje me lumin Drin. Spiranc?n tjet?r e ka hedhur n? veriper?ndim, pik?risht n? liqenin q? mbanin emrin e saj, si nj? simbol i p?rjetsh?m bashk?jetese. Nd?rsa Buna e shkurt?r, mbyll kufijt? jugper?ndimor t? qytetit. K?shtu q? Shkodra sh?mb?llen si nj? gadishull, ku pjesa verilindore e saj, kufizohet me malet Cukal dhe Maranaj. Mbi kok?, si nj? gjerdan i art?, prej qindra vjet?sh, q?ndron n? roje kalaja e Rozaf?s. Nuk besoj q? t? ket? qytet tjet?r n? bot? q? Zoti e ka vendosur n? nj? pozicion kaq t? volitsh?m p?r t? mbijetuar. Ballkanologia angleze, zonja Edith Durham, n? librin e saj, "Brenga e Ballkanit", e vler?son n? k?t? m?nyr? qytetin e Shkodr?s: "Shkodra m? mrekullon. Kur nuk jam atje, jam pothuajse gati t? betohem se ai ?sht? qyteti m? i mir? n? bot?." Kalaja legjendare e Rozaf?s ?sht? nd?rtuar rreth shekullit t? kat?rt para Krishtit. Nga fundi i shekullit t? 14-t?, qyteti i Shkodr?s u la n? dor? t? venedikasve prej sundimtarit t? saj, Gjergj Balsha. Vet?m n? vitin 1479 turqit osman? arrit?n ta merrnin qytetin. Me marrjen e Shkodr?s nga turqit, popullsia e krishter? u largua pothuajse totalisht p?r n? Itali. N? qytet mbet?n shum? pak familje katolike. Fillimi i shekullit t? 19-t? e gjeti Shkodr?n me nj? popullsi muslimane rreth 90% t? saj. Ky konvertim i shqiptar?ve n? fen? Islame, nuk u realizua n? m?nyr? spontane, por n? baz? t? logjik?s s? egzistenc?s t? m?tejshme t? Kombit Shqiptar. Dy faktor? t? r?nd?sish?m ishin ato q? e imponuan shqiptarin q? t? p?rqafoj? Islamin: Lidhja shpirt?rore me t?, si dhe konstatimi q? Islami u konsiderua nj? mbrojt?s i sigurt? kundrejt rrezikut imediat t? shp?rb?rjes komb?tare nga nacionalizmi shovinist serbo-grek. Prifti i lart? katolik, nj?koh?sisht edhe poeti i madh shqiptar Fishta, te vepra e tij e madhe "Lahuta e Malcis", duke par? rrezikun e k?tij asimilimi u drejtohet shqiptar?ve: "... Por, pse na t? vogj?l jemi/ Pse kend fis e v?lla nuk kemi/ Na sod Shkjaut s?mund t?i bajm? ball?/ Qi po do t?na p?rpij? gjall?/ Prandej, thom se e lyp e mara/ Qi dhe sod na, si p?rpara/ T? rrim njit me mbret t? Stambollit/ P?r me i bamun ball? Nikollit..." Pra edhe vet? poeti i madh, fran?eskani Gjergj Fishta, e shikonte Turqin? n? at? periudh? t? v?shtir? p?r fatet e kombit, si nj? faktor i unitetit komb?tar. Ky unitet u ruajt fare mir?, ashtu si? e tregoi edhe vet? historia, kur shqiptar?t p?rqafuan Islamin, i cili u b? pjes? e pandar? e bot?s s? tyre shpirt?rore dhe nacionale. Megjith?se shqiptar?t e p?rqafuan Islamin n? m?nyr? masive, turqit nga ana e tyre, nuk treguan ndonj? interesim t? mjaftuesh?m q? institucionalizimi i k?saj feje n? Shqip?ri, t? funksiononte mbi baza t? sh?ndosha t? teoris? s? Islamit. Ndryshe nga shkatht?sia dhe p?rkushtimi i Vatikanit, p?r propagand?n e krishter? n? Shqip?ri, Turqia nuk i kushtoi ndonj? v?mendje t? ve?ant? k?saj baze t? r?nd?sishme teorike. P?r t? vertetuar sa tham? m? lart, kujtojm? se prej vitit 1991, kur u lejua ushtrimi i fes?, e deri n? vitin n? vazhdim, jan? botuar aq shum? literatur? fetare sa q? Turqia e at?hershme, jo p?r 500 por as p?r 1000 vjet, nuk do t? mund t?i realizonte k?to arritje t? viteve t? fundit. Ndryshon puna me Turqin? e sotme, ajo ka dh?n? nj? ndihmes? t? ?muar n? rikonstruksionin t?r?sor t? Islamit n? Shqip?ri. Turqia e sotme, ndryshe nga t? gjitha shtetet e tjera q? kan? interesat e tyre me Shqip?rin?, n? k?to dit? tep?r t? v?shtira p?r ne, na u gjend shum? af?r, si v?llai i madh p?r v?llan? e vog?l. Shteti shqiptar i djesh?m dhe i sot?m, me q?ndrimin e tij indiferent ndaj dashamir?sis? turke, i ka nj? borxh moral, interesimit, dashuris? dhe ndihmave v?llaz?rore pa kurrfar? interesi, q? populli v?lla turk po i jep vendit ton?. Megjith? k?to v?shtir?si, Kombi Shqiptar si n? ?do fush? tjet?r t? jet?s edhe n? fush?n e teologjis? islame, nxorri mjaft dijetar?, q? me erudicionin e tyre, me p?rkushtimin n? rrug?n e Zotit, e mbush?n n? m?nyr? t? k?naqshme at? boshll?k t? trash?guar nga mungesa e theksuar e literatur?s Islame n? gjuh?n shqipe. Nd?r k?ta teolog? musliman? nga Shkodra mund t? p?rmendim: Sheh Ahmet Shkodr?n, sheh Muhamet Shkodr?n (gjyshi dhe babai i shkruesit t? k?tyre radh?ve), Daut Bori?i, Ibrahim Kaduku, Hafiz Halit Bushati, Haxhi Hafiz Muhamet Bekteshi, Hafiz Shefqet Bori?i, Hafiz Ali Ulqinaku, sheh Qazim Hoxha etj. Kemi th?n? vet?m t? v?rtet?n kur pohojm? se Shkodra, nd?r qytetet m? t? m?dhenj t? Shqip?ris?, ka qen? dhe vazhdon t? jet?, kryeqendra e Islamit n? Shqip?ri. Pas shkat?rrimit t? institucioneve fetare n? vitin e mbrapsht? 1967, regjimi komunist nuk la asnj? xhami n? k?mb?, u rrafshuan t? gjitha nga themelet, nd?rsa p?r ?udi, kishat nuk p?suan t? nj?jtin fat, p?rkundrazi, ato u maskuan n?n hijen e modifikimit. U shfryt?zuan si teat?r p?r f?mij?, kinema, sht?pi kulture, pallat sporti, shkoll? etj. Viti 1991 q? mund?soi riaktivizimin e fes?, e gjeti Komunitetin Musliman n? Shkod?r pa as m? t? vogl?n baz? materiale. Populli i Shkodr?s i etur p?r munges?n e ushqimit t? shpirtit t? tyre, musliman? dhe katolik?, ju vun? pun?s p?r ringjalljen e fes?. Nuk mund t? l?m? pa p?rmendur k?tu edhe ndihmat e v?llez?rve tan? nga Turqia e nga vendet e tjera arabe, q? pa k?t? ndihm? do ta kishim tep?r t? v?shtir? k?t? rim?k?mbje t?r?sore t? Islamit n? Shkod?r. Mjafton t? kujtojm? me k?t? rast, ndihm?n q? na dha familja El Zamil nga Arabia Saudite p?r nd?rtimin e xhamis? m? t? madhe n? vendin ton?. Ajo ka "pushtuar" qendr?n e qytetit, nga ku me madh?shtin? e saj fton musliman?t p?r paq? dhe n?nshtrim ndaj Zotit gjith?m?shirsh?m. Kjo xhami mban emrin e Kalifit t? par? Islam, njeriut q? shkriu gjith?ka p?r Islamin, shokut m? t? ngusht? t? Muhametit a. s., Ebu Beker. Po me ndihm?n e v?llez?rve tan? nga bota arabe, n? Shkod?r jan? nd?rtuar edhe pes? xhami t? tjera, n? qytet. N? Shkod?r funksionon medreseja nga ku dalin teolog? t? rinj. Ata p?rgatiten nga pedagog? t? kualifikuar n?p?r universitete islame n? vendet arabe. Gjejm? rastin k?tu t? p?rmendim dhe t? fal?nderojm? k?ta teolog? q? me pun?n dhe p?rkushtimin e tyre, kan? fituar nj? simpati popullore t? ve?ant? te besimitar?t musliman? shkodran?. T? gjith? k?ta besimtar? kan? patur rastin t? d?gjojn? n?p?r xhamit? e Shkodr?s, ligj?ratat interesante dhe me nj? nivel tep?r t? lart? profesional t? teolog?ve, Muhidin Ahmeti, pedagog n? Medrese, Ethem Haliti, pedagog dhe Imam i xhamis? "Ebu Beker", Ajni Sinani, pedagog i porsaardhur n? Medresen? e Shkodr?s. Kemi bindjen se me k?ta kuadro dhe me t? tjer? m? t? rinj, e ardhmja e Islamit n? Shkod?r ?sht? m? se e sigurt. Por ende kemi shum? p?r t? b?r?. Duhet q? musliman?t t? nd?rgjegj?sohen akoma m? shum?, duke rritur nivelin e p?rkushtimit n? rrug?n e Zotit. Ka akoma nga ata musliman? q? mendojn? se obligimi ndaj fes? s? tyre, mbaron me ardhjen e tyre n? xhami vet?m nj? t? xhuma, ose m? keq akoma, dy her? n? vit, n? dit?t e Bajramit. P?r muslimanin e p?rkushtuar, obligimi n? rrug?n e Zotit nuk duhet t? jet? me fushata, sepse edhe vet? jeta fillon e mbaron pa nd?rprerje, dometh?n? ajo ec?n dhe konsumohet ritmikisht e pa fushata. Islami i ka t? qarta e t? mir?caktuara shtyllat e besimit, t? cilat nuk kan? mundur t?i p?rkulin as t? 1400 vjet?t q? kan? kaluar, nga koha kur Zoti na udh?zoi n? besim. P?rsa i p?rket marr?dh?nieve q? musliman?t e Shkodr?s kan? me besimtar?t katolik? n? qytetin e tyre, mund t? themi fare t? bindur, se ato jan? mjaft t? mira. Asnj?her? nuk ka ndodhur ndonj? konflikt i provokuar me q?llime t? paracaktuara p?r prishjen e harmonis? fetare. Por nga ana tjet?r, duhet t? pranojm? pa xhelozi se kleri katolik punon me nj? intensitet t? madh, investon p?r t? ardhmen e tij, ve?an?risht n? qytetin e Shkodr?s. Pak histori nga aktiviteti i Kish?s Katolike n? Shkod?r. Si? kemi theksuar edhe m? lart, kur Perandoria Osmane n? vitin 1479 mori Shkodr?n, pjesa d?rrmuese e qytetit, q? ishin t? gjith? katolik?, u larguan p?rtej detit. U larguan me mendimin e gabuar se turqit, me ardhjen e tyre, do t?i keqtrajtonin duke i kthyer me forc? n? musliman?. N? nj?far? m?nyre kishin t? drejt? k?ta katolik? q? u larguan t? frik?suar nga vendi i tyre. Duke mos e njohur Islamin dhe ligjet e tij, mendonin se edhe turqit do t? ishin misionar? t? fes?, ashtu si? ishin n? t? v?rtet? misionar?t e krishter?. K?ta misionar? me zjarr e me hekur, u impononin krisht?rimin popujve t? tjer?, si? ka ndodhur me popujt e Amerik?s s? Jugut apo t? Afrik?s e gjetk?. Por ata ishin t? gabuar, sepse n? ligj?sin? islame ?sht? rrept?sisht e ndaluar imponimi i besimit p?r k?do qoft?. K?t? fakt e vertetojn? m? s? miri edhe shum? kisha t? nd?rtuara gjat? pushtimit osman, nj? pjes? e t? cilave jetojn? edhe sot. Po ashtu mund t? p?rmendim se ishte toleranca fetare e musliman?ve t? Perandoris? Osmane, ajo q? n? vitin 1856 u nd?rtua Katedralja e Shkodr?s. Ajo vazhdon t? pozoj? edhe sot shum? e bukur, ku besimtar?t katolik? vazhdojn? t? kryejn? ritet e tyre fetare. Kush mund t?i pengonte turqit q? s? paku n? Shqip?ri, t? mos e lejonin kultivimin e fes? s? krishter?, apo aq m? tep?r, nd?rtimin e nj? katedraleje aq t? madhe si? ?sht? kjo q? u nd?rtua n? Shkod?r? Askush nuk mund t?i ndalonte p?rve? ligj?sis? islame, e cila bazohet n? lirin? e besimit individual apo kolektiv. Duke p?rfituar nga hap?sirat q? lejon ligj?sia islame, katolik?t k?tu n? Shkod?r u organizuan n? m?-nyr? t? p?rsosur. U nd?rtuan shum? objekte kulti jo vet?m n? qytet, por edhe n?p?r fshatra ku jetonin pjesa m? e madhe e besimtar?ve katolik?. N? vitin 1861 u p?rurua shkolla Fran?eskane. Megjith?se n?n sundimin turk, ajo vazhdoi normalisht pun?n e saj p?r edukimin dhe p?rgatitjen e kuadrove t? rinj t? klerit katolik fran?eskan. N? vitin 1878 u hap shkolla e par? e fret?nve jezuit e cila vazhdoi pun?n deri n? ardhjen e komunizmit n? Shqip?ri. N? vitin 1898 filloi botimin revista katolike "L?ia e zemr?s s? Jezu Krishtit". N? vitin 1899 krijohet shoq?ria letrare "Bashkimi", me drejtor t? saj abatin e Mirdit?s, klerikun Preng? Do?i. N? vitin 1907 fran?eskan?t krijojn? teatrin e par? n? Shkod?r por edhe n? t? gjith? Shqip?rin?. N? vitin 1912 doli n? qarkullim e p?rkoh?shmja "Zani Shna Ndout", drejtor i t? cil?s ishte Gjergj Fishta. E t? mendosh se t? gjitha k?to aktivitete i zhvillonte Kisha Katolike pa dijenin? e qeveris? turke n? Shqip?ri, ?sht? nj? naivitet foshnjor. Edhe pas largimit t? turqve nga Shqip?ria, kleri katolik n? Shkod?r vazhdoi pun?n e tij me nj? intensitet dhe k?mb?ngulje p?r t?u lavd?ruar, por nj?koh?sisht edhe p?r t? m?suar nga eksperienca e tyre. N? vitin 1913 doli n? qarkullim e p?rkohshmja "Hylli i Drit?s", drejtor i saj i kudondodhuri Gjergj Fishta. N? k?t? koh? Shkodra gjendej e pushtuar nga ushtria nd?rkomb?tare. N? vitin 1916 u formua "Komisia Letrare" nga personalitete t? klerit katolik. N? k?t? vit Gjergj Fishta themeloi dhe drejtoi fletoren "Posta e Shqypnis?". N? vazhdim t? vitit 1916 u krijua shtypshkronja fran?eskane. N? vitin 1921 u themelua Liceu Fran?eskan, i cili p?rgatiste klerik? t? rinj, etj. N? dit?t e sotme qyteti gum?zhin nga l?vizjet dhe puna e tyre e pand?rprer?. Me nj? disiplin? ushtarake dhe me investime t? pakursyera nga Vatikani, ata e kan? konsoliduar pozit?n e tyre n? Shkod?r si asnj?her? tjet?r n? k?to 500 vitet e fundit... M? ndiqni me v?mendje, ju lutem! Jo vet?m q? i kan? marr? pronat e tyre, por kishat e maskuara n? ambjente t? tjera, si? kemi th?n? m? lart, i kan? rind?rtuar n? m?nyr? t? shk?lqyer. Mund t? themi pa e tepruar se godinat m? t? bukura e m? estetike t? qytetit, jan? kishat dhe ambjentet e tyre t? shumta n? qytetin e Shkodr?s. Sot n? Shkod?r veprojn? fran?eskan?t, jezuit?t, stigmatin?t, Misionaret e Dashuris?, meshtar? t? ndrysh?m, si dhe Motra nga shum? kongregata. Aktualisht n? Shkod?r zhvillojn? aktivitetin e tyre fetar 7-8 kisha, 3 qendra sportive, 2 qendra kulturore, 5 seminare shkollore, 4 ose 5 kopshte e ?erdhe, dy prej tyre jan? vendosur n? lagje muslimane q? frekuentohen nga familje muslimane (!). Gjithashtu n? qytet qarkullojn? shtat? revista fetare e kulturore t? klerit katolik: "Mbas Teje", "Rrezja e Jon?", "Familja e krishter?", "Drejt Jet?s", "Kumbona e s? Diell?s", "Hylli i Drit?s", "E ardhmja", etj. Radio Shkodra transmeton ?do dit? nga 15 minuta emisione fetare t? Radio Vatikanit n? gjuh?n Shqipe. Gjithashtu, kishat katolike po b?jn? p?rpjekjet e nevojshme p?r hapjen e radiotelevizionit privat. Pas gjith? k?tyre aktiviteteve t? kish?s katolike, s?ka si t? mos mendosh mir? p?r pun?n dhe p?rkushtimin e misionit q? k?ta kan? marr? p?rsip?r p?r edukimin e besimtar?ve e ve?an?risht t? brezit t? ri, me ndjenjat e tyre fetare. Gjendja e Bashk?sis? islame ndryshon shum? nga ajo katolike n? qytetin ton?. Nga t? 36 xhamit? q? qyteti i Shkodr?s ka patur para shkat?rrimit t? tyre nga barbaria komuniste, sot ka vet?m tet?, dy prej t? cilave jan? mesxhide. Nuk b?het fjal? p?r aktivitete t? tjera kulturore e sportive p?r rinin?. Rinia, kjo pasuri e pashterrur e s? nes?rmes p?r fatet e Islamit, duhet t? trajtohet me v?mendje dhe kujdes t? ve?ant?. ?sht? p?r t? ardhur keq q? t? rinjt? tan? nuk kan? ambjente shlodh?se apo terrene sportive n? dispozicion t? tyre p?r t? kaluar koh?n e lir?. N? munges? t? k?tyre ambjenteve, ndodh q? qendra e t? rinjve katolik? "Don Bosko", frekuentohet edhe prej t? rinjve tan?(!) Kan? kaluar shtat? vjet dhe p?r ?udi nuk ?sht? organizuar akoma ndonj? Kuvend Komb?tar i Komunitetit Musliman, i cili jo vet?m q? do t? p?rmir?sonte gjendjen, por nj?koh?sisht, do ta furnizonte me gjak t? ri k?t? Komunitet. P?rpjekjet e lavd?rueshme t? myftiut t? Shkodr?s, zot?ri Haxhi Faik Hoxha dhe aktivitetin e tij t? gjithansh?m n? drejtim t? rigjall?rimit t? Islamit n? qytetin ton?, kemi p?rshtypjen se nuk ka gjetur mir?kuptimin e nevojsh?m nga Komuniteti Musliman n? Qend?r, n? m?nyr? q? Bashk?sia Islame e Shkodr?s t? dal? nga kjo gjendje. Duhet theksuar k?tu se Shkodra ?sht? nj? qytet i madh dhe me tradita historikisht t? vjetra muslimane dhe me nj? p?rqindje mjaft t? lart? t? popullsis? muslimane (rreth 75%). ?sht? nj? krenari m? se e ligjshme p?r shumic?n absolute t? kombit shqiptar, q? i vetmi nga t? gjitha shtetet e tjer? t? Evrop?s, zgjodhi alternativ?n islame t? besimit n? mas?n 90% t? popullsis? s? tij. Kjo arritje, pa dyshim ?sht? nj? tregues me an? t? cilit, nj?herazi verteton dhe ekspozon, men?urin? kolektive t? kombit tim. Duke pranuar Islamin si fen? kryesore komb?tare, u p?rzgjodh m? e mira e mundshme, qoft? n? drejtimin shpirt?ror, qoft? n? drejtimin e mbrojtjes s? identitetit komb?tar. Duke p?rfunduar, i lutem Zotit t? plotfuqish?m e m?shir?madh t? na shtoj? obligimet tona n? rrug?n e Tij, n? m?nyr? q? me pun?n ton? dhe me p?rkushtimin ton?, t? mbajm? lart flamurin e besimit islam. Botuar te "Rim?k?mbja", shtator 1997 "Dituria islame", Prishtin?, tetor 1997 Bastard?t "Ka shum? njer?z n? k?t? bot? q? jetojn? e lul?zojn? pa besim, pa shpres?, pa m?shir?; le t?u v?rsulemi me t? gjitha fuqit? tona" U. Theker Padyshim q? ?sht? tregues mjaft inkurajues p?r ne shqiptar?t, fakti q? n? vendin ton? ekziston n? nj? sasi tep?r t? kufizuar numerike, nj? mikrotuf? shqipfol?sish t? lindur n? Shqip?ri. Q? t? jemi t? v?rtet?, duhet t? pranojm? se n?p?r kombe t? tjera gjenden n? nj? sasi m? t? madhe mutacione gjenetike t? k?saj natyre. Ky fakt evidencon edhe nj? her? m? s? miri mendimin se shqiptar?t jan? nj? popull kompakt e i qytet?ruar, e duan totalisht vendin e tyre, luftojn?, punojn? e sakrifikohen p?r t?. Po ta analizojm? veprimtarin? e tyre politike, vetkuptohet se n? m?nyr? t? t?rthort?, k?ta shqipfol?s, ?sht? m? mir? t?i quajm? me emrin e v?rtet? t? tyre, pra k?ta matrapaz? t? kombit, duke u munduar t? fyejn? ?do gj? komb?tare, pa dashur e lart?sojn? at?. Me th?n? t? v?rtet?n, nuk do t? na besonte askush q? n? Shqip?rin? e liris? s? shfrenuar t? shtypit t? mos gjenden pes? apo gjasht? bastard? q? t? lehin n? m?nyr? t? komanduar kund?r Islamit dhe Kombit Shqiptar n? p?rgjith?si. P?r t? mos u ngr?n? hakun, ata kan? merit?n e madhe t? vet?denoncimit, megjithat?, ne nuk mund t?i l?m? t? qet? n? pun?t e tyre t? err?ta. Bastard?t, pra, jan? sh?rb?tor? t? zellsh?m n? sh?rbim t? armikut shekullor t? Shqip?ris?: fundamentalizmit ortodoks serbo-grek. ?sht? interesant fakti se k?ta mjeran?, q? pluskojn? n? politik?n shqiptare, n? fillimet e l?vizjeve p?r demokraci, ndofta q? at?her? t? komanduar, na mbanin "leksione t? guximshme" p?r demokracin?. M? kujtohet fort mir? Frrok ?up-ovi?, kaq shum? u angazhua n? k?to l?vizje, sa q? kostumin e par? t? jet?s s? tij e p?rdhosi me glasat e pulave t? Haxhi Lleshit. K?shtu, pra, "demokrati" Frrok, luftoi p?r demokracin? me g?lasat e pulave t? presidentit komunist. N? k?t? tuf? shqipfol?sish b?n pjes? edhe Fatos Lubonja, i fshehur p?r mrekulli n? antikomb?tarizmin e tij pas trisk?s s? p?rsekucionit. I biri i komunistit t? devotsh?m Todi Lubonja, Fatosi, ka t? ngjar? t? ket? marr? edhe ky honorare p?r veprimtarin? e tij antikomb?tare. Ky mullixhi q? ?on ujin n? mullirin serbo-grek po e fut kam?n e tradh?tis? duke tentuar ta ndaj? n? dy pjes? Shqip?rin?. N? shkrimin e tij "Ne shqiptar?t dhe kosovar?t", q? s??sht? gj? tjet?r, ve?se nj? akt-akuz? p?r tradh?ti ndaj ??shtjes shiptare, ka material t? bollsh?m p?r t?i dh?n? mund?sin? burgaxhiut Lubonja p?r t? kaluar n? burg edhe pjes?n e jet?s q? i ka mbetur. Por, le t? brohoras?: rroft? liria e shtypit shqiptar. Nuk ka aspak faj kombi shqiptar pse Fatosi dhe Teodori u kalben n? burgjet q? ata nd?rtuan p?r t? tjer?t. Neshat Tozaj deklaroi bot?risht p?r t? v?rtet? g?njeshtr?n se u divorcua p?rfundimisht me n?n?n shpirt?rore PPSH-n?. Sa mir?. Ujku u b? qingj. Megjith?se nj? metamorfoz? e till? nuk ka ndodhur kurr? n? bot?. Por, paradokset s?paskan mbarim... Neritan Ceka ? "demokrat i fosilizuar", shp?toi jet?n e bllokmen?ve nga hakmarrja popullore, shoq?roi n?p?r Europ? Ramiz Alin?, natyrisht p?r t? marr? leksionet e fundit komuniste. Po k?shtu, Pre? Zogaj, Ki?o Blushi, pa p?rjashtuar k?tu ndonj? tjet?r. E p?rbashk?ta e tyre mbetet fakti se ata nuk ja hip?n dot kalit t? magjish?m t? pushtetit. P?r fatin e keq t? tyre, ata u rr?zuan q? n? prov?n e par?. Menj?her? pas k?saj theqafje, filluan luft?n e pamoralshme kund?r partis? n? pushtet dhe presidentit: sepse nga t? gjitha ambicjet njer?zore, ambicja p?r pushtet qenka m? e ?mendura. Kjo ambicje ka aft?si t? jasht?zakonshme t? zbuloj? n?p?r labirintet m? t? errta t? Unit, llumin e ndyr?sive politike, nga i cili shpeshher? posht?rohet aq shum? raca njer?zore. Nuk do t? kishte asgj? t? keqe, megjith?se si? tham?, ishte nj? luft? e pamoralshme, sikur kjo betej? t? mbetej n? kuadrin e m?sip?rm, dometh?n? luft? opozitar?sh. Por p?r fat t? keq k?ta mjeran? u shnd?rruan n? mercenar? t? luft?s pa princip, tashm? tradicional? q? fundamentalist?t ortodoks serbo-grek b?jn? ndaj shqiptar?ve q? nuk jan? ortodoks. Zhg?njimi q? p?suan p?r kolltukun e magjish?m t? pushtetit, aq shum? t? ?nd?rruar, u kthye n? nj? hakmarrje ndaj kombit q? i lindi. Kush ka patur fatin e keq t? lexoj? shkrimet e tyre n? gazetat e tyre antikomb?tare, nuk mund t? mos revoltohet, e gjaku t? mos i k?rcej? n? damar?, p?rve?se n? rastin kur nuk ndjehemi shqiptar?... M? helmshumi, m? gjuh?shfrenuari kund?r shqiptar?ve ?sht? Frroku. Ai n? rolin e nj? fundamentalisti t? ndyr? antimusliman, jep nj? sinjal sa t? pav?rtet? aq edhe t? pamoralsh?m "u dynd?n Kosovar?t". Atdhemohuesi Frrok paska frik?n instinktive se duke u bashkuar me krahin?n shqiptare t? Kosov?s, mos i nd?rrojn? emrin, nga Frrok n? Qamil. Shkurt muhabeti, Frroku na e dashka Kosov?n, por mund?sisht pa popullsin? e saj q? ?sht? pothuajse e gjitha e besimit musliman. O i shkreti Frrok, Allahu t? marroft?. Sikur ti t? ishe Qamil, do t? mbeteshe tamam nj? shqiptar i v?rtet?, por medet... je nj? Frrok!... Kosova ?sht? Shqip?ri, kosovar?t jan? v?llez?rit tan?. Nuk do t? jet? e larg?t dita kur Shkodra do t? quhet Shqip?ri e Mesme, kjo, shoku Frrok, edhe p?r inatin tuaj... M? finoku nga politikan?t e sot?m t? "brezit t? humbur" ?sht? pa dyshim thinjoshi Ceka, Neroni, q? me ur?n e zjarrit n? dor?, tenton, p?r t? ndezur luft?n nd?rfetare. ... dhe ashtu i djegur, i fyer, Arkeolog, me shiun vjeshtor, Mesazhe sjell nga lasht?sia, Se bota s?ka ve? nj? Neron... Ky Neron i koh?ve moderne, p?r t? treguar sadopak devotshm?rin? e tij antikomb?tare, jo vet?m q? shqiptar?t nuk i honeps dot, por as p?r djalin e tij refugjat nuk po p?rjeton ndonj? boshll?k t? madh shpirt?ror, p?r vet? faktin se k?t? vakum, do ta mbush? me prezenc?n e tij nj? serb, q? sipas deklarimeve personale, do ta srehonte n? dhom?n e djalit t? tij refugjat. Neshat Tozaj tregohet m? "diplomat". Ai i quan kosovar?t "v?llez?r". E fsheh mir? e me kujdes helmin, qerratai, e mb?shtjell me pak sheqer q? ne ta ham? p?r karamele. Jo o shoku krimin(el)alist, sido q? ju i quani kosovar?t "v?llez?rit kosovar?", nuk ju beson asnj? nga shqiptar?t e v?rtet?, sepse e njohin mjaft mir? fytyr?n tuaj, n? rast se mund t? quhej akoma e till?. As v?llez?rit kosovar? nuk e g?lltisin m? at? pilul? helmi t? sheqerosur. E k?shtu me radh?, kjo "?et? e vog?l me pes? vet?" u ngjit malit t? tradh?tis? p?rpjet?, me etjen e pashuar p?r pushtet. K?ta lepuj pa ?oban, ca i mblodhi Janullatusi e t? tjer?t Milloshi. T? dy k?ta po mundohen ta b?jn? nj? stan me lepuj shqiptar?. Po a mund t? b?het nj? stan me lepuj, "hir?si"? Nd?rto m? mir? nj? kal? t? drunjt? me ta, si ai q? paraardh?sit tuaj ua "dhuruan" trojan?ve, sepse "hir?si" kafsh? se kafsh?, m? mir? kal? p?r ta se sa lepuj, lloji i tyre ?sht? m?suar q? dikush, pavar?sisht se kush, t?ju hip? sip?r... Si ?do veprimtari njer?zore, edhe kjo e tyrja duhet "p?rsh?ndetur". Un? do t?i p?rsh?ndesja me disa vargje q? Fishta i madh i ka krijuar enkas p?r llojin e tyre, q? poeti i ka "dashur aq shum?": "Ju rruga?a e sallahana Vakabonda, shakllabana, Rriqna t?ndyt?, mikrob t? kqi, Q? t? mjer?s, moj, Shqipni, Kthellt hi i keni n? mushkni, Pa dhimb? gjakun tuj ia pi, Po der kur, bre batak?i? Bre coftina, kalbun mbi dhe? Der kur ju, t?u tall? nder ne, Do t?na qelbni fis e atdhe?..." Botuar n? "E Djathta Komb?tare", shtator 1995 Reagim Ju nuk duhej ta botonit... Z. Kalakula, n? pamund?si q? p?r k?t? reagim t?i drejtohem kryeredaktorit t? gazet?s "E djathta", sepse p?r ?udi mbahet tep?r sekret nga ana e juaj, u drejtohem juve me cil?sin? e pronarit t? vet?m t? saj. N? gazet?n "E djathta" t? 10 N?ntorit 1995, keni botuar nj? "homeriad?" t? ardhur nga Parisi, q? mbase rast?sisht mban dat?n 7 n?ntor t? revolucionit bolshevik. "Sot t? gjith? shqiptar?t jan? t? k?rc?nuar", ?sht? titulli i saj, e shkruar nga nj? far? Nikoll? Gjok? Dakaj. Me siguri i lartp?rmenduri duke bredhur n?p?r rrug?t e bukura t? Parisit, duhet t? ket? par? t? afishuara (n? mos i ka afishuar vet?) n?p?r kioskat e k?tij qyteti afishen antishqiptare: "Shqip?ria, nj? depo municioni islamik". Parisi p?rve? dukurive mjaft t? mira q? grumbullon rreth vetes, ka patur dhe vazhdon t? ket? nj? t? keqe t? madhe p?r ne shqiptar?t, n? mjediset e tij vegjetojn? mjaft antishqiptar?, viktim? e t? cil?ve mund t? jet? edhe pelegrini Nikoll?. Un? nuk mund t? arrij t? kuptoj z. Kalakulla motivin q? ju shtyu t? botoni n? gazet?n tuaj, nj? vjersh? t? ardhur nga Franca, q? nuk e njeh aspak realitetin shqiptar, e t? na paralajm?roj? se ne qenkemi t? k?rc?nuar! Ai shprehet pik?risht k?shtu: "Ne nuk duam komunizmin, kurrsesi as Arabi".(!) Autori me t? drejt? nuk e honeps dot komunizmin, urrejtja p?r t? spjegohet n? nj?mij? m?nyra, por kur vazhdon mendimin, "kurrsesi as Arabi", k?tu pik?risht na duket se Nikolla, n? rastin m? t? mir?, ose ka humbur ekuilibrin mendor, ose n? rastin m? t? keq ?sht? nj? fundamentalist i pandreqsh?m. T? krahasosh komunizmin me Arabin? islamike, t? barazosh arab?t me serb?t e grek?t si armiq t? shqiptar?ve, do t? thot?, t? fus?sh q?llimisht pyka n? marr?dh?niet shum? t? mira nd?rfetare n? Shqip?ri. E theksojm? k?t? fakt se pelegrini Nikoll?, urrejtjen q? ka ai ndaj dy t? tretave t? shqiptar?ve q? jan? musliman?, e ambalazhon posht? etiket?s Arabi. Cili ?sht? rreziku q? paraqet Arabia p?r Shqip?rin?, q? pelegrini Nikoll?, e rreshton me grek?t e serb?t? Cilat jan? pretendimet territoriale t? arab?ve ndaj Shqip?ris? q? i barazvler?son me ato t? grekut e t? serbit? Q?llimkeqi Nikoll? na paraqitet tep?r i rreziksh?m n? pretendimet e tij me karakter fetar. Z. Kalakulla, ju nuk duhej t?ja botonit at? vjersh?. Mos i hiqni g?shtenjat nga zjarri me duart e t? tjer?ve. Mos amplifikoni z?ra t? mekur q? klithin n?p?r rrug?t e Evrop?s kund?r Kombit tuaj, sepse k?shtu ju b?ni nj? loj? t? rrezikshme q? do t?ju r?ndoj? si plumb n? nd?rgjegjen tuaj. L?reni rehat kultet fetare n? shejt?rin? e tyre. Nuk do t? d?shiroja t? b?ja analiz? k?tu se ?far? dobie ka patur kombi shqiptar nga pranimi i Islamit n? t?r?sin? e shqiptarve, apo ?far? d?mi ka patur e vazhdon t? ket? nga disa p?rfaq?sues t? disa feve t? tjera. Nj? analiz? t? shk?lqyer p?r k?t? fenomen e ka realizuar me kompetenc?, deputeti i nderuar zot?ri Abdi Baleta. T? sulmosh sot harmonin? fetare n? Shqip?ri, faktorin musliman n? ve?anti, q?llimi mbetet plot?sisht i qart?: t? d?rgosh uj? n? mullirin tashm? t? vjet?r serbo-grek. Shqiptar?t p?r fatin e tyre t? keq, kan? pasur n? ?do koh? ndonj? Nikoll?, q? t? larguar nga Shqip?ria dhe q? nga Franca, Italia, Belgjika apo Amerika, b?hen z?dh?n?s t? armiqve t? Shqip?ris?, n? shk?mbim t? ndonj? interesi banal t? ?astit. Por nga ana tjet?r, nuk ?sht? aspak mir? q? n? Shqip?ri t? gjendet nj? Kalakull? q? n?p?rmjet disponimit t? gazet?s s? partis? s? tij, t? b?het interpert i pun?ve t? ndyra e t? mbrapshta ndaj Kombit q? i lindi dhe t? cilin ata e braktis?n leht?sisht. Shqiptaro-fr?ngu Nikoll? Gjok? Dakaj b?n thirrje t? hapur kund?r muslimanizmit n? Shqip?ri, kur thot?: "P?rve? ata pas dere, armiq ka dhe brenda,/ q? jan? t? p?rgatitur dhe fort t? aktivizuar;/ sllav?, arab? e grek? p?r t?i propoganduar... "Gjithashtu autori pretendon t? kthehemi n? "fen? e par?", ndofta n? paganiz?m apo n? ndonj? fe tjet?r t? m?vonshme, vet?m muslimanizmin t? ardhur nga Arabia, kurrsesi nuk e d?shiron kur thot?: "Normalisht mund t? nd?rrohet vet?m e vet?m shtet?sia;/ Fort rrall? feja e par? por kurrsesi komb?sia...". Si? po e shikoni z. Kalakulla, me botimin e k?saj "homeriade", i kini lejuar vetes rolin e nj? mediatori n? prishjen e harmonis? nd?rfetare n? Shqip?ri. Nuk mund ta besoj q? nj? agronom karriere t? mos ket? n? dispozicion mjetet e nevojshme kulturore sa p?r t? kuptuar misionin e Nikoll?s s? konvertuar n? francez, kur ky i fundit b?n thirrje t? hapura kund?r muslimanizmit. Vini re: "Ne s?duam komunizmin, kurrsesi as Arabi". I fshehur pas emrit Arabi, autori d?shiron t? mbetet i paduksh?m n? misionin e tij kund?r muslimanizmit. Pelegrini Nikoll? u b?n thirrje "atdhetar?ve" t? bashkohen e t? luftojn?, p?rve? komunizmit, edhe ata q? propagandojn? Arabin?, n?nkupto Islamin n? Shqip?ri: "... atdhetar? q?ndroni/ gjeni nj?ri-tjetrin e t? gjitha forcat bashkoni/ n? se shqiptar?t e gabuar s?duan t? korrigjohen/ P?r tradh?ti komb?tare duhet t? akuzohen. "Pra Nikolla q? e ka braktisur Shqip?rin? me koh? na "m?son": q? t? jeni atdhetar?, duhet t? akuzoni musliman?t p?r tradh?ti komb?tare n? se "s?duan t? korigjohen". K?to vargje t? lyer me avuj benzine, nuk mund t?i marrim t? shk?putura nga veprimtaria e Neshat Tozaj, Frrok ?upit, Ki?o Blushit, Pre? Zogaj e ndonj? tjetri t? cil?t mund t? ken? frym?zuar n? k?t? kryq?zat? antimuslimane edhe atdhebraktisurin Nikoll? Gjok? Dakaj, natyrisht n? rast se nuk ?sht? ndonj? pseudonim i tyre... Ju z. Kalakulla, tradicionalisht n? familje, por edhe miqt? tuaj n? m?rgim, nuk e kini ndjer? veten mir? n? fen? muslimane. Duke qen? se feja muslimane ?sht? e nd?rtuar mbi bazat vullnetare t? shpirtit t? njeriut, rrjedhimisht ajo nuk njeh, as kryq?zatat, as inkuizicionin, as autodafet?, q? me an?n e tyre lin?oheshin historikisht, individ? apo popuj t? t?r? p?r t? aderuar me forc? n? fen? kristiane. K?sisoj ju mund ta braktisni me leht?si at? ?ka u ka mbetur (ndofta vet?m emri) nga feja muslimane, dhe t? p?rkulni kok?n e bardh? n? preh?rin e Janullatosit p?r konvertim t? m?tejsh?m... Keqardhja ?sht? e madhe jo pse nj? Nikoll? ka b?r? thirrje nga Parisi t? ?muslimanizohemi e t? kthehemi n? "fe t? par?", kjo ?sht? m? se normale p?r fundamentalist?t e k?tij lloji, por sepse nj? i vet?quajtur ekspert i t? djatht?s shqiptare, duke lejuar botimin e k?tyre trakteve n? gazet?n e tij, b?het p?rfaq?sues autentik i konflikteve fetare. Strategjia afatgjat? e serbogrek?ve ka qen? dhe mbetet shkomb?tarizimi i shqiptar?ve. Sipas tyre ky shkomb?tarizim realizohet me leht?si dhe n? nj? koh? t? shkurt?r n?p?rmjet ?muslimanizimit t? 75% t? shqiptar?ve. Boshllekun e krijuar pas k?tij akti do ta plot?sonte feja e krishter?, e barasvlershme me at? t? sllavogrek?ve, m?nyr? kjo tep?r e kollajt? p?r nj? konvertim t? mundsh?m t? shqiptr?ve si komb. Por k?ta armiq shekullor? t? shqiptar?ve i kan? b?r? llogarit? pa hanxhin?. Feja muslimane ?sht? pjes? e pandar? e dy t? tretave t? popullit ton?. Sot m? shum? se kurr? besimtari musliman ?sht? i nd?rgjegjsh?m p?r k?t? besim hyjnor, e njeh shum? mir?, dhe n? t? nj?jt?n koh?, e konsideron pjes? t? pandar? t? qenies s? tij fizike dhe shpirt?rore. Besimtari musliman n?p?rmjet besimeve t? Kur?anit, lib?r i Zotit t? gjith?fuqish?m, synon t? b?het model i qenies njer?zore n? tok?. Obligimet q? rrjedhin nga ky besim i v?rtet? hyjnor, vet?m se lart?sojn? dhe p?rsosin personalitetin njer?zor. N? Shqip?ri nuk ka fe t? par? apo t? dyt?. T? dyja fet? kryesore q? ushtrohen n? vendin ton?, jan? t? ardhura e t? p?rhapura nga vendi q? u shpallen, nga Lindja. Q?llimi i tyre ?sht? i shenjt? sepse nj? besimtar i v?rtet? shkon i sigurt? drejt rrug?s s? p?rsosuris? n? jet?n e tij. Ai duke qen? i till? i frik?sohet Zotit t? gjith?pushtetsh?m, si pasoj?, m? pak vret, m? pak vjedh, m? pak b?n pun? t? tjera t? k?qia, nga ana tjet?r, m? shum? kultivohet n? shpirtin e tij dashuria p?r t? tjer?t. Si kudo edhe shqiptar?t, kan? p?rqafuar at? fe q? ka z?n? vend m? tep?r n? nd?rgjegjen e tyre, pavar?sisht nga radha e hyrjes apo shpalljes s? besimit. Prandaj t? luftosh individ? t? ve?ant? apo popuj t? t?r? p?r shkak t? besimit t? tyre, do t? thot? t? zhvillosh n? koh?t moderne, inkuizicionin e mesjet?s, e t? d?shtosh me turp. Sepse shpirti i nj? populli q? ?sht? i lidhur fort me fen? dhe m? kombin ?sht? plot?sisht i pamposhtur. Meqen?se pelegrini Nikoll?, me "homeriad?n" e tij na paraqitet misionar i qarqeve t? p?rcaktuara mir? si anti shqiptare, p?r ju z. Kalakulla, nuk d?shirojm? ta besojm? nj? gj? t? till?... Megjithat?, nj? pik? pyetje e madhe del nga qenia e jon?, n? fund t? fjalis? t? ardhur nga brend?sit? e shekujve: - "Edhe ti Brut?" Botuar n? "E Djathta Komb?tare", n?ntor 1995 Replik? "Kutis? postare 103" E nderuara "Kuti postare103" ! Un? e kuptoj fare mir? se nuk mund t? jet? e nderuar apo jo nj? kuti, sepse fjala i, e, nderuar, p?rdoret si mbiem?r cil?sor p?r qenie t? gjalla q? jan? t? pajisura me sistemin e moralit. Por duke menduar se prapa "kutis?" fshihet patjet?r ndonj? frymor, e shikoj t? arsyeshme t?ju drejtohem me k?t? cil?sor, ?ka transmeton edhe d?shir?n time p?r te qenie t? till?, pavar?sisht n?se e meritoni apo jo! Pra, e nderuara "kutia postare 103" duke replikuar me ju, nga pozitat e nj? t? panjohuri, nuk p?rjashtohet fakti, se mund t?ju prishet sado pak humori i dit?s. Mjafton t? ndezim televizorin edhe n? sht?pit? tona val?t televizive hyjn? pa ndonj? penges? t? ve?ant? ndonj?her?, n? trajt?n e ndonj? programi q? na shkakton pak?naq?si revoltuese. E prap? faji nuk ?sht? i juaji. Ju keni ?elur kredi n? televizion, t? bllokoni disa or? nga jeta e tij, sa p?r t?i shpjeguar shqiptar?ve t? "paditur" se ku i kan? "rr?nj?t e jet?s". N? koh?n q? ne mendonim se Kombi yn? ?sht? nga m? flok?bardh?t e historis? s? njer?zimit, p?r ?udi ju "kutia postare 103" na kthyet rinin? e humbur n?p?r shekujt e historis?, duke e b?r? kombin ton? moshatar me Palin q? sipas jush 80 vjet pas vdekjes s? Krishtit, paska kaluar n? rrug?n "Egnatia" e me k?t? rast i b?ri edhe shqiptar?t t? krishter?! K?tu pik?risht, thoni ju, rifillojn? rr?nj?t tona! Por duhet th?n? jo pa keqardhje, se si ?do kuti e k?tij lloji e prodhuar n? vend, apo e ardhur n? tranzicion, jeni t? gabuar. Nuk mund t? fshihen as nuk mund t? trukohen aq kollaj rrudhat n? ballin e kombit ton?. Ato si nj? disk elektronik kan? t? in?izuar luftrat mij?vje?are, p?rpjekjet po kaq t? gjata, pun?n e st?rmadhe t? k?tij kombi p?r t? mbijetuar n? ballafaqim me proceset e asimilimit nga armiqt? tan? historikisht shoven?. T? b?sh historin? e v?rtet? t? krisht?rimit n? Shqip?ri apo m? gj?r?, ta transmetosh edhe n? televizor, jo vet?m q? nuk ?sht? pun? e gabuar por p?rkundrazi ?sht? nj? iniciativ? p?r t?u lavd?ruar, sepse sh?rben p?r nd?rgjegj?simin fetar t? v?llez?rve tan? t? krishter?. Por nga ana tjet?r t? b?sh propagand? n? kurriz t? historis? s? popullit ton?, t? orvatesh p?r t?i shkulur rr?nj?t nga thell?sit? e mij?ravje?ar?ve e t?i vendos?sh n? nj? koh? me Palin, p?r mendimin tim, nuk mund t? quhet ndryshe ve?se, nj? spekullim historik i q?llimsh?m... Jo vet?m q? ?sht? e papranueshme, por edhe tep?r e gabuar, ideja se rr?nj?t e jet?s p?r Shqiptar?t lidhen me ardhjen e Palit apo t? ndonj? emisari tjet?r t? krisht?rimit, n?p?rmjet rrug?s "Egnatia", apo ?do rruge tjet?r tok?sore e detare qoft? ajo. Me k?t? rast d?shiroj t?i them pakic?s s? krishter? apo edhe maxhoranc?s muslimane t? Kombit tim se shqiptar?t rr?nj?t i kan? shum? thell? vet?m n? tok?n e tyre e askund tjet?r. Nd?rsa besimi s?mund t? jet? gjithsesi rr?nj? porse nj? p?rsosuri hyjnore e shpirtit dhe e t?r?sis? njer?zore t? individit. Kjo p?rsosuri hyjnore e b?n nj? komb t? vlefsh?m, t? nderuar e t? respektuar para Zotit dhe kombeve t? tjer?. N? rast se nuk e dini, mund t?ju siguroj se bashk?kombasit e mij, kan? qen? shqiptar? edhe kur kan? qen? pagan? dhe se fen? e p?rqafuan t? nd?rgjegjsh?m, p?r devotshm?ri ndaj Krijuesit, Zotit t? gjithfuqish?m, si edhe ndaj Kombit si nj? kryekuptim i jet?s s? tyre (kjo th?nie vlen edhe p?r t? n?nshkruarin). E nderuara "kutia postare 103", duhet t?ju themi q? n? fillim se shqiptar?t kan? kujtime t? hidhura nga "kutit? postare" apo prej ?far?do kutie t? ardhur rekomande nga Evropa. Ato shpesh her? kan? qen? lajm?tare kob?zeza p?r fatet e shqiptar?ve, dhe q? natyrisht ju mund t?i dini fort mir?... P?rve? misionit kryesor, adhurimin p?r Zotin, Islami ka qen? n? fund t? fundit edhe nj? strategji e men?ur e shqiptar?ve p?r t?i shp?tuar gllab?rimit sllavo-grek n? shekuj. Nuk mund t? mbetet n? kufijt? e rast?sis? apo t? dhun?s, q? nj? shumic? kaq e madhe e popullit ton?, pothuajse e gjitha, u konvertuan n? musliman?. Nj? konkluzion i till? do t? ishte tep?r i gabuar. P?rve? faktit t? padiskutuesh?m, q? parardh?sit tan? gjet?n veten n? fen? islame, ata kishin nj? arsye m? tep?r, jo m? pak t? r?nd?sishme, p?r k?t? konvertim, frenimin e shp?rb?rjes s? kombit n?p?rmjet spekullimeve fetare, dhe q? po me an?n e fes? s? re, shqiptar?t u mbrojt?n nga ky proces i asgj?simit total. Prandaj p?r k?t? q?llim shqiptar?t shfryt?zuan me shum? men?uri momentin historik t? pushtimit turk, sepse duhet ditur, ndonj?her? edhe fatkeq?sit?, kan? m?nyrat e tyre p?r t? rregulluar gj?rat... Prej k?tej mund t? nxjerrim konkluzionin e sakt?, p?r q?ndrimin dhe luft?n e Sk?nderbeut, q? ju "kutia postare 103", padrejt?sisht i motivoni si luftra me karakter fetar, duke mohuar q?llimisht karakterin komb?tar t? tyre. Vlen t? theksojm? n? k?t? shkrim, se heroi yn? komb?tar Sk?nderbeu, nuk e quajti n? asnj? rast veten "kalor?s t? krisht?rimit", as luft?rat q? ai udh?hoqi, si luft?ra me karakter fetar. N? luft?n e pabarabart? Sk?nderbeu zbriti n? fush?n e betej?s ajk?n e burrave t? kombit ton?, pa dallime fetare, p?r t? p?rballuar n? k?t? m?nyr? fuqin? ushtarake m? t? madhe t? koh?s. Motivi i tyre ishte nj? dhe i vet?m: luft? kund?r pushtuesit. Kjo luft? q? b?ri populli shqiptar n?n drejtimin e Sk?nderbeut, ia preu hovin turqve p?r t? ngritur ?adrat e ushtris? s? tyre edhe n? Republik?n katolike t? Venedikut. ?sht? m? se normale q? venedikasit sa her? q? derdhej gjak shqiptari, t? f?rkonin duart nga g?zimi e t? em?rtonin Sk?nderbeun si "atlet t? krisht?rimit". Interesat e tyre nuk p?rputheshin me karakterin e luftrave p?r ?lirim komb?tar q? populli shqiptar realizoi n?n drejtimin e Sk?nderbeut. Natyrisht q? ishte nj? fatkeq?si komb?tare pushtimi turk, por si? tham?, shqiptar?t shfryt?zuan k?t? moment historik, q? n? aspektin politik, me an?n e konvertimit t?i b?nin ball? "armikut shkja". K?t? fakt e evidencon mjaft mir? edhe poeti i madh, fran?eskani Gjergj Fishta, kur vendos n? goj?n e trimave shqiptar? k?to vargje: "Por pse na t? vogj?l jemi/ Pse kend fis e vlla nuk kemi/ Ne sot shkjaut s?mund t?i b?jm? ball?/ Q? po don t?na p?rpij? gjall?/ Prandaj thom se e lyp e mara/ Q? edhe sot na si p?rpara/ T? rrim njit me mbret t?Stambollit/ P?r me i bamun ball? Nikollit..." Ju "kutia postare 103" me sa po shohim, jeni tep?r t? shqet?suar p?r pozicionin fetar q? kan? marr? shqiptar?t! Programi juaj "Rr?nj?t e jet?s" nxjerr n? pah me kujdes t? ve?ant?, prokupacionin tuaj t? vazhduesh?m p?r ndryshimin e ekuilibrit fetar n? Shqip?ri. - Ekuilibri n? besimtar? dhe jobesimtar? ?sht? i par?nd?sish?m. Un? p?r shembull jam fetar dhe besoj n? Zotin e vet?m, krijuesin e Gjith?sis?, jo p?r faktin se ka apo nuk ka besimtar? t? tjer?, ka apo s?ka ekuilib?r besimtar?sh, por vet?m thjesht p?r bindje dhe obligim personal. Gjithashtu ?sht? k?naq?si p?r mua kur shikoj nj? maxhoranc? absolute q? obligohet n? rrug?n hyjnore t? fes? s? v?rtet?. Puna m? e mir? e cilado "kutie postare" do t? ishte t? linte t? qet? n? shenjt?rin? e tyre besimtar?t e ?far?do feje qofshin ata. E nderuara "kutia postare 103", ju na porositni t?ju shkruajm?, dhe letr?n t?jua hedhim vet?m n? "kutin? postare...", nd?rsa un? preferova m? tep?r nj? gazet? komb?tare... Padrejt?sisht inkuizicioni, k?t? mendimin tim, mund ta quente, mend?si lindore e kthyer n? rebelim! Sa mir? duhet th?n?, q? inkuizicionin e hodhi n? koshin e pleh?rave vet? historia. Botuar n? "Rim?k?mbja" prill 1996 Leksion i shkurt?r p?r nj? aktor t? d?shtuar N? rastin kur koha, n? periudha kritike p?r Kombin ton?, pjell qenie t? tilla si Ismail Kadare apo Zef Bushat?r, p?r t? fyer e denigruar Islamin, ajo nuk harron t? lind edhe burra t? tjer?, shqiptar? t? ndersh?m, t? cil?t duke patur respekt edhe p?r Krisht?rimin, din? t? mbrojn? me dinjitet e kompetenc? Islamin, duke e konsideruar at? si nj? nga dhuratat e Zotit t? plotfuqish?m n? funksion t? p?rsosuris? universale t? njeriut. ?sht? n? interes t? Kombit ton?, q? t? gjejm? pikat q? na bashkojn? dhe jo ato q? na ndajn?, e t?ju referohemi atyre. Jan? mjeran? ata individ? q? duke pranuar rolin e sh?rb?torit, e vendosin personin e tyre n? funksionet e antikomb?tarit, duke nxitur n? k?t? m?nyr? dasit? fetare. Kadareja e braktisi Shqip?rin?. Shqip?ria ?sht? m?suar me k?to lloj braktisjesh. Por ajo d?shp?rohet kur e p?rgojojn? ve?an?risht bijt? e saj. P?rgojimi ?sht? sidomos nj? ves i shpikur nga njer?z t? dob?t... Nd?rsa ju Zef, mund t? mos ndjeheni mir? n? nj? mjedis komb?tar me 70% musliman?! Po t? jet? k?shtu, largohuni edhe ju p?r n? Franc?! N? Shqip?ri le t? mbeten musliman?t dhe t? krishter?t q? e duan Shqip?rin?, duke dashur nj?ri-tjetrin. Kam k?tu parasysh nj? k?shill? t? Muhametit a. s. e cila m? obligon dhe m? b?n tep?r t? nd?rgjegjsh?m n? q?ndrimin tim ndaj Kombit si dhe ndaj fes?: "Kush nga ju shikon nj? t? keqe, le ta ndryshoj? k?t? me dor?n e tij, e n?se nuk mundet ta b?j? k?t?, at?her? le ta b?j? me gjuh?n e tij, e n?se p?rs?ri nuk mundet, at?her? le ta b?j? me zemr?n e tij, por ky ?sht? besimi m? i dob?t. Botuar n? "Rim?k?mbja" qershor 1996 Replik? e detyruar me zotin Arben Imami ?sht? m? se e v?rtet? se qent? rruga?? lehin kot dhe m? n? fund ngordhin gjithashtu kot, por nga ana tjet?r, nuk ?sht? aspak e v?rtet?, se k?to veprime i b?jn? te dera e xhamis? (!). N? intervist?n tuaj t? dh?n? te gazeta "Intervista" kini trajtuar probleme q? me t? v?rtet? jan? tep?r shqet?suese, por aty nga fundi i saj, pa r?n? fort n? sy, kini p?rdorur nj? th?nie m? se banale dhe fare pa vend: "Qeni kur do t? ngrodh?, shkon e pshurrret n? der?n e xhamis?" (!) Kjo th?nie q? sipas jush na qenka popullore, nuk ka asnj? baz?, ve?an?risht n? popullin shqiptar. M? s? shumti, kjo th?nie ?sht? importuar q?llimisht nga fqinj?t tan? dashakeq, verior? apo jugor? qofshin, t? cil?t xhamin?, me t? drejt? e shikojn? si nj? barrier? t? pa kalueshme p?r t? realizuar ?ndrr?n e tyre t? vjet?r, shkomb?tarizimin e shqiptar?ve. P?r k?t? pyetni edhe z. Ceka apo ndonj? antimusliman tjet?r n? partin? tuaj... Z. Imami, me keqardhje m?suam se me 28 maj jeni keqtrajtuar, duke u rrahur fizikisht dhe sikur t? mos mjaftonte ky akt i sh?mtuar, u kan? rr?mbyer edhe kat?r apo pes? dh?mb?! Un? personalisht, revoltohem nga ushtrimi i dhun?s p?r k?do qoft?, duke e konsideruar at? sidomos nj? ves t? harbut?ris? s? shpellave, ashtu si? shqet?sohem n? t? nj?jt?n m?nyr?, kur ushtrimi i k?saj dhune shkakton pasoja n? ekuilibrin mendor t? viktim?s. Normalisht, revolta e juaj p?r k?t? keqtrajtim, nuk duhet t? ket? asnj? lidhje me objektin m? t? r?nd?sish?m t? besimit musliman, xhamin?! Duhet t? kini nj? gj? parasysh: qent? e keqtrajtuar para se t? ngordhin, nuk kan? asnj? arsye, apo motiv instiktiv, t? shurrojn? te dera e xhamis?, p?r faktin e thjesht?, sepse n? fund t? fundit, megjith?se ata lehin padrejt?sisht rreth e rrotull saj, nuk ?sht? pik?risht ajo q? i keqtrajton. Po t? kihet parasysh se qent? kan? nj? nuhatje t? shk?lqyer, ata fare leht? me an?n e saj, mund t? zbulojn? se kush pik?risht i katandisi n? nj? pragngordhje ndofta ta pa merituar, dhe se shurr?n e frik?s mund ta konsumojn? atje dhe jo n? xhamin? q? thoni ju... Puna m? e mir? dhe m? se e domosdoshme ?sht? q? t?i shmangemi dhun?s, sepse pasojat e saj mbeten akoma p?r nj? koh? t? gjat? dhe ?sht? tep?r e v?shtir? p?r t?u kuruar, ve?an?risht kur ato prekin koshienc?n. Shpresojm? se at? shprehjen tuaj t? sh?mtuar dhe fare t? pakuptimt?, t? vendosur artificialisht n? intervist?n tuaj, duhet ta kini th?n? n? momente specifike, natyrisht pa u thelluar. Duke patur parasysh pra k?to rrethana n? t? cilat u ndodh?t, veprimin tuaj t? pap?rgjegjsh?m, nuk e marrim plot?sisht p?r t? keq. Por th?nien q? ju keni p?rdorur si rast?sisht, botuesi duke e vendosur q?llimisht n? kok? t? intervist?s, me t? ka realizuar nj? d?shir?n e tij p?rverse p?r t? fyer ca m? tep?r k?t? objekt t? r?nd?sish?m t? besimit musliman. Xhamia, z. Islami, ?sht? nj? objekt me nj? r?nd?si t? jasht?zakonshme n? moralin e muslimanit, sepse n? qen?sin? e saj, ai demonstron shkall?n m? t? lart? t? obligimit, Namazin, me an?n e t? cilit, besimtari transmeton paq? dhe n?nshtrim ndaj Krijuesit t? plotfuqish?m. ?sht? e k?shillueshme jo vet?m p?r ju, q? t? mos shkaktoni plag? n? nd?rgjegjen e Kombit. Duhet t? kini parasysh se plag?t fizike q? kini marr? n? 28 maj, kan? ep?rsi ndaj atyre plag?ve morale q? ju mund t?i shkaktoni besimtar?ve musliman?. Plag?t fizike me kalimin e koh?s, z?n? kore dhe sh?rohen plot?sisht duke u harruar p?rfundimisht. Nd?rsa plag?t morale sa her? q? t? kujtohen shkaktojn? dhimbje, ato nuk z?n? kore kurse sado koh? t? ket? kaluar... Nuk ?sht? asnj?her? von? t? kthesh pasqyr?n nga vetvetja, ?sht? shum? e leht? t? jesh i mir?, por ?sht? tep?r e v?shtir? t? jesh i drejt? ndaj vetes dhe t? tjer?ve. Botuar n? "Rim?k?mbja" korrik 1996 Rinia ?sht? shpresa e s? ardhmes T? nderuar v?llez?r musliman?! ?sht? e madhe k?naq?si p?r mua q? n? em?r t? Klubit Kulturor "Drita", t? p?rsh?ndes k?t? tubim, i cili, nga m?nyra e organizimit ?sht? disi i ve?ant?, e q? e organizon Bashkimi i Rinis? Islame, dega Shkod?r. Them disi i ve?ant?, p?r vet? faktin sepse pjes?marrja nuk ?sht? vet?m me t? rinj t? k?saj organizate, por edhe me m? t? moshuar. Kjo ?sht? arsyeja pra q? un? konstatoj t? ve?ant?n e d?shiruar. N? k?t? m?nyr? na jepet rasti t? ballafaqojm? e t? bashk?rendojm? n? nj? t? vetme t? dy alternativat q? karakterizojn? k?to dy breza; vrullin dhe dinamik?n rinore, si dhe munges?n e d?mshme t? pasioneve dhe t? iluzioneve, q? portretizon brezin ton? m? t? vjet?r. N? duhet t? shkojm? rrug?ve t? k?saj jete duke ushqyer nj?ri brez tjetrin me k?t? pasuri shpirt?rore, ju me dinamizmin tuaj, nd?rsa ne me thell?sin? e mendimit ton?, t? realizuar n? vitet e shumt? q? lam? pas. Ky bashk?rendim i aft?sive tona le t? sh?rbej? p?r lart?simin dhe lul?zimin e Islamit n? nd?rgjegjen individuale dhe kolektive t? v?llez?rve tan? musliman?. Shkodra historiksht ?sht? njohur si nj? qytet i dimensioneve t? m?dha n? t? gjtha fushat e jet?s, aq m? tep?r n? konceptimin dhe n? p?rqafimin e Islamit. Nuk mbetet n? kufijt? e rast?sis? fakti q? ?sht? pik?risht Shkodra, ajo q? e njohu dhe e p?rqafoi fillimisht Islamin n? mas?n 100%, n? koh?n kur n? qytete t? tjer?, n? trevat shqiptare, kjo dukuri rezultonte akoma larg nga kjo shif?r. Brezat q? lam? pas, me pun?n dhe p?rkushtimin e tyre, jo vet?m q? treguan nj? devocion t? ve?ant? n? rrug?n e Allahut dhe n? porosit? e Muhametit a. s., jo vet?m q? me k?t? obligim lart?suan personalitetin e tyre islam, por nga ana tjet?r, edhe neve, nipnis? s? tyre, na ngarkuan me p?rgjegj?sin? morale, p?r ta ?uar m? tej, p?r ta ngritur m? lart, k?t? ideal t? mrekulluesh?m islam. N? m?nyr? t? ve?ant? ?sht? rinia ajo q? n? k?t? bot? t? v?shtir? e t? trazuar, duhet t? marr? p?rsip?r k?t? mision sa t? shenjt? aq edhe t? v?shtir?. Sepse duhet ditur, q? Islami p?rmbante n? vetvete nj? sasi t? paracaktuar obligimesh n? rrug?n e Allahut. Nuk mund t? ket? besim pa obligim. ?sht? pik?risht kjo arsyeja q? musliman?t i kryejn? me nd?rgjegje obligimet q? rrjedhin nga besimi i tyre. ?sht? gjithashtu domosdoshm?ri e koh?s n? t? cil?n jetojm?, q? rinia islame s? bashku edhe me ne, t? punojm? pa u lodhur n? drejtim t? nd?rgjegj?simit t? koshienc?s islame t? rinis?. Islami nuk synon globalen, nuk synon sasin? artificiale t? besimtar?ve. Islami ka synuar gjithmon? dhe vazhdon t? synoj? nd?rgjegj?simin cil?sor t? musliman?ve. Muslimani i mir? nuk duhet t? shkoj? n? xhami me abdesin e gjyshit apo t? bab?s. N? Islam obligimi ?sht? personal, pavar?sisht nga origjina apo ambienti ku jetojm?. Klubi Kulturor "Drita", n? nj? nga pikat kryesore t? programit t? tij, ka edhe pun?n me rinin?. P?r k?t? arsye edhe n? programin ton?, puna me rinin? ?sht? nj? nga prioritetet e klubit. Ne ju sigurojm? se do t? na kini gjithmon? af?r n? m?nyr?n m? aktive. Ne gjithashtu kemi bindjen se Bashkimi i Rinis? Islame n? qytetin ton?, pas zgjedhjes s? kryesis? s? re, do t? punoj? akoma m? mir? si misionar? t? devotsh?m n? rrug?n e Allahut dhe n? porosit? e Pejgamberit a. s. Nj? popull q? jeton e punon n? rrug?n e Allahut, me siguri q? shpreson edhe n? begatin? e tij. Shkod?r, me 29. 08. 1997 Islamin e sulmojn? armiqt? e Shqip?ris? (Fjal? e mbajtur me rastin e prezantimit t? librit, "Rreth p?rhapjes s? Islamit nd?r shqiptar?t") T? nderuar miq, pjes?marr?s n? k?t? promovim! ?sht? nder i madh q? prania e juaj i b?n Klubit Kulturor "Drita", drejtorit t? saj z. Muhidin Ahmetit, q? sot, p?r arsye sh?rbimi nuk mundi t? ndodhej midis nesh. Nj?herazi ?sht? k?naq?si edhe p?r mua q? m? jepet rasti t? kuvendojm? s? bashku dhe t?i japim udh? librit q? klubi yn? mund?soi botimin e tij. T?i japim udh? pra p?r te lexuesi shqiptar e ve?an?risht te ai musliman q? aq shum? ka nevoj? p?r t?. Ky lib?r do t? sh?rbej? n? m?nyr? t? ve?ant? p?r njohjen e m?nyr?s paq?sore, se si u p?rhap Islami dhe si shqiptar?t gjet?n veten e tyre n? bot?n e mrekullueshme islame. Un? nuk kam nd?rmend k?tu t?ju shuaj kuriozitetin duke paraqitur aspekte t? p?rmbajtjes s? tij, k?t? do ta b?ni ju vet?. Un? do t? theksoj n? fjal?n time vlerat e ve?anta q? merr botimi i k?tij libri, n? k?t? koh? pasigurie p?r fatet e Islamit tek ne dhe t? kombit ton? n? p?rgjith?si. "Papa Vojtila n? Shqip?ri", titullohet libri i autorit Dom David Xhuxha, q? i kushtohet vizit?s n? Shqip?ri t? kreut t? Kish?s Katolike, polakut Vojtila, n? pranver? t? vitit 1993. Autori me q?llim t? paracaktuar mir?, tregohet mjaft i kujdessh?m, me qitje t? larg?t, tenton nj? krahmarrje, p?r t? realizuar m? von? nj? sulm frontal kund?r Islamit. Citojm? nga libri: "Shqip?ria e pasur me tradita e thesare kulturore, duhet t? p?rpiqet t? b?j? rind?rtimin moral e material... duke mbajtur t? gjall? tradit?n antike t? saj t? krishter?, me bindjen se kjo p?rfaq?son nj? vler? t? p?rhershme t? identitetit antik shqiptar (identiteti antik i shqiptar?ve ?sht? paganizmi e jo krisht?rimi. Sh?n. yn?.) Kisha Katolike si p?rher? do t? mb?shtes?, aspiratat q? synojn? realizimin e progresit t? plot?, duke afruar ndihmes?n e saj t? domosdoshme p?r inserimin aktiv t? Shqip?ris? n? kontekstin evropian, ku rr?nj?t e saj antike dhe historike e th?rrasin t? kthehet n? m?nyr? t? natyr?shme..." "Kur nuk turp?rohesh, (na m?son Muhamedi a. s.) at?her? mund t? veprosh si t? duash." Fill pas k?saj direktive t? marr? nga qendra, nj? atdhebraktisur shqiptar tashm? me banim n? Franc?, nj? far? Nikolle, shkruan nj? "homeriad?" q? p?r ?udi botohet n? nj? gazet? t? djatht? shqiptare e q? n? p?rgjith?si kjo gazet?, ka p?r q?llim t? realizoj? kapri?iot personale t? pronarit t? saj Petrit Kalakul?s. "Nuk e duam Komunizmin kurrsesi as Arabin?" shkruan atdhebraktisuri Nikoll?. Ai deklaron se shqiptar?t kan? kryer nj? akt t? turpsh?m q? p?rqafuan Islamin: "N?se shqiptar?t e gabuar s?duan t? korigjohen p?r tradh?ti komb?tare duhet t? akuzohen..." ? vazhdon atdhebraktisuri. Po ne vazhdim t? direktivave t? Dom David Xhuxh?s q? thot? se: "Tradita e krishter? mban gjall? tradit?n antike shqiptare", po n? Franc?, n?p?r kioskat e Parisit, u afishuan parulla antishqiptare me p?rmbajtje: "Shqip?ria depo e municionit islamik"(!) Pik?risht n? at? koh?, z. Abdi Baleta, reagoi fuqish?m me nj? cik?l artikujsh t? titulluar: "Shqip?ria as ishull, as depo municioni islamik, por kopsht i harmonis? fetare", q? m? von? u botua si lib?r m? vete nga Komuniteti Musliman i SHBA-s? dhe Kanadas?, n?n p?rkujdesjen e Imam Vehbi Ismailit. Jo pa keqardhje duhet t? pranojm? se shqiptar?t historikisht, n? ?do koh? kan? patur ndonj? Nikoll?, q? jan? b?r? e vazhdojn? t? b?hen altoparlante t? prishur, q? p?r interesa banale ?irren pa pushim n? d?m t? kombit t? tyre. Jan? pik?risht ata pseudointelektual? q? duke u sh?rbyer armiqve t? kombit n? k?t? m?nyr? tradh?tojn? interesat komb?tare. P?r ne shqiptar?t, duhet ditur e duhet mbajtur n? mend mir?, se ?do ?ekuilibrim fetar n? m?nyr? artificiale, ?do prishje raportesh nd?rfetare n? Shqip?ri, e ve?an?risht me an? t? diktatit, do t? sjell? d?me t? pariparueshme si dhe do t? rrezikonte qen?sin? ton? komb?tare. Ky akt do t? ishte nj?koh?sisht fundi yn? dhe nga ana tjet?r fillimi i zbatimit t? planeve antishqiptare n? nj? nivel m? t? lart?. Piktori Maks Velo, shkrimtar?t Kadare dhe Neshat Tozaj, publicist?t Ki?o Blushi, Ben Blushi, Blendi Fevziu, Pirro Misha etj. jan? n? ball? t? luft?s kund?r Islamit. Ja disa nga titujt e artikujve denigrues t? botuara n? gazetat e tyre me origjin? t? dyshimt?: "Rreziku i Shqip?ris? nga fundamentalizmi islamik". (Lajm?tari, 9. 09. 1993); "P?rhapja e Islamit n? Shqip?ri me forc? e dhun?" (Koha jon?, 10.12.1994); "Shqip?ria, depo e municionit islamik" (Z?ri i Popullit, 10.01.1995); "Shqiptar?t musliman?, pasardh?s t? haremeve t? Sulltanit" (Koha Jon?, 28.08.1993); "Islami dhe militant?t islamik?"; "Shqiptar?t musliman? tradh?tuan fen? e t? par?ve, ndaj duhet t? konvertohen n? t? krishter?"; "Stina antiislame"; "Allahu shkat?rroi kishat", etj. Jan? k?to pra, disa nga titujt e artikujve antiislam?, q? p?r ?do dit? b?jn? presion psikologjik te lexuesi shqiptar, ve?an?risht tek muslimani. N? k?to kushte pra, b?het tep?r i domosdosh?m botimi i librave me karakter historik, ku lexuesi t? lexoj? e t? gjykoj? vet? p?r m?nyr?n e p?rhapjes s? Islamit dhe vendin q? z? ai n? moralin e musliman?ve. ?sht? kjo nj? nga arsyet q? Klubi Kulturor "Drita" mori p?rsip?r t? botoj? k?t? lib?r, "Rreth p?rhapjes s? Islamit nd?r shqiptar?". Ne musliman?t jemi t? urdh?ruar q? urrejtjen, k?t? dukuri njer?zore, ta ?ojm? drejt nivelit zero ndaj njeri-tjetrit. Musliman?t kan? p?r q?llim p?rsosjen e moralit fetar e komb?tar, bashkekzistenc?n v?llaz?rore me v?llez?rit shqiptar? t? besimeve t? tjera. Musliman?t nuk e shikojn? t? arsyeshme t? merren me fyerjen e fes? s? tjetrit, sepse at? e konsiderojn? pjes? t? dinjitetit moral t? tij. Ne musliman?t nuk merremi me histori divorci apo dashurie t? popujve p?r fen?, tek e cila ata kan? gjetur veten e tyre. Ne e dim? se as Krishti, as Muhamedi a.s. nuk kan? qen? shqiptar? dhe as i krishteri, as muslimani nuk kan? kryer ndonj? akt tradh?tie, kur secili prej tyre mund t? shkoj? pas Krishtit apo besimit Islam. P?rfundimisht, Islamin dhe ligjet e tij nuk i preferojn? dy kategori njer?zish: t? par?t jan? skllev?rit e vesit, ata t? cil?t nuk mund t? p?rballojn? realizimin e moralit islam n?p?rmjet obligimit personal apo kolektiv. Vesi dhe imoraliteti n? p?rgjith?si atyre u ka pushtuar qenien dhe syve e vesh?ve t? tyre Zoti u ka v?n? perde; t? dyt?t jan? antishqiptar?t, q? duke k?rkuar me ngulm konvertimin e musliman?ve, do ta ken? m? t? leht? coptimin e Shqip?ris?, p?r t? realizuar n? k?t? m?nyr? ?ndrr?n e tyre shum?shekullore. Libri q? ne sot po i japim udh? p?r tek lexuesi, ka brenda tij punime t? p?rzgjedhura nga autor? t? d?gjuar e me kompetenc?, q? i b?jn? nj? analiz? t? thell? e t? gjithan?shme p?rhapjes s? Islamit tek shqiptar?t. dhe, s? fundi, ky lib?r, nga ana e tij, ka nj? k?rkes? m? se t? ligjshme. Ai k?rkon q?, nga ana jon?, t? lexohet, t? p?rvet?sohet q?llimi dhe t? behet objekt diskutimi n? ambjentet tona, q? kan? aq shum? nevoj? p?r pranin? e tij. Ju faleminderit! Botuar n? "Rim?k?mbja", dhjetor 1997 Promovim Libri q? ka munguar n? bibliotekat tona Doli nga "furra" dhe, ashtu t? nxeht?, lexuesi e "g?lltiti" duke shuar n? k?t? m?nyr? at? "uri" q? e mundonte prej koh?sh, si dhe sqarimin e shum? dilemave q? jan? krijuar p?r lidhjet e Kur?anit me shkenc?n. Kurioziteti ka qen? gjithmon? i pranish?m edhe p?r faktin se asnj? nga librat e shenjt? p?rpara Kur?anit, si Zeburi, Teurati apo Ungjilli, nuk kan? patur ndonj? lidhje t? drejt?p?rdrejt? me shkenc?n dhe hopin cil?sor q? p?son ajo n? ?do koh?. K?t? mision hyjnor me urdh?r t? Gjith?fuqishmit e ka marr? p?rsip?r vet?m Kur?ani fam?lart?. ?sht? fjala p?r librin e shum?pritur, "Mrekullit? shkencore t? Kur?anit", t? shkruar prej doktor Abdyl Mexhit Ez Zendanit, t? p?rkthyer nga arabishtja, prej zot?ri Ajni Sinanit, teolog dhe pedagog n? Medresen? "Haxhi Sheh Shamia" n? Shkod?r. Botimin e k?tij libri, n?p?rmjet sponsorizimit, e b?ri t? mundur shoqata "Munnazamat Da?a El Islamie" me drejtorin e saj, zot?ri Imad Othman. Libri u botua n? Shkod?r n?n p?rkujdesjen e Klubit Kulturor "Drita". Promovimi i k?tij libri u realizua n? nj? nga ambientet e hotel "Rozafa" t? qytetit. Salla e mbushur plot e p?rplot me intelektual? t? fushave t? ndryshme si dhe me p?rfaq?sues t? pushtetit lokal, si Prefekti i Shkodr?s, zot?ri Ali La?ej, Kryetari i Bashkis?, zot?ri Bahri Bori?i, n?nkryetari i Bashkis?, zot?ri Mexhit Cungu, deputeti Ferit Hoti etj. Promovimi i tejkaloi detyrat e tij fillestare, sepse me an? t? diskutimeve t? shumta dhe mjaft cil?sore t? intelektual?ve, u kthye n? nj? simpozium shkencor. Shpeshher? d?gjojm? se jo vet?m naiv?t, por edhe ateist?t, harmonin?, p?rpikm?rin?, p?rsosurin? e gj?rave n? k?t? bot?, ja delegojn? nj? force q? edhe ata vet? nuk e njohin, por e th?rrasin natyr?, pra nj? forc? e verb?r q? me verb?rin? e saj paska sajuar k?t? unitet, k?t? harmoni dhe p?rsosuri, n? m?nyr? krejt t? rast?sishme!!! Antivlera s?ka ku t? shtyhet m? tutje...! Disa t? tjer?, shkenc?n e konsiderojn? nj? objekt apo nj? mekaniz?m i pavarur, t? shk?putur dhe t? ngritur nga ?do vart?si, nga ku komandoni n? koh? dhe n? hap?sir?, duke rivalizuar me madh?shtin? e t? Gjith?fuqishmit! Edhe ky grupim q? lundron n?p?r ujrat e cek?ta t? logjik?s s? tyre, gabon koordinatat dhe del n? zall. Por n? t? v?rtet? ???sht? shkenca, produkt apo mekaniz?m, prej nga vjen dhe ku m? n? fund shkon? Po t? thellohemi pak n? arsyetim, leht?sisht do t? p?rballemi me konkluzionin: Shkenca p?rfaq?son sistemin e dijeve njer?zore. Shkenca ?sht? nj? mekaniz?m q? me an?n e saj njeriu transformon dijet empirike (sip?rfaq?sore), n? dije racionale (thell?sisht t? njohura). E th?n? ndryshe ajo qenka nj? produkt i pavar?sis? relative i t? menduarit, q? Zoti ja dhuroi vet?m njeriut n? k?t? jet?. Pra shkenca qenka vet?m njeriu dhe askush tjet?r, z?vend?si i Zotit n? tok?, brenda asaj pavar?sis? relative q? sapo p?rmend?m. Historikisht njeriu ka udh?tuar n?p?r shekuj duke e p?rsosur por edhe duke e shkat?rruar veten si pasoj? e keqp?rdorimit t? asaj pavar?sie relative q? Zoti ia dhuroi me mjaft bujari. B?het pyetja: Cilat jan? lidhjet e Kur?anit me shkenc?n? Sot po kuptohet m? shum? se kurr? se lidhjet e Kur?anit me shkenc?n, n? t? v?rtet?, jan? lidhjet e njeriut me ligjet hyjnore t? Zotit t? gjithfuqish?m. Libri "Mrekullit? shkencore t? Kur?anit", sqaron shum? probleme e dilema, sjell para lexuesit fakte shum? interesante e t? padiskutueshme se Kur?ani ?sht? nj? burim i pa shteruesh?m i orientimeve dhe i dijeve hyjnore, p?r ta drejtuar njeriun dhe n?p?rmjet tij, shkenc?n q? ai b?n, n? rrug?n e zhvillimit t? suksessh?m t? saj. Kur?ani ?sht? nj? lib?r q? flet p?r t? gjitha llojet e shkencave, megjithat? nuk mund ta quajm? nj? lib?r shkencor. Kur?ani ?sht? m? shum? se nj? lib?r shkencor apo gjith? librat e bot?s s? bashku. Le ta quajm? pra, Lib?r i P?rsosuris? Njer?zore, q? ka vlera vet?m p?r njer?zit e gjall? e jo p?r t? vdekurit. Kur?ani, si? tham? predikon p?rsosurin? e njeriut n? k?t? bot?, q? arrihet n?p?rmjet ekuilibrave shpirt?ror? e material?, n?p?rmjet paq?s e mir?kuptimit midis njer?zve. Duke qen? nj? lib?r hyjnor me fuqi t? jasht?zakonshme, kund?rshtar?t e Islamit shohin tek ai armikun kryesor q? i pengon n? luft?n e tyre t? pamoralshme ndaj musliman?ve. Po japim k?tu posht? 2-3 shembuj nga deklaratat e k?tyre kund?rshtar?ve t? Islamit q? luftojn? Kur?anin e Madh?ruesh?m, t? marr? nga libri i Xhehlal El Alimit: "Q?ndrimi i Per?ndimit ndaj Islamit dhe musliman?ve" faqe 53, botuar n? Tetov? m? 1994: Glatston thot?: "Derisa Kur?ani t? jet? n? qenien e musliman?ve, Evropa kurr? nuk do t? sundoj? Lindjen e Mesme, dhe as q? do t? ket? siguri p?r vehte." Misionari Takli shprehet: "Ne Kur?anin duhet ta p?rdorim si nj? veg?l q? do t? na sh?rbej? p?r t? shkat?rruar Islamin." Me rastin e 100-vjetorit t? pushtimit t? Algjeris? nga Franca, nj? udh?heq?s francez i pushtimit shprehet: "P?r t? sunduar algjerian?t, ne duhet medoemos t?ju heqim Kur?anin nga goja..." Megjithat?, libri "Mrekullit? shkencore t? Kur?anit" me siguri do t?ju jap? mund?si edhe skeptik?ve, ateist?ve, armiqve fanatik? t? Islamit, politikan?ve q? mb?shtesin fundamentalizmin ortodoks, apo ?do lloj fundamentalizmi tjet?r, t? rivler?sojn? q?ndrimin e tyre ndaj Islamit. Urrejtja kur nuk ka nj? baz? logjike, me siguri ?sht? elementi i injoranc?s s? atyre q? e praktikojn?. Kur?ani ?sht? nj? prov? e gjall? e toleranc?s, dashuris? e p?rparimit, e p?rsosuris? njer?zore n? jet?n ton? t? p?rditshme. Botuar n? "Rim?k?mbja", mars 1998 "Rreth flamurit t? p?rbashkuar..." Para disa dit?sh TV "Rozafa" n? Shkod?r u kujtua t? realizoj? nj? pun? mjaft t? dobishme. N? k?to dit? t? mbushura plot me tensione politike, kur v?llez?rit tan? n? Drenic?n heroike t? Republik?s s? Kosov?s, po vriten e masakrohen p?rdit? nga pushteti serb, sepse k?rkojn? t? drejt?n hyjnore p?r t? jetuar t? lir?, nd?rkoh?, populli i Shqip?ris? br?nda kufijve artificial?, duhet edhe ky t? aktivizoj? ndjenj?n komb?tare n? m?nyr? t? ve?ant? n? k?to dit? t? v?shtira. Ndoshta TV "Rozafa" e konsideroi detyr? t? jap? nj? ndihmes? sado t? vog?l, t? testoj? por edhe t? zgjoj? me m?nyrat e saj k?t? ndjenj? komb?tare tek qytetar?t e Shkodr?s. Gazetarja e televizionit, pasi u afron mikrofonin te goja e qytetar?ve, u drejton pyetjen: "A e dini ju himnin komb?tar? Kush e ka shkruar, n?se e dini a mund t? na e thoni?" Me keqardhje duhet th?n? se t? gjith? qytetar?t q? u pyet?n dhe q? u ndodh?n aty rast?sisht, jo vet?m q? nuk e dinin himnin komb?tar, por nga ana tjet?r, mbanin nj? q?ndrim tep?r qesharak e mosp?rfill?s, nj?lloj si t?i detyroje t? b?nin nj? pun? t? bezdisshme! Si ka mund?si, q? n? t? gjitha ato p?rgjigje nuk doli asnj? q? t? thoshte s? paku strof?n e par? t? himnit komb?tar?! Ose n? rastin m? t? pranuesh?m, t? mbanin nj? q?ndrim serioz kur k?rkohej t? thonin di?ka nga vargjet e k?tij himni... Himni komb?tar ?sht? pjes? e r?nd?sishme dhe e pandar? e moralit komb?tar, ?sht? n? raport t? drejt? me vet?dijen komb?tare. Kur morali komb?tar ?sht? n? nj? shkall? t? ul?t, nuk ka si t? jet? n? lart?sin? e duhur koncepti mbi himnin komb?tar, q? n? fund t? fundit, ?sht? simboli i nj?sis? s? kombit apo shtetit. Por e ?uditshmja vazhdon rrug?n e saj: T? nes?rmen e dit?s s? transmentimit t? programit n? fjal?, po bisedonim n? mes koleg?sh k?t? fenomen, nd?rkoh? nj?ri prej t? pranishm?ve q? nuk e kishte par? emisionin e mbr?msh?m n? TV "Rozafa", i shqet?suar u shpreh: "Si ka mund?si q? n? nj? grup njer?zish t? mos ndodhej asnj?ri prej atyre q? e dinte himnin komb?tar?!" P?r t? dh?n? nj? shembull personal, q? jo vet?m i dinte p?rmend?sh vargjet, por dinte edhe t?i k?ndonte, kolegu filloi t?i k?ndoj? me z? k?to vargje: "?sht? lufta finale/ Vendimtare p?r ne/ Internacionale/ Do t? jet? bota e re..."(!) E kapi shpejt defektin, i turp?ruar k?rkoi t? falur p?r k?t? ngat?rres? t? pafalshme t? himnit komb?tar me himnin komunist t? internacionales... Kjo ngat?rres? e kurrfar?q?llimshme e kolegut ton?, jo vet?m q? na krijoi nj? atmosfer? humori, por edhe trishtimi nj?koh?sisht. Trishtim i cili na b?ri t? mendojm? se sa pun? dhe rezultate ka pasur propaganda antikomb?tare e internacionalizmit komunist n? Shqip?ri duke na veshur moralin komb?tar me kostumin laraman internacional. N? Fjalorin Enciklopedik Shqiptar, dal? nga inkubatori komunist i vitit 1985, nuk jepet as edhe nj? shpjegim fare i vog?l p?r fjal?n nacionaliz?m. Vendin e k?saj fjale n? fjalor e ka z?n? padrejt?sisht fjala Na?ertanie! Shqiptar?t u dashka t? m?sojn? para fjal?s nacionaliz?m, fjal?n sllave na?ertania, q? shpreh strategjin? e politik?s serbe, sipas Garashaninit, p?r Serbin? e madhe. Dometh?n?, shqiptar?t fillimisht duhet t? m?sojn? p?r nacionalizmin shoven serb, p?rpara nacionalizmit t? past?r t? kulluar t? tyre. Nj? udh?heq?s i pushtetit t? djesh?m (m? vjen keq q? tashm? u detyruam ta quajm? t? djesh?m), n? nj? mjedis konfidencial vite m? par? kur po celebronte "dashurin?" me Godon dhe partin? e tij, do t? deklaronte: "Dy armiq ka Shqip?ria, komunizmin dhe nacionalizmin!" Si? po duket lideri demokrat ose pranoi si m? pak t? rreziksh?m komunizmin, q? ia dor?zoi "?el?sat" e Shqip?ris? pik?risht atij, ose e ndihmoi p?r t? ardhur n? pushtet, p?r t? luftuar s? bashku nacionalizmin. N? qoft? se p?r udh?heq?sin e djesh?m nacionalizmi qenka armik me t? cilin edhe mund t? merresh vesh, p?r komunizmin, nacionalizmi ?sht? i papajtuesh?m dhe nuk mund t? jetojn? nj?koh?sisht, ashtu si dita me nat?n, p?rjet?sisht t? papajtuar. Duke qen? n? nj? regjim t? territ komunist 50-vje?ar, kjo err?sir? pra, i pengoi shqiptar?t p?r ta par? m? qart? nacionalizmin dhe sot nj? pjes? e madhe prej tyre, nacionalizmin e quajn? nj? pun? boshe, rrjedhimisht edhe himni komb?tar nuk ka ndonj? r?nd?si t? madhe p?r k?to njer?z q? nuk e din? se ?far? peshe ka identiteti komb?tar n? moralin e tyre. Sidoqoft? un? fal?nderoj TV "Rozaf?n" p?r dy arsye; e para se ngriti nj? problem n? koh?n m? optimale t? periudh?s q? po kalon kombi shqiptar p?r ekzistenc?n e m?tejshme t? tij, s? dyti se n?p?rmjet atij emisioni na tregoi se ndjenj?n e nacionalizmit q? na e dogji komunizmi, s?kan? mundur akoma ta rikuperojn? plot?sisht n? nd?rgjegjen e tyre. N? p?rfundim mund t? themi se kombe quhen nj? bashk?si njer?zish q? p?rve? t? tjerash mb?shteten n? moralin dhe identitetin e tyre komb?tar. Kombet nuk jan? formuar t? jetojn? n? hava. Zoti u ka dh?n? atyre edhe pjes?n q? u takon n? k?t? bot? tranzitore. Ne duhet ta mbrojm? kombin ton? jo p?r egoiz?m, por thjesht p?r faktin se Zoti, e ka rezervuar p?r shqiptar?t p?r t? zhvilluar identitetin e tyre komb?tar. "Zoti nuk e ndryshon gjendjen e nj? populli, p?rderisa ata ta ndryshojn? vetvehten." (Err ? Rrad: 11 Kur?an). Un? ndoshta nuk k?ndoj bukur, por himni komb?tar, m? ting?llon i k?ndsh?m kur detyrohem ta ul?rij n? mes "ujq?rve". Dhe ujq?r ka shum? n? k?t? xhung?l t? rrezikshme t? politik?s antishqiptare. Botuar n? "Rim?k?mbja", mars 1998 Reagim Shqip?ria nuk ka q?n? kurr? "tmerr pa fund" Televizioni Qeveritar Shqiptar, para disa dit?sh, dhe njoftimin se u p?rkujtua nj? vjetori i viktimave t? Otrantos. M? b?ri nj? p?rshtypje t? keqe dhe m? la nj? shije t? hidhur, epitafi i p?rbashk?t i vendosur n? varret e tyre n? qytetin e Vlor?s: "Ik?n nga nj? tmerr pa fund, shkuan n? nj? fund t? tmerrsh?m" (!) Sofiz?m i kulluar i mjesht?rve t? m?n?uris? s? rrem?! Epitafologu sofist, me siguri do t? jet? nj?ri prej atyre q? shtyn? k?ta t? mjer? drejt honit t? "fundit t? tmerrsh?m". Nuk kam ndonj? v?rejtje p?r pjes?n e dyt? t? k?tij epitafi, ("shkuan n? nj? fund t? tmerrsh?m"). ?sht? m? se e v?rtet? se viktimat, t? mashtruar e t? fyer, symbyllur, shkuan drejt nj? fundi t? tmerrsh?m. Personalisht, keqardhjen time p?r k?t? mbytje tragjike n? thell?sit? e tmerrshme t? Otrantos, e mb?shtes n? faktin se k?ta fatkeq?, u b?n? loj? e makinacioneve t? politik?s antishqiptare. Pik?risht p?r k?t? fakt, nuk mund t?i konsiderojm? ata heroj, apo di?ka tjet?r q? ka barasvler?n e heroizmit. Ata mbeten vet?m viktima q? u mashtruan posht?rsisht , e q? me gishtin drejt... gjithmon? do t? akuzojn? e gjithmon? do t? k?rkojn? drejt?si. Ndjej nj? dhimbje t? thell? si njeri dhe si bashk?kombas i tyre. Epitafologu, n? pjes?n e par? t? epitafit, kushtuar k?tyre fatkeq?ve, vazhdon t? motivoj? talljen e tij edhe pas vdekjes s? tyre: "Ik?n nga nj? tmerr pa fund... " (!) Nuk kam hasur ndonj? epitaf m? antikomb?tar p?rpara tij. Ky antishqiptar i konvertuar, i maskuar brenda mjegull?s, tymit dhe barutit t? rebelimit ?97, vazhdon t?i thot? bot?s se Shqip?ria, ky vend i shqiptar?ve, qenka nj? "tmerr pa fund" dhe shqiptar?t duhet ta braktisin at? sa m? shpejt, qoft? edhe me ?mimin tep?r t? lart? e t? pa kuptimt?, si? ?sht? ai i "fundit t? tmerrsh?m". Shqiptar?t e v?rtet?, ata q? e kan? dashur vendin e tyre, gjithmon? kan? punuar e luftuar m? shpres?n se "P?r Shqip?rin?/ Dit?t e mira pask?taj vijn?/ Lum kush t? rroj?/ Do ta shoh? zonj?." Edhe n? regjimin e eg?r komunist, ku njeriu nuk g?zonte asnj? liri qytetare, p?rve? t? drejt?s s? pakufishme p?r t? bindur veten dhe t? tjer?t se "partia ?sht? truri dhe zemra e popullit", pra edhe at?her? kur shqiptar?t nuk kishin nevoj? p?r tru edhe p?r zem?r, (se k?to i dispononte partia me shumic?) edhe at?her? pra, nuk e humb?n shpres?n e tyre p?r nj? Shqip?ri m? t? mir?. Shqiptar?t e ndersh?m, t? ndodhur n? k?to rrethana tranzitore, asnj?her? nuk e konsideruan vendin e tyre, nj? "tmerr pa fund", por nj? vend ku tmerrit komunist q? e kishte pushtuar, nj? dit? patjet?r do t?i vinte fundi, ashtu si i erdhi m? 22 Mars 1991. T? konsiderosh Qeverin? Demokratike pas komuniste, me gjith? pa aft?sin? dhe munges?n e p?rvoj?s n? luft?n kund?r komunizmit dhe mentalitetit t? tij, nj? "tmerr pa fund", dhe m? n? fund t? mashtrosh shqiptar?t se ky "tmerr pa fund", q?nka m? i r?nd? se fundi i tmerrsh?m n? thell?sit? e Otrantos, do t? thot? t? marr?sh p?rsip?r detyr?n e kasnecit q? lajm?ron shqiptar?t, ta braktisin k?t? vend, "tmerr pa fund". Ta braktisin mund?sisht, deri n? lumin Shkumbin, ku edhe aty ngopen plot?sisht orekset e shovenist?ve grek, padron?ve t? llojit t? k?tyre kasnec?ve antishqiptar?. A ka q?n? ndonj?her? Shqip?ria nj? "tmerr pa fund"? As edhe nj?her? jo! As n? koh?n e tmerrshme t? komunizmit, as n? koh?n e qeverisjes s? PD-s?, nuk do t? kishte fare kuptim kjo lehje, as n? koh?n e sotme t? pushtetit t? socialist?ve t? konvertuar. Tmerret, si ?do fenomen tjet?r e kan? me doemos nj? fund. P?r armiqt? e Kombit ton? dhe klysh?t e tyre shqipt?r?, sa koh? q? Shqip?ria do t? jet? e fort?, ?sht? m? se normale ta quajn?, "tmerr pa fund". P?r shqiptar?t e v?rtet?, Shqip?ria p?r asnj? rast nuk mund t? jet? nj? tmerr, aq m? tep?r, i pa fund! Por p?r fat t? keq duhet th?n?; shum? shqiptar? u verbuan nga drita e fort? e liris?, e pa m?suar prej 50 vjet?sh p?r syt? e tyre, u deh?n nga avujt marramend?s t? saj, sepse logjika e tyre rezultoi e pa aft? p?r ta administruar mir? at?. P?r rrjedhoj?, u krijua bindja se pa ndonj? pun?, n? dark? mund t? ngrysesh fukara, nd?rsa n? m?ngjes, mund t? ngriheshe nga shtrati milioner! Por pa nj? ngarkes? t? mbushur me pun? t? ndershme, anija e jet?s b?het lod?r e ?far?do ere. N? shtratin e k?saj logjike t? gabuar p?r t?u pasuruar, lind?n fajdet dhe kamata. Libri i shenjt?, Kur?ani na m?son: "... Zoti ka lejuar shitblerjen, por ka ndaluar kamat?n... " (El Bekare; 275). Si kudo edhe n? Shqip?ri, fajdet lind?n n? "materrnitetin" e dembelit, u rrit?n n?n kujdesin e nj? grupi mashtruesish dhe vdesin kur fajdexhiu i fundit t?rhiqet prej k?saj aventure. Fajdet pra, n? rastin ton?, qen? pjes? e strategjis? komuniste p?r triumfin e rebelimit t? armatosur, n?n hund?n e Sali Berish?s... N? "epok?n e art? t? fajdeve", qyteti i Vlor?s ishte qyteti m? i pasur, fal? pozicionit gjeografik tep?r t? volitsh?m, p?r t? b?r? treg?ti t? lejuar e t? ndaluar, nga toka dhe nga deti. Qytetar?t e Vlor?s, ashtu si shum? qytetar? t? tjer?, kishin burgosur me dashjen e tyre, miliona dollar?, n? "burgun e fajdeve", shuma k?to m? t? m?dha se e t? gjith? qytetar?ve t? tjer? t? marr? s? bashku. T? gjith? llojet e parave, t? past?rta e t? pista, i gllab?roi makina gjigande e fajdeve, n? k?mbim t? nj? mandati ogurzi. Nuk ?sht? aspak e moralshme ta quash vendin t?nd "tmerr pa fund", kur me shum? leht?si e br?nda nj? kohe mjaft t? shkurt?r, pasurohesh e vullnetarisht, depoziton miliona dollar? n? mekanizmin e fajdes, p?r t?u gdhir? t? nes?rmen super milioner. Jo t? gjith? shqiptar?t u b?n? fajdexhinj, nj? pjes?s s? mir? t? tyre u hyri n? gjak instinkti i pasurimit me ?do mjet dhe rend?n me ?do ?mim pas tij, duke p?rjashtuar ?do logjik? tjet?r. Arkitekt?t e rebelimit t? armatosur komunist arriit?n ta shfryt?zojn? me mjesht?ri, tragjedin? e fajdeve, regjizor? t? s? cilave ishin ata vet?. Me mjesht?rin? q? i karakterizon, mboll?n n? popull nj? urrejtje t? t?rbuar ndaj shtetit demokratik. Krijuan pa vones? bandat me bandit? t? jasht?m e t? brendsh?m, ushtruan terror n? popull, fituan para me grabitje dhe me trafik droge e klandestin?sh, duke i detyruar qytetar?t t? largohen sa m? shpejt nga ky "tmerr pa fund". Mor?n pushtetin me an?n e k?tij rebelimi t? armatosur dhe tashti po k?rkojn? t? eleminojn? me radh? t? gjith? ata q? t? mashtruar nga propaganda e tyre komuniste, bashk?punuan, duke i sjell? n? pushtet, si dhe t? gjith? ata q? mendojn? ndryshe. Dhe tashti, pa turp e pa moral, vendosin n? varret e t? g?njyerve, t? mashtruarve, bashk?qytetar?ve t? tyre, epitafe fyese p?r ta dhe p?r atdheun e tyre: "Ik?t nga nj? tmerr pa fund". Po t? ishte Shqip?ria "tmerr pa fund", t? par?t q? do ta braktisnin, do t? ishin pik?risht "K?ta", pasardh?sit e "Atyre". M? dometh?n?s do t? ishte epitafi, n? rast se do t? nevojitej me t? v?rtet? nj? i till?: "Ju mashtruan t? braktisni Atdheun, duke ju nisur drejt nj? fundi t? tmerrsh?m". Botuar n? "Rim?k?mbja", prill 1998 Promovim "N? kujtim t? brezave" T? nderuar pjes?marr?s! Duke q?n? pasardh?s i nj? familje t? vjet?r shkodrane, me tradita t?r?sisht muslimane e nacionaliste, do t? d?shiroja q? n? k?t? tubim t? bukur e tep?r t? vlefsh?m, q? ka p?r q?llim t? lidh? fort, brezat e musliman?ve q? shkuan, me ne q? po vazhdojm? rrug?n si dhe nipnis? q? presim t? vijn?, t?ju drejtohem me t? folmen e bukur shkodrane, por p?r fatin tim, regjimi antinjer?zor komunist m? ndau n? mosh?n fare t? njom? nga t? dashurit prind?rit e mij. Nga babai im, sheh Muhamet Shkodra, i biri i sheh Ahmet Shkodr?s. Me likuidimin e babait tim nga regjimi ateist, antikomb?tar komunist, m?u privua edhe mund?sia p?r t? folur gjuh?n e bukur t? qytetit tim. Por vet?m kaq. N? shpirtin tim mbet?n t? pac?nuara, besimi dhe obligimi n? rrug?n e Zotit, urrejtja p?r krimin dhe dashuria p?r jet?n, cil?si k?to q? kan? nd?rtuar n?p?r shekuj shpirtin e bukur t? shkodranit. Pas k?saj hyrjeje q? un? e pash? t? domosdoshme, mendimi i par? q? n? k?to momente pushtoi qenien time ?sht?: Nderim dhe respekt p?r pun?n e autor?ve t? librit "N? kujtim t? brezave", M?suesit t? Popullit zot?ri Faik Lulit, zot?ri Islam Dizdarit dhe Nexhmi Bushatit. Jan? pik?risht k?ta studiues t? nderuar q? me pun?n e tyre thyen konceptin koh? dhe hap?sir? e na bashkuan p?rmallsh?m n? k?t? sall? me t? dashurit e t? respektuarit prind?rit tan?, ata q? tashm? nuk jetojn? s? bashku me ne n? k?t? jet? tok?sore. ?sht? nj? nd?rmarrje e shk?lqyer kjo pun?, e vetme n? llojin e saj dhe me k?t? rast i uroj autor?ve t? nderuar: Suksese t? m?tejshme. Nj?koh?sisht mir?njohja nuk duhet t?ju mungoj? n? k?t? rast jo vet?m nga populli i Shkodr?s, por edhe nga Komuniteti Musliman Shqiptar n? t?r?si. N? librin "N? kujtim t? brezave" t? autor?ve Luli, Dizdari dhe Bushati, p?r t? cilin edhe jemi mbledhur sot, jan? marr? n? konsiderat? 40 dijetar? dhe hoxhalllar? shkodran?, por kjo nuk do t? thot? se Shkodra nuk ka patur t? tjer?. Dijetar? islam? dhe hoxhallar?, Shkodra ka patur dhe ka shum? q? padyshim, me kalimin e koh?s, puna dhe p?rkushtimi i tyre shpresojm? t? shikoj? drit?n e botimeve t? tjera. Historikisht sipas statistikave t? koh?s ?sht?, Shkodra ajo q? s? bashku me Prizrenin, pranuan Islamin n? shifra absolute t? popullsis?. Ky fakt nuk ?sht? nj? tregues i thjesht? q? duhet t? kaloj? pa u v?n? re. Shqiptar?t n? t?r?si, Shkodra apo Prizreni n? ve?anti, jo vet?m q? n? Islam gjet?n t? v?rtet?n dhe moralin e sh?ndosh? fetar q? duhet t? ket? njeriu, por me zgjuarsi politike konstatuan se Islami mbetej p?r shqiptar?t nj? aleat i sigurt? n? luft?n q? k?to treva, apo edhe shqiptar?t n? t?r?si, kan? qen? t? detyruar t? b?nin p?r ruajtjen e identitetit komb?tar, kundrejt asimilimit nga shovenizmi i t?rbuar grek dhe sllavo-malazez. Ishte nj? rast fatlum q? Zoti ua dha shqiptar?ve me dashamir?si, q? t? njihen e ta pranojn? Islamin. Duke pranuar Islamin, shqiptar?ve u jepej mund?sia p?r nj? p?rsosuri shpirt?rore dhe nga ana tjet?r, Islami ishte dhe ?sht? nj? balsam kund?r asimilimit komb?tar. Duke qen? t? vet?dijsh?m p?r r?nd?sin? e njohjes dhe t? p?rhapjes s? Islamit nd?r shqiptar?t, dijetar?t dhe hoxhallar?t n? p?rgjith?si, protagonist?t e vepr?s s? zot?rinjve Luli, Dizdari dhe Bushati n? ve?anti, kan? punuar m? devocion t? ve?ant? p?r edukimin shpirt?ror dhe atdhetar t? musliman?ve. Shkrimi im nuk ka p?r q?llim nj? studim t? mir?fillt? t? librit "N? kujtim t? brezave", q?llimi i k?tij shkrimi ?sht?, t?ju p?rcjell? konsiderat?n time autor?ve t? k?tij libri, pa harruar k?tu edhe t? ndjerin Hamdi Bushati, q? shkrimet dhe studimet q? i ka l?n? p?r historin? e Shkodr?s, jan? t? paz?v?nd?sueshme. Q?llimi i dyt? i shkrimit tim ?sht?, q? t?ju drejtohem pasardh?sve t? k?tyre figurave madhore n? Islam, bashk? me ta edhe t? gjith? musliman?ve t? kombit shqiptar kudo q? jan?: Puna dhe jeta, p?rkushtimi i k?tyre dijetar?ve dhe hoxhallar?ve n? rrug?n e Zotit dhe t? kombit, jo vet?m q? i ka lart?suar ata n? historin? ton?, por nga ana tjet?r nj? tangente drite dhe kryelart?sie arrin n? vij? t? drejt? edhe tek ne, pasardh?sve t? tyre. Por kjo nuk mjafton dhe as q? mund t? justifikoj? pasivitetin ton?, p?r t? vazhduar dhe p?r ta ?uar m? tej misionin e tyre. Ne personalisht jo vet?m duhet t? jemi musliman? dhe atdhetar? t? flakt?, por duhet t? ndikojm? pozitivisht n? familje, n? shoq?ri e kudo si pika referimi n? p?rkushtimin islam dhe atdhetar. Dhe kjo arrihet vet?m me pun? dhe p?rkushtim, me obligim konkret larg ?do indiferentizmi e m?ndjemadh?sie q? i shtrojn? rrug?n pasojave t? pariparueshme p?r fatet e Islamit dhe t? kombit ton?. Por mjerisht duhet th?n? se kemi akoma shum? p?r t? b?r?. Ne shpesh lavd?rohemi me pun?n e parardh?sve tan?, duke harruar n? k?t? m?nyr? se lavd?rimi m? i mir? ?sht? puna dhe p?rkushtimi jon? personal. Zot?rinj t? nderuar, ashtu si? thash? pak m? lart, p?rkushtimi n? Islam ?sht? personal. K?t? fakt e v?rteton m? s? miri puna dhe p?rkushtimi i zot?rinjve Faik Luli, Islam Dizdari dhe Nexhmi Bushati. N? k?t? det t? trazuar e plot dallg? t? politik?s shqiptare, ku ve?an?risht v?llez?rit tan? n? Kosov? po p?rjetojn? dit? dhune e terrori nga pushtuesit serb, libra si ky q? po promovojm? sot, "N? kujtim t? brezave", jan? m? se t? domosdosh?m p?r t? mbajtur lart nd?rgjegjen ton? fetare e komb?tare, identitetin ton? komb?tar n? p?rgjith?si. Ju faleminderit. Botuar n? "Drita e dijes", qershor 1998 Veprimtari Sida, nd?shkim hyjnor i degradimit moral Nga t? gjitha qeniet e gjalla, vet?m njeriu ka privilegjin prej Krijuesit, t? pajiset me ekuilibrin e cil?sive t? moralit. Kur vet? njer?zit b?hen shkak p?r ta prishur ekuilibrin, i Plotfuqishmi nd?rhyn p?r ta mbajtur n? nivele t? pranueshme k?t? domosdoshm?ri njer?zore. Shoqata "Islamic Relief" me Qendr?n e saj Kulturore Islame n? Shkod?r s? bashku me Shoqat?n e Intelektual?ve Shqiptar? "Kultura Islame" Dega Shkod?r, p?r dy dit? me radh?, me 22 dhe 23 Qershor 1998 organizuan n? ambientet e k?saj qendre kulturore veprimtarin? me tem?n: "Sida ? s?mundje e rrezikshme dhe problem shoq?ror." N? k?t? veprimtari me mjaft interes merrnin pjes?, Myftiu i Shkodr?s, zot?ri Haxhi Faik Hoxha, Kryetari i Bashkis? s? qytetit, zot?ri Bahri Bori?i, Drejtori i Q?ndr?s Kulturore Islamike, zot?ri Said El Hamdi, Kryetari i shoqat?s s? Intelektual? Shqiptar? "Kultura Islame" dega Shkod?r dhe "M?sues i Popullit", zot?ri Faik Luli, Drejtori i Medreses s? Shkodr?s, zot?ri Islam Dizdari, p?rfaq?sues nga Klubi Kulturor "Drita", nga Organizata e Gruas Islame, nga Rinia Islame etj. Pasi zot?ri Faik Luli n? fjal?n e hapjes fal?nderoi pjes?marr?sit, fjal?n ia dha drejtorit t? Qendr?s Kulturore Islame, zot?ri Said El Hamdi, i cili me nj? p?rsh?ndetje t? shkurt?r evidencoi r?nd?sin? q? marrin k?to aktivitete sot, ku rinia m? shum? se kurr? ka nevoj? p?r nj? moral t? lart? islam, p?r t? p?rballuar k?t? imoralitet q? fatkeq?sisht ka shp?rthyer n? k?t? fund shekulli, "dig?n" e moralit njer?zor. D?shmi p?r k?t? ?sht? sot prania n? p?rmasa shqet?suese e drog?s, prostitucionit dhe s?mundja e shekullit SIDA. Zot?ri Faik Hoxha n? fjal?n e tij me tem?n "Feja islame p?r higjien?n dhe sh?ndetin", vuri n? dukje mjaft mir? p?rpar?sit? e edukat?s islame n? luft? kund?r papast?rsis? morale dhe fizike t? njeriut, duke iu referuar m?simeve t? Kur?anit fam?lart? dhe haditheve t? l?na trash?gim nga Pejgamberi jon? i dashur Muhamedi a. s. U ndoq me mjaft interesim edhe fjala e mjekes zj. Drita Gera. Fjala e saj q? ishte edhe boshti i k?tij aktiviteti: "Historia dhe shfaqja e s?mundjes SIDA", duke qen? e shoq?ruar me nj? kompetenc? profesionale m?se t? admiruar, meritoi vler?simin dhe interesimin e auditorit. N? statistikat, tragjike mund t? themi, q? ne d?gjuam nga fjala e mbajtur nga zj. Gera t? b?n p?rshtypje fakti q? vende t? zhvilluar n? teknik?, teknologji e shkenca mjek?sore tep?r t? avancuara si? jan? Franca dhe Italia, mbajn? n? "kurrizin" e tyre faj?sin? e imoralitetit kolektiv q? shprehet n?p?rmjet p?rqindjes s? lart? (rreth 67%), t? p?rhapjes s? z?dh?n?ses s? k?tij imoraliteti, vdekjeprur?ses, SIDA! "Nuk ?sht? p?r t?u habitur q? n? vendet arabo-islamike kjo s?mundje ? theksoi zj. Gera, nuk ?sht? aspak nj? problem social". Ky tregues diferencial nuk mund t? jet? nj? rast?si per duhet t? t?rheq? v?mendjen e sociolog?ve dhe shkenc?tar?ve q? po studiojn? p?r t? krijuar ila?in aq t? d?sh?ruar kund?r Sid?s. Islami ?sht? nj? fe q? kujdeset n? m?nyr? normative p?r p?rsosurin? e njeriut n? m?nyr? t? barabart? n? t? dy aspektet e q?nies s? tij; n? at? shpirt?rore dhe n? at? fizike. Me fjal? t? tjera; nj? shpirt q? tenton p?rsosurin? n? Islam t? ?on patjet?r n? nd?rgjegjen e qet? njer?zore. Edhe n? dit?n e dyt? t? aktivitetit zj. Gera vazhdoi me kumtes?n: "Profilaksia kundra Sid?s". Si? theksuam edhe m? lart, mjekja foli me mjaft profesionaliz?m. N? mes t? tjerash, ajo theksoi se deri n? dit?n e sotme nuk ?sht? gjetur akoma ila?i p?r kurimin e saj. Zj. Gera pasi foli p?r m?nyrat e parandalimit t? s?mundjes (q? natyrisht ?sht? momenti m? kryesor i profilaksis?), ajo dha nj? tablo t? qart? e t? detajuar p?r profilaksin? e k?saj s?mundje t? rrezikshme. Por ne musliman?t e kemi t? qart? se ila?i p?r parandalimin dhe bllokimin e sid?s ?sht? prezent, por natyrisht ?sht? pak i "hidhur", duke qen? se ka t? b?j? me edukimin e q? k?rkon nj? moral t? ekuilibruar n? jet?n e p?rditshme. Meq?n?se kjo s?mundje e rrezikshme ka kontigjent t? saj rreth 40 milion? njer?z q? presin n? shtratin e vdekjes fundin e tyre t? palavdish?m, p?rse nuk merret n? konsiderat? "medikamenti" moral q? vjen nga bota islame, bot? e cila nuk paska probleme nga kjo s?mundje? Sida duke qen? nj? nd?shkim hyjnor i degradimit moral, ila?i i vet?m i saj duhet t? jet? patjet?r, sh?ndoshja e moralit t? s?mur? njer?zor, karakteristik? kjo ve?an?risht n? bot?n per?ndimore. Mesazhi q? na vjen nga vendet islame pa probleme t? sid?s, ?sht? m? se i qart?: Duke p?rsosur moralin islam, ?sht? nj? lloj si t? "zbraz?sh" trupin nga k?to s?mundje, e ta "mbush?sh" at? me sh?ndet e forc?... Zot?ri Adem Bala, Pedagog n? Medresen e Shkodr?s, n? fjal?n e tij: "Shkolla dhe rinia kundra sid?s", kishte punuar me seriozitet duke na paraqitur disa momente ku shkolla ka mund?si t? luaj? rolin e saj t? padiskutuesh?m p?r edukimin moral t? rinis?. Zot?ri Bala si pjes?tar i nj? stafi m?suesish q? p?rgatisin student? me njohuri islame, ndaloi edhe te roli par?sor q? ka Islami n? edukimin, jo vet?m t? rinis?, por tek t? gjitha moshat e tjera. Nga salla u drejtuan shum? pyetje t? cilat treguan interesimin e t? pranishm?ve. Nj?koh?sisht edhe p?rgjigjet q? zj. Gera u dha k?tyre pyetjeve treguan p?rgatitjen serioze dhe vler?simin e k?tij aktiviteti nga ana e saj. N? p?rfundim mund t? themi se kjo veprimtari u p?rshkua nga nj? frym? serioziteti, impenjimi si dhe nga kultura qytetare, karakteristik? kjo e qytetaris? shkodrane. Duke qen? n? k?to parametra, kjo veprimtari m?se e nevojshme, u mir?prit e u ndoq me mjaft interes nga t? gjith? t? pranishmit. N? m?nyr? t? ve?ant? duhet falenderuar shoqata "Islamic Relief" dhe q?ndra e saj Kulturore Islame n? Shkod?r e drejtuar nga zot?ri Said El Hamdi, shoqata e Intelektual?ve "Kultura Islame", zot?ri Faik Luli, zot?ri Faik Hoxha, zot?ri Islam Dizdari, Adem Bala, Hiqmet Bekteshi q? si gjithmon? duke qen? tep?r aktiv? japin nj? ndihmes? t? vyer p?r aktivitete t? larmishme n? qytetin ton?. Botuar n? "Drita e dijes", korrik 1998 Reagim Provokimet anti Islame gjithmon? do t? d?shtojn? "Qoft? e lavd?ruar nata e bekuar, n? t? cil?n Pejgamberit t? Zotit, iu shpall Kur?ani me p?rkryeshm?rin? e tij." Johan V. G?te N? gazet?n me munges? t? theksuar t? moralit komb?tar, "Koha Jon?", t? dat?s 23 gusht 1998, n? faqen 31 t? saj lexuam nj? artikull t? shkruar nga nj? kriptofrikacak me inicialet K. K. Autori i shkrimit K. K, ose shkurt 2K, i b?n jehon? publicistike deklaratave t? grekut Vasil Melo, deputet ky n? Parlamentin Shqiptar, q? n? k?t? rast ka nd?rruar rolet me priftin grek q? ka uzurpuar kish?n ortodokse shqiptare, mjek?rbardhin Janullatos. 2K-ja, ose bishti i Melos, me k?t? shkrim realizon edhe misionin e tij, p?r t? p?rfituar sadopak nga ato miliona dhrahmi q? grek?t zbraz?n n? Shqip?ri, ve?an?risht gjat? rebelimit t? armatosur komunist t? vitit q? lam? pas. Nj? shqiptar i ndersh?m, patriot dhe me besim te Zoti, pavar?sisht se n? cilin besim ?sht? praktikant, n? k?to dit? t? v?shtira q? po kalon Shqip?ria dhe kombi shqiptar n? p?rgjith?si, nuk duhet t?i lejoj? vetes provokime fetare, q? sjellin d?me t? pallogaritshme midis nesh. Jo vet?m q? nuk ka asnj? baz? reale deklarimi i Melos, p?r at? se n? Shqip?ri ka vet?m 50% musliman?, por jan? t? q?llimshme deklaratat e tij se "para sundimit turk Shqip?ria ishte e gjitha ortodokse" (!). Mir? musliman?t, po katolik?t ku i vendos logjika e s?mur? e Vasil Melos? Mund t? sjellim shifra e fakte p?r paganizmin shqiptar, p?r ardhjen e krisht?rimit dhe p?rqafimit si fe nga ana e shqiptar?ve. Po ashtu edhe p?r Islamin, p?r ardhjen dhe p?rqafimin e tij nga ana e shqipta?ve. Gjithashtu, mund t? ket? rastin t? m?soj? Vasilis se as krisht?rimi dhe as Islami nuk jan? fe me vendlindje shqiptare dhe se ndikimi i tyre n? shpirtrat e njer?zve, p?rcakton fare qart? edhe terrenin q? pushtojn? ato n? vet?dijen fetare t? nj? individi apo t? nj? populli n? t?r?si. N? rast se shqiptar?t braktis?n krisht?rimin, di?ka patjet?r nuk shkonte mir? n? nd?rgjegjen e tyre. Ashtu si? mund t? themi, n? rast se shumica d?rrmuese e shqiptar?ve q? p?rqafuan Islamin, do t? ndodheshin p?rball? nj? reaksioni shpirt?ror e moral me fen? e re, ata normalisht fare leht? mund t? divorcoheshin edhe me t?. Kushtet politike e historike i kan? b?r? shqiptar?t q? fen? ta zgjedhin me kujdes e ta vendosin n? sh?rbim t? kombit t? tyre. Mund t? themi se ky akt ishte i vetmi ndoshta, q? ?sht? zgjedhur me pjekuri politike n? sh?rbim t? kombit kund?r infeksionit greko-serb t? asimilimit. N?p?rmjet 2K-s?, Vasilis deklaron se "shqiptar?t jan? realisht 50% musliman? dhe jo 70% si? ?sht? th?n? p?rgjithmon?". Pse gjith? ky shqet?sim i plakut Melo, p?r p?rqindjen e musliman?ve n? Shqip?ri? P?r t? ulur p?rqindjen reale, plaku Melo zbret nga shuma e p?rgjithshme sasin? numerike t? emigrant?ve shqiptar? q? p?r t? fituar buk?n e goj?s, jan? t? detyruar t?ju binden urdh?rave t? kish?s greke p?r t? nd?rruar fen? dhe emrin e tyre. Por gabohesh Melo. Morali i tyre ndryshon shum? nga ai i joti. Ata kan? qen?, jan? dhe do t? mbeten musliman?, sepse jan? shqiptar? dhe e kan? kuptuar fare mir? dhelp?rin? tuaj tradicionale ndaj shqiptar?ve. Ata e kan? trash?gim dhe amanet fen? e tyre si nj? fe me p?rsosuri shpirt?rore e materiale. Jo m? pak i r?nd?sish?m ?sht? edhe fakti tjet?r se duke qen? musliman? i b?jn? ball? m? mir? asimilimit aq t? lakmuesh?m serbo-grek, politik?n e t? cil?ve po e b?n edhe ti. Nuk ?sht? pa q?llim ky deklarim i joti kur nuk num?ron p?r shqiptar? edhe tre apo kat?r milion? t? tjer? q? s? bashku me trojet e tyre po jetojn? nat?n e gjat? e t? zez? t? pushtimit serbo-grek. Po t?i shtohet kjo shif?r asaj p?rqindjes t?nde q?llimkeqe, megjithat? shqiptar?t jan? mbi 90% musliman? dhe ty me siguri ky fakt t? b?n t? p?lcas?sh nga inati. Ti ankohesh se Islami nuk para i p?lqen Evrop?s. N? rast se Evrop? quhesh ti me Greqin?, at?her? keni plot?sisht t? drejt?. N? Evrop?n per?ndimore jetojn? rreth 16 milion? musliman? me identitetin e tyre fetar e komb?tar, nuk kan? frik? t? deklarojn? emrat e tyre, si? po ndodh me shqiptar?t n? Greqi. Ritet fetare po i kryejn? n? xhamit? nga m? t? bukurat n? bot? e q? jan? nd?rtuar n? qytete m? t? m?dha t? Anglis?, Gjermanis?, Italis?, Franc?s e gjetk?. Me sa po duket je ti Melo antievropian dhe nj? fundamentalist ortodoks i p?rkryer n? kuptimin e keq t? k?saj fjale. Ti nuk e njeh pothuajse fare historin? e fes? q? rast?sisht je n? t? dhe po rast?sisht mund t? divorcohesh prej saj. Nga t? gjitha qeniet e gjalla Zoti ka ve?uar njeriun p?r t?i dh?n? nj? dhurat? hyjnore, e kjo dhurat? ?sht? turpi. Turpi ?sht? "fabrika" ku njer?zit prodhojn? moralin e tyre. Kur t? mungon kjo "fabrik?", vet?m fizikisht mund t? kesh ngjashm?ri njer?zore... Melo, mos u merr me k?to pun?. Shqip?ria ?sht? e bukur me t? tri besimet, e duam shum? ne musliman?t, e duan katolik?t dhe ortodoks?t shqiptar?. Ti s? bashku me Janullatosin, po lodheni s? tep?rmi p?r t? na prishur k?t? harmoni fetare. Kuptohet tashme se ti Melo, nuk e honeps sot problemin kosovar dhe d?shiron skllav?rimin e m?tejsh?m t? saj, sepse natyrisht, ke frik?n e rritjes s? p?rqindjes s? musliman?ve. Ti Melo nxjerr helm t? fort? antishqiptar nga goja jote. E di ti se ?far? ?sht? shkruar n? shtyp p?r dy para disa koh?sh? Ja po t?i kujtoj un?: "V?rtet Volteri s?e ka njohur Melon?/ Por kjo nuk ka aspak r?nd?si,/ Fakti q? nj? epigram i kushton,/ Paska patur Melo? dhe n? koh?n e tij" "Nj? dit? atje n? fund t? nj? p?rroi,/ Nj? gjarp?r "Vasil Melon" na e kafshoi/ Se ?far? ndodhi a e gjeni dot me mend?/ Ishte gjarpri ai q? ngordhi p?rnj?mend". Ky p?rkushtim ?sht? i p?rshtatur enkas p?r ty, n? dit?t e rebelimit t? armatosur antikushtetues e antishqiptar. Por ti Melo nuk do ta kesh lexuar, se shtypin e djatht? nuk para e lexon, dhe ???sht? m? e r?nd?sishmja, ke qen? shum? i z?n? n? ato dit? t? zeza p?r Shqip?rin?. Kur shqiptar?t p?rqafuan Islamin shifrat e pranimit tregonin rreth 90% n? k?t? fe. Nj? pakic? e vog?l mbeti jasht? saj. A mund t? quhet kjo maxhoranc? tradh?tare pse zgjodhi pik?risht at? fe q? donte? Me k?to q?ndrime q? ti me disa t? tjer?, mbani kund?r Islamit neve na detyroni t?ju themi: Ju d?shironi me ?do ?mim q? musliman?t t? konvertohen n? ortodoks?, por kjo ?sht? nj? pun? q? nuk b?het as sot, as mot, as sa t? jet? jeta sepse nuk varet nga ju. N? rast se p?rs?ri k?mb?ngulni n? planet tuaja p?r nj? fetari n? Shqip?ri, ne ju k?shillojm?, q? pakica le t?i bashkohet shumic?s pa xhelozi. M? e p?rkryera do t? ishte q? njer?zit tan? t?i l?m? rehat n? shenjt?rin? e fes? s? tyre, por s?q?nka e th?n?, se si gjithmon? shenjtani nuk po na ndahet kollaj. N? pleq?ri ke filluar t? b?hesh i lumtur, por lumturia e ardhur me vones?, t? paska ?oroditur shpirtin dhe nuk t? lejon t? mallkosh fatin p?r k?t? vones? t? saj. Me fjal? t? tjera, nuk ndjehesh fatkeq se m? n? fund n? p?r?ndim t? jet?s t? erdhi lumturia, por nga ana tjet?r, nuk je plot?sisht as i lumtur, se ajo t? erdhi me t? v?rtet?, por me shum? vones? dhe me k?t? rast nuk t? lejon t? mallkosh as fatin t?nd. M? e mira do t? ishte q? n? k?t? thyerje t? madhe q? ka ndodhur n? shpirtin t?nd, sa t? merresh me pun? boshe m? mir? t? kesh parasysh nj? k?shill? t? G?tes: "Do t? ish mir?, t? pakt?n p?r dit?,/ Nj? k?ng? t? vog?l t? d?gjosh,/ Nj? vjersh? t? bukur t? lexosh,/ Nj? piktur? t? mir? t? shikosh,/ Dhe n? ?sht? e mundur t? b?het,/ NDONJ? FJAL? ME MEND T? THUASH. Botuar n? "Albania", tetor 1998 Reagim Nuk mund t? b?het polemik? fisnike me njer?zit pa fisnik?ri P?r t? shkruar k?t? artikull, u b? shkak p?rgjigjeja q? redaksia e gazet?s "Rim?k?mbja", kishte p?rgatitur t?ja d?rgonte nj? mikut dhe nj?koh?sisht, kolegut tim nga Shkodra. P?rgjigjja kishte t? b?nte me nj? shkrim q? miku im e kishte nisur p?r botim, pik?risht n? k?t? gazet?. I ndodhur rast?sisht n? redaksi, mora p?rsip?r q? k?t? p?rgjigje t? refuzimit t? botimit, ta marr me vete n? Shkod?r e t?ja p?rcillja kolegut. ?sht? fjala p?r shkrimin: "Eureka, eureka, deklaron Vasil Melua". N? fund t? tij artikulli ishte n?nshkruar me nj? pseudonim. (!) N? p?rgjigjen e redaksis? lexohet: "Nuk mund t? b?het polemik? fisnik?rie me Vasil Melon, aq m? tep?r anonim." Kjo p?rgjigje interesante e redaksis? ishte motivuar m? s? miri, nga nj? ndjenj? e theksuar fisnik?rie apo kortezie nj?koh?sisht, q? karakterizonte t?r?sin? e shkrimit t? tij. Pra ishte nj? reagim tep?r i but? kundrejt asaj q? meriton Melua dhe kall?pi i tij. Meqen?se edhe un? kam t? botuar te "Albania", e dat?s 28 gusht 1998, nj? shkrim ? reagim ndaj Vasil Melos, por pa ndonj? "fisnik?ri" t? ve?ant?, po i rikthehem edhe nj?her? k?saj teme. N? shkrimin tim, q? sapo p?rmenda, nuk jam kujdesur p?r t? evidencuar fisnik?ri apo kortezi, por vet?m kujdesin p?r t? mos i ngr?n? hakun, duke e gjykuar n? k?t? m?nyr? me drejt?si q?ndrimin e tij prej p?r?ar?si n?p?rmjet religjioneve fetare. Sepse drejt?sia ka brenda saj t? gjith? element?t e fisnik?ris? e t? p?rparimit. Gjithashtu n? fund t? shkrimit b?ra ritualin e zakonsh?m, n?nshkrova me emrin tim. S? fundi kuptoj se edhe "Albania", duke hequr disa pasazhe nga shkrimi q? m? botoi, e q? kishin p?r q?llim demaskimin e m?tejsh?m t? Melos, paska patur merak t? m? "fisnik?roj?" edhe mua, duke e l?ruar nga akuzat e mia, p?r?ar?sin Melo. Nd?rsa "RD"-ja as q? denjoi t? merrej me k?t? shkrim q? e kam nisur me faks p?r botim n? k?t? gazet?. Qenka e v?rtet? se fjal?t e bukura dhe fisnike nuk paskan kuptim, ve?an?risht n? dy raste; n? veshin e shurdh?r dhe n? at? t? atij q? nuk d?shiron t? d?gjoj?. P?r k?t? arsye, p?rgjigja e redaksis? s? gazet?s "Rim?k?mbja", m? b?ri nj? p?rshtypje t? ve?ant?, si nj? p?rgjigje tep?r kon?ize, me kuptim t? gj?r?, ndon?se e formuluar shkurt. Gazeta "Rim?k?mbja" me redaksin? e saj, ?sht? dalluar p?r pun?, p?rpjekje dhe luft? pa kompromis p?r ??shtjen komb?tare. Gazetat e tjera ndon?se t? m?dha, me t?r? kuptimin e fjal?s, vjedhin prej saj dhe i adoptojn? n? interes t? tyre analizat dhe q?ndrimet politike t? saj si konkluzione dhe q?ndrime politike t? tyre. Gazeta "Rim?k?mbja" me durim po u m?son shqiptar?ve q? ende nuk e kan? m?suar ABC-n? e nacionalizmit dhe me pun?n e saj po u ringjall n? zem?r dashurin? p?r kombin e tyre, ndon?se n? kushte tep?r t? v?shtira t? ndikimit serbo ? grek. "Rim?k?mbja" ?sht? gazet? q? ka nj? ideal t? past?r komb?tar ku m?sohet se fisnik?ria, paqja, marrdh?niet e drejta dhe korrekte vendosen vet?m n?p?rmjet ushtrimit t? drejt?sis?. ?sht? gazet? q? n? praktik?n e saj nuk i p?lqen shkrimet e firmosur nga anonim?, q? redaksia e konsideron; "t? hedh?sh gurin e t? fsheh?sh dor?n". ?sht? gjithashtu e vetmja gazet? ku gazetari g?zon t? drejt?n p?r t? shkruar lirsh?m mendimin e tij pa ?ensur?. K?t? konkluzion e bazoj n? eksperienc?n time pes? vje?are t? bashk?punimit me k?t? redaksi. ?sht? p?r t? ardhur keq q? gazeta serioze si "Albania", apo edhe "RD"-ja (gazetat e majta nuk i honeps dot, prandaj nuk i marr n? konsiderat?), ndon?se shkrimet kan? parametrat dhe nivel t? k?naqsh?m n? form? dhe p?rmbajtje, operohet n?p?rmjet "kasap?ve" pjes? "mishi" nga shkrimet q? mendojn? se mund t?ju prish? dh?mb?t shefave t? tyre q? rast?sisht mund t? ken? ndonj? defekt n? p?rtypjen e moralit t? politik?s. Un? n? shkrimin e fundit te "Albania" reagoj i shqet?suar p?r deklarimet q?llimkeqe, anti islame t? grekut Vasilis, e kall?pit t? tij, q? n? k?to koh? t? v?shtira, helmojn? unitetin komb?tar. Vasilis Melos s? bashku me priftin e zi me mjekrr?n e bardh?, armikun e t?rbuar t? Nolit dhe t? Autoqefalis? s? Kish?s Ortodokse Shqiptare, fort t? err?tin Janullatos, i jan? ngjitur politik?s shqiptare n? m?nyr? q? ta kontrollojn? e ta administrojn? q? asnj? veprim sado i vog?l t? mos rezultoj? kundra q?llimeve antishqiptare t? grek?ve. Edhe miku im, me eksperienc?n e madhe q? ka n? fush?n e gazetaris?, duhet ta kishte parasysh gjuh?n me t? cil?n mund t?i fliste k?tij politikani, sepse si? thot? nj? fjal? e urt?; "kur je n? mes t? ujq?rve, q? t? kuptohesh prej tyre, duhet patjet?r t? ul?rish!" E p?r fatin e keq tonin, k?ta ujq?r kan? q?n? e kan? mbetur konstant. Ata gjithmon? kan? shqyer pjes? nga trupi jon? dhe po vazhdojn? prap nj? gj? t? till? edhe sot si bie fjala n? Kosov?, t? ndihmuar nga pararoja e tyre pik?risht nga politikan?t shqiptar? q? u sh?rbejn? me devocion t? ve?ant?. E si mund t? flas?sh me gjuh?n e paqes me k?ta horra, q? jo m? larg se pranver?n e vitit t? kaluar e dogj?n, e shkat?rruan Shqip?rin?, derdh?n gjakun e pafajsh?m t? mijra shqiptar?ve p?r t? realizuar q?llimet e tyre t? mbrapshta. Mos t? habitemi nga fati i keq q? kemi patur gjithmon?. Mos t? habitemi nga ky fat q? po na shoq?ron edhe sot ku, si n? mesjet?n e kryq?zatave po digjen n? furr?n e druve v?llez?rit tan? n? Kosov? p?r t? shuar gradualisht rrac?n ton? n?p?rmjet spastrimeve etnike. Fajin e k?tyre tragjedive n? kurriz t? kombit, duhet t?i k?rkojm? edhe tek vetja jon?. Lufta me pushk? e lufta me pen?, ?sht? lufta totale q? mund t? b?j? nj? komb p?r t? siguruar vazhdim?sin? e tij. Kur ne nuk kemi kurajon t? luftojm? me arm?n e dijes si mund t? trim?rohemi e t? luftojm? me pushk?n e frikshme? Prandaj guximi qytetar p?r t? th?n? t? v?rtet?n, p?r t?i dal? zot vendit t?nd, ?sht? elementi i par? q? p?rcakton morali komb?tar. U ndjeva tep?r i shqet?suar ku n? nj? rast g?zimi familjar t? dit?ve t? fundit, nj? intelektuale e njohur e qytetit tim deklaron n? prezenc?n e shum? t? pranishm?ve se: "nacionalizmi po merr n? qaf? Kosov?n dhe Shqip?rin?". (!) Por shpejt u ngush?llova me faktin se Shqip?ria ka shqiptar?, madje m? t? shumt?t, ata q? luftojn? me kurajo, me trim?ri p?r t? drejt?n, p?r arsyen, si? ?sht? rasti i Sokol Mulosmanit me shok?t e tij q? jan? akuzuar padrejt?sisht nga pushteti i komunist?ve t? rinj, "p?r krime kund?r njer?zimit" (!). Pushteti i komunist?ve t? rinj si n? koh?n e et?rve t? tyre i rrasi padrejt?sisht n? burgun politik dhe tashti t? trembur nga uragani popullor i protestave p?r k?t? padrejt?si, po b?n ???sht? e mundur t?i liroj?. Por ka ndeshur n? nj? reagim t? fuqish?m t? Mulosmanit e shok?ve t? tij, t? cil?t nuk d?shirojn? t? dalin nga qelit? e err?ta t? burgut pa nj? pro?es t? rregullt gjyq?sor. N? k?t? m?nyr? duke sakrifikuar veten e tyre, ata i m?sojn? edhe t? tjer?t se lufta p?r drejt?sin? dhe p?r lirin? k?rkon nj? ?mim tep?r t? lart?. E solla k?t? shembull t? ve?ant?, p?r t? theksuar se, sa koh? do t? rrim? indiferent? e aq m? tep?r anonim?, ndaj s? keqes ajo do t? na pushtoj?, do t? na shtr?ngoj? fort n? fyt, duke nga nxjerr? shpirtin dhe trupi pa jet? i kombit do t? shqyhet cop? ? cop? nga hijenat. Kur popujt humbin guximin, kombet e tyre ndeshen me v?shtir?si t? m?dha. P?r t? mos harruar k?t? po citojm? edhe nj? her? k?tu G?ten: "Guximin ke humbur?/ Gjith?ka ke humbur./ T? jesh i bindur./ Do ishte m? mir?./ T? mos kishe lindur. Botuar n? "Rim?k?mbja", shtator 1998 Terrorizmi islamik, nj? iluzion n? kokat e terrorist?ve origjinal Kur m?u desh t? verifikoja n?se qeveria Nano 5 ?sht? t?r?sisht nj? kabinet jugor, m? rezultoi se nuk paskam gabuar. Menj?her? pas k?tij konstatimi mendova se shkaku themelor i diskretitimit dhe i d?shtimit t? saj qenka bash ky fakt mjaft dometh?n?s. Kjo qeveri pra, bleu n? Greqi nj? tullumbace, e fryu n? Serbi, e ngrit?n nga toka puthador?t e tyre shqiptar?, dhe e dini ?far? ndodhi me t?? Ajo u shp?rthiq keqas. U plasi n? duart e p?rgjakura. Presioni i shp?rthimit goditi r?nd? moralin presidencial dhe at? t? kabinetit qeveritar, sepse nuk e kishin menduar se mund t? p?lciste madje aq shpejt e t? r?ndonte plumb mbi pap?rgjegjshm?rin? e tyre politike. E mbush?n tullumbacen me "LHL"-n? e tyre aq t? p?rfolur, p?r t? asgj?suar n? k?t? m?nyr? "terrorizmin islamik"! Ne shqiptar?t q? banojm? n? Shqip?ri, e dim? fare mir? se k?tu nuk ka patur asnj?her? intoleranc? sado t? vog?l fetare e jo m? terroriz?m! E vetmja ngjarje tragjike q? b?ri buj? dhe la shije t? hidhur n? Shqip?ri, ishin trazirat e vitit t? kaluar. Por, a mund t? ishin ato nj? terroriz?m islamik p?r shkak se disa rebel? dhe komandant? t? k?tyre trazirave kishin vet?m emrin musliman?? Dikush me t? drejt? k?to trazira i quajti rebelim komunist i armatosur. Meqen?se ngjarje t? tjera t? dhimbshme terroriste nuk kan? ndodhur n? Shqip?ri, e termi terrorist islamik ka pushtuar faqet e shtypit t? p?rditsh?m t? majt?, mos ndoshta ?sht? fjala p?r rebelimin e vitit t? kaluar? Po t? jet? k?shtu, ato trazira nuk mund t? quhen terroriz?m islamik, p?r shkakun e thjesht?, si? tham? m? lart, se disa komandant? dhe ideator? t? tij komunist? e kan? emrin musliman? si: Sk?nder Gjinushi, Neritan Ceka, Arben Imami, Myrteza ?aushi, Arben Malaj, Luiza Hoxha, Bashkim Fino, Sabit Brokaj, Gramoz Ru?i, Marksist Hasani, Kastriot Islami, Albert Shyti, Gjolek Malaj, e shum? e shum? t? tjer? q? historia do t?i ruaj? n? skedat e turpit t? saj. P?r shkak se ky rebelim kishte n? administrat?n e tij njer?z me k?ta emra, nuk mundet askush kurrsesi q? ta em?rtoj? terroriz?m islamik. Kjo p?r faktin se nuk mund t? jesh musliman dhe komunist n? t? nj?jt?n koh?, k?to dy formacione e p?rjashtojn? nj?ri-tjetrin. P?r komunizmin "feja ?sht? opium p?r popullin". Nd?rsa feja nga ana e saj k?rkon t? p?rsos? jet?n shpirt?rore t? individit, nd?rkoh? q? komunizmi e zhvesh nga vlerat morale at? duke th?n? se "komunizmi ?sht? truri dhe zemra e popullit". N? m?nyr? t? ve?ant?, feja islame nuk bazohet n? p?rcjelljen e saj n? form?n e nj? stafete n? breza, aq m? tep?r vet?m n?p?rmjet emrave, por n? obligimin personal t? ?do individi. Emrat n? Islam nuk luajn? ndonj? rol t? ve?ant?. Prandaj komandant?t e rebelimit t? vitit q? shkoi, p?r dy arsye q? p?rmend?m, nuk mund t? quhen terrorist? islamik?. Varianti i dyt?: Tragjedia shqiptare e vitit t? kaluar a mund t? quhet rebelim komunist i armatosur? Le t? shohim. T? rr?zosh nj? qeveri demokratike me an? t? dhun?s, ?sht? tipar kryesor i ligjeve komuniste. T? rr?zosh qeverit? demokratike me mjete antidemokratike, ?sht? tipar kryesor i ligjeve komuniste. T? rr?zosh qeverin? demokratike me mjete antidemokratike, ?sht? tipar i ligjeve antikushtetuese, q? realizohen t? frym?zuar nga regjime komuniste. T? jesh indiferent ndaj ??shtjes komb?tare, do t? thot? t? jesh internacionalist. Internacionalizmi ?sht? n? themel t? politik?s komuniste. E t? gjitha k?to q? tham?, kur realizohen nga komunist? t? djesh?m e t? sot?m, et?r e bij, rreth partis? s? tyre, do t? thot? t? realizosh rebelimin komunist me dhun?. Kjo skem? u realizua me p?rpik?ri nga komunist?t n?n hund?n e shtetit demokratik. Si? doli nga arsyetimi, komunist?t, n?p?rmjet rebelimit t? armatosur, e dogj?n dhe e shkat?rruan Shqip?rin? p?r t? marr? pushtetin me dhun?. N? Shqip?ri, me popullsi mbi 70 p?rqind muslimane, nuk ka patur asnj?her? ndonj? shenj? sado t? vog?l t? terrorizmit islamik. Fundamentalizmi dhe terrorizmi i kan? rr?nj?t e thella nga Mesjeta e qelive t? errta t? murg?ris? ortodokse, q? jan? edhe materniteti nga ku lindi komunizmi. Islami, si nj? fe me shumic? t? theksuar t? besimtar?ve shqiptar?, ka patur dhe ka nj? detyr? par?sore n? drejtim t? harmonis? fetare. Nga pozita e m? t? madhit, atij i takon t? shp?rndaj? toleranc? n? mes t? besimeve, por asnj?her? n? kurriz t? drejt?sis?. K?t? detyr?, Islami, n? Shqip?ri, e ka realizuar dhe po e realizon n? m?nyr? shembullore, shpesh duke d?mtuar edhe veten e tij. At?her?, ku ?sht? fundametanliz?m islamik, ku e ka terrenin e tij n? Shqip?ri? Lind pyetja, mos ndoshta ashtu si "rast?sisht" qeveria rezulton jugore, p?r t? realizuar m? leht? q?llimet shoviniste t? ortodoksis? greke ndaj shqiptar?ve, n?p?rmjet mekanizmit artificial t? terrorizmit islamik? N? Shqip?ri, fondamentalizmi dhe terrorizmi islamik ka vet?m nj? seli, n? kokat e qeveris? s? Jugut, t? Nanos dhe t? sahanl?pir?sve t? tij. Islami mb?shtetet mbi drejt?sin?, vet?m drejt?sia prodhon paqen dhe n? asnj? rast paqja nuk prodhon drejt?si. Paqja ?sht? nj? element politik, nd?rsa drejt?sia ?sht? nj? element hyjnor. Jan? rryma t? caktuara politike apo fetare q? insistojn? t? vendoset paqja pa vendosur m? p?rpara drejt?sin?. Prej k?tu lindin kontradiktat me Islamin, q? nuk e pranon p?rpara drejt?sis?, vellon mashtruese t? paqes. Shtetet per?ndimore akuzojn? pa t? drejt? se atentatet e b?ra koh?t e fundit n? Kenia dhe n? Tanzani jan? vep?r e terrorizmit islamik. Prandaj Amerika dhe Klintoni, pa asnj? baz? reale t? fakteve, sulmojn? me raketa Sudanin dhe Afganistanin. Amerika ?sht? m?suar q? padrejt?sisht t? sulmoj? vende dhe popuj q? nuk i binden interesave t? tij. Megjithat?, asnj?her? nuk ?sht? guxuar q? k?to veprime t? quhen "terroriz?m amerikan". Ashtu si? nuk guxohet q? imoraliteti i presidentit t? tyre, Bill Klinton, t? em?rtohet se paku "terroriz?m seksual". Qeveritar?t tan?, me moralin e tyre t? dob?t, mos t? zbresin deri n? shkall?n e majmun?ris? e t? p?rs?risin si papagalli fjal?t "terroriz?m islamik". N? Shqip?ri, ky lloj terrorizmi nuk ekziston n? asnj? form? tjet?r, por vet?m n? form?n e nj? tullumbaceje t? shp?rthiqur n? duart e politikan?ve, e pushtetar?ve t? sot?m antishqiptar? q? i polli "mitra" e p?rgjakur e rebelimit t? armatosur komunist, t? vitit q? lam? pas. Botuar n? "Rim?k?mbja", shtator 1998 Korespondenc? Vet?m me besimin te All-llahu, me pushk?n p?r pen?, dhe me gjakun p?r boj?, kombi shqiptar mund t? firmos? lirin? I dashur dhe i nderuar v?lla Rexhep Morina. Nga Shkodra e vlerave dhe traditave muslimane dhe komb?tare, ju p?rsh?ndes. N?p?rmjet v?llait ton?, zot?ri Ferid Bedrollit q? erdhi k?tu n? Shkod?r muajin e kaluar, p?r t? sjell? ndihma p?r v?llez?rit kosovar?, m? ra n? dora revista tre mujore, fetare e kulturore "Thirrja Islame", nr. 14, 15 Korrik 1998, q? drejtohet prej zot?ris? tuaj. ?sht? hera e par? q? takohem me k?t? revist? e cila m? p?lqeu pa mas? p?r tematik?n e saj fetare e komb?tare, ushqim shpirt?ror ky p?r t? cilin kan? nevoj? jo vet?m v?llez?rit tan? n? Amerik? por edhe ne k?tu n? trojet tona, br?nda dhe jasht? kufijve artificial? t? 1913-t?s. Q? t? b?het realitet p?rshtypja se jetojm?, kushdo prej nesh sipas m?nyr?s s? tij, duhet t? jap? kontributin personal, duke v?n? n? l?vizje apo n? pun? gjymtyr?t dhe mendjen, n? m?nyr? t? ve?ant? p?r Islamin dhe kombin. SI gjithmon?, duhet falenderuar All-llahu, q? sot ka Shqip?ri e q? sot ka shqiptar?, p?r arsyen themelore se Zoti vet? ia dhuroi shqiptar?ve Islamin edhe p?r mburoj? ndaj asimilimit komb?tar. M? shkakton nj? k?naq?si dhe prehje shpirt?rore puna dhe aktivizimi juaj n? rrug?n e Islamit dhe t? kombit, atje larg atdheut, n? Amerik?. Me sa pash? n? t? vetmin num?r t? revist?s suaj q? pata rastin t? kontaktoj, mund t? pohoj me k?naq?si se ju e keni kuptuar n? form?n m? t? p?lqyer se fatet e kombit shqiptar jan? t? lidhura ngusht? e n? m?nyr? t? pazgjithshme me islamin. Vet?m me besimin e All-llahut me pushk?n p?r pen? e me gjakun p?r boj?, kombi shqiptar mund t? firmos? lirin?. Jasht? k?saj lidhjeje, shqiptar?t mos t? shpresojn? se lirin? do t?ua sjell? dikush p?r dhurat?. ?do gj?send tjet?r mund t? jepet dhurat?, liria asnj?her? jo. Liria vet?m fitohet. Ajo ka vet?m nj? ?mim (dollari nuk hyn n? pun? n? k?t? rast), sepse liria blihet vet?m me ?mimin e gjakut. Kjo ?sht? arsyeja q? v?llez?rit tan? n? Kosov? po luftojn? t? blejn? lirin? e grabitur, vet?m m? ?mimin e gjakut. Si pasoj? e represionit t? pash?mbullt serb, shum? v?llez?r dhe motra kosovar?, t? pamundur p?r t? luftuar, jan? strehuar k?tu n? Shkod?r. Ata jan? rreth 5 mij? vet?. Shoiqata humanitare "Islamic Relief", me qend?r n? Tiran? dhe me deg?n e saj n? Shkod?r, po i trajton sistematikisht me ndihma t? ardhurit nga Kosova. Nj? ndihm? e konsiderueshme ka ardhur nga Staten Island / New York, prej Albanien Islamic Cultural Center. K?ta ndihmat e fundit erdh?n p?r t?u shp?rndar? edhe n? klubin ton? kulturor "Drita", q? e drejton teologu i mir?njohur, njokoh?sisht pedagogu i Medreses s? Shkodr?s, zot?ri Muhidin Ahmeti, nga Prizreni. Me k?t? rast pat?m k?naq?sin? t? njihemi e t? rrim? gjat? s? bashku edhe me zot?ri Ferid Bedrolli, q? Zoti ia shp?rbleft? me t? mira pun?n dhe p?rkushtimin e tij p?r t? ndihmuar nga af?r v?llez?rit kosovar?. Edhe ne, k?tu n? Shqip?ri, menduam se me sh?mbjen e diktatur?s s? Enver Hoxh?s, komunizmi vdiq dhe fitorja do t? ishte e jona. Por ne u g?zuam para kohe. Fitorja na buz?qeshi rrejsh?m, si nj? fem?r e p?rdal?. Komunist?t dhe bijt? e tyre e mor?n pushtetin n?p?rmjet zanatit t? vet?m t? tyre t? p?rgjaksh?m: rebelimit t? armatosur. Si pasoj? e ardhjes n? pushtet t? "k?tyre" pasardh?sve t? "atyre", m? shum? se kushdo sot n? p?rgjith?si po vritet, po burgoset e izolohet opozita, n? m?nyr? q? pas likuidimit t? saj, t? na kthejn? prapa n? err?sir?n komuniste. Problemi i Kosov?s p?r qeverin? e ish-komunist?ve q? sot jan? n? pushtet, ?sht? nj? problem i par?nd?sish?m. Shtypi i majt? dhe televizioni shtet?ror, shpeshher? sulmojn? me p?rralla e me imagjinata q?llimk?qia Islamin, duke e etiketuar at? p?r fundamentaliz?m islamik etj. K?to teori jan? pjes? e strategjis? serbe e greke, q? realizohet n?p?rmjet pushtetar?ve t? sot?m, p?r t? luftuar n? k?t? m?nyr? Islamin dhe n?p?rmjet tij t? varrosin ??shtjen e pazgjidhur shqiptare. Por duhet th?n? se edhe fatkeq?sit? kan? m?nyrat e tyre t? err?ta p?r t? rregulluar gj?rat. Konkretisht shqiptar?t duke u ndodhur para k?tyre situatave t? pak?ndshme, madje tragjike, forcojn? m? tep?r moralin e tyre fetar e komb?tar, vler?sojn? situat?n ku ndodhen, bashkohen dhe kund?rveprojn? si nj? trup i vet?m. Pas k?saj ?sht? e natyrshme q? fitorja do t? jet? e jona... Duke p?rfunduar k?t? mesazh, ju uroj suksese n? pun?n tuaj prej shqiptari, suksese gjithashtu revist?s tuaj aq t? bukur e t? nevojshme n? k?t? det plot dallg? t? politik?s s? pamoralshme antiislame e antishqiptare. G?zuar e p?r shum? mot g?zuar muajin e madhnuesh?m t? Ramazanit. Botuar n? "Thirrja islame", Nju Jork, janar 1999 Iftari, konkluzion i agj?rimit "O ju q? besuat, agj?rimi u ?sht? b?r? obligim sikurse q? ishte obligim edhe i atyre q? ishin para jush, k?shtu q? t? b?heni t? devotsh?m" (Kur?an 2 : 183) N? muajin e shenjt? dhe m?shir?madh t? Ramazanit, gj?nden edhe tridhjet? momente t? p?rditshme p?r agj?ruesin, momente k?to q? kulmojn? g?zim dhe k?naq?si pas nj? dite agj?rimi n? em?r t? Allahut xh. sh. K?to momente jan? pra Iftar?t e bekuar, ku musliman?t n? koh?n e caktuar, pasi i luten Allahut xh. sh. q? t?u pranoj? agj?rimin e asaj dite, e prishin at? duke u gjendur para sofr?s s? begat? q? m?shira e Allahut ia ka ofruar agj?ruesit p?r t? shuar me t? urin? ditore, t? cil?n ai e ka pranuar si obligim kur??anor. Pra, mund t? themi, se iftari ?sht? nj? dhurat? e Allahut xh. sh. vet?m p?r ata q? agjrojn?. Iftari nuk ?sht? dhe nuk mund t? konsiderohet si nj? nga tri vaktet e p?rditshme t? ushqimit, me t? cilin njer?zit p?rmbushin ciklin biologjik t? jet?s s? tyre. Ai nuk ?sht? vakt, p?r arsye se ?sht? jasht? tyre. Pra, nuk ?sht? as m?ngjesi, as dreka dhe as darka e ushqimit ton? t? p?rditsh?m, ai ?sht? nj? shp?rblim hyjnor q? Allahu xh. sh. ia dhuron vet?m agj?ruesit dhe q? nuk duhet t? spekulohet me t?. Fjala iftar ka kuptimin e vendimit p?r nd?rprerjen e agj?rimit. Po t? jet? k?shtu, ?far? vendimi mund t? marr?sh p?r nd?rprerjen e agj?rimit kur konkretisht nuk agj?ron? N? Kur?anin e madhnuesh?m thuhet p?r iftarin: "Hani e pini shijsh?m, ngase n? dit?t e kaluara ju e p?rgatit?t vet? k?t?." (Kur?an 69 : 24) Me k?t? duhet t? kuptojm? q? vet?m agj?rimi n? em?r t? Allahut meriton iftarin. Un? nuk di q? Profeti yn? i dashur Muhammedi a. s. n? praktik?n e tij profetike t? ket? shtruar iftar me ata q? nuk agj?ronin, e aq m? tep?r me jomusliman?t. Kush shtron dhe kush konsumon iftaret n? m?nyr? kolektive br?nda llojit t? agj?ruesve, ka shp?rblim t? ve?ant? nga Allahu xh. sh. dhe m?shira e Tij ?sht? e pakursyer. I par? n? k?t? v?shtrim edhe n? qytetin ton?, me rastin e muajit t? madhnuesh?m t? Ramazanit, jan? shtruar iftare nga shoqata dhe organizata t? ndryshme, nga Myftinia e Shkodr?s, nga "Islamic Relief" n?p?rmjet q?ndr?s kulturore "Daut Bori?i", nga Klubi Kulturor "Drita", nga shoqata e intelektual?ve "Kultura Islame", etj. Do t? d?shironim q? k?to iftare t? shtruara, megjith?se jan? tep?r t? dobish?m, mund?sisht t? jen? pak m? t? motivuar n? drejtim t? pjes?marrjes. Edhe Klubi Kulturor "Drita" me q?ndr?n e tij n? Shkod?r e me drejtor zot?ri Muhidin Ahmetin, n? muajin e shenjt? t? Ramazanit ka pasur nj? s?r? aktivitetesh me karakter kulturor dhe fetar. Krahas programeve n? televizionet private, gazet?s mujore t? saj "Drita e Dijes", botimeve dhe promovimeve t? nj? s?r? librash me karakter islam, n? k?t? muaj t? Ramazanit ka shtruar edhe disa iftare me besimtar? musliman? t? fushave dhe moshave t? ndryshme, si bie fjala me student?, me gra, me intelektual?, me v?llez?rit tan? t? ardhur nga Kosova. Pa dyshim q? n? k?to iftare jemi munduar t? ftojm? pik?risht ata musliman? t? cil?t kryejn? rregullisht obligimet q? rrjedhin nga ligj?sia islame, ve?an?risht xhematlinjt? dhe agj?ruesit. N? k?to dit? t? mrekullueshme t? Ramazanit, qyteti yn? ka nj? gjall?ri t? ve?ant?, n?p?r xhamit? ka nj? l?vizje jo t? zakonshme. Ato ndryshe nga dit?t e tjera, ve?an?risht pas iftarit, mbushen plot e p?rplot me besimtar? t? cil?t d?gjojn? ligj?rata t? bukura nga Myftia i Shkodr?s H. Faik Hoxha, nga pedagogu i Medreses zot?ri Muhidin Ahmeti i cili dallohet p?r logjik?n dhe thell?sin? e mendimit islam. Po k?shtu kemi patur rastin t? d?gjojm? ligj?rata edhe nga v?llez?rit e tjer? musliman? turq me origjin? shqiptare. Ve?an?risht ?sht? p?r t?u falenderuar v?llai jon? i ardhur nga Turqia, hafizi i Kur?anit zot?ri Nazimi q? udh?hoqi teravit? e muajit t? Ramazanit me kompetenc? e p?rkushtim t? lart?. Me z?rin e tij t? mrekulluesh?m, me p?rq?ndrimin dhe predispozicionin e tij, la mbresa t? pashlyeshme n? xhematin e xhamis? "Ebu Bek?r". Iftaret q? organizoi Klubi Kulturor "Drita", jo vet?m q? u mir?prit?n, por ato ishin interesante p?r nga forma e organizimit. Gjat? koh?s kur iftari na ftonte t? merrnim nga begatit? e tij dhe pas fjal?s s? rastit, zakonisht nga z. Faik Hoxha dhe Muhidin Ahmeti, nx?n?s t? medreses "Haxhi Sheh Shamia" me ilahi me k?ng? dhe recitime n? funksion t? muajit t? Ramazanit e gjall?ronin ambientin, duke e b?r? k?shtu tep?r t? komunikuesh?m. Pas programit festiv t? nx?n?sve t? Medreses, n?p?r t? gjitha iftaret q? shtroi Klubi yn?, vazhduam m? tej me konkurse me pyetje t? ndryshme p?r t? zgjeruar n? k?t? m?nyr? horizontin e dijeve p?r Islamin tek t? pranishmit. Gjithashtu fituesit e konkursit merrnin nga nj? ?mim simbolik. ?sht? interesant fakti se t? rinjt? jan? ata q? mbushin ambientet e aktiviteteve dhe obligimeve islame, m? shum? se moshat e tjera. Ata, t? rritur dhe t? formuar k?to vitet e fundit, pas sh?mbjes s? diktatur?s komuniste, q? ?sht? nj?koh?sisht, armike e t? gjitha feve, u ingranuan natyrsh?m n? Islam. N? radh? t? par?, te Islami ata gjet?n veten e tyre dhe s? dyti, n? k?t? m?nyr?, lidh?n at? vazhdim?si t? tradit?s familjare t? k?putur n? mes nga kanibal?t e kuq ateist?. Pas t? rinjve n? xhami apo n?p?r obligimet e tjera fetare, jan? t? pranish?m, madje me shum? devocion, mosha e tret?, ose e th?n? ndryshe, t? moshuarit, t? cil?t n? koh?n kur lejohej praktikimi i fes?, ata e mor?n k?t? edukat?, e ruajt?n t? fshehur, gjat? viteve t? tmerrshme t? pushtimit komunist, duke e vazhduar tashm?, atje ku ishin t? detyruar ta l?n?. Mosha e mesme ?sht? ajo q? u rrit n?n sundimin e ateist?ve, duke u izoluar totalisht nga feja dhe v?shtir?sia p?r obligim ?sht? m? prezente. Sidoqoft?, duke e konsideruar besimin si pjes? kryesore t? moralit individual apo kolektiv, t? gjith? duhet t?i kthejm? syt? e mendjet tona nga feja n? t? cil?n jemi praktikan?, sepse vet?m n? k?t? m?nyr? na jepet rasti q? t? p?rsosim moralin ton? fetar e komb?tar. Iftaret jan? nj? moment tep?r interesant n? jet?n e muslimanit q? agj?ron n? em?r t? All-llahut xh. sh. Prandaj k?to momente duhet t? shfryt?zohen p?r bashkimin, v?llaz?rimin e musliman?ve agj?rues. Kalimi i iftar?ve n? m?nyr? kolektive, n? bashk?sin? e agj?ruesve, merr nj? r?nd?si tejet t? ve?ant? sepse reflekton nj? sh?mbull t? gjall? t? unitetit dhe harmonis? s? besimtarit. Edhe musliman?t e tjer? q? nuk kan? arritur akoma t? ngrihen n? lart?sin? e shkall?s s? agj?rimit, q? ?sht? nj?koh?sisht nj? nga t? pes? shtyllat e obligimit hyjnor t? Islamit, ata me pun? individuale, me p?rkushtim Islam, dhe n? fund, me ndihm?n e All-llahut xh. sh. me siguri do t? mund ta arrijn? k?t? shkall? perfeksionimi t? p?rsosuris? shpirt?rore. Prandaj ?sht? e nevojshme q? ta kuptojm? mir? se, m? p?rpara duhet t? kryejm? obligimet n? Islam, pastaj t? pretendojm? p?r t? drejtat q? rrjedhin prej tyre. M? lejoni t? b?j nj? krahasim kuptimplot?: N? Bajramin pas muajit t? Ramazanit, bakllavan? m? t? madhe dhe m? t? mir?, i takon ta b?j?, s? paku moralisht, agj?ruesi i k?tij muaji t? shenjt?. Por shpesh ndodh ndryshe; marrim pjes? n?p?r obligime vet?m n? rastet kur ?sht? fjala p?r t? festuar duke ngr?n? e duke pir?, e kur ?sht? fjala p?r t? realizuar detyrimet q? k?rkojn? nj? far? sakrifice, i anashkalojn? ato. Sido q? t? jet?, rruga p?r nj? p?rsosuri shpirt?rore ?sht? gjithmon? e hapur n? k?t? jet?, mjafton q? ne t?i v?m? detyr? vetes p?r nj? lart?sim t? m?tejsh?m shpirt?ror, por gjithmon? duke menduar se shpejt mund ta l?m? k?t? bot?, ndofta q? nes?r... Botuar n? "Drita e dijes", janar 1999 Promovim Fjala e hapjes n? prezantimin e librit "N? rrug?n e ngush?llimit dhe t? shpres?s" T? nderuar zonja dhe zot?rinj, miq e dashamir? t? Klubit Kulturor "Drita", ja ku u mblodh?m p?rs?ri p?r t? prezantuar s? bashku, e t?i japim rrug? librit "N? rrug?n e ngush?llimit e t? shpres?s", q? botoi k?to dit? klubi yn?. Libri ka p?r autor boshnjakun Ismet U. Shehibrahimoviq, t? p?rkthyer n? shqip nga teologu dhe nj?koh?sisht drejtor i Klubit Kulturor "Drita", zot?ri Muhidin Ahmeti. N? nj? koh? relativisht t? shkurt?r klubi yn? krahas aktiviteteve t? tjera me karakter kulturor, ka botuar nj? seri librash q? mendojm? se kan? dh?n? edhe ata ndihmes?n e tyre n? drejtim t? njohjes s? Islamit si dhe pozicionin e tij tep?r t? domosdosh?m p?r edukimin fetar dhe komb?tar t? shqiptar?ve. Gjat? k?saj kohe kemi botuar k?to libra: "P?rmbledhje ligj?ratash fetare" me autor z. Muhidin Ahmetin, "Libri im i vog?l i hallallit dhe harramit", p?rkthyer nga z. Ethem Haliti, "Dhimbjet dhe turpi i Shqip?ris?" me autor z. Abdi Baleta, "Rreth p?rhapjes s? Islamit nd?r shqiptar?t", me kolektiv autor?sh, "Mrekullit? shkencore t? Kur?anit" me autor filozofin e d?gjuar Abdul Mexhid Ez-Zendani, p?rkthyer n? shqip nga teologu Ajni Sinani, dhe s? fundi libri p?r t? cilin jemi mbledhur sot, "N? rrug?n e ngush?llimit dhe t? shpres?s", si? tham? edhe m? lart, me autor Ismet U. Shehibrahimoviq dhe t? p?rkthyer nga z. Muhidin Ahmeti. Nj?koh?sisht vazhdojjm? t? botojm? gazet?n mujore "Drita e Dijes", organ i Klubit Kulturor "Drita", gazet? q? tashm? ka fituar suksessh?m qytetarin? shkodrane dhe m? tej, duke p?rfunduar n? k?t? m?nyr? n? disa shtete t? Evrop?s si dhe n? Amerik?. Libri q? ne sot po i japim rrug? n?p?rmjet analiz?s dhe vler?simeve q? do t? dalin nga fjala e pjes?marr?sve n? k?t? prezantim, ka vlera t? jasht?zakonshme njoh?se, sepse kap nj? k?ndv?shtrim dhe arsyetim tep?r delikat p?r trajtes?, si? ?sht? ajo e shpirtit dhe e jet?s n? tok? dhe pas vdekjes tok?sore, q? ?sht? nj?koh?sisht edhe dilema kryesore e shum? njer?zve q? jan? n? rrug?n fillestare p?r nj? p?rsosuri t? m?tejshme t? njohurive n? Islam. Sot n? k?t? prezantim nuk kam marr? p?rsip?r t? b?j nj? analiz? t? holl?sishme t? k?tij libri kaq t? r?nd?sish?m n? jet?n e besimtar?ve. Kjo analiz? do t? realizohet nga ju t? nderuar pjes?marr?s. Dua t? shtoj k?tu se merita e p?rkthyesit n? k?t? rast nuk ?sht? vet?m aft?sia p?r t? p?rkthyer k?t? lib?r me vlera t? ve?anta gjuh?sore, por edhe faktin tep?r t? r?nd?sish?m se me aft?sin? e teologut q? e njeh mir? psikologjin? e besimtar?ve shkodran? dhe m? tej, ai e konsideron t? domosdoshme pranin? e k?tij libri n? duart e tyre. Le t? shpresojm? se me prezantimin sot, t? k?tij libri, me siguri t? pranishmit, me fjal?n e tyre do t?i rezervojn? vendin q? i takon n? literatur?n islame t? p?rkthyer n? shqip. Ju faleminderit! Shkod?r, m? 21. 02. 1999 Koha dhe njeriu Ne u mblodh?m k?tu rast?sisht, Dhe kujtuam vitet q? shkuan, Me optimiz?m, natyrisht, Se vite kemi p?r t? jetuar. Frel?shuar?s Koh? i themi, Ne q? jetojm? br?nda saj, Vler?simin p?r t? do ta kemi Vet?m, hapin t? lutem m? ngadal?. Fluturojn? vitet porsi era, Duke na l?n? rrudha n? ball?, T? gjitha ato kan? aq vlera, Sa ??ka bota p?rvoj?n e saj. T? shqet?suar nuk jemi, natyrisht, P?r vitet q? rrodh?n nga pas, Se nuk jemi ne p?rjet?sisht, T? vetmit t? dashurit e saj. T? tjer? do t? vijn? pas nesh, Banor? t? sht?pis? me qera, Cilido q? ?sht? mes nesh, Mos t?i duket ky fund hata. Nj? tjet?r jet? do t? kemi, Q? shpesh e shikojm? n? ?nd?rr, Banor? t? saj do t? jemi, T? past?r, t? bukur, si dh?nd?rr. Do t? jet? e plot? lumturia, N? bot?n tjet?r pas ringjalljes, Njer?zit e mir? si f?mia, Do t? mrekullohen pas shpalljes. Nj? tjet?r jet? m? flak? rrethuar, Do djeg? e do b?j? zhar, Aty kan? p?r t? banuar, T? ligjt?, njer?zit m?katar?. Kriminel?, hajdut? e kopuk?, Pabesimtar?, t? pandreqsh?m kudo, Do t? vuajn? p?r nj? cop? "buk?" Se vet? Zoti ata nuk i do. Te Zoti gjithmon? t? mb?shtetemi, Kur mir? apo keq vepruam, Ai ?sht? i Gjith?pushtetshmi, Vler?son ?do gj? q? punuam. Se Zoti ?sht? M?shir?madhi, Q? pun?t tona i vrojton Gabimin, ndonse t? parin, Pendimi, m?katin shkat?rron. Botuar n? "Drita e dijes", shkurt 1999 Reagim Kosova e kryq?zuar O Zot, n? k?to koh?ra tep?r t? v?shtira p?r vendin tim, m? plot?so, n? se ?sht? e mundur t? b?het, nj? nga d?shirat m? madhore t? jet?s time: T? lutem mos lind individ?, aq m? tep?r intelektual? q? dashurin? p?r kombin e tyre e kan? t? zhvilluar deri n? nivelin indiferent t? veshgjatit. Jepi aft?sin? Lutfi Dervishit q?, nga "hani perandorak Rogner" t? ket? mund?sit? e nevojshme p?r t? dalluar helmin e sheqerosur q? depozitojn? disa shqipfol?s n? kokat e tyre si shishe, e q? e shfryjn? kund?r rrac?s ton? edhe n?p?rmjet gazet?s "Albania". Amin. E m?rkur?, 19 maj 1999. N? faqen kat?r t? gazet?s "Albania", t? po k?saj dite, pat?m rastin t? lexojm? nj? shkrim t? shkurt?r t? piktorit Maks Velo. (Thon? se n? emrin e tij dikur piktori ka hequr padrejt?sisht nj? germ?, pik?risht germ?n e tret?, r-n?. K?t? veprim e ka realizuar s? bashku, si dhe me miratimin e t? lindurit vet?m p?r deputet, shokut Maks H.). Shkrimi i piktorit Maks Velo i kushtohet Kosov?s dhe titullohet: "Kosova e kryq?zuar, shenjtorja e njer?zimit". Shkrimi ?sht? i shoq?ruar me nj? skic?, bashk?si vijash t? shtremb?ra, q? realizohen mjaft mir? ve?an?risht nga dora e nj? t? dehuri dhe q? me t? drejt? quhet sot, art modern.(!) Ata q? punojn? p?r t? deformuar trupin dhe shpirtin njer?zor, pa dyshim q? n? dit?n e gjykimit, pisk do ta ken? pun?n. Skica ka p?r q?llim t? paraqes? nj? kryq, q? konsiderohet si simbol i m?shir?s kristiane, nd?rsa n? t?, t? kryq?zuar nj? person q? n?nkupton Kosov?n. M? vjen keq q? piktori p?rdor simbolik?n e fes? s? tij si nj? mjet q? merr lirin? dhe jet?n e t? tjer?ve! Sidoqoft?, ndoshta pa dashjen e autorit, n? k?t? skic? ka nj? t? v?rtet? t? madhe q? realizon n?p?rmjet simboleve, dometh?nien e ndeshjes n? mes t? serb?ve dhe shqiptar?ve. Shkrimi jo pa q?llim, e kthen koh?n 500 vjet prapa p?r t? theksuar edhe nj? her? luft?n q? b?ri populli shqiptar n?n drejtimin e Sk?nderbeut "p?r mbrojtjen e krisht?rimit" nga asimilimi Islam q? n? at? koh? p?rfaq?sohej nga Perandoria Osmane. Q? n? fillim autori flet me nj? neveri t? theksuar p?r turqit. Duke i quajtur, "hordhi barabare Osmane", pik?risht forc?n m? t? madhe, m? t? fuqishme, m? t? qytet?ruar e m? t? organizuar t? asaj kohe! Un? justifikoj vet?m grek?t q? t? ken? nj? armiq?si kaq t? theksuar p?r turqit e djesh?m dhe t? sot?m, por n? asnj? m?nyr? shqiptar?t. Hordhit? barbare e kan? t? pamundur t? krijojn? nj? perandori, e kjo p?r shum? arsye. M? posht? modernisti Velo arsyeton se "ai (Milloshevi?i B. Sh.) ktheu kahje dhe po sillet m? keq se sulltan Murati". M? posht? lexojm?: "K?t? radh? aleanca nuk ?sht? vet?m e ballkanasve kund?r sulltan Muratit, por e t?r? Evrop?s kund?r murtaj?s Milloshevi?". Piktori Ma?ks Velo me k?to kap?rcime qesharake politike dhe historike, mundohet me ?do m?nyr? t? mbuloj? thelbin e v?rtet? t? k?saj lufte, duke e centrifuguar deri n? mas?n e p?rgjegj?sis? t? nj? individi, si? ?sht? konkretisht krimineli Milloshevi?. Por tashm? dihet nga t? gjith? se lufta q? po b?n ai, e b?n n? em?r t? Serbis?, t? serb?ve dhe p?rkrah?sve t? tyre. E b?n n? p?rgjith?si n? em?r t? sllavo ? greko ? komunist?ve. Le t? dalim nga realiteti p?r dy sekonda dhe po pranojm? si t? mir?q?n? arsyetimin tep?r t? rreziksh?m t? Velos, se lufta e popullit shqiptar n?n drejtimin e Sk?nderbeut, ishte nj? luft? n? mbrojtje t? krisht?rimit; po, luftrat e pa drejta dhjet? vje?are n? Bosnj? e n? Kosov? q? po zhvillon Serbia, n?n drejtimin e Milloshevi?it, jan? apo nuk jan? luftra me karakter t? theksuar etniko ? fetar kund?r musliman?ve t? k?tyre trevave? K?t? fakt nuk mundet ta pranoj? fundamentalisti, n? kuptimin e keq t? k?saj fjale, Maks Velo. Si nj? plak i llastuar, por tep?r adoleshent n? arsyetim, Velo disidenti (disident me cilin mund t? jet? vall??) vazhdon shkrimin me bro?kulla t? k?saj natyre: "Ai (Milloshevi?i, B. Sh) e ktheu g?zimin nd?rplanetar n? mort".(!) Dometh?n?, sipas autorit, Kosova dhe kosovar?t paskan jetuar n? nj? g?zim e lumturi nd?rplanetare n? pushtimin serb t? Miloshevi?it! Qerrata i madh qenka ky Maksi! M? posht?, me shum? keqardhje deklarohet p?r nj? ndjenj? tep?r t? dhimbshme p?r popullin serb: "M? vjen keq p?r popullin serb. E them sinqerisht, sepse nuk ?sht? e leht? t? nxjerr?sh nj? djall t? till?. Dometh?n? populli serb, pjes? e t? cilit ?sht? edhe Slloboja, Arkani, Mlladi?i, "Karaxhi?i e shum? e shum? kriminel? t? tjer?, ka patur v?shtir?si t? m?dha, sakrifica t? shumt?, t? lind?, t? rrit? e t? edukoj? k?t? plejad? kriminel?sh, q? n? fund t? fundit, ata s? bashku kan? p?rfaq?suar, n? pun?n e tyre kriminale, interesat e shtetit e t? popullit serb. Maks Velo disidenti, n? at? shkrim t? shkurt?r p?r "Kosov?n e kryq?zuar", nuk harron t? derdh? edhe lot? krokodili. Me dashakeq?sin? q? e karakterizon, k?t? kozmopolit, pa dashur ai tradh?ton q?llimin, misionin me t? cilin ?sht? i ngarkuar, q? Shqip?ria t? mbetet edhe n? t? ardhmen, epiqendra e pasiguris? komb?tare, ashtu si n? vitet e "lumtur", 97-t? e k?tej. Ndryshe nga arti modern n? piktur?, autori na paraqitet tep?r i kuptuesh?m n? k?t? shkrim, t? shoq?ruar me nj? skic? ku Kosov?n e ka mb?rthyer n? m?nyr?n m? banale, n? kryqin, simboli i m?shir?s s? krishter?.(!) Autori n? shkrim flet p?r Kosov?n si p?r nj? vend q? jo vet?m ?sht? shum? larg Shqip?ris?, diku andej nga ana tjet?r e globit, q? asgj? nuk t? lidh me t? dhe as q? ia vlen t? flas?sh. Temperatura n? nd?rgjegjen komb?tare t? plakut t? llastuar, piktorit Maks, nuk mund ta kaloj? at? t? gjarprit. Q?llimisht kap?rcen padrejt?sit? dhe genocidin e ushtruar, luft?n e padrejt? e t? turpshme q? seb?t b?jn? ndaj nj? populli me etni dhe me fe t? ndryshme nga ata. As edhe nj? her?, plakushi i llastuar Maks, nuk e em?rton n? shkrimin e tij, popullin e Kosov?s si popull shqiptar i Kosov?s.(!) Ai i ndan ve?mas, shqiptar?t dhe kosovar?t. Njer?zit q? nuk i kushtojn? r?nd?si t? ve?ant?, origjin?s nga kan? ardhur n? k?t? bot?, jan? n? ?do rast, qytetar? t? bot?s, por q? gjithmon? ju mungon dinjiteti komb?tar. Botuar n? "Rim?k?mbja", qershor 1999 Pas leximit t? librit Shum? kush, duke p?rfshir? k?tu edhe disa musliman? t? pa formuar, kan? nj? mendim t? cek?t p?rsa i p?rket pozicionit t? Islamit tek individi. Ata mendojn? se vet?m hoxhallar?t dhe personat q? kan? mbaruar shkolla teologjike kan? t? drejt?n t? flasin n? em?r t? Islamit dhe po k?shtu, t? veprojn? n? em?r t? tij. Q? hoxhallar?t dhe dijetar?t islam?, duhet t? jen? m? t? p?rgatiturit dhe fjala e tyre, normalisht, duhet t? ket? autoritetin e nevojsh?m t? kompetencave q? rrjedhin nga studimet e tyre, ky fenomen pra, ?sht? m? se normal, por nga ana tjet?r, nuk mund t? frenoj? asnj? tjet?r musliman, q? t? futet n? gj?r?si dhe n? thell?si t? teoris? dhe praktik?s islame, t? nxjerr? konkluzione e t? realizoj? studime vetjake, aq m? tep?r, po t? kemi parasysh hadithin e Pejgamberit ton? a. s. q? na udh?zon t? jemi aktiv p?r ??shtjen islame, me dor?, me goj?, apo me zem?r, hadith i cituar n? fillim t? k?tij libri. Diferencimi i Islamit me fet? e tjera, lidhet edhe me mund?sin? q? ka ?do musliman t? mbaj? nj? apo m? shum? ligj?rata fetare, kur ?sht? fjala p?r t? evidencuar pun?n, profesionin apo p?rvoj?n e tij n? jet?. E par? kjo nga k?ndv?shtrimi i teoris? dhe i praktik?s islame, mund t? vendoset n? rolin e imamit p?r t? drejtuar namazet, p?r at? xhemat q? falet n? sht?pi apo diku tjet?r jasht? xhamis?. K?to praktika tregojn? m? s? miri se feja islame nuk ?sht? e ndar?, nj? pjes? p?r hierarkin? e teolog?ve, e pjesa tjet?r p?r besimtar?t e thjesht?. Pa dyshim q? hudbet (fjalimet) n? xhami duhet t? drejtohen nga teolog? e hoxhallar? potencial?, t? cil?t duhet patjet?r t? ken? ?far? t?i thon? xhematit heterogjen p?r nga kultura, e q? mund t? jen? me mij?ra. Lart?simi n? Islam, arrihet vet?m n?p?rmjet ngjitjes n? shkall?t e obligimit. Hoxhallar?t dhe dijetar?t, mbeten gjithmon? njer?z t? dashur, t? dijsh?m e tep?r t? nevojsh?m. Dijet e tyre t? fituara n?p?r shkolla i shp?ndajn? n? masat e gjera t? musliman?ve, me obligim e dashamir?si q? rrjedhin nga m?simet e Profetit ton? a. s. i cili na m?son se nuk mund t? jet? musliman i mir? ai q? dijet i "burgos" vet?m n? nd?rgjegjen e tij. Jemi n? k?to vite t? v?shtira p?r Shqip?rin?, ku p?r ta shkat?rruar at?, armiqt? e saj tradicional? t? mb?shtetur edhe nga disa shqipfol?s me komb?si shqiptare, kan? nd?rtuar strategjin? e tyre t? shkat?rrimit, q? konsiston pik?risht n? prishjen e ekuilibrave fetar? n? Shqip?ri. T? mohohet historia e 500 viteve t? fundit, ku br?nda saj, lindi, u rrit dhe po jeton shk?lqyesh?m Islami n? jet?n e njer?zve dhe shpirtin e 90% musliman?ve t? Kombit Shqiptar. I shqet?suar nga kjo situat? antiislame, e pash? t? arsyeshme q? edhe un?, si nj? intelektual musliman, i ardhur n? k?t? bot? nga nj? familje tradicionalisht muslimane, q? i ka dh?n? Islamit hoxhallar? dhe dijetar? t? shumt?, t? jap ndihmes?n time, n? mbrojtje t? Islamit dhe t? Kombit Shqiptar n? p?rgjith?si. Jam krenar p?r Kombin tim, q? si asnj? popull n? Evrop?, u njoh me Islamin, e vler?soi at? dhe e p?rqafoi p?rfundimisht, si nj? balsam i paz?v?nd?suesh?m i shpirtit t? tij, si dhe i mbijetes?s komb?tare. N? librin q? tashm? ?sht? n? duart tuaja, ju do t? kini lexuar, n? pjes?n m? t? madhe t? tij, replika ndaj atyre njer?zve q? me q?llim t? caktuar, me nj? keqdashje ndaj Islamit dhe kombit shqiptar n? t?r?si, vjellin vrerin e shpirtit t? tyre t? zi. Personazhet e shkrimeve n? k?t? lib?r, jan? persona publik? n? politik?n dhe n? jet?n shqiptare n? t?r?si. Ata jan?, piktori "disident" Maks Velo, q? morali i tij shoq?rohet gjithmon? nga nj? antipati dhe armiq?si n? kufijt? e marris?, me fen? Islame. Deputeti q? p?rfaq?son pakic?n greke n? Shqip?ri, Vasilis Melos, q? me m?nyr?n e tij "paq?sore", paraqet nj? tablo t? rreme n? lidhje me p?rqindjen e musliman?ve te shqiptar?t., atdhebraktisuri Nikoll?, q? n?p?rmjet k?rc?nimeve, u b?n thirrje shqiptar?ve, t? kthehen n? fen? e t? par?ve e ta braktisin Islamin. N? t? nj?jt?n gjat?si vale jan? edhe z?rat antishqiptar? t? Frrok ?upit, Ki?o Blushit, Neshat Tozajt, Neritan Cek?s etj. Edhe shtypi i majt? e ve?an?risht ai q? financohet nga serbogrek?t, kan? marr? p?rsip?r t? realizojn? nj? fushat? shpifjesh e t? sajojn? nga hi?i nj? fondamentaliz?m, q? u p?lqen ta quajn? "fundamentaliz?m islamik". (!) Ngush?llohemi me faktin se ?do popull, ka njer?z t? till?, ashtu si ato sht?pit? q? kan? bodrumet e tyre t? err?ta. N? shpirtin e k?tyre njer?zve, nuk ka asnj? rreze drite, nuk ka asnj? fije shprese; ata jetojn? gjithmon?, pa besim, pa shpres?, pa atdhe. Un? nuk do t? d?shiroja n? asnj? rrethan?, t? n?n?moja v?llain tim shqiptar, vet?m p?r faktin se ai ka nj? besim t? ndrysh?m nga un?, sepse besimi q? ai ka zgjedhur, ?sht? pjes? e pandar? e moralit t? tij. E drejta e p?rzgjedhjes ka lindur n? t? nj?jt?n dit? me njeriun. Zoti i gjithpushtetsh?m e lejoi njeriun t? p?rzgjedh?, e sipas veprimit t? tij ai do t? jap? llogari n? Dit?n e Gjykimit. Ne musliman?t, falenderojm? Zotin q? na udh?zoi t? p?rzgjedhim fen? e v?rtet?, Islamin. N? rrug?n ton? 1400 vje?are kemi patur v?shtir?si t? shumta por edhe suksese t? jasht?zakonshme. N? k?t? fund shekulli, besimtar?t musliman? jan? kudo n? bot?, n? nj? shif?r absolute e gjithmon? n? rritje, prej nj? miliard? e gjys?m musliman?. K?to shifra na rreshtojn? sot n? vendin e par? n? bot?. Por jam i detyruar t? p?rs?ris th?nien e nj? mendimtari t? njohur: "Xhuxhmaxhuxh?t nuk kan? gjithmon? mendim t? mir? p?r gjigand?t!" Autori Shkod?r, m? 10. 08. 1999 After the reading Many people including here some muslims not complete educated, have not a properly opinion concernig of the position of the Islam in the human being. They think that only the islamic preacher or others that had finished islamic studies have the right to speak in the name of Islam, as well as to act for it. The fact that the islamic erudit persons, must be very prepared and their speech, must have the right autority due to their studies, is a normal phenomena, but at the other hand, it cannot stop any other muslim, to penetrate deeply in the theoretical and practical islamic teachings, to conclude and to realize private studies, much more, if we remind the hadith of our Profet a.s, mentioned at the begining of this book, that leads us to be active in the islamic issue, with our hands, words and hearts. One of the differences between Islam and other religions is connected with the possibility of every muslim to give one or more islamic teachings, when he want to evidence his life job and his experience. In the practical and theoretical islamic point of view, he can assume the imam role for leading the salat, for those people who pray at home or other places outside the mosque. These practise shows better than any other thing that the islamic religion is not separated, into parts for the theologians klergyman, and parts for the simple belivers.There is no doubt that the hutbe (reports) in the mosques must be given by potential islamic theologians, that ought to say more things to thousand of cultural heterogeneous muslim belivers. High scale in Islam, vill be achieved only through mounting the obligation scales.The imam and the erudit muslims remain closed, knowledgful and too neccesary for us.Their knowledge earned through universities, are spread between muslims with obligation and kindness following the teaching of our Profet a.s. whom says that no one is a good muslim if their knowledge are "imprisoned" in their conscience.. We are living these difficult years for Albania, where to destroyed it, its traditional enemies supported by some albanians speakers with the albanian nationality, have build their destroying strategy, that consist precisely, in breaking the religious balance in Albania : to deny the last 500 years history, where in these years Islam was born and estabilished in the 90 % of albanian muslims life. Very worried from this antiislamic situation, I thought, personaly like a muslim intellectual, came on this world from a traditional muslim family, that has given to the Islam, many imam and islamic erudit persons, to give my contribution to protect Islam and the Albanian Nation in general. I?m proud of my Nation, that like no other countries in Europe, was faced with the Islam, appreciated and embraced it definitively, like an irreplaceable cure of his soul, and like a national survival. In the book that is already in your hands, you had the possibility to read, in most part of them, some replications and reactions toward people that with bad manner against Islam and Albanian Nation, vomit bile from their black spirit. The characters in this book, are public persons in the albanian policy and albanian simple life.. They are the "disident" painter Maks Velo, that his morality is forever together with an antipathy and hostility like a madness, for Islamic religion. The deputy that rappresents the greek minority in Albania, Vasilis Melo, that with his "paceful" manner, presents a not real figure of albanian muslims percentage. The emigrant Nikolle, that through treatments, invite albanians to turn back in the ancient religion and to abandon Islam.. In the same wave length are the antialbanian voices of Frrok ?upi, Ki?o Blushi, Neshat Tozaj, Neritan Ceka ecc. The same happened with the left political press, particularly the one financed from the serbo - greeks, that have assumed to realize a defame campain and to invent from nothing the fundamentalism, that they like so much to call it; islamic fundamentalism (!) We console ourself with the fact that every nation, has persons like them, same as the old houses with their dark cellars. In their soul there is no hope and any ray of light, they forever live without belief, without hope and without homeland. I would never like in any case to underestimate my albanian brother, due to the fact that he belongs to a different religion from mine, because the faith that he has chosen, is unseparate part of his character. The right to chose was born with the human being. The Powerful God, allow the man to chose, and due to his deeds he will give his account in the Judgment Day . We muslims thank God that guide us to chose the real religion, the Islam. In our 1400 year way, we had many difficulties, but at the same time extraordinaty successes. At the end of this century, the muslim belivers are all over the world, in an absolute increasing cifer, componed by one and a half bilion of them. Theses figures align us today at the first place all over the world among several religions. I?m obligated to repeat the saying of an erudit person : "The dwarfs have never a good opinion for the giants". Shkod?r,10.08.1999 The autor --------------------------------- Do You Yahoo!? Talk to your friends online with Yahoo! Messenger. -------------- next part -------------- HTML attachment scrubbed and removed From olsi at rocketmail.com Mon Feb 14 23:04:15 2000 From: olsi at rocketmail.com (Olsi) Date: Mon, 14 Feb 2000 20:04:15 -0800 (PST) Subject: [Alb-Islam] PËRHAPJA E ISLAMIT (nga Sami Frasheri) Message-ID: <20000215040415.2136.qmail@web2901.mail.yahoo.com> SAMI FRASH?RI P?RHAPJA E ISLAMIT Shkup, 1415/1994 Biblioteka Historia Titulli i origjinalit: HIMMETUL-HIMAM FI NESHRIL-ISLAM (P?rpjekja e heronjve n? p?rhapjen e Islamit) Botuar nga: Mihrani, Stamboll, 1302 h. P?rktheu nga gj. Arabe Miftar Ajdini SAMI FRASH?RI P?RHAPJA E ISLAMIT P?RHAPJA E ISLAMIT HYRJE N? em?r t? All-llahut, t? Gjith?m?shirshmit, M?shir?plotit! Fal?nderimi i qoft? All-llahut xh.sh. i cili ka th?n?: "Te Zoti fe (e v?rteta dhe e pranuar) ?sht? vet?m Islami" (Kur'ani, III:19), p?rsh?ndetja, paqja e shp?timi (i All-llahut) qofshin mbi zot?riun ton? Muhammedin, njeriun m? t? mir?, mbi familjen dhe shok?t e tij t? spikatur dhe mbi ata q? i udh?hoq?n musliman?t pas tyre; halif?t, udh?heq?sit dhe dijetar?t e m?dhenj, t? cil?t fen? e Zotit e soll?n n? viset e bot?s dhe i p?rhap?n dritat e saj me shpat? e pen?, e k?shtu u largua err?sira e mosbesimit nga popujt; posa??risht mbi at? q? tash ?sht? udh?heq?s i besimtar?ve (emiri-l-mu'minin) dhe mbrojt?s i tyre n? Per?ndim dhe n? Lindje. Lumturia e tij ende vazhdon pand?rprer?, halifi i koh?s, krenaria e osmanlinjve, sulltani Abdu-l-Hamid Hani, i biri i sulltan Abdu-l-Mexhid Hanit. O Zot, ruaje se ai ?sht? ndihm? e Islamit n? ?do gjendje dhe koh?, e Ti (o All-llah) je fatprur?s dhe t? k?rkojm? ndihm?! Robi i ngrat? i nevojsh?m p?r m?shir?n e All-llahut t? tij t? fuqish?m, Shemsudin SAMI FRASH?RI thot?: P?rse e shkrova n? gjuh?n arabe? Pasi q? gjuha arabe ?sht? gjuh? e p?rgjithshme p?r t? gjith? musliman?t dhe gjuh? e p?rbashk?t shkencore midis dijetar?ve unik, pata d?shir? q? k?t? traktat t? shkurt?r ta shkruaj n? k?t? gjuh?, p?rkund?r p?rvoj?s sime t? vog?l n? te, p?r arsye t? shoq?rimit tim me gjuh?n turke. Andaj k?rkoj ndjes? nga lexuesit e ndersh?m p?r gabimet e ndodhura dhe eventualisht p?r ndonj? l?shim me harres?, sepse un? nuk kam synuar demonstrimin e dituris? e as shfaqjen e aft?sive, por q?llimi im ?sht? q? dobia e saj t? jet? e p?rgjithshme, p?r t? gjith? v?llez?rit ton? t? fes?. Dije, All-llahu t? shp?toft?, se n? k?t? traktat hulumtohet m?nyra e p?rhapjes s? Islamit n?p?r krahina, gjendja e popujve islam?, vendeve n? t? cilat popujt e tyre her?t e von? e pranuan Islamin, e dobia e saj ?sht? e qart?, kurse domosdoshm?ria p?r secilin besimtar ?sht? e dukshme. P?RHAPJA E ISLAMIT S'do mend se paraqitja e Islamit ka ndodhur tek arab?t, pasi q? i D?rguari yn? (paqja e shp?timi qoft? mbi te!), ka qen? arab dhe Kur'ani ?sht? shpallur n? gjuh?n arabe. Arab?t n? xhahilijet kan? qen? t? shtrir? n? fise t? shp?rndara pa unitet as pajtim nd?rmjet vete. Secili fis, fliste gjuh? t? ve?ant? dhe nd?rmjet tyre vazhdimisht zhvillohej luft? dhe grindje. Me paraqitjen e Islamit, u bashkuan t? gjith? dhe u b?n? nj? popull (ummet). Edhe Kur'ani zbriti n? gjuh?n e tyre m? t? rrjedhshme, duke i zhvler?suar t? tjerat. Islami mbeti i izoluar n? Siujdhes?n Arabe vet?m gjer n? hilafetin e Omer el-Hattabit, All-llahu qoft? i k?naqur me te! M? par?, arab?t u k?naq?n me shkret?tir?, tenda dhe deve. Nuk pat?n rast m? par? ta sundonin ndonj? popull apo vend. Pasi q? u bashkuan dhe u ndri?uan mendjet e tyre me m?simet e Islamit, u erdhi fuqi e re dhe entuziaz?m shpirt?ror, saq? iu duk e ngusht? Siujdhesa Arabe. Dol?n prej saj duke marr? Shamin, Irakun, Persin? dhe Horasanin e pastaj Egjiptin dhe Afrik?n. At?bot?, n? secilin nga k?t? vende, kishte kombe dhe popuj t? ndrysh?m si: sirian?t, kelt?t, persian?t, kopt?t dhe berber?t. T? gjitha k?to u asimiluan p?r nj? koh? t? shkurt?r, u b?n? arab? t? arabizuar, p?rve? banor?ve t? Persis? dhe Horasanit. Banor?t e k?tyre dy pjes?ve mbet?n persian?. Mir?po, pasi u islamizuan p?r gjuh? t? tyre letrare e mor?n gjuh?n arabe dhe filluan t? lexojn? e t? shkruajn? arabisht. ?lirimet dhe p?rhapja e Islamit, u vonuan p?r nj? koh? p?r shkak t? mospajtimeve q? ndodh?n nd?rmjet Aliut r.a. e Muaviut dhe tragjedis? n? Kerbela, gjersa ndodhi udh?timi n? Afrik?n Per?ndimore dhe u ?liruan vendet sot t? njohura me emrin Tunizia, Algjeria dhe Maroku nga ana e guvernator?ve t? shtetit Emevij M? von? Musa Ibn Nusajri dhe Tariku kaluan n? pjes?n evropiane duke e marr? Andaluzin?. Ajo ?sht? nj? pjes? e madhe q? i p?rfshin sot dy shtete: Spanj?n dhe Portugalin?. Asaj ia bashkangjit?n edhe gjysm?n e mbret?ris? franceze. I ?liruan edhe shumic?n e ujdhesave t? detit Romak si Qipron, Kret?n, Sicilin? e tjera. Vendet muslimane at?bot? po ashtu u zgjeruan edhe nga Lindja, k?shtu q? u ?lirua Transaksonia, Havarezmi, vendbanimet e turqve, tatar?ve dhe rrethi i Heratit, Kabulit, dhe Kelatit gjer te kufijt? e Indis? dhe Kin?s. Pastaj u paraqit sulltan Mahmud es-Sebuktegini, shkoi n? Indi, ku ia bashkon shteteve islame edhe shum? vende. Njer?zimi p?rfitoi nga ndalimi i rrethanave t? ?uditshme t? adeteve t? mosbesimit (kufrit) si ?sht? djegia e femrave t? gjalla me rastin e vdekjes s? burrave t? tyre. K?shtu u p?rfunduan ?lirimet muslimane t? qindvjet?shit t? par?. P?RHAPJA E ISLAMIT PAS QINDVJET?SHIT T? PAR? Pas r?nies s? Emivijve, hilafeti u nda n? dy pjes?: hilafeti i Lindjes apo shteti Abbasij dhe pushteti i Magrebit apo shteti Emevij, i cili u themelua n? Andaluzi. Musliman?t sundonin dhe qeverisnin t? pavarur n? t? gjitha vendet q? nga skaji i Lindjes gjer n? Skaj t? Per?ndimit, d.m.th. prej kufirit t? Kin?s dhe Transaksonis? gjer n? Oqeanin Atlantik dhe gjysm?n e Franc?s. Gjuha arabe ishte e p?rhapur n?p?r t? gjitha k?to vende t? cilat jan? af?r dy t? tretat e vendeve t? banuara, t? njohura q? nga lasht?sia. Musliman?t, pasi i mbaruan ?lirimet dhe pushtimet filluan t? merren me shkenc?, mjeshtri dhe prodhimtari. Ata nuk u kufizuan vet?m n? shkencat fetare si: n? tefsir, hadith, fikh e as n? shkencat letrare, po aft?sit? e tyre, po ashtu, i orientuan n? shkencat racionale duke ndjekur, k?shtu, th?nien: "K?rkoni diturin? qoft? edhe n? Kin?". (Hadith). Filluan t'i tubojn? veprat e mendimtar?ve grek?, indian? dhe persian? dhe t'i p?rkthejn? n? arabishte. U hap?n shkolla, akademi t? m?dha n? Bagdad, Egjipt, Buhar?, Kordob? dhe n? t? gjitha qendrat dhe metropolat. Student?t nga t? gjitha an?t ua m?synin k?tyre shkollave p?r t'i studiuar shkencat tradicionale dhe racionale. K?shtu q?, nga mesi i musliman?ve dol?n shkenc?tar? dhe filozof? t? cil?t kan? b?r? gar? me filozof?t e vjet?r grek?, madje i tejkalonin n? ?do art si: n? filozofi, n? medicin?, n? astronomi, n? shkencat matematikore dhe natyrore. ?sht? e njohur se numri i shkenc?tar?ve dhe i filozof?ve musliman? t? cil?t shkruan n? k?to arte dhe numri i veprave t? tyre as q? mund t? llogarit?n dhe t? numrohen n? k?t? traktat. Kurse shkenc?tar?t q? u mor?n me histori, me shkencat letrare, me fikh dhe me shkencat fetare, jan? aq shum? saq? nuk mund t? numrohen. E k?till? ishte gjendja e Islamit n? koh?n e dy qeverive apo Abasijve n? Lindje dhe Emevijve n? Per?ndim. Kjo gjendje zgjati rreth gjasht? shekuj. At?bot? shkencat, njohurit?, prodhimtarit?, tregtia dhe qytet?rimi ishin kryesisht n? pron?si t? Islamit dhe n? duar t? musliman?ve. DEKADENCA E MUSLIMAN?VE T? dy shtetet pastaj i kaploi dob?sia dhe rraskapitja. Te njer?zit e t? dy shteteve mbret?roi mospasja. Ata u sulmuan nga armiqt? pa besim, mongol?t nga Lindja dhe evropian?t nga Per?ndimi, t? cil?t shkat?rruan, prish?n, mbyt?n dhe dogj?n, saq? nga veprat e musliman?ve nuk mbeti ve?se pak. K?ta ishin popuj t? eg?r, barbar?, Ushtar?t e Xhinkiz Hanit derdh?n gjakun e burrave, grave dhe f?mij?ve musliman?, pa t? drejt? e pa arsye. Ata shkat?rruan ?do gj? q? gjet?n para tyre; zhduk?n ?do gj?: njer?zit, librat dhe shkollat. Sa u p?rket evropian?ve, at?her? ata ishin n? injoranc?n m? t? thell?. Ata ushqenin nj? fanatiz?m dhe urrejtje t? madhe ndaj musliman?ve. Ata nuk u k?naq?n me rr?zimin e shtetit t? musliman?ve n? Andaluzi, por fret?rit e tyre themeluan gjyqe dhe nxirrnin prej tyre djallin. Musliman?t q? nuk tregonin respekt ndaj tyre, filluan t'i gjykojn? me djegie. K?shtu, nj? shumic? e k?tyre t? gjor?ve u krishterizuan q? ta shp?tonin veten, mir?po ata (prap?seprap?) u dogj?n ose u mbyt?n me urdhrin e fret?rve (edhe) pasi u krishterizuan. N? t?r? Andaluzin?, nuk mbeti asnj? musliman. N? k?t? m?nyr? Islamit i humbi Andaluzia, Spanja, Portugalia, gjysma e Franc?s, Sicilia dhe gjysma e Italis?. Nuk u mjaftuan evropian?ve k?to krime tragjike, por u tubuan nga t? gjitha an?t e Evrop?s, n?n flamurin e Kryqit, dhe disa her? atakuan n? vendet islame. Mir?po ndon?se ia dol?n t'i d?bojn? musliman?t nga Evropa, ata nuk ia dol?n t? b?jn? asgj? n? trevat e Azis? dhe n? ato t? Afrik?s. Kjo, vepra e tyre, mbeti turp i madh q? do ta p?rkujtoj? historia gjer n? dit?n e kijametit. Sepse, kur musliman?t e ?liruan Andaluzin?, n? te vepruan mir?sisht, gjykuan me drejt?si e bamir?si. Kjo ?sht? d?shmi sipas d?shmimit t? historian?ve t? tyre. Sa i p?rket popullit mongol, ata kishin armiq?si t? ve?ant? ndaj musliman?ve, por gjakderdhja p?r ta ishte pun? shum? e leht? dhe k?naqeshin me te. Pasi pushuan nga pushtimi, e erdhi radha p?r qeverisje e udh?heqje, m?suan q? jan? t? paaft? p?r ta udh?hequr nj? popull m? t? ngritur se ata n? ?do pik?pamje, andaj me at? rast, ministrat dhe guvernator?t e tyre i zgjodh?n nga radh?t e musliman?ve. Shumica prej tyre e pranuan Islamin. Shum? prej tyre jan? p?rpjekur edhe n? p?rhapjen e Islamit nd?r viset e Indis?, vendet e tatar?ve dhe mongol?ve gjer n? Kin?. K?shtu, musliman?t i goditi nj? mjerim i madh nga ana e evropian?ve dhe mongol?ve. Po ashtu nga kjo, musliman?t edhe e trash?guan nj? humbje t? madhe q? shprehej n? dy segmente: nj?ri material dhe tjetri kulturor. Sa i p?rket d?mit material, ai ?sht? dalja e Andaluzis? dhe pjes?ve t? tjera t? Evrop?s nga duart e musliman?ve. Nd?rsa d?mi kulturor ?sht? zhdukja e shkencave, njohurive dhe krijimeve islame, sepse sulmet e t? pafeve dhe pushtimi i tokave islame nga ana e popujve barbar? zgjati nj? koh? t? gjat?. At?bot?, injoranca kishte kapluar ?do vend t? bot?s. Luft?rat vinin nj?ra pas tjetr?s dhe toka ishte b?r? brum? dheu e gjaku. Pra, u mbyt?n dijetar?t, u rr?nuan shkollat, u dogj?n librat; ?do njeri filloi t? merret me shpat? e luft?, u la shkenca dhe krijimi, shtetet i humb?n metropolat e tyre, e qytetet banor?t e tyre. K?shtu mbeten vendet porsi g?rmadha, kurse mbi to shihen vet?m eshtra. Vendet q? mbet?n n? dor? t? musliman?ve ishin t? ndara n? shtete t? vogla. N? ?do pjes? kishte guvernator? t? cil?t luftonin nj?ri tjetrin duke derdhur gjakun e v?llez?rve t? tyre. Kushdo q? i v?rejti musliman?t n? k?t? gjendje, ka menduar se Islami s? shpejti do t? zhduket, mir?po e v?rteta ngadh?njen dhe nuk humbet; edhe Dielli ndonj?her? mbulohet nga ret? por nuk zhduket kurr?. Ngadh?njyesit ndaj musliman?ve u b?n? t? ngadh?njyer nga Islami; edhe pse musliman?ve u dol?n nga dora disa vende n? Per?ndim si Andaluzia dhe Sicilia, ata fituan dyfish nga kjo n? Indi, n? Kin?, n? ujdhesat e Paq?sorit, n? vendet zezake n? Afrik?, n? tokat sllave gjer te ujdhesa e Krimes?. Sunduesit e selxhuk?ve, q? ishin nga turqit, e ?liruan shumic?n e tokave romake. PARAQITJA E SHTETIT OSMAN Mir?po, musliman?t n? k?t? koh? kishin nevoj? p?r nj? personalitet madh?shtor dhe t? fort? q? do t'i mbronte nga invadimi i armiqve dhe do t'i siguronte nga trazirat e brendshme. Kjo d?shir? u send?rtua me paraqitjen e shtetit Osman. Njer?zit e k?tij shteti shquheshin me trim?ri dhe konsekuenc? fetare, ishin ithtar? t? drejt?sis? dhe objektivitetit. Nuk b?nin krime as gjakderdhje pa arsye, si? pat?n vepruar shumica e qarqeve sunduese. Lodhjet e luft?s dhe v?shtir?sit? e rrug?s i p?rballuan vet?m p?r p?rhapjen e Islamit, p?r mbrojtjen e musliman?ve dhe madh?rimin e fjal?s s? All-llahut. Shpresa e tyre ishte e kulluar. Q?llimi i veprave t? tyre ishte fitimi i k?naq?sis? s? All-llahut, duke u sjellur dobi musliman?ve. Dhe, atyre u erdhi ndihma e All-llahut; i kaliti ata n? luft?ra, iu p?rvesh?n seriozisht pun?s e ixhtihaditdhe ?liruan BIzantin d.m.th. vendet e Anadollit n? ter?si, brenda nj? kohe t? shkurt?r e kaluan detin dhe shkel?n n? tok?n e Evrop?s. E ?liruan vendin e njohur t? Rumelis?. I pushtuan bullgar?t, serb?t dhe shqiptar?t. E mor?n shtetin grek. Pastaj e ?liruan Stambollin (qytet madh?shtor) dhe e b?n? kryeqytet t? sulltanatit t? tyre gjer m? tash. Gjithashtu, para Islamit u hap?n vende t? reja e t? gj?ra. Mir?po, mbret?rit? e vjetra ishin t? ndara n? shtete t? vogla t? paafta p?r mbrojtje, por t? afta p?r trazira e konflikte, andaj u ndie nevoja p?r shtetin Osman q? ta rishqyrtoj? gjendjen prej Evrop?s gjer n? Azi. Sulltan?t osmanlij i pushtuan p?r nj? koh? luftimet q? t'i bashkojn? vendet islame n?n flamurin e tyre. K?shtu q?, e mor?n Shamin dhe Irakun, pastaj, sulltan Selimi shkoi n? Egjipt dhe e pranoi emanetin e hilafetit nga dora e halifit i cili n'at? koh? nuk ishte i aft? p?r asgj? dhe nuk ishte halif p?rve? se me em?r. BASHKIMI I HILAFETIT DHE SULLTANATIT K?shtu u bashkuan hilafeti dhe sulltanati n? dor? t? atij i cili ?sht? i denj? p?r to. Ky i hapi Islamit rol t? ri. Sikur iu kthye roli fatlum t? cilin e pam? n? koh?n e Omer Ibni El-Hattabit dhe n? hilafetin e Emevijve dhe Abasijve. U g?zuan zemrat e musliman?ve dhe u arrit g?zimi pas d?shprimit. Pastaj shikimi s?rish u orientua n? drejtim t? Evrop?s. K?shtu u ?liruan tokat e Hungaris?, Transilvanis?, Besarabis? e t? tjera prej vendeve t? banuara. M? von? n?n patronazhin e shtetit Osman hyn? edhe principatat e Krimes?, Kabxhikut dhe principatat tjera tartare. Kur doli n? sken? admirali Hajrudin, i njohur me ofiqin "Barbaros", ua bashkoi teritoreve osmane shumic?n e viseve berbere si: Berka Tarablusi (tripoli per?ndimor), Tunizia dhe Algjeria. K?shtu shteti i theksuar krijoi nj? flot? t? fort? detare. Kjo forc? ishte e barabart? me forcat e tij tok?sore. Kjo ndodhi n? koh?n e Sulltan Sulejman Hanit, bir i Sulltan Selim Hanit.. N? at? koh? shteti Osman e pat arritur kulminacionin e vet. T? gjitha shtetet e Evrop?s ia kishin frik?n fuqis? s? tij. Nuk kishte asnj? shtet n? bot? q? barazohej me t? p?rkah forca, e as p?rkah shkenca e qytet?rimi, sepse n? at? koh? evropian?t ishin shum? larg nga qytet?rimi t? cilin e shohim sot te ta. VENDET ISLAME JASHT? SHTETIT OSMAN Sa u p?rket vendeve islame q? nuk i p?rfshinte shteti Osman, n? Afrik? ishin: Maroku ose Fesi, Merakeshi dhe vendet zezake si Sudani, Zanzibari e tjera. Kurse n? Azi ishin m? shum?, sepse Irani (d.mth. Persia, Horasnai dhe Iraku i axhem?ve), Afganistani (d.m.th. brigjet e Heratit, Kabuli, Kandahari dhe Kelati), vendet e Turanit ose Turkestanit d.m.th. Havarezmit, Transaksonis?, Hata's?, mbar? vendet e tartar?ve, India dhe Sindi nuk ishin n?n shtetin osman edhe pse ishin vende islame. P?rkund?r p?rpjekjeve t? disa sunduesve si Sulltan Selim Hani, shteti Osman nuk mundi t? zgjerohet n? Azin? Qendrore. Kur u forcuan dhe u rrit?n popujt e Evrop?s, n? vendet evropiane u paraqit?n shtete t? krishtera me forca t? m?dha. Nuk mund t? fshihej fakti se synimi i par? i t? krishter?ve ishte revanshimi dhe fitorja kund?r musliman?ve. Mir?po, nuk arrit?n m? shum? sesa t? marrin prap disa vende nga ato krishtere t? cilat i pat?n pushtuar m? par? musliman?t, si p.sh. Hungarin?, Besarabin? dhe Transilavnin?. Mir?po n? duart e t? krishter?ve ran? edhe Krimi dhe Kabxhiku n? Evrop? dhe Algjeria n? Afrik?. K?to dy mbret?ri ishin n?n patronatin e shtetit Osman, por jo edhe n?n administrimin e tij, andaj kjo le t? jet? m?sim p?r at? q? e pranon. P?RHAPJA E ISLAMIT VETVETIU Gjer k?tu ne d?shiruam t'i theksojm? ?lirimet islame dhe shtetet t? cilat u angazhuan n? p?rhapjen e fes? dhe n? mbrojtjen e musliman?ve. E p?rmend?m globalisht se si ?sht? p?rhapur feja e qart? n? vise t? ndryshme t? bot?s me pushtime. Mir?po, n? p?rhapjen e Islamit ?sht? me r?nd?si edhe nj? m?nyr? tjet?r. At? nuk e p?rmend?n historian?t, e ajo ?sht? p?rhapja e fes? vetvetiu pa pushtim, pa shpat? dhe pa ushtar?. Kjo edhe n?se nuk ?sht? m? e madhe se m?nyra e par? pothuaj ?sht? e barabart?. Sepse, sot shohim se t? gjith? afrikan?t edhe p?rtej meridianit ekuatorial dhe shumica e banor?ve t? ujdhesave paq?sore, pastaj shumica e kinez?ve e sidomos grek?t jan? musliman?. Ne e dijm? se k?to vende t? larg?ta nuk u pushtuan kurrnj?her? nga shteti islam. E ?sht? e qart? se banor?t e tyre e pranuan Islamin me vet?d?shir?, me frym?zim nga All-llahu i madh?rish?m apo se sugjerim nga ana e udh?p?rshkruesve dhe tregtar?ve. P?rhapja e Islamit me pushtime u nd?rpre q? nga sundimi i Sulltan Sulejmanit, nd?rsa p?rhapja e tij n? m?nyr?n e dyt?, sot po ndodh m? tep?r sesa m? par?. Ky ?sht? argument i qart? dhe d?shmi e prer? q? mbrojt?s i v?rtet? i Islamit ?sht? All-llahu i madh?ruar dhe shenjt?ria e t? D?rguarit t? Tij alejhisselam. All-llahu, krijon shkakun q? n? ?do koh? ta p?rhap? fen? nd?r rob?rit e Tij, e shkaku m? i suksessh?m p?r k?t? koh? ?sht? sugjerimi dhe komunikimi (telkin e teblig). Ai q? sot d?shiron t? b?j? xhihad, le t'i zgjedh? v?shtir?sit? e udh?timit dhe le t? udh?toj? n? vendet e larg?ta. Edhe n? k?t? xhihad, ka luft?tar? dhe shehid?, si? ishte rasti n? xhihadin me luft?. Sepse ai q? udh?ton n? vende t? larg?ta dhe n? vise t? panjohura nuk mund t? korr sukses leht? n? p?rhapjen e Islamit. Ai ?sht? luft?tar i p?rhapjes s? fes?. E n?se vdes i panjohur ose mbytet, at?her?, ky ?sht? d?shmor (shehid). N? t? dy rastet do t? jet? i lumtur n? dy bot?t dhe do t? ket? shp?rblim tek All-llahu. Xhihadi i k?till? ka ndodhur n? ?do koh?, e ndoshta po ndodh n? koh?n ton? m? tep?r se ?'ndodhi n? t? kaluar?n, sepse po shohim se feja jon? e qart? p?r ?do dit? po zgjerohet e po p?rhapet n? pjes?t e larg?ta t? kontinenteve t? Azis? dhe t? Afrik?s. Shpesh ndodh q? t? pranoj? Islamin nj? popull i t?r? p?r nj? dit?. Ka mjaft vende islame q? ende jan? t? panjohura p?r neve dhe p?r njer?zit e tjer?. Nga ana e evropian?ve jan? b?r? udh?time n? vende t? panjohura t? Afrik?s Jugore, n? Kin? dhe n? ujdhesat e Paq?sorit ku m? par? mendonin se banor?t e tyre jan? idhujtar? apo t? pafe. U ?udit?n pa mas? kur i gjet?n musliman?. Parashihet se Islami sot ?sht? i p?rhapur n? rruzullin tok?sor m? tep?r sesa q? mendojn? gjeograf?t e historian?t. Numri i musliman?ve n? bot? ?sht? m? i madh se sa q? e mendonin, sepse n? koh?n ton? Islami po p?rhapet pa forc? dhe pa luft? dhe shum? popuj ngrysen pabesimtar? e gdhihen musliman?. Kudo q? lindi drita e Islamit, e fshiu kufrin sikur bora q? shkrihet n?n ngroht?sin? e Diellit n? pranver?; dhe me te lul?zojn? tr?ndafilat e dituris?, mir?sis? dhe drejt?sis?. K?shtu u stolis?n qytetet dhe u pasuruan njer?zit t? zbukuruar me dekorin e njeriut t? p?rkryer q? ?sht? nj?ra nga komponentet e Islamit dhe nj? prej rezultateve t? besimit. Sheh nj? popull barbar, individ?t e t? cilit ishin t? zhveshur nga vlerat njer?zore; e hanin mishin e njeriut, jetonin si kafsh?t n?p?r shpella e gjungla, e mbytnin t? huajin dhe udh?tarin q? ta han?, b?nin prostitucion, e flijonin nderin e grave dhe vajzave t? tyre, nuk p?rpiqeshin e as nuk fitonin, por vidhnin dhe grabitnin. Ishin n? kulm t? ndyr?sis? saq? doemos, ai q? i shihte, i urrente dhe neveritej prej tyre. Pasi pranuan Islamin, ndryshuan. Ndryshoi mentaliteti i tyre. Tashm? i sheh duke jetuar n? nj? civilizim t? dekoruar me vlerat e mir?sis? dhe t? edukat?s, ata jan? t? ndersh?m dhe bujar?. Kujdesen p?r t? huajin dhe udh?tarin. E nderojn? musafirin. Ekzistenc?n e sigurojn? nga fitimi i tyre. B?jn? vepra t? mira dhe ruhen nga e keqja. Vendoset harmonia n? mesin e tyre. M?sojn? leximin e shkrimin. Merren me zeje e krijimtari. Zhduken nga mesi i tyre f?lliq?sirat e ndyr?sit? dhe jan? t? past?r, sa q? domosdo ai q? i sheh, do t'ia ket? lakmi gjendjes s? tyre. Kush i kishte par? ata para se ta pranojn? Islamin, patjet?r do t? mohonte se ata nuk jan? po ata q? i kishte par?. Ata, porsi t? ishin ngrysur kafsh?, e ishin g?dhir? njer?z! P?r All-llahun, kjo nuk ?sht? tjet?r ve?se nj? prej mu'xhizeve t? Islamit. D?SHMI P?R EP?RSIN? E ISLAMIT Nuk po e smadhojm? as hiperbolizojm? k?t? gjendje p?r t? konfirmuar lart?sin? e fes? son? t? qart?. Por, kjo ?sht? nj?mend?si t? cil?n nuk e mohojn? as pabesimtar?t. K?t? e pohoi ?donj?ri evropian i cili udh?toi n? ato vende t? larg?ta. Ja, ne k?tu po citojm? d?shmin? e nj? prej udh?tar?ve nga radh?t e shkenc?tar?ve anglez?, kur thot?: "V?rtet, Islami ?sht? feja e cila e pastron tok?n prej idhujve dhe idoleve. E ndalon flijimin e njeriut dhe ngr?nien e mishit t? tij. U garanton t? drejta femrave, e kufizon poligamin? n? nj? kufi t? ligjsh?m e t? arsyesh?m. I forcon lidhjet familjare. Robi dhe i rob?ruari b?het nj? prej an?tar?ve t? familjes, i hap atij shum? rrug? e dyer p?r shp?tim dhe liri. Moralin e p?rgjithsh?m e pastron me forc?n e themeleve t? tij si namazi, zekati nderimi i musafirit dhe siguria e udh?tarit. N? zemra mbjell drejt?si objektivitetet e sinqeritet. Parin? e m?son se kan? detyra sikurse populli. E themelon nd?rtimin e bashk?sis? n? baza t? forta e t? sh?ndosha. Tiranit i k?rc?nohet me hidh?rimin e All-llahut. I d?mtuari dhe i varf?ri vep?rmir? ngush?llohen me m?shir?n, shp?rblimin e Tij dhe me lumturin? n? bot?n tjet?r. K?to mir?si jan? nj? pjes? nga begatit? e shumta t? cilat gjithmon? e p?rcjellin Islamin me rastin e pushtimit t? popuje t? paqytet?ruar". Mund t? citojm? edhe shum? d?shmi t? shprehura nga evropian?t objektiv?, t? cil?t nuk kan? mundur ta fshehin t? v?rtet?n, meq? e pan? at? t? dukshme dhe e provuan n? udh?timet e tyre. Na mjafton p?rmendja e nj? traktati t? shkruar dhe t? publikuar nga nj?ri prej fret?rve anglez?, i cili ishte d?rguar n? Afrik? nga ana e Organizat?s s? themeluar n? Lond?r p?r p?rhapjen e krishterizmit. Ai banonte dhe udh?tonte rreth nj?zet vjet n? qytetet e Magrebit, q? gjenden pas ekuatorit, duke u orvatur p?r instruimin e fes? s? tij n? mesin e popujve zezak?. Pas k?tij mundi t? dhimbsh?m dhe p?rvoje t? gjat?, pasi q? e pa se popujt e k?tyre viseve nuk po e pranojn? krishterizmin, nd?rsa ata t? cil?t e pranonin, qoft? me vullnet apo me dhun?, paraqesin nj? grup shum? t? vog?l, nuk t?rhiqen nga barbarizmi i vjet?r, por b?hen m? zi se q? ishin, kurse Islami te ta po pranohet vullnetarisht dhe ata po i shnd?rron n? popuj t? shoq?ruesh?m dhe i edukon me nj? shpejt?si t? pamundshme. ??shtjen e kundroi n?n prizm?n e drejt?sis? dhe nj?mend?sis?. E shkroi letr?n e p?rmendur duke e shtruar n? te k?t? gjendje holl?sisht. Pastaj, i k?shillon evropian?t q? t? punojn? p?r p?rhapjen e Islamit nd?r popujt barbar?, n?se d?shirojn? nxjerrjen e tyre nga err?sira dhe inkuadrimin e tyre n? rrjedhat e kultur?s e t? qytet?rimit. Dhe thot? se, Islami ?sht? shkaku i vet?m i shp?timit t? vendeve t? larg?ta t? bot?s nga politeizmi, idhujtaria, flijimi i njeriut n? em?r t? idoleve, meq? krishterizmi nuk ?sht? i denj? p?r k?t? ??shtje. Kjo let?r ?sht? e njohur dhe askush nuk ka mundur ta mohoj? ate. Mir?po, porosia e saj mbeti e shurdh?r, sepse evropian?t nuk e d?shiruan nxjerrjen e popujve barbar? nga barbarizmi, por q?llimi i tyre ishte dominimi mbi ta dhe administrimi i shtetit t? tyre, aq m? tep?r, zhdukja e plot? e k?tyre t? mjer?ve, si? ka ndodhur n? Amerik? dhe si? po ngjet ?do dit? n? ujdhesat e Paq?sorit. Nuk fshihet se evropian?t kan? themeluar organizata t? ve?anta p?r p?rhapjen e fes? s? tyre n?p?r viset e larg?ta dhe kan? investuar mjete t? m?dha p?r k?t? q?llim. Shpeshher? i d?rgojn? anijet e tyre me ushtar? dhe arm? p?r furnizimin apo mbrojtjen e fret?rve t? d?rguar atje. Megjithate krishterizmi ?sht? duke u p?rhapur shum? pak. N? an?n tjet?r, Islami po zhvillohet dhe po p?rhapet vetvetiu n?p?r vendet e bot?s dhe an?tar?t e tij po shtohen dita-dit?s. Kjo ?sht? nga mir?sia e Zotit tim! Lavdi i qoft? Atij q? ka th?n?: "Erdh e v?rteta dhe u zhduk g?njeshtra..." (Kur'an, XIII: 81). Sikur t? punohej p?r p?rhapjen e Islamit si? po punohet p?r p?rhapjen e krishterizmit, Islami do t? ishte fe universale n? t? gjitha ujdhesat e Paq?sorit. N? koh?t e kaluara ?sht? b?r? mund i madh p?r p?rhapjen e Islamit n? Evrop?. K?t? u orvat?n ta b?jn? sunduesit e shtetit Osman n? Lindje, Timurlenku n? Veri, mir?po numri i musliman?ve n? k?t? pjes? ?sht? shum? i vog?l. Shumica e tyre kan? migruar aty gjat? ?lirimit. Prej evropian?ve m? s? shumti Islamin e pranuan shqiptar?t, dhe boshnjak?t t? cil?t fen? e v?rtet? e pranuan n?p?rmjet ?lirimtar?ve t? shtetit Osman. Ata (boshnjak?t) jan? patriot? t? p?rkryer, mir?po numri i tyre nuk e kalon nj? milion e gjysm?. Sa i p?rket k?saj n? koh?n ton?, p?rhapja e Islamit n? kontinentin e Evrop?s ?sht? shum? e v?shtir?, sepse banor?t e Evrop?s tash jan? t? ndar? n? dy grupe. Grupi i besimtar?ve dhe i jobesimtar?ve. Sa u p?rket besimtar?ve, ata jan? fanatik? n? krishteriz?m dhe kan? urrejtje t? madhe ndaj musliman?ve. Nd?r t? pafet?, dikush beson n? nj? Zot e nuk beson n? bot?n tjet?r dhe n? Shpalljen, dikush tjet?r e mohon All-llahun e madh?ruar; nd?rkaq t? gjith? jan? kompakt? se Islami ?sht? feja m? e drejt? dhe m? e mir?. Megjithat?, ata mendojn? se nuk jan? t? nevojsh?m p?r fe. P?r k?t? edhe tham? se p?rhapja e Islamit n? kontinentin e Evrop?s ?sht? e v?shtir?, madje edhe e pamundur. Hulumtuesit jan? pajtuar se feja e ardhm?ris? n? t? dy kontinentet, t? Azis? dhe t? Afrik?s, pastaj n? ujdhesat e Paq?sorit; do t? jet? vet?m Islami, kurse krishterizmi do t? jet? vet?m n? Evrop? dhe n? Amerik?. Disa udh?p?rshkrues nga shkenc?tar?t rus?, kan? p?rmendur se Kina e gjer? do t? shnd?rrohet n? vend musliman, e pas nj? apo dy shekujve nuk (do t?) mbetet asnj? grup i kinez?ve, numri i t? cil?ve arrin n? kat?rqind milion?, pa e pranuar Islamin. Sepse Islami atje po zhvillohet dita-dit?s dhe musliman?t konsideruesh?m po shtohen. Evropian?t po frik?sohen prej k?saj, sepse populli i Kin?s ndon?se p?r nga numri ?sht? m? i madh se ?do popull, madje numri i tyre e tejkalon numrin e p?rgjithsh?m t? popujve t? Evrop?s; ata jan? si barinj dhensh, sepse feja e tyre e tashme nuk ?sht? e p?rshtatshme p?r luft?, heroiz?m, apo p?r qytet?rim. N?se e pranojn? islamin dhe e ndjekin fen? q? i urdh?ron p?r luft?, i p?rg?zon shehid n?se vdesin p?r fen? dhe atdheun e tyre. Kush do t? mund t'i ndalte ata?! Gjithashtu n? Indi, ku qeveria angleze po i shfryt?zon t? gjitha mund?sit? q? t'i krishterizoj? banor?t e saj, gjer m? tash nuk i shkoi p?rdore ta krishterizoj? asnj? musliman. Sa u p?rket politeist?ve, n?se nj? b?het i krishter?, nj? mij? e pranojn? Islamin. Islami po zhvillohet n? Indi ashtu sikurse edhe n? Kin? dhe vendet e tjera, ndon?se qeveria e Indis? ?sht? e krishter?. Dije, Zoti t? nderoft?, se numri i politeist?ve n? bot? ?sht? m? i madh se ai i musliman?ve dhe i ithtar?ve t? Librit (ebrejt? dhe t? krishter?t s? bashku) kurse t? gjith? ata jan? t? gatsh?m ta pranojn? Islamin. N?se t? gjith? ata e pranojn? Islamin, ?sht? sikur at? ta pranoj? mbar? njer?zimi. Medoemos duhet t? zhduket politeizmi, e t? pastrohet toka prej pasojave t? k?qia t? tij si jan?: flijimi i njeriut, ngr?nia e mishit t? tij, shqyerja e grave kur u vdesin burrat dhe tradita t? tjera. Evropian?t pasi m?suan se politeist?t nuk e pranojn? krishterizmin nd?rmor?n zhdukjen e k?tyre t? mjer?ve s? bashku me fen? e tyre. I gjuajt?n dhe i mbyt?n sikurse kafsh?t. N? vendet e tyre t? zbraz?ta soll?n banor? nga Evropa (p?r t'i popullzuar ato), si? ndodhi kjo n? disa ujdhesa t? Pacifikut. Kjo, v?rtet ?sht? tirani e madhe! Nga ana tjet?r, musliman?t kurr? nuk e d?shiruan shtypjen e vendeve t? politeist?ve e as mbytjen e tyre, por synimi i tyre ishte p?rhapja e Islamit nd?rmjet tyre dhe zhdukja e politeizmit dhe jobesimit nd?r ta. Andaj te ta muslimani ?sht? i dashur, e i krishteri i urrejtur. Sikur t? themelonim organizata p?r p?rhapjen e fes? ton? t? qart? dhe t? shpenzonim mjete p?r k?t? q?llim, si? vepruan t? krishter?t, nuk do t? mbetej asnj? politeist n? bot? pa e pranuar Islamin dhe t? gjitha viset e Azis? dhe t? Afrik?s do t? ishin vende islame. Edhepse feja e All-llahut po p?rhapet pa p?rpjekje njer?zore, si? theksuam, megjithat?, meq? jemi t? obliguar me xhihad - mendoj se e kemi p?r detyr? q? t? kontribojm? n? k?t? drejtim p?r p?rhapjen e drit?s s? islamit n? pjes?t e bot?s, q? banor?t e saj t'i shp?tojm? nga err?sira e politeizmit dhe injoranc?s, madje, nga shkat?rrimi; sepse n?se ata do t? mbeteshin n? k?t? gjendje q? jan?, do t'i pushtonin evropian?t dhe do t'i shkat?rronin p?r t'ua uzurpuar vendet dhe pasurit? e tyre. Ata, ndon?se jan? injorant?, e kuptojn? k?t? realitet, andaj dhe jan? t? gatsh?m ta pranojn? Islamin n?se u b?het i mundsh?m komunikimi me ta dhe sugjerimi i tij. Sepse, ata e din? se n?se e pranojn? Islamin do t? shp?tojn? nga ky shkat?rrim, ngase t? krishter?t nuk mund t'u b?jn? asgj? musliman?ve. N?se p?rpiqemi, suksesi do t? jet? me ne, e n?se tregojm? mosp?rfillje, fatkeq?sia do t? bie mbi ne, sepse evropian?t nuk e l?n? pun?n pas dore, por japin ?do gj? prej vetes, posa??risht n? k?to vitet e fundit dhe besohet se nj? dit? do t'i mbyllin dyert t? cilat sot jan? t? hapura p?r zhvillimin dhe p?rhapjen e Islamit. UNITETI ND?RMJET MUSLIMAN?VE ?sht? e qart? se p?r ?do gj? ekzistojn? shkaqe, e kush d?shiron ta arrij? at?, duhet t'i plot?soj? shkaqet e saj. Shkaku m? i fuqish?m p?r k?t? q?llim ?sht? lidhshm?ria dhe p?rshtatshm?ria midis musliman?ve. Ne k?tu nuk aludojm? n? nj? bashkim politik, as doktrinar, sepse bashkimi politik ?sht? shum? i v?shtir?, kurse ai doktrinar i pamundsh?m; por me bashkim kemi p?r q?llim bashkimin fetar dhe t? sheriatit nd?rmjet musliman?ve. E kjo ?sht? detyr? p?r secilin musliman, i ?far?do m?simi q? t? jet? dhe ?far?do shteti t'i takoj?. Sikur t? krishter?t, t? cil?t jan? n?nshtetas t? shtetit islam, q? i ndjekin prij?sit e tyre n? ??shtjet e fes? s? tyre, po ashtu musliman?t t? cil?t jan? n?nshtetas t? shtetit t? krishter?, apo jan? n?n administrimin e ndonj?rit nga munduesit islam?, duhet q? n? ??shtjet e fes? t? ndjekin halifin e tyre legjitim, e ai ?sht?, pa m?dyshje, sulltani Osman. T? gjitha vendet muslimane duhet t? lidhin marr?dh?nie t? vazhdueshme dhe lidhje t? fuqishme me hilafetin sunnit. Kjo lidhje ?sht? lidhje ideore dhe fetare. P?r k?t? nuk ka arsye dikush t? b?j? probleme sepse Sheriati islam i urdh?ron musliman?t q? n? ??shtjet e fes? s? tyre t? veprojn? sipas urdhrit t? halifit t? tyre legjitim. Sikur t? afroheshin musliman?t n? k?t? ??shtje t? ndershme, do t? arrihej lidhja nd?rmjet t? gjith? popujve islam?. POPUJT ISLAM? DHE SHTETET E TYRE Patjet?r ne duhet t? b?jm? nj? v?shtrim p?r popujt e njohur islam? dhe ndarjen e tyre n? shtete islame a) Arab?t Dije, Zoti t? shp?rbleft?! - se populli m? i madh e m? madh?shtor islam jan? arab?t. N? mesin e tyre ?sht? paraqitur Islami, e pejgamberi (i D?rguari) ishte prej tyre, dhe ata g?zojn? nderin dhe respektin mbi t? gjith? popujt musliman?. Numri i banor?ve t? tyre ?sht? rreth gjasht?dhjet? milion?. Ata jan? t? shtrir? n? mbar? Siujdhes?n e Arabis? (d.m.th. Hixhazi, Jemeni, Hadramevti, Mesketi, Mexhdi dhe Bahrejni), n? Siri d.m.th. tokat e Shamit dhe t? Palestin?s, n? El-Xhezire, n? Irakun arab, Egjipt, Berka, Tripolin per?ndimor, Tunizi, Algjeri, Maroko (d.m.th. Fesi dhe Merakeshi) dhe n? Saharan? e madhe, gjer te vendet zazake. Gjuha e tyre ?sht? nj?. Ajo ?sht? gjuha m? e rrjedhshme dhe m? e bukur n? bot?. Rregullat e saj jan? t? p?rkufizuara. Librat q? ekzistojn? n? at? gjuh? jan? t? panum?rt. Arab?t e kan? nj? ve?ori t? rrall?. Ata e arabizojn? ?dokend q? e takojn? apo i takon. E asnj?her? askush nuk i b?n ata joarab?. P?r k?t? numri i tyre po shtohet dita-dit?s. Tashm? jan? arabizuar popuj t? krishter? nga Siran?t e Vjet?r e t? tjer? dhe ata e p?rdorin gjuh?n arabe dhe shkrimin arab n? t? gjitha ??shtjet e tyre t? k?aj bote dhe t? bot?s tjet?r, k?shtuq? n? let?rsin? arabe paraqitet seksioni "nasranijj" (i te krishter?ve). ?sht? ?udi se k?ta t? krishter? jan? ngritur m? tep?r se musliman?t n? shkenc? dhe njohuri. Duhet q? musliman?t t? b?jn? p?rpjekje dhe t? obligohen q? t'i tejkalojn? t? krishter?t n? diturit? e reja si? i tejkaluan n? retorik? e let?rsi, sepse gjuha arabe ?sht? gjuh? e Islamit. b) Turqit Populli m? i madh pas arab?ve jan? turqit. Numri i tyre ?sht? rreth nj?zetepes? milion?. Krahinat e banuara prej tyre shtrihen prej Detit te Venedikut n? Evrop? e gjer n? brendi t? Kin?s n? Azin? Qendrore, pastaj prej stepeve t? ngrira n? Siberi gjer n? kufijt? e Indis?, Irakut dhe Tok?s s? Shamit. Ata jan? t? ndar? n? shum? grupe por mund t? p?rmblidhen n? tri sosh: Grupi i par? - Turqit e per?ndimit apo osmanlinjt?: Ata banojn? n? vendet romake apo Rumeli, n? Evrop? dhe Anadoll n? Azi. Ata jan? popull m? i ndersh?m i Turqis?. Gjuha e tyre ?sht? m? e rrjedhshmja dhe m? e ?mbla n? gjith? Turqin?. Edhe sulltan?t osmanlij, n? dor? t? t? cil?ve gjendet hilafeti islam dhe mbrojtja e popullit t? m?shiruar, Zoti i mbrojt? prej ?do fatkeq?sie e mjerimi, - rrjedhin nga ky popull i dalluar. Edhe tash po i b?jn? t? gjitha p?rpjekjet p?r mbrojtjen e musliman?ve dhe p?r ngritjen e vler?s s? Islamit. Tash e gjasht?qind vjet, ata prijn? dhe sundojn? n? t? gjitha vendet arabe pos n? tri: n? Algjerin - t? cil?n e pushtuan fran?ez?t pa t? drejt?, n? Marok dhe n? Imametin e Mesketit n? Siujdhes?n Arabe. Grupi i dyt? - Turqit e Lindjes: Jan? banor?t e Transaksonis?, t? Fergan?s dhe t? Hatt?s apo t? Turanit t? Vjet?r. K?to vende n? t? kaluar?n kan? qen? atdhe i posa??m i turqve. Gjuha e tyre ?sht? am? e ajo osmane deg? e saj, kurse gjuha e tyre quhet ?agataje. Ajo ?sht? nj? gjuh? shum? e sh?mtuar, q? nuk ka ?mb?lsi p?r dallim nga ajo osmane. N? k?t? gjuh? ka libra t? vjet?r let?rsi (beletristike) dhe poezi. Mir?po, gjuha osmanishte ?sht? shquar n? njohurit? e reja. c) Tatar?t Tatar?t jan? grupi i tret?. Ata i banojn? krahinat e Detit Kaspik dhe pjes?n evropiane t? Rusis?, sidomos n? Kazan dhe n? Siujdhes?n e Krimes?. Gjuha e tyre ?sht? nd?rmjet ?agatajes dhe turko-osmanishtes. Nd?rkaq, prej turqve q? e kan? ruajtur pavar?sin? e tyre jan? vet?m osmanlinjt?. Kurse turqit e Lindjes dhe tataret jan? n?n sundimin e Rusis?. Nd?rsa turqit e Lindjes s? Larg?t apo t? Kashgarit dhe t? Hatta-s?, i ka pushtuar shteti kinez. ?) Persian?t Nd?r popujt e m?dhenj islam? b?jn? pjes? edhe persian?t. Atdheu i tyre autokton ?sht? Irani apo Persia, Iraku i jasht?m, Mazanderani dhe Horasani. Ata jan? p?rhapur edhe n? Afganistan dhe Bulugistan, apo Kabulistan, Herat, Kelat e gjer n? Transaksoni nga Veriu dhe gjer n? Indin? Qendrore nga Jugu. Gjuha e tyre ?sht? persishtja e cila pas arabishtes ishte gjuh? m? e nderuar islame. Banor?t e Azis? Qendrore e mor?n p?r gjuh? t? tyre letrare. Banor?t e Afganistanit dhe Bulugistanit, t? cil?t flasin me gjuh? t? posa?me, shkruajn? dhe lexojn? n? persishte. Po k?shtu vepruan edhe shumica e turqve t? Transaksonis?. Musliman?t e Indis? gjer von? shkruanin dhe lexonin vet?m n? persishte. P?rve? tjerash, ata q? flasin persisht jan? pak, e numri i tyre nuk e tejkalon nj?zet milion?shin. Mir?po, k?t? gjuh? e din? shumica e musliman?ve t? Azis? Qendrore dhe ajo radhitet n? vendin e dyt? nder gjuh?t islame. d) Musliman?t e Indis? Populli i kat?rt islam, jan? musliman?t e Indis?. Ata jan? rreth gjasht?dhjet? milion?, por jan? t? ndar? n? shum? grupe. Gjer para pak koh?sh e kan? p?rdorur gjuh?n persishte n? lexim e shkrim, e gjuh?n e tyre nuk e p?rdorin pos p?r t? folur. Mir?po, sot ata lexojn? e shkruajn? n? gjuh?n Urdu e cila ?sht? gjuha e tyre m? e rrjedhshme dhe m? e shtrir?. N? k?t? gjuh? ekzistojn? shum? libra, dhe nj? num?r gazetash q? dalin n? qytetet e Indis? dalin n? k?t? gjuh?. dh) Malajasit Vendi i pest? nd?r popujt islam? u takon malajasve. Ata jan? banor? t? brigjeve t? Indis? Lindore dhe t? ujdhesave t? Oqeanit t? Qet?. Ky popull ?sht? i shtrir? n? t? gjitha an?t e Oqeanit t? Qet?. Ata i gjen n? Axh, Samatra, Java, Borneo dhe n? Indokin? si? gjenden edhe n? Madagaskar, e cila ?sht? nj? ujdhes? e madhe n? af?rsi t? Afrik?s. Pastaj i sheh ata n? ujdhesat q? gjenden para Amerik?s. Atdhe i tyre ?sht? i gjith? Pacifiku. Prej k?tij populli, musliman? jan?: ata q? gjenden n? brigjet e Indis? Lindore si n? Axh, Sumatra; ata q? gjenden n? ujdhesat e Oqeanit Indian si n? Java, Borneo dhe n? Indokin?. Kurse ata q? jan? n? ujdhesat e larg?ta ende jan? t? d?shpruar n? politeiz?m dhe mosbesim. Prej tyre, musliman?t q? e p?rb?jn? shumic?n, e shkruajn? dhe e lexojn? gjuh?n e tyre, n? t? cil?n kan? shum? libra. e) Popujt zezak? Pas k?tyre pes? popujve q? jan? popujt m? t? m?dhenj islame, pason t? folurit mbi popujt zezak? t? cil?t jan? n? Kontinentin e Afrik?s. Ata jan? popuj t? shumt?, t? ndrysh?m dhe flasin gjuh? t? ve?ant?. Pasi q? v?llimi i k?tij traktati nuk ?sht? n? gjendje ta p?rfshij? numrin e kombeve t? tyre, e shohim t? nevojshme q? cekjen e tyre ta b?jm? n? form? koncize. S? pari, themi se numri i tyre ?sht? m? i madh sesa q? mendonin, sepse Sudani Lindor dhe Per?ndimor, vendbanimet e Nilit Egjiptian dhe Nilit t? Zi, d.m.th. vende t? gj?ra q? shtrihen n? pjes?n qendrore t? kontinentit t? madh t? Afrik?s, jan? t? banuara me shum? popuj zezak? musliman?, e po ashtu edhe brigjet lindore t? saj gjer n? Zanzibar. S? dyti - feja islame ?sht? p?rhapur nd?r popuj zezak? m? tep?r sesa q? e mendonin, sepse ?sht? v?rtetuar se shumica e viseve p?rtej Ekuatorit, t? panjohura gjer m? tash; jan? t? banuara me banor? musliman? dhe ata q? nuk e kan? pranuar islamin gjer m? tash, k?t? po e b?jn? p?r ?do dit? e m? shum?. Mund ta parashikojm?, se banor?t zezak?-musliman? t? Afrik?s nuk jan? m? pak se 70 apo 80 milion?. Ata nuk i shkruajn? gjuh?t e tyre, por dijetar?t e tyre lexojn? e shkruajn? vet?m arabisht. POPUJT E VEGJ?L MUSLIMAN? Ekzistojn? popuj t? vegj?l musliman? n? ?do vend islam si? jan?: kurd?t, afganistanasit, ?erkez?t, shqiptar?t, boshnjak?t e t? tjer?, q? nuk ka nevoj? t? num?rohen. K?ta popuj nuk i shkruajn? gjuh?t e tyre, por lexojn? arabisht dhe n? gjuh?n m? t? af?rt t? tyre si turqisht dhe persisht. Nd?rsa musliman?t e Kin?s, pasiq? kishin emigruar nga qendrat islame, leximin e Kur'anit e m?sojn? vet?m n? arabisht dhe jan? t? detyruar q? gjuh?n e tyre ta shkruajn? me shkrimin e varf?r kinez. K?rkohet angazhim p?r p?rhapjen e diturive t? gjuh?s arabe dhe t? sheriatit n? mesin e tyre dhe p?r vendosjen e marr?dh?nieve n? mes tyre dhe bot?s islame. Musliman?t n? p?rgjith?si n? bot?, Zoti i rritt? e i shtoft?! Ata, jan? rreth 200 milion?. GJUH?T E POPUJVE MUSLIMAN? Gjuha arabe ?sht? gjuh? e p?rgjithshme n? t? gjitha shtetet islame, sepse fjala e All-llahu - Kur'ani - lexohet dhe m?sohet n?p?r t? gjitha k?to vende. T? gjith? dijetar?t i m?sojn? diturit? e sheriatit n? universitete e shkolla me k?t? gjuh? t? ndershme. Andaj, njohja e saj ?sht? e domosdoshme p?r ?do dijetar mulsiman. Pas arabishtes vjen persishtja. Ajo ?sht? gjuh? islame t? cil?n e flasin banor?t e Azis?s Qendrore dhe shum? popuj si: turqit, indian?t, kurd?t e tjer? dhe e shkruajn? me shkrimin arab. Ajo ?sht? e p?rzier me gjuh? dhe terma arab? dhe ?sht? porsi nj? deg? e arabishtes. Pas persishtes, vjen gjuha e tret? islame - turqishtja. Ajo shkruhet me shkrim arab dhe ndahet n? dy deg?: Hindu e quajtur Urdu dhe Malajziase. Sa i p?rket turqishtes dhe hindu, ato jan? t? p?rziera me fjal? arabe dhe persiane, e sa i p?rket asaj malajziase, ajo p?rmban vet?m fjal? arabe. ?sht? e qart? se sikur t? ishte arabishtja gjuh? e t? gjith? musliman?ve, do t? ishte m? mir? nga disa aspekte, mir?po, pasiq? d?shira e All-llahu ?sht? ndryshe, dhe n? bot? ka popuj e kombe muslimane q? flasin me gjuh? t? tjera p?rve? arabishtes, si? shkruajn? kat?r popujt e p?rmendur do t? ishte m? e dobishme p?r Islamin sikur ta shkruante ?donj?ri gjuh?n e tij. P?r Islamin m? mir? do t'ishte sikur p?rve? pes? gjuh?ve t? p?rmendura (arabe, persiane, turke, hindu dhe malajziase) t? shkruheshin edhe gjuh?t islame si: gjuha kurde, ?erkeze, e popujve zezak? etj. sepse arabishtja ?sht? apostafat p?r dijetar?t, t? cil?t e kalojn? pjes?n m? t? madhe t? koh?s duke e m?suar. At? nuk mund ta m?soj? gjithkush. P?r ?'shkak masat e shum? popujve e kombeve mbet?n n? injoranc?, e cila ?sht? n? kund?rth?nie me Islamin. Shum? nga injorant?t e atyre popujve jan? indiferent? ndaj t? v?rtet?s s? Islamit dhe parimeve t? tij t? larta. Mendoj se, sikur t? b?hej p?rpjekje dhe angazhim n? shkrimin e t? gjitha gjuh?ve islame me shkrimin arab dhe p?r shkrimin e librave fetare e t? sheriatit dhe predikimeve udh?zuese e drejtuese n? secil?n prej k?tyre gjuh?ve; kjo do t? ishte nj? sh?rbim i madh p?r zgjerimin e Islamit dhe p?rhapjen e drit?s s? tij shp?timtare. Megjithk?t?, k?rkohet kujdes n? p?rhapjen e gjuh?s arabe dhe shtimin e njoh?sve t? saj, sepse ajo ?sht? nj? lidhje e fort? p?r bashkimin e musliman?ve dhe mjet i sh?ndosh? p?r forcimin e parimeve t? fes? s? qart?. Shpresojm? t? ken? sukses dhe lutemi t'i ken? t? gjitha t? mirat v?llez?rit udh?zues t? cil?t japin gjith?ka prej vetes p?r zgjerimin e Islamit dhe p?rhapjen e drit?s s? tij p?r njohjen e tij n?p?r t? gjitha viset e bot?s. P?rfundim Ky traktat ?sht? dhurat? dhe kujtim p?r t? m?sip?rmit, All-llahu u ndihmoft? e i mbrojt?! Fal?nderimi i qoft? All-llahut p?r p?rfundimin! ?sht? p?rfunduar hartimi i k?tyre shkronjave n? folen? e hilafet Istamboll: Zoti i mbrojt? ate dhe pronarin e saj nga ?do e lig? dhe mjerim! U shkrua n? vitin 1302 (nj? mij? e treqind e dy) nga Hixhreti i Pejgamberit t? cilit ia d?rgojm? p?rsh?ndetjet m? t? bukura. Shtojc? Vendet ku musliman?t jan? n? shumic? Nr. Emri i vendit km2 Popull?sia P?rqindja V?rejtj n? milion? e muslim. 01. Afganistani 652.015 1 18.00 99 % 02. Algjeria 1.500.212 22.00 98 % 03. Arabia Saudite 2.158.000 10.50 100 % 04. Bahreini 1.118 0.22 99 % 05. Bangladeshi 143.328 100.00 85 % 06. Bregu i Fildisht? 322.500 5.00 55 % 07. ?adi 1.289.080 4.00 85 % 08. Dahomej 115.154 3.00 60 % 09. Egjipti 1.005.321 51.00 93 % 10. Emiratet e B. Arabe 85.800 0.32 100 % 11. Etiopia 1.221.900 27.00 65 % 12. Gambia 10.246 0.40 85 % 13. Guineja 245.857 4.30 95 % 14. Suineja Bisae 36.125 0.81 70 % 15. Indonezia 1.491.564 161.00 95 % 16. Irani 1.648.000 48.00 98 % 17. Iraku 438.446 14.50 95 % 18. Ishujt e Maldivit 0.253 0.12 100 % 19. Jordania 94.500 3.00 95 % 20. Jemeni Jugor 291.200 1.50 95 % 21. Jemeni Verior 195.000 6.00 99 % 22. Kameruni 477.277 6.20 55 % 23. Katari 10.000 0.18 100 % 24. Kuvajti 17.800 1.00 98 % 25. Libani 8.806 3.00 57 % 26. Libia 1.759.500 3.00 100 % 27. Malajzia 286.000 14.50 52 % 28. Mali 1.239.998 6.00 90 % 29. Maroko 446.550 24.00 99 % 30. Mauritania 1.030.000 2.00 100 % 31. Nigeri 1.271.896 4.50 91 % 32. Nigeria 927.339 100.000 75 % 33. Omani 213.000 0.75 100 % 34. Pakistani 1.041.375 90.00 97 % 35. Republika Q. e Afrik?s 618.420 2.00 55 % 36. Senegali 196.192 7.00 95 % 37. Siera Leone 72.605 3.00 65 % 38. Siria 186.808 11.00 85 % 39. Somalia 702.000 5.00 100 % 40. Sudani 2.515.500 22.00 85 % 41. Shqip?ria 28.860 2.30 75 % 42. Tanzania 943.332 15.00 65 % 43. Togo 56.600 2.10 55 % 44. Tunisia 165.150 7.00 95 % 45. Turqia 780.580 66.00 99 % 46. Volta e Ep?rme 275.259 6.00 56 % P.S. Ghulam Sarwar, Islam - beliefs and Teachings, London, 1989, pp. 204-205. Vendet ku musliman?t jan? n? pakic? Nr. Emri i vendit Milion? P?rqindja V?rejtje 01. Afrika Jugore 0.500 2.0 % 02. Anglia 1.500 2.7 % 03. Angola 1.500 25.0 % 04. Argjentina 0.500 2.0 % 05. Australia 0.130 1.0 % 06. Botsvana 0.030 5.0 % 07. Brazili 0.210 0.2 % 08. BRSS 60.000 20.0 % 09. Bullgaria 1.300 14.0 % 10. Burma 3.000 10.0 % 11. Burundi 0.700 20.0 % 12. Butani 0.050 5.0 % 13. Figji 0.060 11.0 % 14. Filipine 5.000 12.0 % 15. Franca 2.000 3.8 % 16. Gana 3.000 30.0 % 17. Guajana 0.010 15.0 % 18. Guineja Ekuatoriale 0.070 25.0 % 19. Greqia 0.070 3.0 % 20. Gjermania Federale 1.500 2.4 % 21. Gjibraltari 0.003 10.0 % 22. Holanda 0.200 1.5 % 23. Hong Kongu 0.004 1.0 % 24. India 100.000 12.0 % 25. Italia 0.550 1.0 % 26. Japonia 0.010 1.0 % 27. Kamboxhia 0.070 1.0 % 28. Kanadaja 0.100 0.5 % 29. Kenia 4.000 29.5 % 30. Kina 90.000 11.0 % 31. Kongo 0.150 15.0 % 32. Lesoto 0.120 10.0 % 33. Liberia 0.500 30.0 % 34. Malavi 1.700 35.0 % 35. Malta 0.450 14.0 % 36. Mauritiusi 0.140 19.5 % 37. Mozambiku 2.200 29.0 % 38. Namibia 0.034 5.0 % 39. Nepali 0.500 4.0 % 40. Panamaja 0.050 3.6 % 41. Qipro 0.210 33.0 % 42. Republika Malagase 1.400 20.0 % 43. Reunioni 0.090 20.0 % 44. Rumania 0.200 20.0 % 45. Surinami 0.100 25.0 % 46. Svazilanda 0.046 10.0 % 47. SHBA 3.200 1.5 % 48. Sri Lanka 1.200 9.0 % 49. Tajlanda 6.000 14.0 % 50. Timori Portugez 0.012 20.0 % 51. Trinidadi - Tobago 0.127 12.0 % 52. Uganda 4.000 12.0 % 53. Yugoslavia 5.000 20.0 % 54. Zairi 2.400 10.0 % 55. Zambia 0.700 15.0 % 56. Zimbabve P. S. Ghulam Sarwar, Islam - beliefs and Teachings, London, 1989, pp. 208-209. T? dh?nat statistikore jan? nga viti 1975. P?rmbajtja P?rhapja e islamit Hyrje P?rse e shkrova n? gjuh?n arabe? P?rhapja e islamit P?rhapja e islamit pas qindvjet?shit t? par? Dekadenca e musliman?ve Paraqitja e shtetit osman Bashkimi i hilafetit dhe sulltanatit Vendet islame jasht? shtetit osman P?rhapja e islamit vetvetiu D?shmi p?r ep?rsin? e islamit Uniteti nd?rmjet musliman?ve Popujt islam? dhe shtetet e tyre A) arab?t B) turqit C) tatar?t ?) persian?t D) musliman?t e indis? Dh) malajasit E) popujt zezak? Popujt e vegj?l musliman? Gjuh?t e popujve musliman? P?rfundim Shtojc? Vendet ku musliman?t jan? n? shumic? Vendet ku musliman?t jan? n? pakic? Boton: Sht?pia botuese Logos-A Shkup P?rpunimi grafik dhe shtypi Focus - Shkup Botimi i I & II, Prizren, 1410/1989 Botimi i III, Shkup, 1415/1994 --------------------------------- Do You Yahoo!? Talk to your friends online with Yahoo! Messenger. -------------- next part -------------- HTML attachment scrubbed and removed From olsi at rocketmail.com Thu Feb 17 05:40:32 2000 From: olsi at rocketmail.com (Olsi) Date: Thu, 17 Feb 2000 02:40:32 -0800 (PST) Subject: [Alb-Islam] THEMELET E ISLAMIT Message-ID: <20000217104032.25359.qmail@web2906.mail.yahoo.com> THEMELET E ISLAMIT Dometh?nia dhe q?llimi i p?rcaktimeve VEHBIJA HOXHIQ Boton: Biblioteka: ?J?'s?n-36? - Gostivar P?rktheu: Lutfi Muharemi Redaktor: Qufli Osmani Recensent: Mustaf? Osmani P?rkujdesja kompjuterike: ?J??s?n-36? - Gostivar Vehbija Hoxhiq "Themelet e Islamit" Dometh?nia dhe q?llimi i p?rcaktimeve Gostivar, 1998 -MANIFESTIMI I DUKSH?M I BESIMIT ISLAMIK SHARTET E ISLAMIT - - Obligimet themelore praktike t? musliman?ve I. KELIMEI SHEHADETI Deklarata slame: a)- La ilahe illall-llahu b)- Muhammedun resulullahi II. NAMAZI - (SALATI) Namazi - obligim i domosdosh?m Si duhet t? jet? namazi p?r ta arritur q?llimin e tij Dometh?nia e disa rukneve (pjes?ve) t? namazit Q?llimi i namazit Namazi mund t? jet? edhe i padobish?m L?shimi i namazit (mosfalja) Sahab?t rreth namazit Aspektet tjera t? namazit Namazi n? xhemat dhe ai ve?mas Femrat dhe xhamia Namazi dhe higjena a) higjena fizike b) higjena morale - shpirt?rore R?nd?sia fiskulturale e namazit Vendi i faljes s? namazit Gjendja bashk?kohore P?rfundim III. - AGJ?RIMI - 0BLIGIM I DOMOSDOSH?M Agj?rimi - obligim i domosdosh?m ?ka e prish agj?rimin? Plot?simi (kaza) ose kefaretet e agj?rimit ?ka nuk e prish agj?rimin? Kush nuk e ka t? domosdosh?m agj?rimin? Agj?rimi si ibadet Dometh?nia e v?rtet? dhe q?llimi i agj?rimit Agj?rimi si faktor moral Agj?rimi n? nd?rtimin e vullnetit dhe karakterit Agj?rimi si faktor social Agj?rimi - faktor sh?ndet?sor Rreziqet nga ushqimet e r?nda dhe t? tep?rta - uria si bar Rregullimi i ??shtjes sociale n? islam IV. - ZEQATI - Obligimet sociale t? musliman?ve t? pasur Zeqati Shp?rblime p?r kryerje a) Historiati i institucionit t? zeqatit b) Dometh?nia e fjal?s "zeqat" c) A ?sht? m? mir? q? zeqati t? jepet haptazi apo fshehtas Pik?pamja juridike e zeqatit Zeqati si obligim fetar pa kompensim Nijjeti - q?llimi Kujt i takon zeqati Shkall?zimi i dh?nies s? zeqatit Kujt nuk i takon zeqati P?rqindja dhe lloji i pasuris? q? i n?nshtrohet zeqatit Nisab L?nda e zeqatit Koha e dh?nies s? zeqatit Dometh?nia dhe q?llimi i zeqatit Kontributet e obligueshme n? prag t? bajramit t? ramazanit T? obliguarit e sadakai fitrit Kush konsiderohet si musliman i pasur? Koha e kryerjes s? k?tij obligimi L?nda dhe vlera e sadakai fitrit Kujt i takon sadakai-fitri Dometh?nia dhe q?llimi i sadakai fitrit Therja e kurbanit Ana juridike e k?tij obligimi Si veprohet gjat? therjes s? kurbanit Shp?rndarja e mishit dhe l?kur?s. Dometh?nia dhe q?llimi i k?tij p?rcaktimi Flijimi material dhe personal "Fidje" Ii.obligimet sociale t? ?do muslimani A. Nd?shkimet p?r shkeljet e dispozitave - kefaretet Sadakaja, - l?mosha n? p?rgjith?si Sadakaja - l?mosha jo e obligueshme Kualiteti i l?mosh?s Si ndahet sadakaja Dobit? nga sadakaja Praktika e pejgamberit t? zotit B?mir?sit? n? p?rgjith?si (ihsan, hasenat) Harxhimi i pasuris? p?r q?llime b?mir?se (infakun fi sebililah) Vak?fi V. HAXHXHI Haxhxhi - vizita e qabes Haxhxhi - obligim fetar Obligimet kryesore t? haxhxhit T? obliguarit e haxhxhit Q?llimi dhe dometh?nia e haxhxhit Haxhxhi si ibadet Dometh?nia e brendshme e akteve t? haxhxhit Haxhxhi - renesans? moralo-shpirt?rore Haxhxhi - simbol i barazis? Haxhxhi-realizim i v?llaz?rim-bashkimit Haxhxhi - kongresi gjithislamik Haxhxhi zgjerim i diapazonit arsimor VI. XHIHADI Xhihad - lufta n? rrug? t? zotit Parimet e p?rgjithshme p?r xhihadin n? kur'an dhe sunnet Llojet tjera t? xhihadit Rezyme "Themelet e Islamit" MANIFESTIMI I DUKSH?M I BESIMIT ISLAMIK - SHARTET E ISLAMIT - OSE OBLIGIMET THEMELORE PRAKTIKE T? MUSLIMAN?VE Hyrje P?rpos dogmave (akideve), t? cilat i p?rkasin besimit t? past?r q? e p?rb?jn? dogmatik?n (akaidin), ekzistojn? edhe caktime me t? cilat instrukcionohen obligimet praktike t? musliman?ve - kryerjen e disa veprimeve n? jet?n e p?r-ditshme. Kryerja e k?tyre obligimeve, si an? praktike t? Fes? Islame, ?sht? kusht (shart), q? dikush t? jet? musliman i v?rtet? ?sht? e nevojshme q? besimin e vet ta deklaroj?, manifestoj?, me kryerjen dhe praktikimin e atyre obligimeve dhe parimeve. Me fjal? t? tjera, praktikimi i tyre ?sht? legjitimacion i muslimanit si besimtar i v?rtet?, ithtar i Fes? Islame. Te "musliman?t" q? nuk i kryejn? k?to obligime besimi i tyre ?sht? i dyshimt?, prandaj Muhammedi a.s. ka th?n?: "Nuk ka besim pa manifestimin e duksh?m t? tij n? praktik? "amelen" - p?rmes ibadeteve dhe veprave t? tjera t? mira, e as "amel" (pun?) pa besim t? sinqert?". "Imani (besimi), ?sht? njohje me zem?r (bindje), deklarim me gjuh? dhe plot?sim i obligimeve tjera fetare n? m?nyr? parimore". Asnj?ra pa tjetr?n nuk vlen, k?t? e v?rtetojn? nj? num?r i madh? i haditheve dhe i ajeteve. Nga kjo qart? del se: a) ai q? sinqerisht dhe bindsh?m nuk e beson Zotin dhe dogmat tjera (shartet e imanit), ashtu si? jan? t? ekspozuara, as q? do t'i kryej? obligimet e tjera fetare, sepse asgj? nuk e inspiron q? ashtu t? veproj?, ose - b) ai q? i kryen k?to obligime e n? realitet nuk beson, ai ato i kryen vet?m se mekanikisht, nga dyfytyrshm?ria (nifaku), q? para bot?s t? tregohet si njeri "i mir? dhe i devotsh?m", "musliman i mir?". K?ta njer?z nuk do t? ken? kurr?far? dobie nga kryerja e k?tyre obligimeve, sepse mosbesimi nuk mund t? kompenzohet ose sh?lbehet, sikur q? kuptojm? nga th?niet e Muhammedit a.s., (por vendimi p?rfundimtar rreth k?saj ??shtjeje i takon ve?se All-llahut xh.sh.). Prandaj dyfytyr-shm?ria krahasohet me mosbesim, dhe: c) Imani (besimi) dhe Islami (besimi dhe nj?koh?-sisht praktikimi i parimeve Islame), jan? nj? dhe se nj?ra pa tjetr?n nuk vlejn?. N? ?do rast, imani (besimi i zhveshur) pa ibadet dhe vepra t? mira ?sht? i zbraz?t, i dyshimt? dhe gjysmak. Shum? dijetar? t? shquar islam t? cil?t e kuptojn? drejt shpirtin Islam, e p?rfaq?sojn? tez?n se imani, n?se nuk hetohet qart?, n? jet?n e p?rditshme dhe n? sjellje, nuk mund t? konsiderohet si i drejt?. Besimi i drejt? dhe i bindsh?m, doemos duhet t? manifestohet me ibadet dhe vepra t? mira q? jan? shprehje konkrete e imanit.[1] Ekzistenc?s s? Zotit si p?rsosshm?ri absolute, nuk i nevojitet besimi dhe ibadeti yn?. ?do gj? q? na p?rcaktoi Ai e ka dometh?nien e vet morale dhe socialo-shoq?rore edhe at? vet?m se p?r dobin? ton?, p?r fatin ton? individual n? k?t? bot? dhe n? ahiret. Kjo pik?pamje rrjedh nga burimet kryesore t? Islamit (Kur'ani dhe Sunneti) nga t? cil?t qart? shihet se, thelbi i dinit Islam nuk p?rq?ndron n? pamjen e jashtme, n? formalitetet (ceremonit? dhe ibadetet formale), n?se ato nuk drejtojn? kah dobia sociale e shoq?ris? n? p?rgjith?si dhe p?rsosm?rin? morale t? njer?zve. N? Kur'an qart? q?ndron: "Nuk ?sht? t?r? e mira e kufizuar t? ktheni fytyrat tuaja kah lindja ose per?ndimi, por mir?si e v?rtet? ?sht? ajo e atij q? i beson All-llahut, dit?s s? Gjykimit, melekve, librit, pejga-mber?ve dhe pasurin? q? e do, ua jep t? af?rm?ve, bonja-k?ve, t? varf?rve, udh?tar?ve, lyp?sve, dhe p?r lirimin e rob?rve, dhe ai q? e fal namazin, e jep zeqatin, dhe ata q? kur premtojn? e zbatojn? dhe t? durueshmit n? skamje, n? s?mundje dhe flak?n e luft?s. T? till?t jan? ata t? sinqertit dhe t? till?t jan? ata t? devotshmit. (El Bekare: 177) Nd?rsa Muhammedi a.s. thot?: "Nuk ?sht? besimtar ai i cili nuk i d?shiron tjetrit at? q? ia d?shiron vetes", sikur edhe "Ai q? bie i ngopur, duke e ditur se fqiu i tij ka r?n? i uritur", etj.. Prandaj n?se besimi yn? ?sht? i sinqert?, doemos duhet q? pozitivisht dhe dobish?m t? deklarohet dhe manifestohet n? praktik?, n? sjelljen ton? t? p?rditshme ndaj t? tjer?ve. Sipas k?tij ekspozimi (njohja e Zotit) besimi i zhveshur pa vepra t? mira, dhe pa praktikimin e ibadeteve ?sht? krejt?sisht i dyshimt? dhe ndoshta edhe i vdekur. T? gjitha p?rcaktimet praktike t? Islamit, pra, posa??risht namazi, agj?rimi, zeqati, haxhxhi etj., posedojn? p?rve? an?s s? dukshme (t? jashtme), nga t? cilat kan? dobi ata q? i kryejn? edhe an?n e brendshme edhe cakun m? t? gjer? si individuale ashtu edhe shoq?rore. Aty edhe q?ndron q?llimi. N?se musliman?t me kryerjen e k?tyre obligimeve nuk ia arrijn? q?llimit, me fjal? t? tjera, e kan? d?shtuar cakun. Kuptimin e dyfisht?, cakun dhe dometh?nien e p?rcaktimeve Islame e kan? v?rejtur edhe shum? jomusliman? orientalist? per?ndimor?, t? cil?t e studionin Islamin. Nj? prej tyre (Laura Veccia Vaglieri) thot?: "Themelet n? t? cilat bazohet religjioni Islam jan?, p?rve? njohjes s? nj?jshm?ris? s? All-llahut, edhe Lutja (namazi), agj?rimi, zeqati dhe haxhxhi. K?to jan? p?rcaktime t? cilat nuk duhet v?shtruar ve?se nga jasht? (mbasi kjo do t'i p?rngjante mahnitjes s? guac?s duke mos e ditur se ?sht? p?rplot margaritar?), por lypset v?shtruar p?rbrenda, esenc?n dhe thelbin, q? t? zbulohet sekreti t? cilin e fsheh shpirti i besimtarit, duke ekzaltuar kah Zoti. At?her? njeriu sheh se ata tentojn? cakun e dyfisht?, lavd?rimin dhe madh?rimin e Zotit dhe falenderimin p?r dhuntit? q? ua ka dhuruar?.[2] E tash, t'i ekspozojm? p?rcaktimet themelore dhe themelet e fes? Islame, praktikimi i t? cil?ve konsiderohet kusht q? nj? njeri t? jet? musliman i v?rtet?. Ato Muhammedi a.s. i ceku n? shum? hadithe, e posa??risht n? k?t? q?, sipas Buhariut, e transmeton Ib?n Omeri: "D?gjova kur i D?rguari i Zotit, Muhammedi a.s. tha: Islami bazohet n? pes? obligime themelore praktike: 1.- deklarimin e nj?jshm?ris? s? Zotit dhe se Muhammedi a.s. ?sht? i D?rguar i tij; (Kelimei shehadeti). 2.- namazi; 3.- agj?rimi i muajit Ramazan; 4.- zeqati; dhe 5.- haxhxhi". Shum? fakih (jurist? dhe teolog?), duke e pasur parasysh shpirtin e shkenc?s Islame, kuptimin dhe q?llimin e shum? ajeteve kur'anore dhe th?nieve t? Muhammedit a.s. - haditheve dhe sunnetit n? p?rgjith?si, e num?rojn? n? sharte Islame edhe: 6.- xhihadin - luft?n (p?rpjekjen) n? rrug? t? All-llahut. KELIMEI SHEHADETI - DEKLARIMI ISLAM - Formula e deklarimit Islam (Kelimei Shehadeti) thot?: "ESHHEDU EN LA ILAHE ILALL-LLAHU VE ESHHEDU ENNE MUHAMMEDEN ABDUHU VE RESULUHU" (Besoj dhe deklaroj se vet?m All-llahu ?sht? Zot dhe besoj dhe deklaroj se Muhammedi a.s. ?sht? rob i Zotit dhe pejgamber i Tij). Besimi dhe deklarimi i ekspozuar me k?t? formul? (kelimen) doemos t? jet? i sinqert?, t? rrjedh? nga thell?sia e shpirtit. Porsi e till? ia arrin q?llimit, sikur q? thot? Muhammedi a.s.: "Kush sinqerisht dhe p?r-zem?rsisht thot? - Nuk ka Zot tjet?r p?rve? t? vetmit All-llah, do t? hyj? n? xhennet." Me kelimen sikur q? shohim, sikur me ndonj? ur? bashkohet besimi i past?r Islam (imani), me praktikimin e obligimeve tjera. N? praktikimin e p?rcaktimeve Islame dhe aplikimin e tyre n? jet? na nxit q?, p?rpos emrit t? Zotit, duke shqiptuar kelimei shehadetin t'i p?rkujtojm? urdh?rat e Tij, dhe emrin e Muhammedit a.s. sepse duke e shqiptuar emrin e tij, nj?koh?sisht betohemi se do t'i ndjekim hapat e tij dhe do t? veprojm? sipas sunnetit. Kjo d.m.th se do t'i kryejm? dhe aplikojm? t? gjith? p?rcaktimet dhe urdh?rat e natyr?s praktike (ibadetet dhe veprimet e tjera t? dobishme shoq?rore) t? cilat edhe Muhammedi a.s. me vemendje dhe detajisht i aplikonte n? jet?n e p?rditshme. Duke shqiptuar kelimen, betohemi gjithashtu se do t'i kryejm? edhe porosit? e Muhammedit a.s. dhe ?do gj? q? e kryente ai, gj? q? patjet?r do t? na shpie kah fati dhe mir?q?nia. Si? v?rejm? kjo formul? p?rb?het prej dy pjes?ve: a)- LA ILAHE ILLALL-LLAHU dhe b)- MUHAMMEDUN RESULULLAHI a)- LA ILAHE ILLALL-LLAHU,- vet?m nj? Zot ekziston. Kushti i par? ?sht? t? besuarit n? ekzistenc?n e Zotit xh.sh., krijuesin dhe mir?mbajt?sin e bot?rave, gjith?kaje t? gjall? dhe t? "vdekur", t? dukshme dhe t? padukshme, duke filluar prej atomit deri te vasionet grandioze edhe at? me besim t? thell?. Ky besim ?sht? i lindur n? shpirtin e njeriut. Deri te ai besim vihet edhe me mendje - me logjik?... Si e till? ishte themel i religjioneve "hyjnore" t? shpallura: I qe shpallur edhe njeriut t? par? Ademit a.s., por sikur q? e dim? ky besim qe shtremb?ruar dhe humbur nga njer?zit, e mandej pas nj? kohe t? shkurt?r ran? n? lloje t? ndryshme t? herezis?, n? format m? t? ashpra t? idhujtaris?. K?t? largim nga monoteizmi i past?r (besimin n? nj? Zot), ndoshta e shkaktoi frika prej paraqitjeve t? ndryshme natyrore dhe fuqitve n? bot?n e jashtme t? cilave u p?rshkruheshin fuqi hyjnore, pasi njer?zit primitiv? p?r shkak t? nivelit t? ul?t intelektual nuk i njihnin shkaqet, prandaj disa paraqitje natyrore ose besime i personifikuan, dhe u ofronin sakrifikime (kurban) q? t'i m?shirojn?. Ja, k?shtu lindi politeizmi, edhe at? n? lloje t? ndryshme. Kudo q? njer?zit t? bredhnin n? besime t? k?tilla, Zoti xh.sh e tregonte m?shir?n e Vet dhe u d?rgonte pejgamber?t me shpallje (lib?r); q? t'ua tregoj? rrug?n e drejt?, rrug?n e besimit t? drejt?, dhe sjelljes nd?rmjet tyre (parimet juridiko morale) n? p?rputhshm?ri me zhvillimin shoq?ror t? t? nj?jt?s koh?. T? gjitha ato libra, sikur q? kemi cekur m? par?, predikonin se ekziston ve? se nj? Zot - All-llahu xh.sh. (Por gjinia njer?zore, n?p?r historin? e gjat? p?rjetoi ndyshime t? llojllojshme, shfarosje nd?rmjet veti, invazione, p?rzierje dhe imponime t? besimeve dhe mendimeve, etj. Ashtu feja e drejt? gjithmon? humbej, ose n? rast m? t? mir? shtremb?rohej. Gjith? k?t? e ndiqte paralelisht paraqitja e amoralitetit. P?r k?t? nuk nevojitet t? k?rkohen shembuj dhe d?shmi n? koh?n e lasht?, mjafton t? hudhim v?shtrim n? rastet m? t? reja dhe m? t? njohura para paraqitjes s? Islamit edhe at? jo n? territorin e idhujtaris? (p.sh. n? Arabi), por n? territorin e krishterizmit, llojit t? parafundit t? fes? "hyjnore", sipas pejgamberit t? Zotit Is?s a.s.. Shkenca e keqkuptuar e Is?s a.s., u shkat?rrua jo n? dhjetra por n? qindra sekte, t? cilat nd?rmjet veti b?nin luftra t? p?rgjakshme kryq?zatash. Nga historia jan? t? njohura mir?: ajo "shtat?vje?are", "tridhjet?vje?are", "Nata e Sh?n Bartolomejt", "Inkuzicioni" - gjyqet kishtare me shpikjet djall?zore p?r mundim "heretizmi", etj. T? gjitha ato qen? luft?ra fetare. E jeta? Morali? E vet? Sodoma e Gomora? K?t? realitet e pranojn? dhe e cekin shum? dijetar? t? krishter?. Orientalisti Muir thot?: "Krishterizmi qe shtat? shekuj n? r?nie t? plot?. Lig?sit? dhe korrupcioni e arrit?n at? p?rmas? saq? n? historin? njer?zore s'mund t'u gjindet shembull i ngjash?m. Gjasht? shekuj e q? n? asnj? k?nd bot?ror nuk shendriti drita e shpalljes s? Zotit... Me paraqitjen e Islamit e me t? edhe e drit?s, shkenc?s dhe civilizimit, t?r? bota hyri n? nj? periudh? t? re. Evropa jetonte n? nj? err?sir? t? plot?, mir?po pasi q? e pranoi drit?n, filloi t? sh?ndriste dhe ashtu iu paraqit mund?sia e fillimit t? periudh?s s? renesans?s dhe reformacioneve." Gjith? njer?zimi kishte r?n? n? besime t? neveritshme e t? 4f?lliqta, lig?si e amoralitet, ?do gj? u shkat?rrua. A edhe at?her? nuk u plot?suan kushtet q? m?shira e Zotit t? derdhet mbi rob?t e Tij - njer?zit? - Po, u plot?suan t? gjitha kushtet. b)- MUHAMMEDUN RESULULLAHI - Muhammedi ?sht? pejgamber i fundit i Zotit. U derdh p?rs?ri dhe defenitivisht m?shira e Zotit mbi njer?zimin. Ai e d?rgoi pejgamberin e fundit Muhammedin a.s., djalin e Abdullahut, nipin e Abdul-Mutalibit nga familja m? e famshme mekkase - Hashim, q? i takon fisit kurejsh, si m?shir? njer?zis?, sikur q? q?ndron n? Kur'an (El Enbija: 101). D.m.th, u d?rgua si pejgamber i fundit q? definitivisht, nj?her? e p?rgjithmon?, t'ia t?rheq? v?rejtjen njer?zimit, t'ia dor?zoj? fjal?n e fundit t? Zotit (shpalljen, Kur'anin) dhe t'ua tregoj? realitetin e v?rtet? t? besimit, rreth bot?s dhe jet?s dhe t? gjitha problemet t? cilat i prekin dhe i pik?llojn?, dhe t'i vendos? parimet e p?rcaktimet (normat juridike dhe morale) q? do t'a g?zojn? t?r? njer?zimin n? t? dy jet?rat, n?se u p?rmbahen dhe i aplikojn? n? jet?n e p?rditshme. Por, para pastrimit dhe ndritjes s? pyetjeve t? tjera nevojitet t? jepet formulimi i plot? i besimit. y formulim ?sht? i ekspozuar n? akaid, me "kelimei shehadetin": "S'ka Zot tjet?r p?rpos All-llahut, nd?rsa Muhammedi s'?sht? gj? tjet?r pos njeri[3], rob i Tij dhe Pejgamber." Duke pasur parasysh llojet e ndryshme t? besimeve t? cilat zot?ronin n? bot?, (t? mos flasim p?r lig?sit? dhe amoralitetet tjera nd?r njer?zit) u desh mjaft koh? q? definitivisht t? pastrohet me ato pohime. Prandaj, gati gjith? shpallja mekkase e Kur'anit iu kushtua besimit t? drejt? n? Zotin nj?, i Plotfuqish?m, i Gjith?dijsh?m, Krijues dhe Mir?mbajt?s i bot?rave, i cili ?sht? i p?rhersh?m pa fillim, i p?rhersh?m pa mbarim, prandaj nuk i nevojiten as n?n? as bab?, as djem[4], as ndihm?s dhe nd?rmjet?sues nd?rmjet Tij dhe njer?zimit, e as veti blasfemuese, sikur q? i p?rshkruhen dhe e paraqesin n? religjionet "hyjnore" paraislame. Prandaj, ithtar?t e k?saj feje thirren t'i afrohen fes? s? Zotit, dhe t'i l?shojn? besimet e tjera. "Thuaj (o i d?rguar): O ithtar? t? librit (tevrat e inxhil) ejani (t? bashkohemi) te nj? fjal? q? ?sht? e nj?jt? (e drejt?) n? mes nesh e n? mes jush, t? mos adhurojm? pos All-llahut, t? mos i b?jm? asnj? send shok, t? mos konsiderojm? nj?ri tjetrin zot?r, pos All-llahut!" (Ali Imran: 64) Zoti xh.sh. me Islamin, ia shpalli njeriut t? drejt?n, kuptimin e drejt? dhe konceptin p?r at?. Islami, tash nuk thot?: "Ky ?sht? sekret, i paarritsh?m p?r trurin t?nd, k?shtu duhet t? besosh pa mos menduar shum?", por thot?: ?N?se ky besim (n? nj? Zot) t? ?sht? i paqart?, ja d?shmi, kahdo q? t? kthehesh! Fillo nga vetja!" Prandaj Kur'ani e th?rret njeriun q? s? pari veten ta hulumtoj?: "Le t? shikoj? njeriu se prej ?kahit ?sht? krijuar?" (Et Tarik: 5) Mandej, e thirr sikur cek?m n? akaid, t'i hulumtoj? t? gjitha gj?rat rreth vetes: bim?t, shtaz?t, natyr?n me t? gjitha bukurit?, vasionat etj., dhe t? mendoj? rreth tyre, me ?'rast do t? vij? n? njohje dhe p?rfundim se a ekziston ose jo Zoti, mandej se a ?sht? nj? apo m? tep?r. Pra, Islami e thirr njeriun t'i shfryt?zoj? metodat shkencore filozofike, q? t? vij? te realiteti, njohja e ekzistenc?s s? nevojshme t? Zotit, e jo q? t? besoj? verb?risht. Prandaj Islami e ngriti trurin p?rmbi fen?. Islami n? at? aspekt shkon edhe m? tej, si? shohim nga th?nia (hadith) e Muhammedit a.s., q? ?sht? ve?se sintez? e shum? ajeteve kur'anore: "S'ka fe ai q? s'ka mendje", (logjik?). Islami nuk u frikohet zbulimeve dhe arritjeve t? reja shkencore, mbasi t? gjitha ato ?ojn? kah pranimi i Zotit, duke i zbuluar ligjet e Tij t? men?ura, sikur q? v?shtruam m? par?. Nga kjo, Islami edhe dallohet prej feve t? tjera, e posa??risht nga ajo paraprake (krishterizmi) - sipas s? cil?s ?sht? m?kat i madh t? merresh me shkenc?, - pasi ato, shkenca dhe filozofia me t? v?rtet? udh?zojn? kah njohja e Zotit, por vet?m Nj? t? Vetmin, e jo dy-tre ose m? shum?. N? principin e par?, filloi mosmarr?veshja nd?rmjet fes? (kish?s) dhe shkenc?s, dhe intelektual?t (filozof?t dhe dijetar?t) duke u shk?putur m? von? (por pas 18 shekujsh) nga kisha, mbikqyrjet dhe torturimet e saj absolute, e hodh?n posht? fen? e till? dhe filluan vet? t'a k?rkojn? realitetin. Disa brodh?n (devijuan) krejt?sisht (m? tep?r p?r shkak t? revolt?s kund?r ligjeve dhe persekutimeve t? saj shekullore) shkuan drejt ateizmit, nd?rsa disa t? tjer? e gjet?n t? V?rtet?n dhe thirr?n "eureka"! "E gjet?m fen? natyrore", - e gjet?n Islamin ku parimet e tij shkencore-filozofike sikur n? astronomi - Laplasi dhe n? filozofi - Kanti, erdh?n te realiteti nj?ri rrug?s filozofike, nd?rsa tjetri rrug?s shkencore - p?r krijimin e trupave qiellor?. Ajo fe natyrore, deri te e cila erdh?n njer?zit me mendime t? lira (e cila principialisht p?rputhet me Islamin), meriton q? t'a prezentojm?... Principet e saj jan?: 1.- besimi n? nj? Zot, 2.- t? jetuarit e jet?s morale, 3.- t? nderohet Zoti p?rmes p?rkushtimit shpirt?ror (pa ceremoni dhe rituale) 4.- pavdekshm?ria e shpirtit, 5.- n? fe nuk ka asgj? n? kund?rshtim me dijen dhe shkenc?n. Dallimin e fes? s? k?till? dhe Islamit mund ta hetoj? leht? ?dokush q? ?sht? i udh?zuar n? Islam. Dallimi ?sht? n? at? q? nuk e pranojn? dhe nuk e proklamojn?; 1.- shpalljen - vahj, 2.- se njer?zimit i jan? d?rguar pejgamber? t? Zotit dhe mu'xhizet e tyre, 3.- dhe gjithashtu tejkalohen rreth gjetjes s? bot?s s? ardhshme dhe dit?s s? gjykimit. Por, shumica pohojn?, se ekzistenca e Zotit si realitet Absolut t?rheq me vete p?rgjegj?sin? e njer?zimit p?r veprimet e k?saj bote. K?tu edhe bazohen obligimet morale t? njer?zimit, n? t? kund?rt?n p?r moralin as q? mund t? flitej, e as q? jeta njer?zore do t? kishte kuptim dhe q?llim; dhe 4.- nuk ?sht? e caktuar m?nyra e p?rkushtimit - ibade-tet, lutja dhe ngjash?m. Sikur q? shohim, kjo fe n? thelb p?rputhet me Islamin si religjion i trurit t? sh?ndosh?. Nga faktet e lartp?rmendura del se truri dhe shpirti i njeriut, tentojn? kah religjioni, sepse ajo ?sht? ndjenj? e lindur n? vet? njeriun. Truri i sh?ndosh? i njeriut, me rezonimin e drejt?, mundet n?se jo n? p?rgjith?si, por pjes?risht ta njoh? realitetin dhe q? bile n? principet themelore t'a caktoj? dhe ta shoh?. P?r sa i p?rket Islamit, si form? e fundit e shpalljes s? religjionit, ai ?sht? nj?koh?sisht religjion natyror dhe mbinatyror. ?sht? natyror sepse gjen arsyetim t? plot? n? trurin dhe n? t? arriturat e tij n? shkenc? apo filozofi. ?sht? mbinatyror sepse ?sht? i shpallur prej Zotit. Ky ?sht? religjion pas t? cilit lakmon shpirti i njeriut. Ky ?sht? religjion i njeriut i cili e k?rkon realitetin, qet?sin? dhe rehatin? p?r trurin ashtu edhe p?r shpirtin. Kur ?sht? e qart? pyetja: ?far? dhe si t? besohet dhe kur k?saj i jepet p?rgjigjia e shkurt?r dhe kristale, e pranueshme dhe e kuptueshme p?r ?donj?rin (sepse p?r vertet?sin? e vet ka dy d?shmi t? paluhatshme: shkenc?n dhe filozofin?), at?her? normat tjera jan? m? leht? t? pranueshme, sepse jan? postulat logjik i realitetit themelor. (Aksioma): - "Ekziston ve?se nj? Zot, e Muhammedi ?sht? rob i Tij", posa??risht n?se jan? t? bazuara dhe arsyetura me shkenc? dhe filozofi. Nga aksioma: "ZOTI EKZISTON" - rrjedh e v?rteta se Ai njer?zimit u ka d?rguar pejgamber?, dhe se nuk ka mundur t? jet? indiferent ndaj vuajtjeve dhe humbjeve t? tyre, dhe se Muhammedit a.s. , i fundit n? renditjen e tyre, nga Zoti iu shpall libri (Kur'ani) - margaritari i ?muesh?m i t? gjitha shpalljeve t? Zotit q? u d?rgoi pejgamber?ve prej t? parit (Ademit a.s.) deri te i fundit, Muhammedi a.s.. Nga pjesa e dyt? e k?tij formulimi - kelimei sheha-detit: "Besoj dhe deklaroj se Muhammedi ?sht? rob dhe pejgamber i Tij", sikur q? cek?m m? lart, kur besimi t? pranohet dhe sinqerisht t? mbillet n? zem?r, qart? del se nuk duhet besuar ve? Kur'anin si ligj i fundit i Zotit, por edhe at? q? e p?rcaktoi Muhammedi a.s. (at? q? e k?shilloi, q? personalisht e veproi ose e lejoi) t? merret si obligim dhe t? praktikohet dhe aplikohet n? jet?n e p?rditshme. Kjo ?sht? rruga e Muhammedit a.s., ky ?sht? sunneti i tij. Ajo rrug? duhet t? jet? e ?donj?rit musliman n?se d?shiron ta arrij? fatin n? t? dy bot?rat. Rrug?n e tij do ta tregojm? dhe do ta ndri?ojm? m? von?. Ja se ?'duhet pasur n? zem?r gjat? shqiptimit t? kelimes, dhe k?t? deklarim musliman?t jan? t? obliguar ta p?rs?risin sa m? shpesh, me q?llim q? kjo t? na p?rkujtoj? obligimet q? i kemi ndaj Zotit dhe njer?zimit. Ky deklarim ?sht? i shkurt?r por kuptimplot?; ai shum??ka k?rkon nga muslimani, sepse ve? me em?r muslimani s'mundet me qen? musliman. Prandaj, shqiptimi formal i "kelimes" sado qoft? i shpesht?, nuk jep asfar? dobie, sepse duhet t? buroj? nga sinqeriteti i thell? dhe t'i nxis? musliman?t n? kryerjen e parimeve dhe dispozitave t? tjera fetare. Nj? num?r i madh i haditheve flet p?r dometh?nien e "kelimei shehadetit". Ja disa: "Kush deklaron se ekziston ve?se nj? Zot, do t? hyj? n? xhennet". "Kush deklaron se ?sht? ve?se nj? Zot dhe se Muhammedi ?sht? rob i Tij, Zoti do ta ruaj? nga zjarri i xhehenemit". "Kujt i ?sht? fjala e fundit - la ilahe ilAll-llah - do t? hyj? n? xhennet". Mir?po, si? tham?, q?llimi i "kelimes" nuk ?sht? ve?se n? shqiptim, por n? p?rputhshm?ri me besimin dhe veprat. Thelbin e "kelimei shehadetit" e ceku bukur Vehbe Ib?n Munebbih, kur e pyet?n: - A nuk ?sht? "la ilahe il-All-llah", ?el?si i xhennetit? - Po, u p?rgjigj ai, por ?do ?el?s ka dy dh?mb?. Ai q? vjen me ?el?s t? k?till? do t? mund t? hyj? n? xhennet. Thuaj atij q? e shqipton deklarat?n ve?se me fjal?, nd?rsa vepron t? kund?rt?n, ?el?si i till? nuk e ?el der?n e xhennetit. Kush shqipton "La ilahe ilall-llah", dhe nj?koh?sisht mashtron, betohet dhe d?shmon rrejsh?m, b?n vepra t? k?qija, nuk p?rmbahet nga ndalesat, i shkel t? drejtat e t? tjer?ve, b?n dhunim etj., ai vjen para dyerve t? xhennetit me ?el?sin q? ka vet?m nj? dh?mb, prandaj edhe s'mund ta ?el? der?n". Ja, ku ?sht? thelbi i k?saj kelime (deklarate). P?r shkak t? dometh?nies s? gjer?, ky deklarim shfryt?zohet edhe gjat? pranimit t? fes?. P?r fat t? keq shum? musliaman?, qysh moti, Islamin e shnd?rruan n? em?r dhe deklarim t? zhveshur, u b?n? musliman? iluzionesh, krejt?sisht n? kund?rshtim me paraardh?sit t? cil?t lart e ngrit?n flamurin e madh?shtis? dhe p?rparimit t? gjithansh?m t? Islamit , sikur q? edhe ?sht? kur aplikohet n? jet?. D?shmit? e madh?rueshme q? na i dhuron historia Islame nga t? cilat shum? musliman? t? sotsh?m duhet t? turp?rohen, n?se jo edhe t'u sh?rbejn? si m?sues q? t'i udh?zojn? kah rrug?t e mrekullueshme. NAMAZI - OBLIGIM I DOMOSDOSH?M Pas bindjes n? ekzistimin e Zotit dhe nj?shm?ris? s? Tij, dhe besimit dhe deklarimit se Muhammedi a.s ?sht? pejgamber i fundit i tij, si themel i dyt? me r?nd?si i nd?rtes?s Islame ose obligim fetar ?sht? namazi (salati). Ky ?sht? obligim (farz) themelor, t? cilin musliman?t e t? dy gjinive, jan? t? detyruar ta kryejn? gjat? t?r? jet?s_, duke filluar nga mosha shtat?_ vje?are, n? ?far?doqoft? gjendje, i sh?ndosh? ose i s?mur? n? rrug? ose n? sht?pi. R?nd?sia e k?tij obligimi ?sht? posa??risht e theksuar, madje kjo n? Kur'an p?rmendet m? se 100 her? edhe at? m? shpesh n? form? imperative (urdh?rore). Si e till? ajo u qe urdh?ruar dhe p?rcaktuar edhe popujve t? m?parsh?m_. Me fjal? t? tjera, asnj? p?rcaktim tjet?r nuk qe urdh?ruar kaq i prer? sikurse namazi. Ja disa ajete q? e cekin namazin si obligim t? domos-dosh?m (farz): "(Na ?sht? th?n?) Dhe faleni namazin dhe kini frik? prej Tij, se Ai ?sht? te i cili do t? tuboheni." (El En'am: 72) "Fale namazin kur zbret (nga zeniti) dielli, e deri n? err?-sir?n e nat?s dhe b?j? lutjen (namazin) e agimit, v?rtet?, lutja e agimit ?sht? e p?rcjellur.' (El Isra': 78) "O ju q? besuat, p?rkujtoni All-llahun m? shpesh. Dhe ma-dherojeni at? n? m?ngjes e n? mbr?mje".(El Ahzab?: 41-42) "V?rtet, vet?m un? jam All-llahu, nuk ka Zot tjet?r pos Meje, pra Mua m? adhuro dhe fal namaz p?r t? m? kujtuar Mua." (Ta Ha: 14) "Dhe ata t? cil?t i kushtojn? kujdes koh?s s? namazit t? tyre t? till?t jan? mu ata trash?gimtar?,t? cil?t e trash?gojn? Fir-devsin dhe aty ata jan? p?rgjithmon?."(El Muminun?: 9-11) "At?her? All-llahun lart?sonie kur t? vij? mbr?mja dhe kur t? agoj? m?ngjesi. Falenderimi i takon vet?m Atij prej gjith?ka ka n? qiej e n? tok?, edhe nat?n edhe dit?n." (Er Rum: 17-18) "Po ti (Muhamed) me durim p?rballo at? q? t? thon? ata, para lindjes s? diellit dhe pas per?ndimit madh?ro me falenderim Zotin t?nd". (Kaf: 39) "O ju q? besuat, falni namazin me ruku e sexhde dhe vet?m Zotin tuaj adhuronie. B?ni pun? t? mira (t? dobish-me), se do t? gjeni shp?tim." (El Haxhxh: 77) "(P?rq?ndrohuni n? at? fe) T? kthyer sinqerisht tek Ai, keni frik? prej Tij dhe falnie namazin dhe mos u b?ni nga idhujtar?t." (Er Rum: 31) "Gjith?ka ka n? tok? e n? qiej i b?n sexhde vet?m All-llahut me d?shir? ose me dhun?, (i b?jn? sexhde) edhe hijet e tyre n? m?ngjes e n? mbr?mje." (Er Rra'd: 15) "All-llahun e lart?soi me adhurim ?ka n? qiej e n? Tok? dhe Ai ?sht? i Gjithfuqishmi, i Urti." (El Hadid?: 1) "O ju q? besuat, kur b?het thirrja n? namaz, dit?n e xhumas? ecni shpejt p?r aty ku p?rmendet All-llahu (d?gjojeni hutben, faleni namazin), e lini shitblerjen, kjo ?sht? shum? m? e dobishme p?r ju n?se jeni q? e dini." (El Xhumua: 9) "?ka ju solli juve n? Sekar? Ata than?: Nuk kemi qen? prej atyre q? faleshin (q? b?nin namaz). Ne nuk kemi qen? q? ushqenin t? varf?rit." (El Mudeththir: 42-43) "E n?se keni frik? (nga armiku), at?her? falnu duke ecur n? k?mb? ose duke kal?ruar e kur t? jeni t? siguruar, p?rkujtojeni (me namaz) All-llahun ashtu si u m?soi Ai p?r at? q? ju nuk e dinit." (El Bekare: 239) T? shumta jan? ajetet t? cilat e urdh?rojn? namazin, dhe q? e theksojn? dometh?nien e tij. Mosl?nia e tij pas dore shihet nga ajetet e lartp?rmendur edhe at?her? kur njeriu gjendet n? rrezik (frik?) edhe n? rrug?. Kjo ?sht? e kuptueshme pasi namazi ?sht? v?rtetim, deklarim dhe manifestim i besimit t? sinqert?. Mundet dikush t? lavd?rohet se ?sht? besimtar i mir?, musliman i mir?, por s'do t? posedonte as?far? d?shmie dhe vertetimi, n?se nuk i plot?son obligimet Islame, e n? rend t? par? obligimin kryesor - namazin. Mir?po, n?se dikush i fal? pes? koh?t, at?her? s'ka dyshim n? besimin e tij, e as q? mund t? japim gjykime negative rreth tij, posa??risht n?se i kryen edhe obligimet e tjera, sikur: agj?rimin, zeqatin, haxhxhin dhe p?rcaktimet tjera (urdh?rat dhe ndalimet), q? gjithashtu sh?rbejn? si legjitimacion i besimit t? sinqert?. Besimtari i v?rtet?, i cili e fal? namazin, si shenj? e besimit t? thell? e t? bindur, me gjith? qejf do t'i kryej? obligimet e tjera, e madje edhe t? natyr?s altruiste, q? i p?rkasin pasuris? s? tij. P?rkitazi n?se "nj? musliman i v?rtet?", i cili e fal? namazin, e nuk i kryen obligimet tjera fetare (ibadeti Malijje), sikur q? jan? zeqati dhe p?rcaktimet tjera sociale, n?se k?tyre u shmanget, at?her? kategorizohet si munafik - besimtar i pasinqert?. "Muslimani" i till? e ndan fatin me jobesimtarin. P?r k?t? shkak n? Kur'an, gati n? ?do vend ku p?rmendet namazi, p?rmendet edhe zeqati si d?shmi dhe ekspozim konkret-legjitim i besimit t? sinqert?, q? m? gjer?sisht shprehet me k?to fjal?: "Falnie namazin dhe jepnie zeqatin".(El Bekare: 43) Ja edhe disa ajete: "Elif, Lam, Mim?. Ky ?sht? libri q? nuk ka dyshim n? t? (sepse ?sht? prej All-llahut), ?sht? udh?zues p?r ata q? jan? t? devotsh?m. T? cil?t e besojn? t? fsheht?n, e kryejn? faljen (namazin) dhe prej asaj q? ne u kemi dh?n? ata japin (zeqat?, sadaka, etj.). Dhe ata q? besojn? n? at? q? t'u shpall ty, dhe n? at? q? ?sht? shpallur para teje dhe q? jan? t? bindur plot?sisht p?r (jet?n e ardhshme n?) bot?n tjet?r (ahiretin). (El Bekare: 1-4) "Falnie namazin dhe jepnie zeqatin dhe falnu me ata q? falen (bini n? ruku me ata q? bijn?)." (El Bekare: 43) "Kryeni faljen (namazin) dhe jepnie zeqatin, e ?far?do t? mir? q? e p?rgatitni p?r veten tuaj, at? e gjeni tek All-llahu. S'ka dyshim se All-llahu p?rcjell ?do veprim tuajin." (El Bekare: 110) "Dhe t? cil?t falin (rregullisht) namazin dhe nga ajo me ?ka ne i furnizuam, ata japin." (El Enfal?: 3) "T? till?t jan? besimtar? t? v?rtet? edhe p?r k?t? kan? vende t? larta te Zoti i tyre, kan? falje dhe furnizim n? m?nyr? t? ndershme." (El Enfal?: 4) "Rob?rve t? Mi, t? cil?t besuan, thuaju: T? falin rregullisht namazin dhe me at? q? ne i furnizuam ata, t? japin fshehtas e haptas, para se t? vij? nj? dit? q? n? t? nuk ka as kompensim as miq?si." (Ibrahim: 31) "Ata q? e lexojn? librin e All-llahut, e falin namazin dhe nga begatit? q? Ne u kemi dh?n? japin fshehtaz e haptas, ata e shpresojn? nj? fitim q? kurr? nuk u humbet. Q? Ai (All-llahu) do t'ju plot?soj? shp?rblimin e tyre, e edhe do t'ju shtoj? nga mir?sia e Tij, v?rtet? Ai ?sht? m?katfal?s dhe shum? mir?njoh?s." (Fatir: 29-30) Mund t? theksohen edhe shum? ajete t? ktilla q? flasin p?r kryerjen e namazit dhe p?r b?mir?si, por mjafton edhe kaq q? t? shihet besimi i lart? e i sinqert? i p?rcjell? dhe d?shmuar me altruiz?m n? p?rgjith?si, n? caqe b?mir?se (p?r largimin e vuajtjeve t? individ?ve dhe) t? shoq?ris? dhe shkat?rrimin e t? gjitha llojeve t? lig?sive, posa??risht t? lig?sive q? rrjedhin nga mospasja (varf?ria), mbase ajo ?sht? m? e r?nd? nga t? gjitha t? tjerat (vjedhje, mashtrime, prostitucion, vrasje, etj.), pasi t? gjitha k?to rrjedhin nga varf?ria. Prandaj n? Kur'anin fam?lart? q?ndron: "Dhe fale namazin n? dy skajet e dit?s, e edhe n? an?t e af?rme (me dit?n) t? nat?s. S'ka dyshim se veprat e mira i shkat?rrojn? ato t? k?qijat. Kjo ?sht? nj? k?shill? p?r ata q? i pranojn? k?shillat." (Hud?: 114) Nga ajetet e lartp?rmendura mund t? p?rfundojm?, se n? realitet, krejt?sisht i vlefsh?m ?sht? ai namaz q? drejton kah p?rsosm?ria morale, dobia sociale, zhvillimi i vet?dijes dhe ngush?llimi i faltorit (musaliut). Ose i vlefsh?m dhe i pranuar te Zoti ?sht? vet?m ai namaz q? p?rcillet me sakrifikime altruiste n? dobi t? individ?ve, e n? rastin m? t? mir?, n? dobi t? shoq?ris?. SI DUHET T? JET? NAMAZI P?R TA ARRITUR Q?LLIMIN E TIJ Sikur q? pam?, b?mir?sia i largon paraqitjet e liga. Edhe namazi, ashtu si baz? dhe burim i b?mir?sive i shkat?rron lig?sit?. Por, si duhet t? jet? namazi si burim mir?sie dhe faktor q? i mposht? dhe q? i eleminon lig?sit?? Namazi i cili i eleminon lig?sit?, ai e fisnik?ron shpirtin njer?zor dhe ?sht? rilind?s i moralit njer?zor, si burim mir?sie n? marr?dh?niet nd?rnjer?zore. Namazi i cili i shkat?rron lig?sit? dhe formon harmoni n? shoq?ri ?sht? po ai namaz i cili b?n q? namazxhiu t? mos b?j? m?kate. Namazi i till? duhet kryer sinqerisht, ai deomos duhet ta p?rfshij? t?r? q?nien njer?zore, t?r? shpirtin e tij, dmth, frika dhe respekti ndaj Krijuesit t? gjith?fuqish?m, para t? cilit fal?si q?ndron me p?rult?si. Vet?m se namazi i k?till? k?rkohet, e k?t? Zoti xh.sh. n? Kur'anin Fam?lart? e theksoi k?shtu: "?sht? e sigurt? se kan? shp?tuar besimtar?t, ata t? cil?t jan? p?rulur dhe qen? t? kujdessh?m gjat? faljes s? namazit." (El Muminun:1-2), nd?rsa Muhammedi a.s. dha koment autentik t? k?tij ajeti: "Nuk ka njeriu (robi i Zotit) kurrgj? tjet?r nga namazi ve? asaj q? e ka n? mendje". Hazreti Aliu e pyeti: - Pejgamber i Zotit, cili namaz ?sht? m? i mir?? - Ai, q? ta preokupon shpirtin, q? t'i mbush syt? me lot, namazi i kryer me q?llime dhe mendime t? sinqerta, i cili t? b?n t? t? rrjedhin lot?t." Ky namaz ?sht? i pranuar te Zoti vet?m se namazi i k?till? i arrin q?llimet dhe jep rezultate n? jet?n e njeriut p?r ?'ar?sye edhe ua p?rcaktoi Zoti i Gjith?fuqish?m k?t? obligim njer?zve. Ky namaz k?rkohet dhe vet?m namazi i k?till? ?sht? i vlefsh?m. Namazin e k?till? e theksojn? shum? ajete kur'anore, si p.sh.: "Thuaj: All-llahu m? urdh?roi mua drejt?sin? dhe n? t?r?si kthejuni Atij n? ?do namaz (lutje) dhe adhuronie At? duke qen? t? sinqert? n? lutje vet?m p?r T?. Ashtu sikur q? ju filloi (krijoi) s? pari do t? ktheheni te Ai." (El A'raf?: 29) "Luteni Zotin tuaj, t? p?rulur e n? heshtje, pse Ai nuk i do ata q? e teprojn?." (El A'raf?: 55) "Luteni At? duke pasur frik? (d?nimin) dhe duke shpresuar (m?shir?n).S'ka dyshim se m?shira e All-llahut ?sht? pran? atyre t? mir?ve." (El A'raf?: 56) "Ti p?rmende Zotin t?nd n? vete (heshtje) me respekt e me dro, jo me shprehje t? larta, (p?rmende) n? m?ngjes e n? mbr?mje dhe mos u b?j prej atyre q? nuk kan? kujdes." (El A'raf?: 205) "Vazhdoni rregullisht namazet (faljet), e edhe at? namazin e mes?m, dhe ndaj All-llahut t? jeni respektues (n? namaze)."(El Bekare: 238). Nd?rsa Muhammedi a.s. fliste k?shtu: "Zoti nuk e shikon namazin e njeriut i cili nuk i ?sht? kushtuar dhe p?rulur krejt?sisht me shpirt e me trup." "V?rtet?, robit t? Zotit, i cili fal? namaz s'do t'i pranohet nga namazi as gjysma, as 1/3, as 1/5, as 1/6, as 1/10, por aq sa kujdes dhe v?m?ndje i ka kushtuar." Nga ajetet dhe hadithet e lartp?rmendura shihet qart? se si duhet t? jet? namazi q? t? jet? i pranuar te Zoti dhe q? t? ket? ndikim edukues te musaliu. Me fjal? t? tjera, namazi s'duhet t? jet? mekanik, ve?se kryerje e l?vizjeve t? caktuara, t? cilat e p?rb?jn? form?n e jashtme, ose recitimin e formulave t? p?rcaktuara ose pjes?ve t? Kur'anit pa mendime rreth dometh?nies s? tyre dhe thellimit n? to. Asnj? l?vizje n? namaz nuk ?sht? pa dometh?nie t? thell?, e ku mbeten pjes?t (suret) e Kur'anit. DOMETH?NIA E DISA RUKNEVE (PJES?VE) T? NAMAZIT Para hyrjes n? namaz ?ohen duart deri te laprat e vesh?ve (meshkujt), ose deri n? krah?ror (femrat) dhe shqiptohet: -"All-llahu Ekber - Zoti ?sht? i Madh!" Kjo ngritje e duarve ka dometh?nie: - ?oj duart nga brengat dhe pun?t bot?rore (i hedh ato pas shpine), sepse ato jan? t? par?nd?sishme dhe kalimtare. i drejtohem vet?m All-llahut Realitetit dhe Madh?ris? s? vetme. Mandej lidhen duart sikur q? ?sht? e njohur, dmth,: "E lidhi zemr?n dhe shpirtin p?r All-llahun". Pas k?saj n? q?ndrimin e par? lexohet: "SUBHANEKE-ja" me t? cil?n lavd?rohet Madh?ria e Zotit e q? n? p?rkthim dmth.: "I famsh?m je vet?m Ti, o All-llahu im! Dhe lavdia t? qoft? Ty. I Lart? ?sht? emri Yt dhe Madh?ria jote ?sht? shum? e madhe. Nuk ka Zot tjet?r p?rve? Teje". Pas k?saj e lusim Zotin t? na ruaj nga djalli, nga armiku i p?rbetuar i njer?zimit: "T? mb?shtetem, o Zot, m? ruaj nga lig?sit? e shejtanit t? mallkuar!" Mandej lexohet: "N? em?r t? All-llahut, M?shiruesit, M?shir?b?r?sit, - dhe fillon namazi me kaptin?n e par? t? Kur'anit: "FATIHA"; e cila n? p?rkthim dmth: "Falenderim All-llahut, Krijuesit t? bot?rave, B?mir?sit t? p?rgjithsh?m, M?shiruesit, Sunduesit t? Dit?s s? Gjykimit, Vet?m Ty t? adhurojm? dhe vet?m prej Teje ndihm? k?rkojm?. Na udh?zo n? rrug? t? drejt?! Ne rrug?n e atyre t? cil?ve u ke dhuruar bekimin T?nd. E jo n? rrug?n ? atyre ndaj t? cil?ve je i zem?ruar dhe t? cil?t kan? humbur." (El Fatiha: 1-7) ?far? bukurie dhe dometh?nie t? thell? p?rmban kjo kaptin? kur'anore e cila lexohet n? ?'do reqat t? t? gjith? namazave me p?rjashtim t? namazit t? xhenazes. Pas k?saj lexohet nj? sure (kaptin?) e shkurt?r, mandej me fjal?t "All-llahu Ekber" l?shohemi n? ruku. N? k?t? q?ndrim shqiptohet: "Subhane rabbijel - adhim", mandej ?ohemi n? "kijam" duke shqiptuar: "SemiAll-llahu limen hamideh" dhe pastaj: "Rabbena ve lekel hamd"; pas k?saj shkojm? n? sexhde duke shqiptuar tekbirin: "All-llahu Ekber". N? sexhde lexohet tre her?: "Subhane rabbijel e'ala", "All-llahu Ekber", dhe p?rs?ri l?shohemi n? sexhde, e mandej ?ohemi n? reqatin e dyt? q? e kryejm? gati si t? parin m? p?rjashtim t? Subhanekes e mandej n? uljen e mbram? lexohet: "Ettehijatu" - n?se ?sht? ulja e par?, nd?rsa te ulja e dyt? edhe salavatet dhe duaja (lutja). Ettehijatu n? p?rkthim dmth: "Nderimet tona All-llahut. Atij t? faluart tona dhe t? gjitha veprat e mira. T? p?rsh?ndesim ty o pejgamber i All-llahut dhe bekimi e m?shira e Zotit qofshin mbi Ty. Pa?im shp?tim ne dhe t? gjith? rob?t e mir? t? All-llahut. Deklaroj q? vet?m All-llahu ?sht? Zot dhe deklaroj q? Muhammedi ?sht? rob i Zotit dhe i D?rguar i Tij." Pas leximit t? salavateve lexohet lutja (duaja): "O Zot i yn?, na jep mir?si n? k?t? jet?, dhe mir?si n? bot?n tjet?r, dhe na ruaj nga d?nimet e xhehenemit!" (El Bekare: 201) "O Zoti yn?, m? fal mua, prind?rit e mi dhe t? gjith? besimtar?t n? at? dit? kur fillojn? llogarit?". (Ibrahim: 41) Pas k?saj lutje shpesh lexohet edhe: "Zoti yn? mos na i lako zemrat tona pasi na drejtove, na dhuro m?shir?n T?nde, sepse vet?m Ti je dhurues i madh".(Ali Imran: 8). Pas leximit t? lutjeve t? sip?rp?rmendura jepet selam, s? pari n? an?n e djatht? e mandej n? t? majt?n: "Esselamu Alejkum Ve Rahmetullah". Pasi t? japim selam, lexojm?: "All-llahume entes selamu ve minkes selam, Teba-rekte ja dhel-xhelali vel ikram." N? fund, pas leximit t? disa pjes?ve t? shkurt?ra dhe nj? lutjeje t? gjat?, me t? cil?n lutet All-llahu xh.sh. t? na e pranoj? namazin dhe t? na plot?soj? d?shirat personale dhe shoq?rore. All-llahu besimtarit t? sinqert?, i cili me zem?r t? past?r i drejtohet Atij p?r falje nga m?katet - do ta fal?, mbasi Ai n? Kur'anin Fam?lart? premton: "Ai ?sht? q? u p?rgjigjet (lutjeve) t? atyre q? besuan dhe b?n? pun? t? mira dhe, nga mir?sia e vet ua shton atyre t? mirat. Nd?rsa, jobesimtar?t kan? d?nim t? rrept?". (Esh-Shura: 26) "Zoti juaj ka th?n?: M? thirrni Mua, Un? ju p?rgjigjem, ata q? nga mendjemadh?sia i shmangen adhurimit ndaj Meje, do t? hyjn? t? n?n?muar n? xhehenem". (Gafir: 60) "E kur rob?t e Mi t? pyesin ty p?r Mua, Un? ju p?rgjigjem lutjes kur lut?si m? lutet, pra p?r t? qen? ata drejt t? udh?zuar, le t? m? p?rgjigjen ata Mua dhe le t? m? besojn? ata Mua." (El Bekare: 186) ?do pjes? (rukne) ose q?ndrim n? namaz: kijami (q?ndrimi n? k?mb?), p?rkulja (ruku), dhe l?shimi i ballit n? tok? (sexhde) e kan? dometh?nien e thell?. Ato jan? pasqyrime t? marr?dh?nies shpirt?rore t? njeriut ndaj Zotit: falenderim, p?rulje, pendes?, etj., sepse n? namaz musaliu (namazxhiu), ndjehet se gjendet drejtp?rs?drejti para Zotit xh.sh.. KIJAM - faza e par? ose q?ndrimi. Kijami ka dometh?nien e daljes para Zotit, bisedim (munaxhat) me Zotin dhe kontakt shpirt?ror me Krijuesin e vet dhe t? botrave, me q?llim t? falenderimit p?r dhuntit? t? cilat na dhuroi dhe p?r ta lutur q? edhe m?tej t? na e dhuroj? m?shir?n e vet dhe t? na ruaj? nga m?katet. Kijami nj?koh?sisht e p?rkujton dit?n e Gjykimit kur do t? q?ndrojm? para Zotit dhe do t'i pastrojm? llogarit? p?r veprat tona. Ky q?ndrim, kuptohet, ka edhe karakter moralo-edukues. RUKU - p?rkulja. Ruku, dmth falenderim Krijuesit t? Plotfuqish?m p?r dhuntit? dhe p?rkulje para Madh?ris? s? Tij. SEXHDE - L?shimi i ballit n? tok?. Kjo ?sht? shprehje m? e madhe e p?ruljes dhe pendes?s s? musaliut para All-llahut dhe pranimi i pafuqis? dhe vog?lsis? s? tij para Krijuesit t? botrave, si dhe falenderim dhe d?shir? p?r faljen e m?kateve me pendes? dhe p?rbetim se n? t? ardhmen s'do t? kryej? as m?kate m? t? vogla. N? sexhde njeriu gjendet m? af?r Zotit. K?t? e theksoi edhe Muhammedi a.s.: "Robi i Zotit gjendet m? af?r Tij kur ?sht? n? sexhde." Me fjal? t? tjera, r?nd?sin? e namazit e p?rb?n edhe q?llimi edhe dometh?nia e brendshme, q? s'mundet detajisht n? komentim t? shkurt?r t? p?rshkruhet, mir?po k?t? m? s? miri e din? faltor?t q? rregullisht dhe sinqerisht e kryejn? namazin, edhe at? jo nga shprehia, por nga bindja e thell?. Kontakti direkt me Zotin, si shkall? m? e lart? e afrimit kah Ai, (Tekarrub ilAll-llahi) ?sht? nj? element me r?nd?si. Dmth, namazi ?sht? mi'raxhi i besimtarit, sikur q? tha Muhammedi a.s.. Ashtu edhe musliman?t e par? e kuptuan r?nd?sin? e tij. Dometh?nien e tij t? v?rtet? e v?r?jt?n nga ?do ajet ku bisedohet ose rekomandohet salati - namazi. Flitet p?r nj? sehab (shok i Muhammedit a.s.), se ai i t?ri ?sht? zbehur e rr?nqethur kur hynte n? namaz; e kur e pyet?n p?rse ndodh k?shtu, ai u p?rgjigj: "Kur jam n? namaz, q?ndroj para All-llahut t? Madh?ruar". Kuptimi i till? i namazit ?sht? ai q? k?rkohet dhe urdh?rohet. Bile namazi i till? ?sht? ai namaz q? ia arrin q?llimit ndaj All-llahut dhe njer?zimit, n? k?t? bot? dhe ahiret. Q?LLIMI I NAMAZIT Sikur q? kemi cekur m? par?, ?do gj? q? p?rcakton All-llahu xh.sh., namazin, agj?rimin, haxhxhin, etj., nuk i ka b?r? p?r Vete, sepse Ai ekziston nga Vetvetja (Kijam Bi Nefsihi) dhe nuk i nevojitet asgj? prej askujt. K?t? Ai e thekson n? Kur'anin Fam?lart?: "N?se ju dhe t? gjith? ata q? jan? n? tok? mohoni, All-llahu ?sht? i panevojsh?m (p?r falenderim), i lavdish?m vetvetiu". (XIV: 8) K?t? e b?ri p?r fat t? dyfisht? t? njer?zimit n? k?t? bot? dhe n? ahiret. Pra, edhe namazi, ka q?llim t? dyfisht? p?r njer?zimin, por p?r ata q? sinqerisht dhe bindsh?m e kryejn?. Q?llimi rreth k?saj bote ?sht? t'i ndaloj? nga veprat e liga, t'ua pastroj? shpirtrat nga posht?rsit?, nga d?shirat dhe epshet djall?zore, q? nga njeriu kafsh? t? krijoj? njeri - ?ngj?ll, ashtu si? d?shiron Zoti, me fjal? t? tjera, t'a inspiroj? n? kryerjen e veprave t? mira - veprave altruiste, dmth, caku ?sht? vet? njeriu, n? realitet formimi i njeriut t? lart? e t? drejt?. N? Kur'an thuhet: "(Ai ndihmon) ata t? cil?t kur ne u mund?sojm? vendosjen n? tok?, e falin namazin, japin zeqatin, urdh?-rojn? p?r t? mir? dhe largojn? prej t? keqes. All-llahut i takon p?rfundimi i ??shtjeve". (El Haxhxh: 41) "Edhe ata q? pat?n durim (ndaj t? k?qijave) p?r t'a fituar k?naq?sin? e Zotit t? tyre dhe q? e fal?n namazin, dhe nga ajo me ?ka ne i furnizuam ata kan? dh?n? fshehtas e haptas dhe me t? mir? e largojn? t? keqen. T? till?t kan? p?rfundim m? t? mir?." (Er Rrad: 22) Namazi i kuptuar si kontakt i drejtp?rdrejt? me Zotin, dalje para Zotit p?r pastrimin e llogarive p?r veprat e b?ra, t? cilat njeriu i ka b?r? deri n? at? moment, di?ka t? dobishme n? aspektin socialo-altruist, ose di?ka t? d?mshme (m?kat) e jo l?vizje mekanike, v?rtet?, namazi e pastron musaliun nga papast?rtit? t? cilat mund t? formohen n? shpirtin e tij: egoizmi, dashalig?sia, kok?fort?sia, mendjemadh?sia, etj. Kuptimi i till? i namazit e shp?rlan? papast?rtin? nga shpirti i njeriut, sikur q? uji e pastron f?lliq?sin? materiale nga trupi i tij. Nd?rsa Muhammedi a.s. e krahasoi namazin me lumin. Ai ka th?n?, si? transmeton Ebu Hurejreja: "?ka mendoni, n?se dikush prej juve ka para dere uj? (lum?), dhe n? t? lahet pes? her? n? dit?, a do t'i mbetet f?lliq?si n? trup? - T? pranishmit than? se s'do t'i mbetej asfar? papast?rtie n? trup. - Ja, k?saj i p?rngjan? edhe namazi, Zoti me t? i pastron m?katet dhe gabimet (musaliut t? Vet t? sinqert?)." "Pes? namazet e dit?s dhe namazi prej t? xhumas? n? xhuma, i pastrojn? ato m?kate t? vogla q? b?h?n nd?rmjet k?tyre dy namazeve." Dhe v?rtet?, ai njeri q? pes? her? n? dit? e kryen namazin me nderim t? thell? dhe kujdes, me kuptimin e plot? t? q?llimit t? lart? doemos do t? jet? shpirt?risht (moralisht) i past?r sikur q? duhej fizikisht t? jet? i past?r ai q? do t? lahej pes? her? n? dit? n? lum?. Atij, v?rtet? do t'i ndrit? fytyra (edhe n? k?t? bot?, e posa??risht) at? dit?, kur t? tjer?ve do t'u nxihet. Njeriut t? till? edhe n? k?t? bot? i sh?ndrit fytyra me nj? kthjellt?si dhe nur t? posa??m. Njeriu i till? i cili gjithmon? mendon p?r Zotin, doemos t? mendoj? edhe p?r kryerjen e veprave t? mira, dhe ai i kryen ato. Njeriu i till? askujt s'do t'i b?nte ndonj? lig?si bile qoft? ndonj? imt?sir?. Madje edhe sikur t? b?nte ndonj? m?kat t? vog?l do t? pendohej, e m? s? gjati deri n? namzin e ardhsh?m. Njeriu i till? ?sht? m? tep?r krijes? shpirt?rore, se sa fizike. At? e dekorojn? vetit? m? t? bukura morale, dhe si i till? i afrohet Zotit dhe M?shir?s s? Tij, sepse e prezanton shpirtin e qet?, me t? cilin do t? k?naqet n? k?t? bot? dhe n? ahiret, nga p?rkushtimi dhe d?gjueshm?ria ndaj All-llahut, pejgamberit t? Tij dhe idealeve, t? cilat ia caktuan. K?t? realitet edhe Kur'ani e verteton dhe cek. N? njer?z t? till? mendohet kur All-llahu xh.sh. "shpirtrat e qet?" i th?rret n? krah?rorin e M?shir?s s? Vet: "O ti shpirt i bindur plot?sisht! Kthehu i vet?k?-naqur e i pranuar te Zoti yt! Hyr n? turm?n e rob?rve t? Mi! Dhe hyr n? xhennetin Tim! (El Fexhr: 27-30) Qet?sia shpirt?rore! Ajo ?sht? margaritari m? i ?muar. Namazi i sinqert? ?sht? shenj? e besimit t? thell? n? Zotin, ?sht? margaritar i ?muar q? i dhurohet njeriut, ?sht? ndjenj? e shtrenjt? qet?sia shpirt?rore. Njeriu i till? ?sht? i duruesh?m, sepse leht? i p?rballon v?shtir?sit? t? cilat e godasin, ato i konsideron si sprovime t? ngjashme me ato t? Ejubit a.s.. Qet?sia shpirt?rore, ?sht? fat pas s? cilit ?dokush mall?ngjehet dhe gjakon. Nuk ?sht? fati n? thesaret p?rplot ari, argjend e margaritar?, nuk ?sht? fati n? magazinat, podrumet, hambaret p?rplot ushqime dhe mall. Sa milioner? ka t? cil?t ndjehen t? pafat, bile q? edhe me vet?vrasje e mbarojn? jet?n! Pse? Ja pse: te ta qet?sia shpirt?rore ?sht? zhdukur, i ka g?lltitur lakmia, afshi, brenga p?r grumbullimin e m?tejm? t? pasuris?, eksploatimin m? t? madh t? bot?s, dhe n? fund, ata i ndjek frika p?r jet?n personale. Shpirt?risht ?sht? i qet? vet?m besimtari i sinqert? dhe i p?rbetuar - musaliu, sepse njeriu i till? nuk krenohet me at? q? posedon n? k?t? bot?, me fjal? t? tjera, ai ato i llogarit si m?shir? e Zotit e kjo e b?n edhe m? t? p?rulur, m? falenderues ndaj Zotit, dhe tani mund ta plot?soj? edhe urdh?rin tjet?r t? Zotit - veprat vullnetare: ndihmat individ?ve dhe shoq?ris?. Njeriun e till? as fatkeq?sia nuk e d?shp?ron, nd?rsa vetit? e njer?zve t? k?till? Kur'ani i p?rshkruan k?shtu: "?sht? e v?rtet? se njeriu ?sht? i prirur t? jet? i paduruesh?m. Pse kur e godet ndonj? e keqe, ai ankohet s? tep?rmi. Nd?rkaq, kur e gjen e mira, ai b?het tep?r koprac. P?rve? atyre q? falen. T? cil?t jan? t? rregullt n? namazin e tyre." (El Mearixh: 19-23) Vet?m nga kuptimi dhe kryerja e k?till? e namazit, Zoti ?sht? i k?naqur. Namazi i till? pranohet te Zoti. Nga namazi i k?till? rrjedh ajo dobia e dyfisht? p?r musaliun (n? k?t? bot? dhe n? ahiret) sepse musaliu p?rve? dhuntive n? k?t? bot?, edhe n? bot?n tjet?r do t? shp?rblehet me dhunti t? pamas?shme. N? k?t? bot? njeriu i till? krijon harmoni, qet?si n? shpirt, mir?q?nie, e ai vet? b?het shembelltyr? e asaj harmonie, shembull i marr?dh?nieve n? shoq?ri. Q?llimi i tij jet?sor mbetet vepra e mir?. Atij Kur'ani i ?sht? udh?rr?fyes, q? gjithmon? p?rmes namazit, urdh?ron kryerjen e veprave t? mira. Vet?m namazi i k?till? krijon nga njeriu shtaz? dyk?mb?she - njeriun e drejt?, njeriun dinjitoz, madje m? tep?r - p?rfaq?sues t? Zotit n? tok?, ashtu si? e p?rshkruan Kur'ani Fam?lart?. (El Bekare: 30) Ja, ky ?sht? q?llimi i namazit, por i namazit q? musaliu e fal? sinqerisht, i thelluar n? thelbin dhe dometh?nien e tij, duke menduar p?r ?do fjal? dhe l?vizje, duke e pasur n? mendje se para Kujt q?ndron. Ja, namazi i till? e arrin? cakun e dyfisht?, namazi i k?till? ia ndri?on rrug?t e realitetit dhe e udh?zon kah fati n? t? dy bot?rat. Namazi i till? ?sht? theksim i fes? s? sinqert? dhe kualiteteve t? larta morale t? musaliut. P?r namazin dhe musaliun e k?till?, Muhammedi a.s. thot?: "Cili rregullisht e kryen pes?koh?shin, namazi n? Dit?n e Gjykimit do t'i jet? drit?, argument i qart? (i besimit t? till?) dhe shp?tim. E n?se nuk e fal? rregullisht, n? Dit?n e Gjykimit s'do t? ket? as drit?, as shp?tim dhe do t? gjendet n? shoq?rin? e Karunit, Faraonit dhe Hamanit." V?rtet, namazi i till? ?sht? shtyll? e fes?, si? thot? Muhammedi a.s.: "Rr?fen H.Omeri se nj? njeri e ka pyetur Alejhisselamin: - Cili obligim fetar ?sht? te Zoti m? i dashur? - Namazi q? falet n? koh?n e vet. Kush e l?shon namazin ai s'ka fe. Namazi ?sht? shtylla kryesore e fes? - iu p?rgjigj Muhammedi a.s." Pra, namazi duhet t? jet? aktivitet shpirt?ror i njeriut, q?llimi i t? cilit ?sht? rilindja morale, p?rsosshm?ria n? drejtim t? afrimit kah Zoti (Tekarrub ilall-llah). Afrim m?shir?s s? Zotit, p?rmes p?rsosjes personale t? njeriut. K?t? rol t? namazit Muhammedi a.s. e p?rshkruan me fjal?t: "Cilin namazi nuk e largon nga veprat e turpshme dhe korruptimet, ai, n? at? rast, edhe m? tep?r e largon nga M?shira e Zotit." NAMAZI MUND T? JET? EDHE I PADOBISH?M P?r te shum? musliman? - musali, vet?mse p?r nga pamja e jashtme namazi ?sht? namaz. Ata jan? namaze mekanike, ose namaze nga shprehia. Jan? t? tilla kur faltori b?n kryerjen e l?vizjeve t? p?rcaktuara dhe i reciton duat? e m?suara p?rmend?sh, e n? realitet ai ?sht? i preokupuar me mendime rreth k?saj bote, p?r intriga, p?r dredhi, - si do t'a p?rg?njeshtroj? dikend, si do t'i kryej? disa pun? etj. Mendimet e tij n? realitet, jan? t? koncentruara n? l?nd? krejt?sisht tjet?r, t? cilat shpesh jan? q?llim i d?shirave dhe aspiratave djall?zore, bile edhe inspirim p?r aksion t? m?tejm?, duke mos menduar para Kujt q?ndron, e as p?r dometh?nien e asaj q? e shqipton. Faltori i till?, mendon se namazi ?sht? borxh ndaj All-llahut t? cilin duhet sidoqoft? ta kryej?, duke e kuptuar tekstualisht k?t? borxh sikur borxhet e huazimit gjat? marr?dh?nieve nd?rnjer?zore. Musaliu i till?, bile nuk e di se Zoti, ?sht? i past?r nga t? gjitha nevojat, ndaj edhe Zotit nuk i nevojiten namazet tona, kurbanet (sakrifikimet), por t? gjith? at? q? na e ka p?rcaktuar ?sht? ve?se parakusht p?r fatin e dyfisht? p?r t? cilin fol?m m? lart. Namazi i till? i kryer me pakujdesi dhe n? m?nyr? m?kanike, p?r faltorin jo ve? q? ?sht? i padobish?m, por edhe paraqet mallkim t? v?rtet? "edhe m? tep?r e largon nga Zoti dhe M?shira e Tij", sikur q? shohim nga ky hadith, namazi i k?till?, paraqet m?kat t? v?rtet?, q? edhe Kur'ani e verteton: "T? mjer?t ata t? cil?t e falin namazin dhe nuk p?rkujdesen p?r t? (q? nuk mendojn? p?r q?llimin dhe dometh?nien). Ata jan? munafik?t t? cil?t ve?se duan t'i tregohen bot?s". (Kur'an) nd?rsa Muhammedi a.s. tha: "Ka shum? faltor?, t? cil?t e kryejn? namazin e nga ai namaz s'kan? dobi p?rve? asaj q? mundohen pak?z." L?SHIMI I NAMAZIT (MOSFALJA) Sikur q? pam? m? lart nga ajetet Kur'anore dhe nga fjal?t e Muhammedit a.s.(hadithet) , namazi mund t? jet? i padobish?m p?r musaliun i cili nuk i p?rkushtohet me gjith? shpirt. Namazet e tilla kryhen mekanikisht ose nga shprehia, dhe si t? tilla nuk e nxisin njeriun n? kryerjen e veprave t? mira dhe nuk e largojn? nga lig?sit?. P?r namazin e k?till? faltorit, si? theksuam m? par?, i t?rhiqet v?rejtja. Kur q?ndrimi i till? ?sht? ndaj atij q? e kryen namazin pa kujdes, si q?ndron puna me at? "musliman", q? aspak nuk e kryen k?t? obligim, ose e kryen rrall? her?? Pozit?n e tij Kur'ani e p?rshkruan bukur: "Kush mbyll? syt? para k?shillave t? Zotit, atij ia shoq?rojn? nj? djall q? nuk i ndahet kurr?. E ata (djajt) do t'i shmangin nga rruga e drejt?, kurse (jobesimtar?t) mendojn? se jan? duke i udh?zuar. E kur t? vij? (jobesimtari) para nesh, do t? thot?: Ah t? kishim qen? larg mes vete sa lindja e per?ndimi: sa shok i keq q? je". (Ez Zuhruf: 36-38) Si nj? nd?r kriteriumet nga t? cilat varet nderi i njeriut n? tok?, nd?rsa shp?rblimi dhe nd?shkimi n? ahiret, ?sht? Salati (Namazi), si manifestim dhe legjitimacion i besimit. Se ?far? r?nd?sie dhe q?llimi ka e cek?m m? lart. Prandaj Muhammedi a.s. thot?: "Gj?ja e par? p?r t? cil?n do t? p?rgjigjet njeriu n? Dit?n e Gykimit ?sht? namazi. N?se namazi ?sht? i mir?, t? mira jan? edhe veprat e tjera dhe anasjelltas, n?se namazi ?sht? i keq, t? k?qija jan? edhe pun?t tjera." Versioni i dyt? i k?tij hadithi thot?: "Gj?ja e par? p?r t? cil?n njeriu do t'i pastroj? llogarit? n? Dit?n e Gjykimit, ?sht? namazi, e n? qoft? se namazi ?sht? i mir?, i shp?tuar ?sht? e n?se namazi nuk b?n, ka r?n? n? fatkeq?si dhe jan? t? shkat?rruar edhe veprat e tjera t? mira." Namazi, me fjal? t? tjera, ?sht? koka e fes? (n?nkuptohet pas imanit - besimit) dhe burim i veprave t? mira, si? thot? Muhammedi a.s.: "Nuk ka fe ai q? s'ka besueshm?ri, as namaz pa past?rti, as q? ka fe ai q? s'ka namaz (q? nuk e fal?). V?rtet?, namazi i paraqet fes? at? q? i paraqet koka trupit." Sikur q? shohim nga ajetet dhe hadithet e lartp?rmendura, besimi i "muslimanit" q? nuk e kryen namazin ?sht? i dyshimt?, Muhammedi a.s. "muslimanin" e till? e kualifikon si munafik, bile edhe m? keq - pabesimtar dhe thot?: "Lidhja nd?rmjet neve dhe atyre (njer?zve) ?sht? namazi, andaj kush e l? pas dore, nuk e beson All-llahun xh.sh.". "V?rtet? nd?rmjet njeriut dhe idhujtarit q?ndron l?shimi i namazit". Nga hadithet e cekura, e t? tilla ka p?rplot, qart? shihet se ?'do t? thot? dhe ku shpie l?shimi i namazit. Por, q? t? na jet? edhe m? e qart? s'do t? ishte e tep?rt t'i cekim mendimet e musliman?ve t? par? dhe sahab?ve q? i shpreh?n rreth k?saj pyetje me r?nd?si. SAHAB?T RRETH NAMAZIT... Shoku i Muhammedit a.s., e m? von? halifi, Omeri r.a., ka th?n?: "S'ka Islam n? at? q? e ka l?shuar namazin". Kompetenca e shok?ve t? Muhammedit a.s. edhe at? kaq autoritativ, kur merret parasysh njohja e detajshme e fes? n? shpirt dhe shkrim, ?sht? e padyshimt? dhe e pamohueshme. N? "Muvetaun" e Malikut_ ?sht? sh?nuar nj? anekdot?, t? cil?n robi i Abdullah ib?n Omerit, Nafiu, e ka treguar rreth Omerit r.a.: "Nj? her? Omer Ib?n Hatabi u shkroi m?k?mb?sve t? vet: - Te un? puna juaj m? e r?nd?-sishme ?sht? namazi. Kush rregullisht dhe n? koh? e fal? dhe p?rkujdeset q? edhe t? tjer?t t? veprojn? ashtu, e ka ruajtur fen?. Nd?rsa kush e l?shon, edhe t? tjer?t do t'i shkat?rroj? leht?." ?far? r?nd?sie i kushtoi Omeri r.a. namazit shihet edhe n? ?astet e tij t? vdekjes. i plagosur p?r vdekje nga Ebu Lului, i luti shok?t t'i ndihmojn? t? marr? abdest dhe t? falet. Bile edhe at?her? kur luftonte me shpirtin mbi t? gjitha namazin. K?shtu e kuptuan r?nd?sin? e namazit musliman?t e v?rtet?, e posa??risht shok?t e Muhammedit a.s.. Edhe musliman?t tjer? t? par? kishin q?ndrim t? ngjash?m ndaj namazit. Ib?n Hamza thot?: "Pas idhujtaris? dhe vrasjes s? besimtarit (bi gajri hak) nuk ka m?kat m? t? madh se l?shimi i namazit". Edhe shoku i Muhammedit a.s., Ebu Hurejreja ka th?n? ngjashem: "S'mund t? thuhet p?r l?shimin e cilitdo obligim se ?sht? "kuf?r" (mosbesim), p?rve?se p?r l?shimin e namazit". Imami i madh? Gazaliu (451-505 / 1061-1115), n? baz? t? ajeteve t? cekura Kur'anore si dhe n? baz? t? haditheve, erdhi m? p?rfundim se, ndaj "muslimanit", q? nuk fal? namazin duhet vepruar sikur ndaj pabesimtar?ve, deri sa sipas mez' hebit Shafij dhe Hanefij, ate q? nuk fal? namaz duhet mbyllur deri sa t'i fal? namazet e l?shuara._ ASPEKTET TJERA T? NAMAZIT Deri tani e v?shtruam namazin m? tep?r p?r nga brendia e tij dhe pam? se ku na shpie. E shoh t? nevojshme q? tani k?t? obligim madh?shtor Islam t'a shqyrtojm? nga aspektet tjera, si? do t? shohim m? posht?, me p?rjashtim t? aspektit socialo-altruist, q? paraqet nj? element me r?nd?si p?r namazin, sikur q? edhe e kemi cekur m? par?. NAMAZI N? XHEMAT DHE AI VE?MAS Edhe pse sipas disa ajeteve dhe haditheve namazit t? ve?uar i p?rshkruhet dometh?nie e madhe si pasqyrim i sinqeritetit t? muasaliut ndaj fes?, prap?seprap? namazeve t? p?rbashk?ta u jepet p?rpar?si deri 25 apo 27 her? sipas fjal?ve t? Muhammedit a.s. (haditheve). "T? falurit e nj? namazi n? xhemat ?sht? m? mir? (sipas shp?rblimeve t? Zotit xh.sh.) sesa t? falurit e 25 namazeve n? vetmi". (Muslimi) "Njeriu p?r nj? namaz n? xhemaat do t? shp?rblehet 27 her? m? tep?r se sa p?r namazin e kryer ve?mas". P?rpar?sia q? i jepet namazit me xhemat, ?sht? natyrisht, tendenc? q? nd?r musliman?t t? zhvillohet ndjenja e solidaritetit, v?llaz?ris?, af?rsis?, dashuris? s? nd?rsjellt?, njohtimit dhe me nj? fjal?, t? zhvillohet vet?dija sociale, me q?llim t? ringjalljes dhe realizimit t? imperativit kur'anor: "S'ka dyshim se besimtar?t jan? v?llez?r". (El Huxhurat: 10) "Dhe kapuni q? t? gjith? ju p?r litarin e All-llahut dhe mos u p?r?ani". (Ali Imran: 103) Me k?to ajete kur'anore shprehet nevoja e harmonis? dhe e dashuris? nd?r musliman?t pa marr? parasysh rac?n, p?rkat?sin? komb?tare apo dallimet tjera q? mund t? ekzistojn? a t? paraqiten nd?r njer?zit, pjestar? t? Islamit. Dometh?n?, musliman?t jan? t? obliguar q? t? ndjehen si pjestar? t? nj? familjeje. Kjo arrihet m? s? miri m? lutjen e p?rbashk?t (namazin), sepse musliman?t, t? mbledhur n?p?r xhamia e ndjejn? v?llaz?rin? dhe nj?koh?sisht e shfryt?zojn? rastin q? para dhe pas namazit t? bis?dojn? rreth problemeve t? cilat i mundojn?. P?r k?t? q?llim u caktua "namazi i xhumas?" si obligim i domosdosh?m (farz). P?rpos asaj q? njeriu p?r namazin e kryer n? xhemat ka m? shum? sevape, edhe vet? rruga q? e kalon p?r n? namaz t? p?rbashk?t (rruga p?r n? xhami) ?sht? sevap, edhe at? sa m? e gjat? t? jet? rruga aq m? i madh shp?rblimi. Muhammedi a.s. thot?: "Namazi i kryer n? xhemat ?sht? m? i vlefsh?m se ai q? falet ve?mas p?r nj?zet e disa her?, por nj?koh?sisht p?r ?'do hap q? e b?n n? rrug?n p?r n? xhami i shkruhet sevap te All-llahu xh.sh.". Mospajtimet , shp?rndarjet dhe paraqitjet e tjera t? cilat i rr?nojn? themelet e bashk?sis? Islame, jan? nd?r m?katet m? t? m?dha. Muslimani, q? shkakton grindje nd?r musliman?t nuk konsiderohet si musliman i v?rtet?. Muhammedi a.s. thot?: "Kush b?n p?r?arje, nuk ?sht? i yni". FEMRAT DHE XHAMIA N? princip, nuk ka asnj? obligim fetar, i cili do t'i obligonte meshkujt e do t'i lironte femrat. Ashtu edhe femrat mund t? shkojn? n? xhami, n? lutjen e p?rbashk?t dhe sipas fjal?ve t? Muhammedit a.s. n? veprimin e till? meshkujt nuk mund t'i ndalin: "Mos i pengoni rob?reshat e All-llahut t? shkojn? n? xhami!", dhe "Kur t'ju k?rkojn? grat? leje t? shkojn? n? xhami, lejoni!". K?tu duhet cekur se, kur grat? falen n? xhemat me meshkuj patjet?r duhet t? falen pas tyre. Shkaqet jan? t? njohura, andaj s'ka nevoj? p?r sqarim. Pos k?saj, Muhammedi a,s, i k?shilloi grat? t? cilat falen n? xhemat q? t? mos parfumosen me q?llim q? t? mos i shqet?sojn? t? tjer?t dhe q? t? mos e zvog?lojn? koncentrimin, p?ruljen dhe p?rkushtimin e nevojsh?m p?r kryerjen e namazit (HUSHU; HUDU), pa t? cilat namazi ?sht? gjysmak dhe gati i pavlefsh?m. NAMAZI DHE HIGJIENA Higjena e namazit ndahet n? dy lloje, dhe at?: a). Higjena fizike, dhe b). Higjena morale apo shpirt?rore. a) HIGJENA FIZIKE - Namazit, si? dihet i paraprin pastrimi ritual (fetar). Kjo mund t? jet?: 1.- pastrimi i t?r? trupit s? paku nj? her? n? jav?, por edhe pas polucionit apo marr?dh?nieve seksuale. 2.- pastrimi i goj?s, hund?s, fytyr?s, duarve deri n? b?rryla, mesi i kok?s, qaf?s dhe vesh?ve, si dhe pastrimi i k?mb?ve deri n? nyje. Abdest duhet marr? p?r ?do koh? t? namazit, n? rast se nuk ?sht? ruajtur nga namazi i m?parsh?m. Me pastrimin e obliguesh?m lidhur me namazin, n?nkuptohet pastrimi i plot? i trupit, petkut dhe vendit ku do t? falemi. Gjithashtu edhe vendi rreth musaliut duhet t? jet? i past?r. Higjena p?r besimtarin nuk ?sht? e lidhur vet?m p?r namazin, por n? p?rgjith?si, ?sht? obligim i domosdosh?m, e urdh?ruar me Kur'an dhe sunnet.N? Kur'an p.sh. q?ndron: "V?rtet Zoti i do ata t? cil?t e pastrojn? shpirtin me pendim nd?rsa trupin e mbajn? t? past?r". (Kur'an) Muhammedi a.s. thot?: "Past?rtia ?sht? pjes? e fes?." K?to jan? parime t? p?rgjithshme rreth past?rtis?. Por abdesti si pastrim ritual ?sht? urdh?ruar me Kur'an: "O ju q? besuat! Kur doni t? ngriheni p?r t? falur namazin, lani fytyrat tuaja dhe duart tuaja deri n? b?rryla, f?rkoni kokat tuaja e k?mb?t lani deri n? dy zogjt?. N?se jeni xhunub, at?her? pastrohuni (lahuni)! N?qoft? se jeni t? s?mur? ose n? ndonj? udh?tim, ose ndonj?ri prej jush vjen prej vendit t? nevoj?s, ose keni kontaktuar me grat? dhe nuk gjeni uj?, at?her? m?syn? (merrni tejemmum) dheun e past?r dhe me t? f?rkoni fytyrat dhe duart tuaja. All-llahu nuk d?shiron (me obligim dhe abdest p?r larje) t'ju sjell? ndonj? v?shtir?si, por d?shiron t'ju pastroj? (prej m?kateve), t'ju plot?soj? t? mir?n e tij ndaj jush e q? t'i falenderohemi". (El Maide: 6) Pastrimi i pjes?ve t? lartp?rm?ndura ?sht? urdh?r i Zotit (farz), pa t? cilin s'mund t? falet namazi, nd?rsa pastrimi i pjes?ve t? tjera ?sht? sunnet ose mustehab. Ta shohim edhe pak abdestin si faktor i pastrimit fizik. Dometh?nien dhe vler?n e pakufizuar e njohin individ?t t? cil?t e njohin higjen?n si shkenc?, e posa??risht mikrobiologjin?. Sot, gati se nuk ekzistojn? t? atill? q? nuk e din? se ?'jan? mikrobet dhe bakteriet. Por, prap?seprap? t? cekim se ato jan? krijesa t? padukshme p?r syrin e r?ndomt? t? njeriut, t? cilat i shaktojn? gati se t? gjitha s?mundjet te njerzit, kafsh?t dhe bim?t dhe t? cilat gjenden n? p?rmasa t? m?dha n? aj?r, uj? e po ashtu edhe n? tok?. LARJA E DUARVE Me ?far?do veprimi t? merren njer?zit, doemos t? vijn? n? kontakt me to. Me prekjen e ?far?doqoft? l?nde, preken mikrobet. Larja e shpesht? e duarve, marrja pes? her? n? dit? abdest, me siguri i largojn? ato mikrobe. Gjithashtu, larja e duarve para dhe pas buke ?sht? obligative. LARJA E GOJ?S DHE E DH?MB?VE Pas ngr?nies (uhsqimit) paevituesh?m mbetet ushqim nd?rmjet dh?mb?ve. Me reaksionin e bakterieve dhe mikrobeve ajo prishet dhe zb?rthehet, duke u transformuar n? thart?sira t? ndryshme, t? cilat i shkat?rrojn? dh?mb?t dhe u shkaktojn? d?me edhe organeve t? tjera t? trupit. Ushqimi i prishur n? goj? dhe dh?mb?t e prishur jan? vat?r e mikrobeve t? d?mshme, t? cilat shkojn? m?tej dhe i shkat?rrojn? edhe organet e brendshme: zemr?n, mushk?rit?, zorr?t, m?l?it?, veshk?t, etj. Dhe k?shtu formohen s?mundjet e ndryshme t? organeve t? brendshme. Prandaj Muhammedi a.s. p?r pastrimin e goj?s, posa??risht t? dh?mb?ve, e k?shilloi p?r dh?mb?t brush? nga druri i posa??m i quajtur "MISVAK". "Sikur t? mos i r?ndoja besimtar?t, do t'i urdh?roja q? gjat? marrjes s? ?do abdesti t? pastrojn? dh?mb?t me misvak". ?far? men?urie hyjnore, vlera e s? cil?s ?sht? vertetuar, tek pas tremb?dhjet? shekujsh! A s'?sht? kjo edhe nj? muxhize e Alehisselamit, e v?rtetuar pas kaq shekujve? SHP?LARJA E HUND?S Gjat? frym?marrjes me hund?, fal? qimeve t? panum?rta, nj? pjes? e pluhurit e me t? edhe e mikrobeve mbeten n? hund?. P?rndryshe, ato pa penges? do t? dep?rtonin n? organiz?m, ose n? tru p?rmes etmoid?s (ashti i hund?s). Ndaj edhe ata t? cil?t punojn? n? hap?sira t? pluhurosura, ankohen nga s?mundje t? ndryshme, sikur "ndezjet e sinusit", etj. Shp?rlarja e hund?s pes? her? n? dit?, paraqet nj? begati t? ?mueshme t? abdestit. A s'?sht? edhe ky veprim nj? muxhize shkencore e Muhammedit a.s.? Larja e fytyr?s, mesit t? kok?s, qaf?s dhe vesh?ve ka vler? t? madhe higjenike, por nj?koh?sisht ?sht? edhe freskuese. LARJA E K?MB?VE Se ?far? efekti arrihet me larjen e k?mb?ve, kjo as q? ka nevoj? t? sqarohet, sepse me siguri, ?dokush k?t? e ka t? njohur. HIGJENA MORALE - SHPIRT?RORE Si? cek?m m? par?, ?do parim Islam, p?rve? an?s s? jashtme (t? dukshme) e ka edhe an?n (tendenc?n), dometh?nien e padukshme. Kjo vlen edhe p?r abdestin. P?rve? pastrimit fizik (t? duksh?m), abdesti ka p?r q?llim edhe pastrimin n? aspektin moral t? fjal?s. Ky ?sht? pastrim prej m?kateve - me pendim, ose prej mendimeve dhe q?llimeve t? k?qija, t? cilat mund t? sjellin m?kate t? reja. Kjo ?sht? n? t? v?rtet?, dometh?nia dhe q?llimi i abdestit, sikur q? thot? shkenctari dhe filozofi i madh, imam Gazaliu:"Dije se gjat? marrjes s? abdestit del para All-llahut xh.sh.. Andaj duhet t? pendohesh p?r t? gjitha m?katet, ngase All-llahu xh.sh., abdestin e urdh?roi si simbol i pastrimit moral, pastrimit nga m?katet. Fillo me emrin e Zotit! Kur e lan gjuh?n, at?her? laje gjuh?n nga mashtrimet, mallkimet, (gibet), dhe bartjes s? fjal?ve (memimet), sepse gjuha t? ?sht? krijuar, ta p?rmendish dhe lavd?rojsh (dhik?r) Zotin e Lartmadh?ruar, t'a lexosh librin e Tij (Kur'anin), q? me ndihm?n e tij t? udh?zohesh n? rrug? t? drejt? (rrug?n e Tij). Organet e trupit t?nd jan? dhunti t? Zotit, t? cilat Ai t'i dhuroi. Andaj, luteni Zotin p?r ndihm?, q? me angazhimin e vullnetit t? juaj t? mir? dhe vendimeve n? at? drejtim, t? udh?zohemi rrug?s s? drejt? q? t? mos jemi pabesimtar?, jofalenderues." T? shumt? jan? ajetet kur'anore t? cil?t flasin p?r past?rtin?, e q? muslimnai duhet t'i p?rmbahet rrept?sisht. Nj? ajet i till? thot?: "Njeriu do t? p?rgjigjet p?r ?do pjes? t? trupit t? vet: shqisat e nd?gjimit, shqisat e t? pamurit, zemr?n etj., ku i ka p?rdorur dhe angazhuar". Muhammedi a.s. thot?: "Syt? b?jn? prostituim (kurv?ri) me shikim, vesh?t me d?gjim, gjuha me bised?, dora me prekje, nd?rsa k?mba me ecje." Andaj kur e luti nj? shok (as'hab) Ibnu Hamidi, q? t'i tregoj? nj? lutje q? do t'i p?rfshinte t? gjitha k?to, ia mori dor?n dhe n? frym? t? ajetit t? sip?rp?rmendur lexoi: "Thuaj: - T? lutem, o Zot, t? m? ruash nga lig?sit? e d?gjimit tim, nga lig?sit? e shikimit tim, nga lig?sit? e gjuh?s sime, nga lig?sit? e zemr?s sime dhe n? p?rgjith?si nga lig?sit? q? mund t? rrjedhin nga un?." Nga kjo qart? shihet se q?llimi i pastrimit ritual (larja - gusli dhe abdesti) ?sht? higjen? morale - pastrim i shpirtit t? njeriut nga t? gjitha papast?rtit?, duke filluar prej mendimeve dhe q?llimeve t? liga e deri te veprat dhe pun?t e sh?mtuara. K?t? qart? e ilustrojn? edhe lutjet (duat?) q? shqiptohen gjat? pastrimit t? pjes?ve t? caktuara - ?donj?ra me p?rmbajtje dhe q?llim t? thell?. Abdesti, pra ?sht? akt devocioni, me t? cilin muslimani p?rgatitet p?r namazin, gjat? t? cilit muslimani zhytet n? shpirtin e vet, me q?llim q? ta pastroj? nga t? gjith? ato q? nuk vlejn? dhe ashtu i past?r - me pendim, n?p?rmes ekstaz?s shpirt?rore t'i afrohet Zotit xh.sh. N? lidhje me r?nd?sin? e namazit n? aspektin sh?ndetsor, e shoh t? nevojshme q? t'i them disa fjal? edhe p?r nj? dobi q? e kemi nga ai - e ajo ?sht?: R?ND?SIA FISKULTURALE E NAMAZIT Si? theksuam deri tani, q?llimi kryesor i namazit ?sht? zhvillimi dhe p?rforcimi i vler?s morale - shpirt?rore t? njeriut; p?rsosja e njeriut n? k?t? drejtim dhe zhvillimi i vet?dijes social altruiste. Por, p?rve? k?saj ane t? namazit, nuk ?sht? e l?n? pas dore as ana tjet?r - trupi. L?vizjet ritmike n? namaz, p?rve? dometh?nies morale, sikur q? cek?m, jan? edhe gjimnastik?, me ?'rast s'do mend se l?viz ?do pjes? e trupit. K?to l?vizje, edhe pse jan? t? karakterit simbolik, por me dometh?nie t? thell? shpien kah p?rforcimi dhe barazpesha e trupit. Higjena trupore s? bashku me namazin e p?rt?rin, e k?ndell? (forcon), dhe e mban t? ri musaliun. Njashtu p?rmes namazit, plot?sohet ajo th?nia latine: "MENS SANA IN CORPORE SANO" (N? trup t? sh?ndosh? - shpirt i sh?ndosh?), me ?'rast fuqis? morale, an?s shpirt?rore, Islami i jep ep?rsi, ngase zhvillimi vet?m i fuqis? fizike, me shkat?rrimin e forcave morale-shpirt?rore, njerzit dashur a padashur do t? shkonin kah shkat?rrimi. Zaten, q? moti v?rehen k?so tendencash q? t'u jepet ep?rsi forcave shpirt?rore dhe zhvillimit t? tyre gj? t? cil?n e synon namazi, pos tjerash nd?r njer?z do t? kishte m? tep?r harmoni dhe dashuri. Me nj? fjal?, m? tep?r fat. VENDI I FALJES S? NAMAZIT Lutja Islame (namazi) nuk ?sht? e lidhur vet?mse p?r xhamin?. P?r muslimanin xhamia (mesxhidi) ?sht? kudo: n?n qiellin e kthjell?t, n? rrug?, n? vetur?, tren, avion, anije, dhe n?nkuptohet n? sht?pi. Andaj, sht?pia e ?do muslimani ?sht? nj?koh?sisht edhe xhami. P?r namazin nuk nevojitet asnj? ceremoni, gj? q? haset te fet? tjera: valle, k?ng?, muzik?, etj., e as q? nevojitet kleriku, pa t? cilin n? fet? e tjera s'mund t? kryhet falja. N? Islam nuk ka kler ("La rehbanijete fil islami") (Hadith), i cili te religjionet tjera e luan rolin e "nd?rmjetsuesit" mes Zotit dhe besimtarit. Kur lutja kryhet bashk?risht (me xhemat) imam mund t? jet? ?dokush nga t? pranishmit, n?se di aq sa ?sht? e nevojshme q? ta kryej? n? rregull namazin. Pra, muslimanit nuk i nevojitet nd?rmjet?sues mes tij dhe Zotit. GJENDJA BASHK?KOHORE Si e kryejn? sot musliman?t k?t? obligim t? madh Islam? P?rgjigjia ?sht? mjeruese. Shumica nuk e kryejn? nga dembelia. Disa nuk e kryejn? ngase nuk e kuptojn? r?nd?sin? e tij. Nj? num?r i musliman?ve mendojn? se edhe ndryshe mund t'i afrohen Zotit. Nj? grup i vog?l e kryejn? ngase ashtu e k?rkon profesioni i tyre, p?rderisa t? tjer?t thon?: "Un? s'jam hoxh?, ?far? m? nevoitet ai?". K?ta jan? "t? shenjt?t", t? cil?t k?t? kuptim ia dhan? nga ndarja faktike e njer?zve n? krishteriz?m n? kler dhe n? "t? shenjt?t", te t? cil?t r?ndom? sundojn? kuptime t? ndryshme t? obligimeve fetare. Ky ankth u paraqit edhe te musliman?t dhe kjo shkoi deri atje sa q? shumica kryerjen e k?tyre obligimeve e konsiderojn? si nj? lloj turpi, n?n?mimi apo prapambeturie n? syt? e "bashk?kohor?ve", "t? civilizuarve", "t? kulturuar?ve", "t? p?rparuar?ve", t? cil?t i ngulfat hyji i pashpirt? i civilizimit t? materializuar. Dhe, s?fundit, disa e falin (e kryejn? namazin) mekanikisht ose nga shprehia, duke e konsideruar si borxh ndaj Zotit, dhe "hajde, t'ia d?rgojm? Zotit t? Veten". A i kuptuan k?shtu obligimet fetare edhe musliman?t e par?? Jo, assesi! Ja argumentet: Nga historia Islame, del se sa m? tep?r t? kthehemi n? t? kaluar?n, shihet se musliman?t kan? qen? m? t? mir? n? aspekt t? t? kuptuarit dhe praktikimit t? obligimeve fetare. Dhe ata ishin t? m?dhenj, t? m?dhenj ngase i aplikonin p?rcaktimet dhe urdh?rat e Zotit detajisht dhe n? p?rpik?ri, duke e kuptuar q?llimin dhe thelbin e tyre e ve?an?risht namazin nga i cili rrjedhin t? gjitha mir?sit? p?r njeriun n? k?t? bot? dhe n? ahiret. P?RFUNDIM Q?llimi i namazit, para s? gjithash q?ndron n? fisnik?rimin e shpirtit t? njeriut. Muslimani me an? t? namazit deri n? shkall?n m? t? lart? i afrohet Zotit, ndjehet n? af?rsin? m? t? madhe me Zotin xh.sh..Kur'ani k?t? e cek k?shtu: "Bjeri Zotit sexhde dhe ashtu afroju Atij". (Kur'an) P?rmes namazit, musaliu shpirt?rohet deri n? shkall?n m? t? lart?. Namazi i tejkalon pengesat dhe e shkurton distanc?n nd?rmjet Zotit dhe musaliut (faltorit). Namazi, nga egoisti dhe njeriu i ashp?r b?n shpirtra t? but?, p?rplot ngush?llime p?r brengat e t? tjer?ve! Namazi nuk b?n nga njer?zit vet?m ngush?lues, por ai i stimulon n? kryerjen e aktiviteteve sociale. Zoti e p?rcaktoi, sikurse edhe obligimet e tjera, dhe e lidhi p?r emrin e Vet, p?r Q?nien e Tij. Duke qen? namazi p?rcaktim themelor fetar nga kryerja e drejt? e t? cilit varen shum? t? drejta njer?zore, andaj edhe Zoti e urdh?roi rrept?sisht. S? fundi t'i citojm? fjal?t e nj? dijetari t? madh Islam,(Reshid Risa), p?rndryshe mufesir: "Namazi njeriun e ndalon q? t? b?j? vepra t? turpshme dhe t? pavlefshme, andaj dinjiteti i tij nuk e lejon q? koh?n e tij t'a kaloj? n? lozje, pije, papun?si, etj. Namazi ?sht? shkak q? njeriu t? jet? i kujdes?sh?m e t? mos ua shkurtoj? ndihm?n atyre q? e meritojn?, as t? mos i thyej? dhe shkel? fjal?t e dh?na, e as t'i shkel? t? drejtat e tjet?rkujt. P?rkundrazi, ai sinqeritet do ta detyroj? t'i kryej? detyrat e marrura p?rsip?r, e posa??risht n?se ajo bamir?si ?sht? p?r t? mir?n e shoq?ris?. Namazi nuk lejon q? njeriu t'i b?j? d?m familjes, farefisit, fqinj?ve dhe v?llaz?ris?. Muslimani do ta nderoj? realitetin dhe t? realt?t, nd?rsa do ta urrej? padrejt?sin? dhe t? padrejt?t. N? fatkeq?si dhe n? v?shtir?si, musaliu nuk n?nshtrohet, nd?rsa pas s? mir?s nuk do t? humbet. Ai ?sht? njeri i plot? n? ?do aspekt dhe nga musaliu s'do t? rrjedh? asnj? lig?si, por ve?se mir?si". Dometh?n?: "Cili e p?rkujdes (rregullisht e fal?) namazin, n? dit?n e Gjykimit do t'i jet? argument i qart? (i besimit t? sinqert?), drit? dhe shp?tim, e ai q? nuk e ruan, n? Dit?n e Gjykimit s'do t? ket? as drit?, as argumente, e as shp?tim dhe do t? jet? n? shoq?rin? e Karunit, Hamanit Faraonit dhe Ubej Ib?n Halefit". (Muhammedi a.s.) 3 - AGJ?RIMI - 0BLIGIM I DOMOSDOSH?M P?rcaktimi i tret? themelor, praktik fetar ?sht? urdh?ri p?r agj?rimin e muajit Ramazan. Edhe ky ?sht? nj?ri nd?r ato kushte q? njeriun e b?n musliman. Pra, agj?rimi ?sht? nj? nd?r pes? kushtet Islame, kusht ose themel i nd?rtes?s s? dukshme Islame. Ky obligim ?sht? p?rcaktuar m? 10 Shaban t? vitit t? dyt? sipas Hixhrit, me ajetet Kur'anore: "O ju q? besuat, agj?rimi u ?sht? b?r? obligim sikurse ?sht? obligim edhe i atyre q? ishin para juve, k?shtu q? t? b?heni t? devotsh?m. (Jeni t? obliguar) disa dit? t? caktuara, e kush ?sht? i s?mur? prej jush ose ?sht? n? udh?tim (e nuk agj?roi), at?her? ai (le t?agj?roj?) m? von? aq dit?. E ata q? i r?ndon ai (nuk mund t? agj?rojn?), jan? t? obliguar p?r kompenzim me ushqim (ditor) p?r nj? t? varf?r, e ai q? nga vullneti jep m? tep?r, ajo ?sht? m? mir? p?r t?. Mir?po, po qe se e dini, agj?rimi ?sht? m? mir? p?r ju." (Ato dit? t? num?ruara jan?) muaji i Ramazanit, q? n? t? filloi t? shpallet Kur'ani, q? ?sht? udh?rr?fyes p?r njer?z, sqarues i rrug?s s? drejt? dhe dallues (i t? v?rtet?s nga mashtrimet). E kush ?sht? i s?mur? ose n? udh?tim, le t? agj?roj? aq dit? nga dit?t e m?vonshme. All-llahu me k?t? d?shiron leht?sim p?r ju, e nuk d?shiron v?shtir?sim (mendohet p?r kompensimin e dit?ve t? l?shuara), q? t? plot?soni numrin, t? madh?roni dhe falenderoni All-llahun p?r at? q? u udh?zoi n? rrug? t? drejt?. E kur rob?t e Mi t? pyesin ty p?r Mua, Un? jam af?r, i p?rgjigjem lutjes kur lut?si m? lutet, pra p?r t? qen? ata drejt t? udh?zuar, le t? m? p?rgjigjen ata Mua dhe le t? m? besojn? Mua. Nat?n e agj?rimit u ?sht? lejuar afrimi te grat? tuaja, ato jan? prehje p?r ju, ju jeni prehje p?r ato. All-llahu e di se ju e keni mashtruar vetveten, andaj u'a pranoi pendimin tuaj dhe ua fali gabimin. Tani e tutje bashkohuni me to dhe k?rkoni at? q? ua ka caktuar All-llahu dhe hani e pini derisa qart? t? dallohet peri i bardh? nga peri i zi n? agim, e pastaj plot?sone agj?rimin deri n? mbr?mje. E kur jeni t? izoluar (n? i'tikaf) n? xhamia, mos u afroni atyre (p?r marr?dh?nie intime). K?to jan? dispozitat e All-llahut, pra mos i kund?r-shtoni. Ja k?shtu, n? k?t? m?nyr? All-llahu ua sqaron njer?zve argumentet e veta q? ata t? ruhen." (El Bekare: 183-187) HISTORIATI. Si? shihet nga ajeti i par?, agj?rimi i qe urdh?ruar edhe popujve t? tjer? antik? para pejgamberll?kut t? Muhammedit a.s. nga t? cil?t disa jan? zhdukur e disa edhe sot ekzistojn?, si? jan?: kinez?t, persian?t, indian?t, babilonasit, egjiptasit e vjet?r, romak?t etj. Kjo ?sht? vertetuar nga historia e shkrimeve fetare dhe profane. Sipas ligjit fetar t? indian?ve "MANU", p.sh., agj?rimi konsiderohet si obligim kryesor fetar, t? cilin brahman?t rrept?sisht e respektojn? dhe e praktikojn? pa marr? parasysh s?mundjet, pleq?rin?, etj. Te beduin?t, agj?rimi ?sht? gjithashtu i rrept?. Ata shpeshher? nga 24 or? s'kan? t? drejt? asgj? t? shijojn?. Disa popuj jo vet?m q? e linin ushqimin dhe pijen, por ata veten e mundonin n? m?nyra t? ndryshme, me frishkullim?, duke u shtrir? me trup t? zhveshur n? r?r? t? nxeht? etj., duke i konsideruar agj?rimin dhe asketizmin si vepra t? dashura te Zoti. Me veprime t? tilla ata donin t'a zbusnin hidh?rimin e Zotit dhe ta p?rfitojn? m?shir?n dhe dashamir?sin? e Tij. Agj?rimi qe p?rcaktuar edhe te religjionet e tjera "hyjnore".K?shtu edhe n? Ungjill (Mateu 6:6-17 dhe Lluka 5:30-32), flitet p?r agj?rimin. Parimet e agj?rimit n? Dhjat?n e Vjet?r jan? t? paqarta, por dihet se Musai a.s. ka agj?ruar nga 40 dit?. Fakti se agj?rimi si parim fetar gjendet edhe te mosbesimtar?t, gjegj?sisht, te popujt politeist?, d?shmon n? at? se edhe atyre u kan? zbritur pejgamber? me p?rcaktime t? ngjashme q? u shpall?n me an? t? Kur'anit. Ajeti i sip?rp?r-mendur, nj?koh?sisht ?sht? edhe nj? muxhize e Muhammedit a.s. (argument i v?rtet?sis? s? pejgam-berll?kut), sepse ai me siguri nuk do t? dinte se kan? agj?ruar edhe popujt tjer? t? m?parsh?m, ose a u ?sht? urdh?ruar agj?rimi si dispozit? fetare. Derisa disa popuj, si? v?rejt?m, agj?rimin e kuptonin si asketiz?m, duke mos shijuar asgj? gjat? nj? kohe t? gjat? (brahman?t, budist?t), t? tjer?t hanin normalisht, me p?rjashtim t? mishit dhe t? yndyr?rave t? shtaz?ve t? ndryshme (t? krishter?t). Agj?rimi Islam nuk ?sht? as si nj?ra e as si tjetra. Mund t? thuhet se agj?rimi Islam ?sht? kombinim i t? dyjave. Pra, ?sht? ai nj? mes i art?.[5] E tani t? shohim ?ka ?sht? agj?rimi Islam? Agj?rimi Islam ?sht? obligim fetar p?r ?do musliman e muslimane t? men?ur dhe t? mosh?s madhore, dmth, t? p?rmbajturit nga ngr?nia, pirja, marr?dh?niet intime, pirja e duhanit dhe veprave t? ngjashme q? e prishin agj?rimin edhe at? prej agimit deri n? per?ndim t? diellit, padyshim duke e b?r? nijet q? kjo t? kryhet n? em?r t? Zotit xh.sh. Agj?rimi Islam, sikur edhe ibadetet tjera, mundet t? jet?: a)- obligim i domosdosh?m (farz), dhe b)- porosi p?r bamir?si (sevap) - akt vullnetar dhe shenj? e besimit t? drejt? (nafile). a). Agj?rimin si obligim t? domosdosh?m fetar (farz) n?se e mohon, n?se e n?n??mon apo e p?rqesh, b?n "kuf?r". Ta shohim k?tu agj?rimin vet?m si obligim t? domosdosh?m fetar. Nga definicioni i sip?rp?rmendur dalin k?to elemente t? parimeve t? agj?rimit: NIJJETI: (q?llimi) se do t? agj?rohet dita e nes?rme n? em?r t? Zotit, ?sht? vendim i zemr?s. Kjo do t? thot? se nuk ?sht? domosdo q? nijeti t? shqiptohet me goj?. P?rndryshe, nijeti b?het k?shtu: "Vendosa, q? n? em?r t? All-llahut t'a agj?roj dit?n e nes?rme t? Ramazanit". T? ngriturit n? syfir me q?llim t? agj?rimit t? dit?s s? nes?rme, nj?koh?sisht ?sht? edhe nijjet. Ky vendim ?sht? i nevojsh?m p?r ?do dit? dhe shqiptohet zakonisht pas ngr?nies s? syfirit e deri n? nj? or? para namazit t? drek?s, n? rast se harrohet t? b?het n? syfir, por me kusht q? t? mos ket? b?r? asgj? q? e prish agj?rimin. Nd?rkaq, nijet p?r agj?rimin plot?sues t? dit?ve t? l?shuara b?het vet?m nat?n. - Agj?rimin e prish: a).- gjith?ka q? njeriu p?rbin duke qen? i vet?dijsh?m se agj?ron, b).- shfryt?zimi i klizm?s, derdhja e ndonj? l?ngu t? yndyrsh?m n? vesh ose ndonj? bari p?r hund?, c).- vjellja me plot? goj?, d).- n?se gjat? pirjes s? duhanit nga t? pranishmit, me q?llim e t?rheq tymin, etj., - t? gjitha k?to m? detajisht jan? t? sqaruara n? fikh. PLOT?SIMI (KAZA) OSE KEFARETET E AGJ?RIMIT N? t? gjitha rastet kur agj?rimi prishet pa dashje, duhet m? von? (pas Ramazanit) t? agj?rohet dit? p?r dit?, - pra duhet t? b?het agj?rimi i dit?ve t? l?shuara. Nd?rsa, prishja e agj?rimit me vet?dije, ose "kefaret" detyron n? agj?rimin "kaza", pra p?rpos dit?s s? l?shuar duhen t? agj?rohen edhe 60 dit? pa nd?rprer?. E n?se nuk mundet t? agj?rohen 60 dit?t, at?her? duhet t? ushqehen 60 varfanjak? ose nj? i varf?r 60 dit?, duke i dh?n? nga dy racione (drek?n dhe dark?n). N? vend t? racioneve t? gatshme, mund t? jepet edhe ushqim plot?sues ose n? t? holla aq sa vlen sadakatul fitri. Me prishje t? vet?dijshme n?nkuptohet kur vet?dijsh?m dhe pa kurr?far? shkaku prishet agj?rimi. P?r agj?rimin e prishur n?n presion ose frik?, lipset agj?ruar dit? p?r dit?, por me kusht q? pasi t? kaloj? presioni ose frika, pra kur t? vet?dijesohet p?r ta nd?rprer? veprimin q? e prish agj?rimin. N?se njeriu vepron at? q? e prish agj?rimin, duke harruar se agj?ron, agj?rimi s'do t'i prishet.Por, ?sht? i obliguar q? sapo ti kujtohet se agj?ron, t'a nd?rpres? veprimin e till?. Ky ?sht? parim i p?rgjithsh?m. M? detajisht k?t? e shqyrton "fikhul-ibadat". KUSH NUK E KA T? DOMOSDOSH?M AGJ?RIMIN? a).- i s?muri i cili frik?sohet se do t'i keq?sohet edhe m? tep?r sh?ndeti ose frikohet se do t'i vazhdoj? koh?zgjatja e sh?rimit n? baz? t? konstatimit t? mjek?ve. b).- udh?tari q? merr rrug? t? gjat?, 18 or? ecje, pa marr? parasysh me ?far? mjeti transportues udh?ton. Mir?po, n?se konstaton se agj?rimi nuk e d?mton at?her? m? mir? e ka t? agj?roj?. c).- m?ndesha ose shtatz?na n?se frikohet p?r veten dhe f?mij?n e vet. d).- ushtar?t, pun?tor?t, bujqit, n?se u jan? t? ekspozuar kushteve t? r?nda t? pun?s apo atyre kohore. Individ?t e lartp?rmendur (a-c) jan? t? obliguar q? t'i agj?rojn? dit?t e l?shuara menj?her? pasi t'ju mund?sojn? kushtet. e).- pleqt? t? cil?t jan? t? pafuqish?m, aq sa agj?rimi do t'u d?mtonte, jan? t? liruar nga agj?rimi, me kusht q? n?se jan? t? pasur, p?r ?do dit? t? japin (shp?rndajn?) nga nj? "fidje" - vlera e sadakatul fitrit. S'ka t? drejt? t? agj?roj? gruaja gjat? menstruacioneve t? rregullta (hajz) ose lehonis? (nifas). Mir?po, k?to gra nuk kan? t? drejt? t? han? e t? pijn? haptazi. E kur t'u kalojn? pengesat e cekura do t'i agj?rojn? dit?t e l?shuara. K?to jan? dispozitat m? me r?nd?si rreth agj?rimit, m? detajisht jan? t? sqaruara n? "fikhul-ibadat". AGJ?RIMI SI IBADET Agj?rimi sikur edhe namazi, num?rohet nd?r veprat m? t? m?dha t? devcionit. Ai ?sht? nj? nga pes? themelet kryesore ose shtyllat e Fes? Islame. P?rpos hadithit t? cituar n? fillim, kjo n?nkuptohet edhe nga ky hadithi-sherif: "Agj?rimi ?sht? gjysma e durimit, e durimi ?sht? gjysma e imanit-besimit". P?r durimin All-llahu jep shp?rblime t? pamas?shme, sikur q? q?ndron n? Kur'anin Fam?lart?.(2:45, 153, 155); (103:3). Agj?rimi i shikuar nga ky k?ndv?shtrim ?sht? nj? akt hyjnor m? me r?nd?si se shum? ibadete tjera. Kjo sepse agj?rimi ?sht? pa dyshim legjitimacion i besimit t? sinqert?. T? gjitha obligimet tjera fetare: - namazi, zeqati, haxhxhi, etj., pak a shum? mund t? kryhen edhe nga shkaqe apo motivacione tjera, madje edhe nga munafikll?ku. Ve? se agj?rimi ?sht? shenj? e besimit t? sinqert?, ve? se n? agj?rim s'ka mashtrime. "N? agj?rim s'ka dyfytyrshm?ri". (Hadith) Prandaj Zoti xh.sh. p?r agj?rimin premton shp?rblim t? posa??m sipas fjal?ve t? Muhammedit a.s. (n? nj? hadith-kudsi): "Ve?se agj?rimi ?sht? ai ibadet (akt devocioni) ku nuk mundet me pas? dyfytyrshm?ri". Zoti xh.sh. thot?: "Agj?rimi ?sht? p?r Mua dhe Un? do t? jap shp?rblime t? posa?me p?r t?, sepse njeriu e l? ngr?nien dhe pirjen p?r Mua". P?r agj?rimin si ibadet m? i sinqert?, Muhammedi a.s. shpeshher? thekson: "Pun? m? e mir? (bamir?si, ibadet) ?sht? agj?rimi."; "Zoti xh.sh. ua urdh?roi agj?rimin si obligim (farz), nd?rsa un? ua p?rcaktoj namazin e teravis? si namaz t? posa??m gjat? Ramazanit, andaj kush agj?ron dhe namazin e teravis? sinqerisht e kryen, duke besuar dhe duke u p?rkujdesur p?r t? si obligim ndaj Zotit, do t'i falen m?katet q? i ka b?r? deri at?her?." Sikur q? shihet nga ky hadith, agj?rimi i muajit Ramazan, i stolisur me ibadete t? tjera: namazin e rregullt, namazin e teravis?, l?moshat e p?rcaktuara dhe t? pap?rcak-tuara si dhe veprat tjera me pendi t? sinqert?, muslimanit i sjell falje t? m?kateve t? vogla. Kjo d?shmohet n? shum? hadithi-sherif; si p.sh.: "Prej xhumas? e n? xhuma dhe prej Ramazanit n? Ramazan falen m?katet, t? cilat njeriu i b?n n? nd?rkoh?, p?rve? m?kateve t? m?dha." Dhe v?rtet, muslimani i cili me besim t? fort? n? All-llahun dhe me respekt t? lart? ndaj Tij (e jo nga shprehia dhe dyftyr?sia) rregullisht e kryen pes?koh?shin, namazin e xhumas?, agj?ron muajin Ramazan etj., nuk mund t? b?j? vepra t? sh?mtuara. K?sisoji, muslimani nuk do dhe nuk mund t? b?j? m?kate t? m?dha dhe t? r?nda. Njeriut t? till?, namazi dhe agj?rimi v?rtet do t'i jen? falje m?katesh t? cilat mund t'i b?j? njeriu, madje edhe besimtari i mir?. Njeriu i till? do t? shijoj? g?zime t? llojllojshme n? k?t? bot?, nd?rsa n? ahiret m?shir?n dhe shp?rblimet e All-llahut xh.sh, gj? q? theksohet edhe n? k?t? hadithi-sherif: "At? q? agj?ron e presin dy ?aste t? g?zueshme: kur do t? b?j? iftar dhe kur do t? dal? para All-llahut xh.sh. n? Dit?n e Gjykimit." "Agj?rimi dhe Kur'ani (n?se njeriu m?son dhe jeton prej tij) do t? jen? d?shmi p?r robin e Zotit n? Dit?n e gjykimit." "N? em?r t? Atij, n? duart e t? cilit gjendet jeta ime, era e goj?s s? atij q? agj?ron i ?sht? m? e dashur All-llahut se parfumet (aromat e k?ndshme), ngase Zoti xh.sh., thot?: "i flaku njeriu p?r shkak meje epshet e tij, ushqimin dhe pijet.Ai agj?ron prej dashuris? q? ka ndaj meje dhe Un? do t'a shp?rblej at? posa??risht." "?do gj? e ka der?n e vet, e dera e ibadetit ?sht? agj?rimi. Andaj ai q? agj?ron edhe kur fle b?n ibadet." Gjat? dit?ve t? Ramazanit m?shira e Zotit ?sht? e bollshme. Sepse ata q? agj?rojn? gjat? k?tij muaji jo vet?m q? p?rmbahen nga ushqimet dhe pijet, por edhe nga veprat tjera t? f?lliqura e t? sh?mtuara. Dhe gjat? dit?ve t? Ramaza-nit agj?rues?ve u zhvillohet ndjenja e dashamir?sis? ndaj t? tjer?ve dhe ngush?llimi p?r t? ngratit. Njeriu at?her? m? tep?r se ?doher? n? zem?r e mban d?shir?n p?r bamir?si. Kjo ndjenj? e verteton at? q? e p?rmban ky hadithi-sherif, i cili flet p?r at? se Zoti xh.sh. gjat? Ramazani sherifit urdh?ron t? mbyllen djajt?, q? t? mos e shtyjn? njeriun n? m?kat dhe gabim: "Kur arrin muaji i Ramazanit (agj?rimit), hapen dyert e xhennetit, nd?rsa mbyllen dyert e xhehnemit dhe shejtan?t vihen n? pranga (q? t? mos i shtyjn? njer?zit n? m?kate)." Agj?rimi, pra, sikur q? shohim ?sht? ibadet (akt devo-cioni) q? mbahet vet?mse p?r hir t? Zotit, dashamir?sis? dhe m?shir?s s? Tij. S? bashku me namazin b?jn? q? shpirti i njeriut t? pastrohet nga m?katet. Dhe besimtari t'i afrohet Zotit xh.sh.. Njeriu i cili agj?ron sinqerisht p?r hir t? Zotit xh.sh, duke i flakur d?shirat dhe epshet p?r shkak t? All-llahut dhe q? i kryen p?rcaktimet e tjera t? Zotit (namazin etj.), e arrin shkall?n e melek?ve si? thot? Muhammedi a.s.: "Zoti mburret para ?ngj?jve t? vet, me djaloshin (t? riun) e devotsh?m dhe thot?: - Djalosh, ti q? e flak epshin dhe rinin? p?r shkak Meje (i flijon p?r Mua), ti je te un? si nj? melek i imi." Ose: "Zoti thot?: - shikoni o melekt e mi, robin tim. E l? epshin e vet, ushqimin dhe pijet, p?r shkak Meje!" Se sa r?nd?si i jepte Muhammedi a.s. agj?rimit si iba-det, m? s? miri d?shmon ajo se ai agj?ronte m? tep?r se sa q? ?sht? p?rcaktuar me Kur'an (agj?rimi i muajit Ramazan), sikur q? edhe n? namaz kalonte m? shum? koh? se sa q? ?sht? e p?rcaktuar. Kur shok?t e tij donin t? vepronin sipas sh?m-bullit t? tij, ai at? veprim ua ndalonte dhe u thoshte: "Ju k?tu nuk mund t? b?heni si un?. Ngarkojeni veten vet?m aq sa mundeni t? duroni." Edhe Abdullahu, djali i prij?sit t? njohur ushtarak, Am?r b.Asi, agj?ronte m? tep?r se sa q? ?sht? e p?rcaktuar me Kur'an. E kur e kuptoi Muhammedi a.s. e pyeti: - A ?sht? e vertet? kjo q? e d?gjoj p?r ty, se ti p?r ?do dit? agj?ron, e net?t i kalon n? lutje (namaz)? Abdullahu iu p?rgjigj me pohim. E Alejhisselami i tha: - Mos vepro ashtu, por nj? dit? agj?ro, tjetr?n jo, nj? nat? falu, tjetr?n flej (pusho), sepse edhe trupi yt, edhe syt? e tu, edhe bashk?shortja jote, sikur edhe t? af?rmit tu, i kan? t? drejtat e veta q? duhet t'ua plot?sosh (obligimet q? ke ndaj tyre). (Buhariu) Edhe pejgamber?t tjer? kan? agj?ruar m? tep?r se sa q? u ?sht? urdh?ruar. Vepronin ashtu ngase ata agj?rimin e konsideronin si nj? lloj ibadeti madh?shtor dhe lutje q? i afron kah Zoti xh.sh., dhe mbi t? gjitha ngase ky ishte nj? ibadet q? i jepej shum? r?nd?si. P?r dometh?nien e madhe t? agj?rimit Muhammedi a.s. porositi, n? realitet urdh?roi, q? kujdestari i t? vdekurit i cili nuk arrin t'i agj?roj? disa dit? t? agj?rimit, p?r t? t'i riagj?roj? dit?t e l?shuara! "Kush vdes e ishte i obliguar t? agj?roj?, kujdestari le t'ia riagj?roj? dit?t e l?shuara" DOMETH?NIA E V?RTET? DHE Q?LLIMI I AGJ?RIMIT Sikur edhe ?do ibadet tjet?r, edhe agj?rimi e ka an?n e jashtme dhe an?n e brendshme, dometh?nien dhe q?llimin. Edhe nj?ra edhe tjetra si? theksuam disa her? kan? shum? dobi dhe q?llime. Dometh?nia e vertet? e p?rcaktimeve t? Zotit (urdh?rave dhe ndalimeve) gjendet po n? thelbin dhe q?llimin e tyre. T? gjitha ato caqe e udh?zojn? njeriun kah dobit? personale t? k?saj bote dhe bot?s tjet?r, por gjithashtu edhe kah krijimi i dobis? shoq?rore. Asnj? lutje Zoti nuk e p?rcaktoi ngase i nevojitej Atij. Ai nuk ka nevoj? p?r asgj?. Tani parashtrohet pyetja: - pse n? burimet e Islamit, shum? p?rcaktime (posa??risht ibadete) trajtohen si obligime ndaj Zotit? Ose konkretish, pse p?r agj?rimin thuhet, sikur q?ndron n? hadithet e cituara, se Zoti xh.sh. e p?rcaktoi p?r Vete dhe se Ai p?r t? do t? shp?rblej? pamas?? Si p?rgjigjie t? k?saj pyetje, mundena ta p?rmendim k?tu sprov?n ku njeriu bie, sakrific?n q? e prezenton. Madh?sia e sakrific?s personale q? e jep njeriu n? em?r t? Zotit dhe p?r dashurin? e Tij ?sht? peshoj? e fes? (besimit) s? tij. Sa m? e madhe t? jet? sakrifica, aq m? e fort? ?sht? feja e tij, m? e sinqert?, m? e thell? dhe m? e padyshimt?. N? agj?rim k?rkohen sakrifica t? m?dha dhe ato sakrifica besimtari i sinqert? i duron leht?, ngase e di se n? em?r t? kujt i b?n. Andaj, agj?rimi ?sht? nj? d?shmi e fort? dhe legjitimacion i besimit t? sinqert?. Prandaj edhe ?sht? ve?uar si ibadet p?r Zotin dhe p?r t? cilin Zoti posa??risht shp?rblen. Nga ana tjet?r t? gjith? p?rcaktimet, t? gjith? ibadetet, pak a shum? kan? karakter socialo-altruist. Fen? e k?till?, logjikisht, Zoti do ta shp?rblej? porporcionalisht me sakrific?n q? e ofron besimtari p?r mir?sin? e t? tjer?ve, p?r fatin e shoq?ris?. Tanim? theksuam se agj?rimi p?rmban shum? dobi prej t? cilave disa do ti shqyrtojm?, dobi k?to q? para s? gjithash, varen nga ajo se si kuptohen dhe praktikohen nga ana e atij q? agj?ron. Pra, duhet ditur, ku na shpie agj?rimi, si duhet t? jet? n? realitet, si duhet t? kuptohet n?se d?shirojm? t'ia arrijm? q?llimit. AGJ?RIMI SI FAKTOR MORAL Vet? agj?rimi, sipas asaj se sa e kupton dhe e praktikon, ai q? agj?ron, mund t? ndahet n? tre lloje, si? veproi Imam Gazaliu para m?se 850 viteve. Ai thot?: "Dije se ka tre shkall? (lloje) t? agj?rimit: 1. Agj?rimi i njer?zve t? r?ndomt?, 2. Agj?rimi i njer?zve t? ve?ant?, dhe 3. Agj?rimi i njer?zve t? jasht?zakonsh?m. 1.- Agj?rimi i njer?zve t? r?ndomt? paraqet abstenim nga ngr?nia, pirja dhe nga marr?dh?niet seksuale (si? e sqaron k?t? Fikhu). 2.- Agj?rimi i njer?zve t? ve?ant?, dometh?n? ruajtja edhe e vesh?ve, syve, gjuh?s, duarve, k?mb?ve dhe organeve tjera t? trupit nga gj?rat e ndaluara. 3.- Sa i p?rket agj?rimit t? njer?zve t? jasht?zakon-sh?m - ky ?sht? agj?rim i zemr?s (shpirtit) nga afshet e ul?ta dhe mendimet e k?saj bote. Sipas k?tij lloji, njeriu ushqehet (shijon) tek at?her? kur t? mendoj? di?ka tjet?r p?rve? Zotit dhe jet?s n? ahiret."[6] Pra: Agj?rimi i njer?zve t? r?ndomt? (savm ul umum), ?sht? agj?rimi i atyre njer?zve, t? cil?t nuk shohin n? agj?rim asgj? pos abstenimit nga ngr?nia, pirja dhe gj?rave t? tjera t? cilat i theksuam m? par?. Ky ?sht? agj?rim fizik. Rrall? kush nga k?ta njer?z e kupton q?llimin e agj?rimit. Andaj k?ta njer?z agj?rimi i nervozon dhe i hidh?ron, posa??risht n?se jan? duhanxhinj?, alkoolist? apo ngjash?m, dhe jan? t? gatsh?m q? p?r ?do imt?sir?, t? eksplodojn?, t? hidh?rohen dhe t? zihen me shoq?rin?. T? till?t n? sht?pin? e vet paraqesin v?shtir?si t? v?rtet. Edhe n? nj? proverb? popullore p?r t? till?t thuhet: "E ka kapur Ramazani". K?ta njer?z tentojn? q? t?r? dit?n ta kalojn? n? gjum?, duke mos u kujdesur as p?r namazin q? u kalon e as p?r ?far?doqoft? tjet?r q? u kalon. Zgjohen madje nj? or? para iftarit, dalin n? qytet n?se kan? t? holla, blejn? ?do gj? q? u bie n? sy. E kur t? vij? iftari, mir? ushqehen me ushqime t? ndryshme p?r t? cilat u kujdes?n qysh para Ramazanit t'i ken? me boll?k, e mandej duke e l?n? namazin shkojn? n? kafene dhe e kalojn? koh?n deri n? syfir duke u arg?tuar me lojra t? ndryshme t? bixhozit, letra, tablla dhe loj?ra t? tjera, duke i l?shuar edhe namazin e jacis? edhe at? t? teravis?. Ata as q? lodhen nga ajo se muaji i Ramazanit ?sht? muaji i ibadetit t? shtuar, muaj i bamir?sive dhe flijimeve t? ndryshme p?r dobin? e t? tjer?ve, t? ngrat?ve. Por, prap?seprap? edhe ky agj?rim i till? fizik, ka disa dobi, p?r t? cilat do t? flasim m? posht?. Ata me k?t? agj?rim, n? realitet nuk e arrijn? q?llimin p?r ?ka ?sht? i p?rcaktuar agj?rimi, prandaj edhe nuk e kan? dobin? e v?rtet? q? pritet prej agj?rimit. P?r agj?rimin e k?till? dhe njer?zit e k?till? (saim?t) Muhammedi a.s. thot?: "Shumica prej agj?rimit t? vet nuk kan? asgj?, pos uris? dhe etjes". AGJ?RIMI I NJER?ZVE T? VE?ANT? ?sht? agj?rimi i atyre njer?zve (musliman?ve) t? cil?t e kuptojn? thelbin dhe q?llimin e agj?rimit, q? si? p?rmend?m p?rb?het prej shmangieve nga t? gjitha llojet e m?kateve t? cilat njeriu mund t'i b?j? me cilindo organ t? trupit, si? cek Imam Gazaliu n? fragmentin e cituar. Ky agj?rim, p?rpos nga agj?rimi fizik p?rb?het, pra edhe nga: a) Ruajtja e vesh?ve- nga ?do gj? q? e t?rheq v?m-endjen e njeriut dhe q? mund t'a devijoj? nga rruga e drejt? Islame n? rrug?n e m?kateve. Me fjal? t? tjera, gjith?ka q? ?sht? e ndaluar (haram) t? flitet haram ?sht? edhe t? d?gjohet. P.sh. t? d?gjuarit e k?ng?ve q? e zgjojn? epshin, ose imagji-nat?n, q? do t? mund ta shpienin n? m?kat, me fjal? t? tjera, t? b?j? di?ka t? palejuar, ose ta harroj? kryerjen e obligimeve t? urdh?uara si? ?sht? namazi etj. Ose: kur dikush dik?nd e mallkon, e p?rbuz ose e ngacmon, dhe kjo d?gjohet e nuk intervenohet me q?llim q? lig?sia t? mposhtet qysh n? fillim - ?sht? m?kat. P?r k?t? Kur'ani thot?: "At?her? edhe jeni si ata"; nd?rsa Muhammedi a.s. ka th?n?: "Ai i cili p?rbuz? dhe ai i cili d?gjon (por nuk inter-venon) jan? shok? n? m?kat." P?r k?t? ekzistojn? edhe shum? shembuj t? tjer?. b) Ruajtja e syve- nga gjith? ajo q? ?sht? e ndaluar, q? e largon njeriun nga p?rkujtimi i All-llahut xh.sh. dhe q? e ndez epshin. Muhammedi a.s. thot?: "Shikimi ?sht? shigjet? helmuese nga shigjetat e shejtanit. Cili e ruan shikimin prej frik?s nga Zoti, Zoti do t'i jap? iman, ?mb?lsir?n e s? cilit do ta ndjej? n? zemr?n e vet." Ose n? hadithin e theksuar m? par?: "Syt? b?jn? kurv?ri me shikim, vesh?t me d?gjim, gjuha duke folur, duart me prekje, nd?rsa k?mb?t me ecje". c). Ruajtja e gjuh?s- nga bisedat e kota dhe t? pahijshme, e posa??risht nga g?njeshtrat, p?rbuzjet dhe mall-kimet, nga bartja e fjal?ve, z?nkave dhe grindjeve q? para-qesin m?kat posa??risht t? madh etj., q? dashur padashur njeriun e shpien n? m?kat, pasojat e s? cilit mund t? jen? tragjike n? k?t? bot?. Ruajtja e gjuh?s nga k?to t? meta paraqet agj?rimin e gjuh?s. K?t? muslimani gjithmon? duhet ta ket? parasysh, e sidomos gjat? agj?rimit t? Ramazanit, kur duhet m? tep?r se kurr? m? par? ta angazhoj? gjuh?n me dhik?r, lexim t? Kur'anit dhe me k?shilla t? ndryshme t? dobishme. N?se dikush i posedon k?to veti t? k?qija, t? mallkoj?, t? g?njej?, t'ua cenoj? nderin t? tjer?ve, fam?n apo di?ka t? ngjashme, jo ve? agj?rimi, por edhe ibadetet e tjera nuk do ti ndihmojn?. Pra, me t? gjitha p?rcaktimet e All-llahut, (urdh?rat dhe ndalimet) k?rkohet q? njeriu moralisht t? rilind? dhe t? fisnik?rohet, e n? instanc? t? fundit, nga njeriu t? b?j? nj? krijes? konstruktive t? dobishme p?r shoq?rin?, n? kuptimin e fjal?ve t? Muhammedit a.s.: "Njeri m? i mir? ?sht? ai q? ?sht? m? i dobish?m p?r njer?zimin. Ai, te i cili ibadetet (namazi, agj?rimi etj.) nuk e arrijn? k?t? rezultat edukues, - pra ai nuk e arrin q?llimin, madje edhe sikur t'i kryej? rregullisht ato. Njeriu i till? nuk ?sht? besimtar i p?rbetuar. Ai ?sht? ve?se "mukalid" (imitu-es). Veprimet e tij gjat? kryerjes s? obligimeve fetare jan? mekanike, nga shprehia ose dyfytyr?sia. Kjo mund t? konkludohet nga shum? ajete kur'anore, t? cilat i cek?m edhe m? par?. K?t? e d?shmon edhe hadithi ku Muhammedit a.s. i treguan p?r nj? grua: "Ajo grua ?'do dit? agj?ron, nat?n e kalon n? ibadet (lutje), por ?sht? q?llimkeqe, ngase i shqet?son fqinjt? (me p?rbuzje, thashethemeve etj.). P?r k?t? grua Muhammedi a.s. tha: -"Ajo s'ka asnj? mir?si. Ajo ?sht? banore e xhehen-nemit". ?) Ruajtja e duarve, k?mb?ve, stomakut dhe orga-neve seksuale.- Edhe duart dhe k?mb?t duhet t'i ruajm? nga gj?rat e ndaluara, sikurse duhet edhe organet tjera t? trupit t'i ruajm? nga ato gj?ra t? sh?mtuara dhe t? d?mshme. Po ashtu edhe stomakun duhet ruajtur gjithmon?, e posa??risht t? ruhet nga teprimi gjat? muajit t? Ramazanit(pas iftarit) madje edhe nga ushqimet e lejuara t? mos flasim p?r ushqimet e ndaluara (haram). Teprimi n? ushqim dhe pije shpie kah tensioni i epsheve dhe lakmive trupore, t? cilat e ?ojn? njeriun kah tejkalimi i kufinj?ve, shkuror?zimet dhe prostituimi (kurv?-ria) si m?kate t? r?nda. Obligim i ve?ant? i musli-man?ve ?sht? t? ruajn? stomakun nga ushqimet e fituara n? m?nyr? t? palejuar (haram): me mashtrim, dinak?ri etj.. P?r mposhtjen e m?kateve q? i p?rkasin stomakut, sh?rben institucioni i agj?rimit. Muhammedi a.s. agj?rimin e cek si gj? (metod?) efikase p?r mposhtjen e lakmive trupore: "Kush i frik?sohet sprovimit nga r?nia n? prosti-tucion (kurv?ri), e nuk ka mund?si t? martohet, le t? agj?roj?, ngase agj?rimi e ndalon k?t? instikt". Ose: "Djalli sillet rreth trupit t? njeriut sikur gjaku, andaj ngushtone hyrjen e tij me uri". Q?llimi i agj?rimit n? aspektin fizik ?sht? dob?simi i forcave trupore, t? cilat njeriun e shpien n? m?kat dhe lig?si. Pra, ?sht? e nevojshme q? uria dhe etja t? ndjehen v?rtet e jo q? racioni i dit?s t? shnd?rrohet n? at? t? nat?s, gj? q? zako-nisht e b?jn? njer?zit e r?ndomt? p?r t? cil?t fol?m m? lart. Njeriu, si? e dim?, p?rb?het prej trupi dhe shpirti. Ndjek?sit e trupit jan? epshet dhe t? metat e llojllojshme. K?naq?sit? trupore mund?sojn? mbisundimin e trupit mbi shpirtin, gjegj?sisht mbisundimin e trupit mbi vlerat shpirt?rore-morale. Q?llimi i agj?rimit ?sht? q? gjat? muajit Ramazan ta stimuloj? njeriun n? zhvillimin e vlerave shpirt?rore, fisnike dhe n? shtypjen e k?rkesave dhe t? epsheve trupore, q? sa m? tep?r t'i afrohet shkall?s s? ?ngj?jve, t? cil?t nuk kan? epsh, sepse k?naq?sia dhe p?rmbushja e epsheve trupore e shpie njeriun kah rangimi i tij me shtaz?t. Me dh?nien hov t? lakmive trupore, nj?koh?sisht u jepet hov edhe m?kateve t? llojllojshme. Agj?rimi pra ka p?r q?llim t'i mposht? k?to paraqitje dhe tendenca negative te njeriu, dhe t'i zhvilloj? ato pozitive: veset e lavd?ruara, t? porositura ose t? urdh?ruara. Ja, ky ?sht? q?llimi kryesor i agj?rimit. T? gjitha veprimet e kund?rta e prishin s? paku aspektin moral. Andaj, Muhammedi a.s. ka th?n?, e fjal?t e tij jan? ligj p?r ??shtjet fetare: "Pes? gj?ra e prishin agj?rimin: g?njeshtra, shpifja, p?rbuzja, betimi i rrejsh?m dhe shikimet e flakta". Ose: "Kush nuk i l? mashtrimet, trillimet dhe veprimet e ngjashme, nuk ka asnj?far? dobie nga ajo q? ai shmanget nga ngr?nia dhe pirja." K?to fjal? t? Muhammedit a.s. qart? e tregojn? q?llimin dhe thelbin e agj?rimit. Pra, njeriu edhe n?se agj?ron, nuk ka asfar? dobie (shp?rblimi) te All-llahu xh.sh. n? qoft? se edhe m? tej mashtron, shpif, p?rbuz?n dhe ?sht? i gatsh?m p?r z?nka (grindje) dhe m?kate t? tjera. Agj?rimi pranohet vet?m si ibadet i sinqert?. Q? agj?rimi t? jet? ibadet, k?rkohet q? agj?ruesi t? jet? i ngarkuar me mendime p?r Zotin, t? ket? respekt ndaj Tij, t? b?j? dhik?r, b?mir?si dhe ibadete t? tjera, t? lexoj? apo t? d?gjoj? Kur'an, t? jet? i matur dhe t'i kryej? t? gjitha pun?t e lavd?ruara. Madje ky agj?rim mund t'i sh?rbej? njeriut si mburoj? nga m?katet dhe posht?rsit?, t? cilat mund t? rrjedhin prej tij kah t? tjer?t apo anasjelltas,dhe s? fundit, si mburoj? nga zjarri i xhehnemit. Muhammedi a.s. ka th?n?: "Agj?rimi ?sht? mburoj? nga m?katet, andaj, ai q? agj?ron le t? mos flas? fjal? t? pamatura (e posa??risht nga fjalori seksual), le t? mos jet? i vrazhd?t n? sjellje! N?se dikush e provokon p?r z?nk? ose grindje me sharje le t'ia kthej? me: - Un? agj?roj, un? agj?roj!" ?Shumica q? agj?rojn? e prishin agj?rimin, e shumica q? e prishin at? agj?rojn?",- ka th?n? nj? dijetar. Ai q? vet?m duket se e prish agj?rimin e n? realitet agj?ron ?sht? ai q? i ruan organet e trupit nga m?katet (harami). E ai q? sa p?r sy e faqe agj?ron e n? realitet e prish? at?, ?sht? ai q? rri i uritur dhe i etur, nd?rsa e l?shon trupin (organet) n? haram. Pejgamberi i Zotit ka th?n?: "Agj?rimi ?sht? amanet, andaj ?donj?ri le ta ruaj? amanetin". Kur pejgamberi lexoi k?t? ajet: "Zoti u urdh?ron, t'ia dor?zoni at? q? u ?sht? besuar (amanetin) atij q? i takon ", e vuri dor?n n? vesh dhe n? sy e tha: "T? d?gjuarit ?sht? amanet dhe t? ?sht? dh?n? n? besim, edhe t? pamurit ?sht? amanet dhe t? ?sht? dh?n? n? besim". Sikur k?to t? mos ishin amanete, Muhammedi a.s. s'do t? thoshte n? hadithin e sip?rp?rmendur: "Thuaj: un? agj?roj". Me fjal? t? tjera: "E kam amanet t'a ruaj gjuh?n, andaj s'mundem sharjeve tua t? vrazhdta t'u p?rgjigjem". Agj?rimi ashtu si? k?rkohet nga parimet e cekura ?sht? ai agj?rim i t? mir?ve, i musliman?ve t? v?rtet?, i atyre q? e kuptojn? q?llimin dhe thelbin e tij, dhe atij i p?rmbahen. AGJ?RIMI I NJER?ZVE T? JASHT?ZAKONSH?M (SAVMU HUSUSIL-HUSUS) Ky lloj agj?rimi ?sht? i t? devotshm?ve t? rrall? dhe i pejgamber?ve t? All-llahut xh.sh. Sipas principit t? k?tij lloji t? agj?rimit, njeriu e prish agj?rimin madje edhe sikur t? mendoj? n? ?ka do qoft? q? i p?rket k?saj bote, pra ai duhet t? mendoj? vet?m n? Zotin, p?r obligimet fetare dhe p?r jet?n e amshueshme. Ky pra ?sht? ai q?llim i fundit drejt t? cilit t? shpie agj?rimi, si ibadet si dhe si faktor n? edukimin moral t? besimtarit. AGJ?RIMI N? ND?RTIMIN E VULLNETIT DHE KARAKTERIT Agj?rimi sikur q? e kemi theksuar edhe m? par?, ?sht? legjitimacion i besimit t? sinqert? n? Zotin xh.sh.. N? realitet ka obligime fetare q? kryhen m? doz? m? t? vog?l apo m? t? madhe t? dyfytyrshm?ris?, gjegj?sisht me q?llim q? t? tregohen para t? tjer?ve motivacionet e ndryshme t? k?saj bote. Agj?rimi pra nuk ?sht? i till?. N?se njeriu nuk ?sht? besimtar i sinqert?, mund t? haj? e t? pij? kur t? doj? pa e v?rejtur askush. Nd?rsa, besimtari i v?rtet? agj?ron nga besimi i sinqert? dhe i bindsh?m n? All-llahun xh.sh., ngase ?sht? urdh?r i Zotit, i cili na udh?zon n? fat t? dyfisht?, andaj sakrifikimet q? k?rkon i duron pa asnj?far? v?shtir?sie. T? duruarit e k?tyre flijimeve, pra, rrjedh nga vullneti dhe vendimi i fort? i besimtarit me q?llim q? ta k?naq? vullnetin e All-llahut xh.sh..Nga kjo del se formimi dhe p?rforcimi i vullnetit ton? ?sht? rezultat i besimit t? sinqert?. Agj?rimi, pra ?sht? nj? nga faktor?t m? t? fort? t? zhvillimit dhe t? edukimit t? vullnetit ton?. P.sh., shum? njer?z, posa??risht konsumuesit e duhanit apo t? alkoolit, n?se prej tyre k?rkohet q? jasht? Ramazanit t? heqin dor? nga to t? pakt?n p?r nj? koh? t? shkurt?r, nuk do t? mundnin, dhe altruizmi i till? do t? ishte i papranuesh?m. Mir?po, gjat? Ramazanit, forca e vullnetit q? del nga besimi i thell? dhe i sinqert?, b?n q? at? as t? mos e ndiejn?. Shumica n?n ndikimin e agj?rimit bile krejt?sisht lirohen nga k?to lakmi t? cilave u jan? n?nshtruar. Ose, na ?sht? e njohur se luftrat, vitet e thata ose fatkeq?sit? elementare, shpesh rezultojn? me uri. Mir?po, njer?zit q? kan? agj?ruar, do t? mundin shum? m? leht? t'a durojn? at? v?shtir?si, n? krahasim me ata t? cil?t asnj?her? nuk kan? agj?ruar. Vullneti, pra, ?sht? faktor i jet?s, kusht i suksesit n? jet?. P?rderisa dikush e ka vullnetin m? t? fort?, po aq m? t? sigurt? e ka edhe suksesin n? t? gjitha fushat e veprimit. Si definicion jet?sor ?sht? edhe th?nia: "Jeta ?sht? luft?". ?Gjat? k?tij luftimi fiton ai, vullneti i t? cilit ?sht? m? i fort?. Nd?rsa vullneti i dob?t ?sht? mohim i jet?s. Ja pra, sa ?sht? i r?nd?sish?m agj?rimi si burim i vullnetit dhe i karakterit t? fort?.? T? gjitha parimet Islame, n? rend t? par? agj?rimi i Ramazanit dhe namazi, e kan? p?r q?llim t'a nd?rtojn? njeriun n? kuptimin e plot? t? fjal?s, njeriun me karakter pozitiv (konstruktiv). Me fjal? t? tjera, m?tojn? q? nga njeriu musliman t? nd?rtojn? nj? q?nie t? p?rsosur me veti pozitive dhe fisnike, sikur: durimi, vet?mohimi, ngush?llimi, dasha-mir?sia, etj., q? posa??risht vijn? n? shprehje gjat? muajit t? agj?rimit (Ramazanit), e me q?llim t? mposhtjes s? vetive negative (ahlaki zemime). Shkurt, ja ku q?ndron r?nd?sia dhe roli i agj?rimit Islam n? nd?rtimin e vullnetit dhe t? karakte-rit pozitiv te besimtari, muslimani. AGJ?RIMI SI FAKTOR SOCIAL ?sht? th?n? se: "I ngopuri t? uriturit nuk i beson", q? dmth se t? ngopurit, pra shtresat e pasura, mund t'i kuptojn? v?shtir?sit? e t? varf?rve dhe t? uriturve vet?m at?her? kur ato ndjenja do t'i perjetojn? vet?. Muaji i Ramazanit, jo vet?m q? e ndryshon koh?n e racioneve dhe furnizimin e bollsh?m dhe t? kualitetsh?m t? atyre racioneve, por agj?rimi ka ndikim t? fort? n? edukimin social. Agj?rimi, po ashtu na m?son n? vetmohim dhe n? flijim, jo vet?m ndaj vetes por edhe ndaj t? tjer?ve, njer?zve t? ngrat?. Madje edhe t? mos ekzistonte nj? num?r i madh i urdh?rave social-altruiste agj?rimi b?n q? muslimani n? shpirtin e tij ta ndjej? imperativin e nd?rgjegjies dhe ta ofroj? ndihm?n e vet p?r ata q? kan? nevoj?. K?shtu q? te besimtar?t e sinqert?, p?rmes kuptimit t? drejt? dhe t? praktikimit t? agj?rimit, zhvillohet ndjenja e ngush?llimit, e dashamir?sis? dhe e vetmohimit n? kuptimin e gjer? t? fjal?s. Zhduket egoizmi i r?nd? i cili z?vend?sohet me altruiz?m t? gjer?. Shum? imperativa socialo-altruist? t? Islamit (Kur'ani dhe sunneti) k?t? ndjenj? e p?rforcojn? dhe ndezin flak? gjat? k?tyre dit?ve t? bekuara. Te musliman?t e till? gjat? agj?rimit t? Ramazanit vjen deri te realizimi i k?tyre urdh?rave sociale. Agj?rimi i Ramazanit b?n pra, q? t? pasurit t'a ndiejn? e ta shohin thell?sin? dhe madh?rin? e fjal?ve t? Kur'anit (Zotit), t? cilat urdh?rojn? q? ndihma t? realizohet me vepra. Agj?rimi i Ramazanit ?sht? rasti m? i volitsh?m kur musliman?t m? s? miri do t'i kuptojn? fjal?t e Muhammedit a.s.: "Nuk ?sht? musliman i v?rtet? ai i cili nat?n e kalon i ngopur nd?rsa e di se fqiu i tij? e kalon i uritur". Islami p?rmes agj?rimit d?shiron q? t'i bind? musli-man?t se zhvillimi i tyre, sidomos n? aspektin ekonomik varet nga vetmohimi dhe altruizmi i ?do individi p?r mir?q?nien dhe fatin e shoq?ris?. Nga k?to shkaqe p?r Ramazanin jan? t? lidhura gati t? gjith? veprat socialo-altruiste, si? jan? zeqati, Sadekatul-fitri, dhe shum? lloje l?moshash, etj., me q?llim q? aj?rimit si akt formal i besimit (ibadetit) t'i jepet edhe shpirti q? t? arrihet q?llimi n? p?rgjith?si. Andaj Muhammedi a.s. thot?: "Agj?rimi i Ramazanit rri pezull nd?rmjet qiellit dhe tok?s dhe s'do t? arrij? n? vendin e vet n? qiell deri sa t? jepet sadekatul-fitri." Dometh?nien e shum?fisht? t? agj?rimit Islam, posa??risht rolin edukues n? aspektin social, e v?rejt?n edhe disa orientalist? evropiano-per?ndimor?. Ashtuq? nj?ri thot?: "Institucioni i agj?rimit, sikur q? e kemi t? njohur, p?rb?het nga abstenimi n? ngr?nie, pirje, largim nga marr?dh?niet seksuale gjat? muajit Ramazan, e kjo ?sht? nj? shkoll? disipline, m?shire e dashurie ndaj t? af?rm?ve. V?rtet?, duke e sht?rnguar besimtarin t? abstenoj? nga k?to k?naq?si p?r nj? koh? t? caktuar, e m?son q? t'i frenoj? epshet e veta. E shtr?ngon ta ndjej? urin? dhe ta kuptoj? se sa ?sht? e r?nd?, institucioni i agj?rimit shkakton ngush?llim ndaj t? varf?rve, duke e shtyr? q? m? mir? t'i vler?soj? mir?sit? dhe dhuntit? e Zotit xh.sh., pra kjo e shton falenderimin ndaj Zotit.?[7] AGJ?RIMI - FAKTOR SH?NDET?SOR Si? kemi cekur deri m? tani, t? shum?fishta jan? q?llimet dhe dobit? e p?rcaktimeve Islame, ndaj edhe t? agj?rimit. Disa nga k?to dobi qen? hetuar qysh n? fillim, qysh kur u p?rcaktuan, e disa m? von? gjat? zhvillimit t? shkencave, e s'do mend se dobi t? tilla do t? zbulohen edhe gjat? zhvillimit t? m?tejm? t? shkencave. Ashtu q?ndron puna edhe me agj?rimin Islam. Deri m? sot jan? theksuar dobit? e agj?rimit vet?m si ibadet. Dhe del se roli dhe q?llimi i agj?rimit me fjal? t? tjera, ?sht? q? nga njeriu i r?ndomt? si m? i af?rm me kafsh?n, t? krijoj? njeri, krijes? morale dhe sociale, fuqi shpirt?rore ngjash?m me engj?jt. Ky q?llim i agj?rimit ?sht? theksuar m? her?t me citimin e ajetit: "LEALEKUM TETTEKUN" - q? t? b?heni t? devotsh?m. P?rsosshm?ria morale ?sht? q?llimi kah tenton institucioni i agj?rimit. Mir?po, p?rmes medicin?s bashk?-kohore dometh?nia e agj?rimit fillon t? vertetohet dhe t? arsyetohet edhe si faktor sh?ndetsor si? vertetohen shkenc?risht edhe ibadetet tjera sepse Islami (Kur'ani) thirret n? shkenc?. Madje, Kur'ani na obligon n? studimin e t? gjitha l?mive shkencore: "Ne u soll?m atyre (mekkasve) nj? lib?r (Kur'anin) q? ua shkoqit?m n? baza t? dituris?, e q? ?sht? udh?rr?fyes e m?shir? p?r ata q? besojn?." (El Araf?: 52) Jo ve?se me shkenc?, por edhe p?rvoja v?rteton se t? mbushurit e tep?rt t? stomakut me pije dhe gjell?ra t? llojllojshme sjell deri te plog?shtia dhe lodhja e t? gjitha organeve, sepse organi m? me r?nd?si n? organiz?m - stoma-ku, nuk ?sht? n? gjendje t'i tres?. Stomaku i mbushur b?het burim i shum? helmeve t? rrezikshme p?r jet?n ton?. E logjikshme ?sht? se mbushja e pand?rprer? e stomakut ?sht? nj? lloj atentati i stomakut, e me t? edhe i organeve tjera t? organizmit. Shtypja e gjakut - s?mundje e r?nd?, p?r t? cil?n s'ka ila? tjet?r p?rpos uris?, arterioskeleroza etj., - s?mundje k?to vdekjeprur?se, m? s? shpeshti rrjedhin nga mbushja e tep?rt e stomakut me ushqime t? forta, t? yndyrshme. Andaj, Muhammedi a.s. porosiste shpesh q? ta nd?rpresim ushqimin madje edhe at?her? kur do t? na paraqitet oreksi m? i madh. Ai ka th?n?: "Agj?roni, - do t? j?ni t? sh?ndosh?!" Ai gjithmon? porosiste t? p?rmbahemi nga pijet dhe ushqimet e tep?rta me q?llim q? ta ruajm? elasticitetin dhe energjin? e organizmit dhe kthjellt?sin? e jet?s n? frym?n e fjal?ve Kur'anore: "O bijt e Ademit, vishuni bukur p?r ?do namaz, hani e mos e teproni, sepse Ai (All-llahu) nuk i do ata q? e teprojn?." (El A'raf?: 31) Muhammedi a.s. jo vet?m q? s'ishte mjek ose njeri i arsimuar, por thjesht ai ishte analfabet. K?to th?nie t? tij na tregojn? n? muxhizet e tij, muxhize k?to t? cilat shkenca ve?sa ka filluar t'i vertetoj? gj? t? cil?n detaisht do ta shohim m? posht?. Ai gjithashtu ka th?n?: "En? m? e lig? ?sht? stomaku i mbushur". T? shumta jan? d?met nga pija dhe ushqimi i tep?rt, e t? shumta jan? p?r sh?ndetin e njeriut edhe dobit? nga uria, th?n? me fjal? t? tjera, leht?simi i stomakut me agj?rim, pra me at? agj?rim q? i p?rket Islamit. A nuk ?sht? e sakt? se pushimet javore dhe vjetore e freskojn? njeriun shpirt?risht dhe fizikisht dhe i japin forca t? reja p?r pun? t? m?tejme? K?shtu ?sht? edhe me agj?rimin e Ramazanit, dmth, nj? pushim i p?rsosur i organizmit ton? edhe at?, jo vet?m i organeve tret?se, por edhe i veshk?ve, m?l?ive etj., i p?rt?rin?, i pastron dhe i aft?son p?r pun? t? m?tejme. Le ta marrim si shembull makin?n. S'ka asnj? makin? q? mundet t? punoj? pand?rprer? dhe pa gabim. Secil?s makin? i nevojitet ta nd?rpres? pun?n p?r nj? koh? t? caktuar q? t? pastrohet dhe t? lubrifikohet. N? t? kund?rt?n do t? hudhet n? hekurishta t? vjetra. Edhe organizmi yn?, nuk ?sht? gj? tjet?r ve?se nj? makin? e komplikuar t? cil?s i nevojitet nj? pushim si? ?sht? agj?rimi Islam. Krijuesit t? Gjith?dijsh?m t? organizmit ton? i qe e njohur se ?ka i nevoitet organizmit ton?, ndaj pos p?r q?llime tjera edhe p?r k?t? e p?rcaktoi agj?rimin. Por, q? ky agj?rim t? jet? i dobish?m p?r sh?ndetin ton? duhet t? jet? i orientuar kah uria e jo kah ushqimet e forta dhe t? pasura gjat? iftarit dhe syfirit, sikur q? praktikohet sot, e posa??risht te t? pasurit. Nga k?to shkaqe ?sht? porositur q? t? agj?rohet edhe jasht? Ramazanit sa m? tep?r dit?, posa??risht ata njer?z t? cil?t tensioni i gjakut (energjia trupore) mund t'i shpie n? m?kat. Meq? k?tu ?sht? fjala p?r agj?rimin nga aspekti sh?ndet?sor, t'i cekim dobit? e agj?rimit p?r s?ndetin ton? t? vertetuara n? m?nyr? shkencore-medicinale. Qysh grek?t e vjet?r, e posa??risht mjek?t arab?, v?rtetuan se dieta ?sht? faktori kryesor n? terapi p?r sh?rim gati t? t? gjitha s?mundjeve, prandaj kan? th?n?: "Lukthi ?sht? burim s?mund-jesh, nd?rsa dieta koka e ?do ila?i." Dieta edhe n? terapit? e medicin?s s? sotme ?sht? hapi i par?. RREZIQET NGA USHQIMET E R?NDA DHE T? TEP?RTA - URIA SI BAR T? shohim se ?far? q?ndrimi ka medicina moderne p?r urin? dhe agj?rimin. Sa i p?rket k?saj e konsideroj t? dobishme t'i citoj disa fragmente nga ekspert? t? njohur t? medicin?s t? cilat jan? hasur n? shtyp. Gazeta "Dnevnik", kishte nj? artikull t? gjer? nga Dr. B.P., me titull: "Ushqimi i pleq?ve", ku p?rpos tjerash theksonte rrezikun nga ushqimet e yndyrshme dhe t? r?nda p?r pleqt?. "Masa aktive e muskujve zvog?lohet dhe plot?sohet me ind t? yndyrsh?m. Puna e veshk?ve zvog?lohet. Po ashtu ndryshime v?rehen te en?t e gjakut, ato b?hen t? brishta ngase n? to sedimentohet lloji special i yndyr?s i quajtur polesterin". Dob?sohet puna dhe ritmi i zemr?s... Ky grumbullim i yndyr?s shpejton shkaktimin e arterioskeleroz?s dhe sjell deri te s?mundja e vjet?r angina pektoris, te rritja e tensionit t? gjakut etj. Q? t? mos vij? deri te k?to s?mundje te pleqt?, ushqimi duhet t? jet? sa m? i varf?r me yndyr?ra t? bot?s shtazore. Nevojat yndyrore duhet t? plot?sohen me vaj?ra nga bim?t q? jan? shum? pak ose aspak t? rreziksh?m." Ky dijetar m? tej t?rheq v?rejtjen n? largimin nga gjell?rat shum? t? kripura sepse kripa i ndihmon arterioskeleroz?s dhe sendimentimit t? krip?rave n?p?r ven? dhe arterie dhe shkaktohet rritja e tensionit t? gjakut. "Sa i p?rket sheqerit duhet t? reduktohet n? p?rmasa sa m? t? vogla, sepse teprica e sheqerit n? organiz?m shnd?rrohet n? yndyr?. Gjat? t? ushqyerit duhet t? kihet kujdes q? t? mos vie as deri te parangopja e as n? tejngopje." Revista "RAD" n? numrin 12 t? 19 marsit 1960 n?n titullin: "Uria e dobishme", shkruan: "Sipas pohimit t? nj? letrari amerikan Apton Sinklerit, njeriu pas eleminimit t? shprehis? p?r ushqim t? tep?rt, ndjehet m? i ri dhe m? i fort?. Privimi i ushqimit e p?rforcon organizmin. Kjo ndoshta duket paradoksale, por k?t? e vertetojn? ekspert?t e medicin?s. Shembulli i Vinston ?er?illit, i cili me elasticitet t? plot? i priti t? 80-tat, tregon se agj?rimi ?sht? nj? nd?r stimuluesit m? t? mir? t? elasticitetit. Nj? burr?shtetas britanik me sukses i krijoi vetes nj? disiplin? n? konsumim, pije, zbavitje dhe k?naq?si t? tjera trupore. Ai, shpesh gjat? 24 or?ve madje edhe gjat? 48 or?ve nuk konsumonte asgj?, e koh? pas kohe i shmangej ushqimeve madje edhe nga nj? jav?. ??r?illi, sikur edhe shum? t? tjer?, zbuloi se t? p?rmbajturit nga ushqimi ?sht? m?nyra m? e mir? q? t? arrihet koncentrim i plot?. P?rkrah?s i madh i agj?rimit ishte edhe burr?shtetasi britanik Sir Staford Krips, nd?rsa mjek?t t? cil?t e shqyrtonin sh?ndetin e Gandit gjat? agj?rimit t? tij "grev? urie" n? vitin 1933, v?rtetuan se sh?ndeti i Mahatma Gandit deri n? dit?n e dhjet? vet?m p?rforcohej dhe p?rt?rihej deri n? at? mas? sa q? mundej t? krahasohej me organizimin e nj? 40 vje?ari, nd?rsa at?her? i kishte plot 64 vjet. N? Zvic?r, Britani t? Madhe, n? Gjermani e Amerik? ekzistojn? shum? spitale ku sh?rimi b?het ekskluzivisht me agj?rim. R?ndom ai agj?rim zgjat 21 dit?, e mandej sipas fjal?ve t? shkrimtarit Apton Sinkler, njeriu ndjehet m? i fort? dhe m? i ri p?r disa dit?. Higjenist?t konsiderojn? se agj?rimi ?sht? bar efikas i ?lirimit t? trupit (organizmit) nga helmet e ndryshme. R?ndimi, dhembja e barkut dhe lodhjet kronike jan? pasoj? e t? ushqyerit t? tep?rt dhe iracional. Depresioni q? i kaplon njer?zit, shpesh mund t? jet? gjithashtu pasoj? e plot?simit t? trurit me toksin? nga ushqimi i tep?rt. Agj?rimi disa dit?sh nuk e dob?son organizmin. Uria hetohet vet?m dy tre dit?t e para e pastaj zhduket. Organizmi at?her? fillon t'i shfryt?zoj? rezervat q? n? arsenalin e vet i ka t? mjaftueshme. M?l?ia ?sht? e pasur me glikogjen, gjaku me protein?, nd?rsa rezervat e yndyr?s te meshkujt arrijn? 30 %, kurse te femrat n? 20 %. Kur agj?rojm? "e ham? vetveten", nd?rsa organizmi pa rrezik p?r sh?ndetin, mund t? gjej? rezerva n? vete deri 20 dit? abstenim nga ushqimi. Gjat? agj?rimit nga fytyra zhduken njollat, pu??rrat, t? that?t dhe shtresat e tep?rta t? yndyr?rave. Sistemi nervor dhe truri mbeten t? paprek?shme, nd?rsa p?rb?rja e gjakut nuk ndryshon. Ngadal?simi i ritmit jet?sor gjat? agj?rimit sjell dobi t? pakompensueshme. P?rderisa zemra rrah 70 her? n? minut dhe rreth 100.000 her? n? 24 or?, gjat? agj?rimit zemra rrah rreth 60 her? n? minut? gjegj?sisht di?ka m? tep?r se 80.000 her? n? dit?, q? do t? thot? se kursen di?ka m? tep?r se 10.000 rrahje t? zemr?s. Agj?rimi gjithashtu ndikon dobish?m edhe p?r shqisat e t? pamurit. T? pamurit kthjellohet dhe n? baz? t? hulumtimeve t? ndryshme, pas agj?rimit t? pamurit p?rmir?sohet p?r dy her? m? mir? se m? par?. Mbrojt?si i madh i agj?rimit, mjeku amerikan Shellton, e porosit abstenimin 21 dit?sh t? ushqimit. Ekspert?t evropian? konsiderojn? se agj?rimi i plot? s'duhet t? zgjas? m? tep?r se kat?r dit?[8], nd?rsa disa jan? t? mendimit se l?ngjet e frutave gjat? agj?rimit nuk e zvog?lojn? vler?n e k?tij tretmani". N? nj? artikull me titull: "P?rforcimi i organizmit dhe sh?rimi me ndihm?n e uris?", pos tjerash theksohet: "Deri sa mjeku amerikan Dr. Shellton, p?rpos abste-nimit t? plot? nga ushqimi p?r 21 dit?, ekspert?t evropian? Dr. Birsheri dhe Beneri jan? t? mendimit se ?sht? m? mir? m? shp?sh t? agj?rohet nga kat?r dit? dhe n? nd?rkoh? t? konsumohen l?ngje frutash." P?r organizmin dobia nga agj?rimi ?sht? e shum?fisht?. Depresioni sipas mjekut gjerman Dr. Martinit, n? t? shumt?n e rast?ve ?sht? pasoj? e plot?simit t? trurit me toksin?, nd?rsa dietisti francez, Dr. Gelpi, konsideron se 4/5 e s?mundjeve i shkaktojn? fermentet e kuqe. Abstenimi p?r nj? koh? nga ushqimi nuk sjell vet?m deri n? nd?rprerjen e helmimeve t? organizmit, n? eleminimin e substancave t? d?mshme, por edhe n? pushimin gjeneral e me t? edhe n? p?rforcimin e organizmit. Zvog?lohen p?rmasat e thartimeve n? urin?, zhduken pu?rrat, njollat, t? that?t nga fytyra etj. Gjat? agj?rimit pesha e muskujve, m?l?is? dhe shp?netk?s, zvog?lohet p?rgjysm? derisa pesha e zemr?s mbetet e paprek?shme. P?rb?rja e gjakut sipas hulumtimeve t? Prof. Benediktit p?r 31 dit? aspak nuk nd?rrohet. Dobia e agj?rimit p?r pushimin e zemr?s ?sht? shum? e madhe, pasi ajo vet?m gjat? nj? dite rrah rreth 14 mij? her? m? pak. Gjat? agj?rimit qelizat e s?mura t? organizmit eleminohen, nd?rsa t? rejat zhvillohen m? mir?. S? fundi agj?rimi pozitivisht ndikon n? funksionet intelektuale". Konsideroj se nuk ?sht? e tep?rt t? citohet edhe nj? pjes? e artikullit t? prof.dr. Teodor Lluka-qit, t? shpallur n? gazet?n "Jeta dhe sh?ndeti" - Sarajev?, n?n? titullin: "Agj?rimi i plot? e vetmja mas? e sigurt? kund?r trash?sis?", ku thot?: "Agj?rimi si metod? medicinale ?sht? e vjet?r sa edhe vet? njer?zimi. Edhe te religjionet e vjetra e hasim agj?rimin si ibadet t? p?lqyer t? Zotit, e q? n? realitet ?sht? dashur t? theksohet disiplina e vetmohimit t? dit?ve dhe jav?ve t? caktuara. Dhe, k?sisoj, pa vet?dije i ?sht? kontri-buar sh?ndetit, ngase abstenimi nga yndyr?rat n? gjell? gjat? agj?rimit, ishte i dobish?m p?r individ?t me pesh? t? r?nd? dhe p?r pleqt?. Artikullshkruesi flet m? tej se Gandi 15 her? ?sht? hedhur n? grev? urie prej t? cilave tre her? m? gjat? se 21 dit?, duke mos konsumuar asgj? p?rve? ujit t? ngroht? dhe disa pika t? l?ngut t? limonit. Por, prap?seprap? nuk perjetoi asnj? ?rregullim n? organiz?m p?rpos q? u dob?sua. M?tej theksohet: "Para 90 vjet?ve n? Evrop? shp?rtheu nj? val? e uris? s? at?hershme "moderne" kur shum? mjek pohonin se me uri mund t? sh?rohen t? gjitha s?mundjet prej kancerit deri te reuma. ?sht? realitet shkencor se pesha e madhe e organizmit u paraprin shum? ?rregulli-meve n? organiz?m, e populli yn? aq bukur tha: "T? dob?tit - dob?sohen, trashaman?t udh?tojn?". K?tu nuk theksohet dieta ose zvog?limi i racioneve ditor?, por uria e plot?. Mjek?sia bashk?kohore sot sh?rbehet me agj?rimin e plot? si metod? e vetme suksesive p?r sh?rimin e s?mundjeve t? ndryshme, e n? rend t? par? t? pesh?s s? tep?rt trupore. P?rmes hulumtimeve t? holl?sishme ?sht? vertetuar se nuk ?sht? e mundur t? zvog?lohet pesha e trupit vet?m me diet? t? thjesht?, porse me uri t? plot? e n?n mbik?qyrjen e specialist?ve n?p?r spitale". Gjat? zhvillimit t? vet edhe sa fakte do t'i zbuloj? shkenca dhe do t'i sqaroj? e vertetoj? madje jo vet?m k?t? (agj?rimin) porse edhe parimet dhe t? vertetat e Islamit t? madh?rish?m (Kur'anit)?! Urdh?ri i Zotit dhe fjal?t e Muhammedit a.s. p?r agj?rimin: "Agj?roni, - do t? jeni t? sh?ndosh?"!, - a nuk jan? edhe nj? muxhize e vertetuar dhe e d?shmuar shkenctarisht pas gati 14 shekujve? Nga e gjith? kjo q? u tha mund t? shihet se agj?rimi i Ramazanit ?sht? nj? m?shir? ? paskajshme e Zotit p?r ata q? e pranojn? k?t? m?shir? e cila do t'i shpie kah lumturia n? k?t? dhe n? bot?n tjet?r. RREGULLIMI I ??SHTJES SOCIALE N? ISLAM T? gjitha parimet dhe rregullat Islame, n? ve?anti themelet praktike t? obligimeve Islame, kan? karakter dhe tendenc? social-shoq?rore ose altruiste. Por, p?rpos k?saj ekziston nj? sistem i plot? social i parimeve praktike q? s? bashku me burimet fetare kualifikohen si ibadete - sh?rbim Zotit. Q?llimi i tyre ?sht? mir?q?nia e plot? e shoq?ris? Islame. T? gjitha k?to parime Islame, pra k?to t? aspektit socialo-altruist ndahen n? dy grupe. Grupin e par? e p?rb?jn? parimet q? juridikisht i rregullojn? obligimet sociale e me t? cilat obligohen pjestar?t e pasur t? Islamit. Nd?rsa grupi i dyt? p?rb?het prej parimeve q? m? tep?r n? aspektin moral i obligojn? musliman?t pa marr? parasysh gjendjen e tyre ekonomike. N? grupin e par? n?nrenditen k?to obligime: a.- kontributi i domosdosh?m - "zeqati"; b.- kontributi i domos-dosh?m gjat? Ramazanit, sadakatul-fitri. c.- therja e kurbanit, d.- "FIDJE". N? grupin e dyt? n?nrenditen: a.- d?nimet p?r thyerjen e disa parimeve - "KEFA-RETET", b.- l?mosha vullnetare - "SADAKA", c.- tesatamentet p?r q?llimet b?mir?se - "VAKFUN" - (vak?f). I. OBLIGIMET SOCIALE T? MUSLIMAN?VE T? PASURa. KONTRIBUTI I DOMOSDOSH?M-ZEQATI- Teologu dhe filozofi i madh Muhjudin Arebiu e definoi imanin si ndjenj? dhe njohje e obligimeve t? cilat bazohen n? urdh?rat e Zotit. Ose: "Imani ?sht? Ligj i t? Gjith?fuqishmit, q? e udh?zon njer?zin? n? rrug?n e shp?timit dhe t? lumturis?." K?to definicione mund t? analizohen dhe kuptohen k?shtu: Besimi i past?r ?sht? gj? intime e ?do individi. Sikur ky besim t? mos t?rhiqte pas vetes disa forma t? manifestimeve t? dukshme, nuk do t? dihej se ?far? fshihet n? zemrat e besimtar?ve. Ky besim n? Islam manifestohet me vepra dhe fjal?. Manifestimi me fjal?, si? pam? p?rb?het nga "kelimei shehadeti", q? del si p?rbetim i muslimanit se detajisht n? m?nyr? precize, pa p?rtes? dhe pa n?n?mim do t'i kryej? t? gjitha urdh?rat e Zotit xh.sh., dhe do t'u shmanget t? gjitha ndalimeve q? Zoti i Lartmadh?ruar na i tregoi p?rmes t? D?rguarit t? Tij - Muhammedit a.s. Manifestimi me vepra mund t? b?het p?rm?s formave t? ndryshme t? ibadeteve. Ato mund t? jen?: personale (trupore), poseduese (ibadeti malije) dhe e kombinuar (ibadeti malije ve bedenije). Ibadetet personale (ibadetet bedenije) jan? namazi dhe agj?rimi. Ibadetet poseduese jan? zeqati, sadakatul-fitri, kurbani, etj. Nd?rsa ibadetin e llojit t? tret? e p?rb?jn? ibadetet t? cilat muslimani i kryen personalisht nga pasuria e vet edhe at? n? em?r t? Zotit, p?r mir?q?nien e v?llez?rve t? varf?r, me q?llim p?r ta kryer kushtin e pest? t? Islamit - Haxhxhin. P?rve? zeqatit, nj?r?s nga pes? shtyllat e nd?rtes?s Islame dhe rregullave tjera t? domosdoshme sociale - manifestime t? dukshme t? besimit, ekzistojn? edhe obligime tjera t? natyr?s social-altruiste, moskryerja e t? cil?ve ?sht? e sanksionuar me d?nime t? rrepta n? bot?n tjet?r, ndaj edhe muslimani i mir? nuk do t'i n?n??moj?. Kryerja e k?tyre parimeve moralo-sociale ?sht? shenj? e besimit t? thell?, shenj? e dashuris? s? madhe ndaj t? v?rtetave fetare dhe etike, shenj? gadishm?rie q? gjith?ka t? flijoj? p?r idealet e larta t? s? v?rtet?s, t? cilat Zoti xh.sh. besimtarit ia obligoi me q?llim t? lumturis? dhe mir?q?nies s? tij dhe t? mbar? shoq?ris?. Besimtar?t q? nuk e kursejn? pasurin? p?r caqe t? k?tilla jan? besimtar? t? v?rtet?, objekt dashurie dhe respekti i v?llez?rve t? vet dhe ?'?sht? m? me r?nd?si, m?shir? e Zotit t? bekuar k?tu dhe n? bot?n tjet?r. Konsideroj se nuk do t? jet? e tep?rt t'i citojm? disa ajete t? cilat k?rkojn? sakrifikimin e pasuris? p?r q?llime b?mir?sie dhe p?r ndihm?n e t? varf?rve si d?shmi t? besimit t? sinqert? n? All-llahun xh.sh. (iman bilah). P?r besimtar?t e k?till? q? n? em?r t? Zotit e sakrifikojn? pasurin?, Zoti xh.sh. n? Kuranin Fam?lart? thot?: "E shembulli i atyre q? pasurin? e japin nga bindja e tyre e duke k?rkuar k?naq?sin? e All-llahut, i p?rngjajn? nj? kopshti n? nj? rrafshnalt? q? i bie shi i madh, e ai jep frute t? dyfisht?.Po edhe n?se nuk bie shi i madh, i bie nj? rig? (q? i mjafton).All-llahu e sheh at? q? veproni." (El Bekare: 265) Ata t? cil?t e harxhojn? pasurin? n? rrug?n e Zotit duke i ndihmuar shoq?ris?, Zoti xh.sh. do t'i shp?rblej? shumfish n? t? dy bot?rat. N? Kur'anin Fam?lart? q?ndron: "Shembulli i pasuris? s? tyre q? e japin n? rrug?n e Zotit, ?sht? si nj? kok?rr q? i mbin 7 kallinj, n? secilin kalli 100 kokrra. All-llahu ia shum?fishon (shp?rblimin) atij q? d?shiron. All-llahu ?sht? bujar i madh, i di q?llimet." (El Bekare: 261) "O ju q? besuat, jepni nga m? e mira e asaj q? fituat dhe nga ajo q? u dham? prej tok?s, e mos nxitoni ta jepni at? m? t? pavlefshmen nga ajo, e q? ju nuk do ta pranonit at? p?r vete symbyllas. E dijeni, se All-llahu s'ka nevoj? p?r ju, ?sht? i Madh?ruar". (El Bekare: 267) Edhe Muhammedi a.s. si komentues m? kompetent i Kur'anit gjithmon? e theksonte dometh?nien e zgjedhjes s? ??shtjes sociale. Jan? sh?nuar shum? hadithe, p?rmes s? cil?ve e urdh?ronte shp?rndarjen e pasuris? p?r q?llime humanitare ose n? dobi t? t? varf?rve, duke e theksuar k?t? si devotshm?ri t? madhe. Ai n? veprim t? k?till? parapriu dhe t? gjith? pasurin? e vet e shp?rndau me q?llim q? t? sh?rbej? si shembull p?r pasardh?sit. Dhe v?rtet ai u b? shembull pas t? cilit shkuan t? gjith? shok?t e tij dhe pasardh?sit e tyre. Sipas njohurive sociale si? theksuam deri tani e q? m? s? miri do ta shohim n? vazhdim, Islami i tejkalon t? gjitha religjionet e m?parshme dhe doktrinat socialo-ekonomike. Islami i p?rfshin? dhe dep?rton te t? gjitha sferat e jet?s. Islami si ligj hyjnor urdh?ron dhe insiston q? t? jet? jo vet?m se baz?, por edhe udh?rr?fyes, udh?heq?s i politik?s shoq?rore, sepse ?sht? caktuar nga Zoti q? t'a rregulloj? jet?n njer?zore dhe ta udh?zoj? njeriun kah lumturia e dyfisht?. Islami si? cek?m, paraprin? para feve tjera, para m?simeve tjera, pik?risht p?r shkak se shkenc?n e vet sociale-ekonomike e sanksionoi me Kur'an dhe Sunnet duke e b?r? t? obligueshme praktikimin e saj n? administrat?n shoq?rore. Si shembull p?r k?t? na sh?rben ZEQATI. Obligimin e k?tij institucioni, pra, kryerjen, praktiki-min e tij e sanksionoi edhe me masa t? obligueshme shoq?-rore (shtet?rore). Me fjal? t? tjera, n?se dikush k?t? obligim fetar nuk d?shironte vullnetarisht ta kryej?, at?her? inter-venonte shteti. (Sidomos n? koh?n e Muhammedit a.s. p?rmes organeve t? veta "amil?t" - taksambledh?sit.) Ata pra i obligonin ta paguanin zeqatin. K?t? an? t? mrekullueshme t? fes? Islame n? fush?n e politik?s (problematik?s) sociale e theksojn? edhe shum? orientalist? per?ndimor?. Orientalistja italiane, Laura Veccia Vaglieri, n? vepr?n e saj "Mbrojtja e Islamit" thot?: "T? gjith? religjionet pak a shum? e para-shikuan r?nd?sin? morale dhe sociale t? l?mosh?s dhe e porositnin k?t? p?r t? af?rmit me q?llim t? fitimit t? m?shir?s s? Zotit xh.sh.. Porse vet?m Islamit i takon l?vdata q? k?t? l?mosh? e b?ri t? obligueshme, duke e p?rcaktuar (si obligim themelor fetar) dhe duke e aplikuar n? praktik? m?simin e Krishtit rreth m?shir?s dhe dashuris? ndaj m? t? af?rmit." Islami pra, n? suaza t? shkenc?s q? i rregullon manifestimet jet?sore t? k?sobotshme dhe marr?dh?niet nd?rnjer?zore, zgjedhjen e problemit social n? favor t? t? gjitha shtresave dhe klasave e ia shtroi vetes si detyr? q?ndrore. Islami ia dha l?mosh?s kuptimin e mir? dhe r?nd?sin? si asnj? ideologji dhe doktrin? e m?parshme. Vet? m?nyra e zgjedhjes s? k?tij problemi ?sht? nj? gj? q? i p?rket me t? v?rtet? Drejt?sis? dhe Gjith?dijes Hyjnore. Ajo ?sht? vep?r e Zotit, andaj dhe njeriu nuk mundet t'i gjej? t? meta dhe v?rejtje. Argumente t? tilla do t? shohim edhe m? posht?. T? kalojm? tani n? tem?n kryesore t? k?tij problemi. 4. ZEQATI Hyrje Zeqati si obligim fetar, social-altruist ose obligim p?r pron?sin? e musliman?ve t? pasur, ?sht? shtyll? e kat?rt e nd?rtes?s Islame. Kryerja e k?tij obligimi ?sht? nj? nga pes? shartet (kushtet) q? me urdh?rin e Zotit k?rkohet nga besimtar?t p?r t? qen? beimtar? t? v?rtet?. Zeqati rrept?sisht ?sht? i urdh?ruar me Kur'an dhe sunnet - burimet kryesore t? sheriatit, normat e t? cil?ve jan? autoritete t? pac?nueshme p?r t? gjith? musliman?t. Andaj zeqati ?sht? "farzi ajn" p?r ?do musliman t? pasur i cili me sheriat posedon cenzus t? p?rcaktuar t? pasuris?. Domosdoshm?ria e tij qart? del nga imperativi kategorik kur'anor drejtuar Muhammedit a.s.: "Merr prej pasuris? s? tyre l?mosh? q? t'i pastrosh me t?..."(Et Tevbe: 103) Edhe pse, n? k?t? ajet ?sht? p?rdor? fjala l?mosh?, duke pasur parasysh urdh?rin kategorik e jo porosin?, kjo l?mosh? nuk mund t? konsiderohet si l?mosh? e thjesht? sepse l?mosha i lihet vullnetit t? lir? t? njer?zimit. Me fjal? t? tjera, me k?t? ajet rrept?sisht i urdh?rohet Muhammedit a.s. ta marr? nj? pjes? t? pasuris? nga t? pasurit dhe tua shp?rndaj? t? varf?rve, t? cil?t kan? t? drejt? p?r at? pjes? t? pasuris?, sikurse thuhet n? Kur'an: "Dhe n? pasurin? e tyrekishin p?rcaktuar t? drejt? p?r lyp?sin dhe p?r t? ngratin (q? ka nevoj? por nuk lyp)." (Edh-dharijat: 19) Se kush jan? pra ata musliman? t? varf?r t? cil?t kan? t? drejt? n? nj? pjes? t? pasuris? s? t? pasurit, do t? shohim m? von?. Nga k?to urdh?ra (imperative) qart? del se zeqati ?sht? obligim dhe e drejt?. Obligim i t? pasurve ndaj t? varf?rve dhe e drejt? e t? varf?rve ndaj t? pasurve. E ?'?sht? m? me r?nd?si, kjo norm? nuk mbeti vet?m si shkronj? e vdekur n? let?r por sikur q? theksuam, u sanksionua me masa shteti dhe ashtu u zbatua n? jet?n e p?rditshme. R?nd?sia e jasht?zakonshme e k?tij institucioni (obligimi fetar, ibadet) qart? shihet nga fakti se n? Kur'an urdh?rohet rreth 70 her?, nd?rsa s? bashku me namazin 30 her?, p.sh.: "Falnie namazin dhe jepnie zeqatin". "At?her? pra, falnie namazin, jepnie zeqatin, respektonie All-llahun dhe t? D?rguarin e Tij, All-llahu ?sht? i njohur me pun?n tuaj." (El-Muxhadele: 13) Ata t? cil?t e japin zeqatin k?t? veprim nuk e kryejn? p?r kot?. Zoti xh.sh. zeqatin e quan huazim p?r T? nga ana e besimtar?ve, gj? q? Ai shum?fish do t'ua rikthej? at?her? kur do t'u jet? e nevojshme: "...Pra falnu dhe lexoni sa t? jet? m? leht? prej tij dhe kryene me rregull faljen, jepeni zeqatin, huazoni (jepni sadaka) p?r hir t? All-llahut, hua t? mir?, se ?ka t? p?rgati-tni p?r veten tuaj prej t? mirave, at? do ta gjeni te All-llahu edhe m? t? mir?, shp?rblim m? t? madh, e k?rkoni falje prej All-llahut, se All-llahu ?sht? m?katfal?s, m?shirues!" (El Muzzemil: 20) N? Kur'an m? tej q?ndron: "Andaj, jepja t? af?rmit at? q? i takon, e edhe t? varf?rit edhe udh?tarit, e kjo ?sht? shum? m? e dobishme p?r ata q? veprojn? p?r hir t? All-llahut dhe t? till?t jan? t? shp?tuarit. (Er-Rum: 38) Si? mund t? v?rehet edhe nga shum? ajete kur'anore zeqati num?rohet si e drejt? e t? varf?rve dhe t? ngrat?ve, dhe ata kan? t? drejt? ta k?rkojn? prej t? pasurve t'ua paguajn? k?t?. ?do ibadet (akt devotshm?rie) q? besimtari e kryen me bindje t? thell? n? All-llah, duke e konsideruar at? si d?shir? dhe urdh?r t? Tij, ka shum? shp?rblime t? k?saj dhe t? bot?s tjet?r. Gjithashtu edhe p?r kryerjen (dh?nien) e zeqatit si ibadet All-llahu xh.sh. premton shp?rblime t? shum?fishta, nd?rsa p?r moskryerje k?rc?nohet me nd?shkime t? rrepta. SHP?RBLIME P?R KRYERJE P?r sakrifikimet q? besimtari i b?n n? em?r t? All-llahut xh.sh., Ai u premton shp?rblime t? shum?fishta: lumturi n? k?t? jet? kalimtare dhe n? jet?n tjet?r t? amshueshme. "M?shira ime ka p?rfshir? secilin send. At? (M?shir?n) do t'a caktoj p?r ata t? cil?t u ruhen (m?kateve), e japin zeqatin dhe p?r ata q? argumentet tona i besojn?." (El A'raf: 156) "Por, ata, q? kan? thesar t? dituris? dhe q? si besimtar? t? denj? besojn? at? q? tu shpall ty dhe at? q? u shpall para teje, ata q? e falin namazin dhe japin zeqatin dhe q? besojn? n? All-llahun dhe n? Dit?n e gjykimit, t? till?ve do t'u japim shp?rblim t? madh." (En Nisa: 162) "S'ka dyshim se ata q? besuan dhe b?n? vepra t? mira e fal?n namazin dhe e dhan? zeqatin, ata i pret shp?rblim i madh te Zoti i tyre, ata nuk do t? ken? kurr?far? frike as brengosje." (El Bekare: 277) P?r at? q? sakrifikoni do t'ju arrij?. Flijoni q? t'a fitoni m?shir?n e Zotit. Do t? shp?rbleheni p?r t? gjitha b?mir?sit? dhe s'do t'u b?het hile." a) HISTORIATI I INSTITUCIONIT T? ZEQATIT Ky institucion i madh Islam dhe nj? nd?r shtyllat m? t? forta t? nd?rtes?s Islame, iu urdh?rua musliman?ve qysh n? Mekke. Mir?po, pasi musliman?t ishin t? bllokuar dhe n? m?nyra t? ndryshme t? n?n?muar e t? ndjekur nga idhujtar?t (mushrik?t) e Mekkes, ata gjithashtu edhe n? aspektin material u gjend?n n? nj? situat? t? r?nd?, ashtuq? ishte e pamundur q? t? aplikohej zeqati. Ky parim p?rs?ri u urdh?rua n? Medine, vitin e dyt? sipas Hixhrit, me ajetin: "Falnie namazin dhe jepni zeqatin dhe falnu me ata q? falen (bini n? ruku me ata q? bijn?)!" (El Bekare: 43) dhe q? at?her? zeqati filloi t? aplikohet. Lart?sia e zeqatit nuk u p?rcaktua me Kur'an sikur q? nuk u p?rcaktua dhe nuk u precizuan detajisht as rregullat tjera, si p.sh. namazi dhe haxhxhi. Ato i sqaroi dhe i tregoi Muhammedi a.s. Ashtu q? ai e p?rcaktoi edhe lart?sin? e zeqatit. "Jepnie 1/40 pjes? t? pasuris? suaj, dmth, 2.5 %. Nd?rsa hz. Ebu Bekri dhe hz. Omeri r.a., k?t? e sqaruan m? detajisht. Kur p?rhapej Islami, k?t? institucion Islam, t? pasurit q? donin t? kalojn? n? k?t? fe e v?shtronin me rezerv?. Ngase Islami u paraqit si nj? sistem i ri, n? kund?rshtim me sistemin e deriat?hersh?m rob?rues, andaj si? transmetojn? disa historian?, n? fillim fen? Islame e pranonin m? s? tep?rmi t? varf?rit. Kjo mund t? shihet edhe nga hadithi-sherif q? e transmeton Buhariu, sipas t? cilit Muhammedi a.s. e k?shillon Muadh Ib?n Xhebelin, t? cilin e d?rgonte n? Jemen p?r t? predikuar fen? (Islamin), q? s? pari ta thirr? popullin t? besoj? n? nj? Zot - t? Vetmin dhe se Muhammedi a.s. ?sht? pejgamber i tij, e n?se n? k?t? arrijn? sukses at?her? le t'ua tregoj? (m?soj?) faljen e pes?kohshit dhe, mandej t'ua porosis? dh?nien e zeqatit si ndihm? varf?njak?ve. K?tu qart? shihet niveli i kujdesit q? e pat?n, ngase e dim? se njeriu ?sht? i preksh?m (emotiv) kur ?sht? n? pyetje pasuria e tij. Pagimi i zeqatit, si sot pagimi i tatimeve, ?sht? breng? e shtetit. Sipas Tirmidhiut dhe Ebu Davudit qysh n? koh?n e Muhammedit a.s. qe b?r? regjistrimi i atyre q? jan? t? obliguesh?m t'a japin zeqatin. At? regjistrim e mbante vet? Muhammedi a.s., nd?rsa u publikua nga hz. Omeri. Edhe pse e t?r? bota arabe e p?rqafoi Islamin gjat? jet?s s? Muhammedit a.s. megjithat?, Islami nuk i ?rr?njosi krejt?sisht mbeturinat e idhujtaris? nga shpirtrat e tyre. Ende ekzistonin, si t? thuash, musliman?t formal?. Nga t? gjith? parimet Islame, zeqati ishte m? i pap?rkrahsh?m. Prandaj, pas vdekjes s? Muhammedit a.s., disa fise p?r t'u liruar nga dh?nia e zeqatit, iu bashkuan profet?ve t? rrejsh?m, sikurse, Musejleme El-Kezzabi nga fisi Beni Hanife, El-Esved-Ul-Aansie, nga fisi Kahtan n? Jemane dhe tjer?, t? cil?t theksonin se nuk dalin nga Islami, porse nuk d?shirojn? t? japin zeqat. Kalifi Ebu Bekri kund?r t? till?ve filloi luft?n dhe i detyroi q? ta paguajn? zeqatin. Kur ia t?rhoq?n v?rejtjen: - pse b?n luft? me ato fise t? cilat deklarohen si musliman?, edhe pse nuk e paguajn? zeqatin, ai k?t? veprim e arsyetoi me hadithin e Muhammedit a.s. q? e transmeton Ib?n Omeri: "M? ?sht? urdh?ruar t? luftoj kund?r njer?zimit derisa t? deklarojn? se Zoti ?sht? Nj? dhe se Muhammedi a.s. ?sht? i d?rguar i Tij, deri sa ta falin namazin dhe t? japin zeqatin, e kur t? veprojn? ashtu do ta ruajn? gjakun dhe pasurin? e tyre prej meje, p?rve? atje ku k?rkohet drejt?sia e Islamit, nd?rsa gjykimi p?rfundimtar i takon Zotit." b) DOMETH?NIA E FJAL?S "ZEQAT" N? komentin "Kudurij", si edhe n? leksikonin e gjuh?s arabe shpjegohet se fjala "zeqat", (zekevatun), dmth, pastrim, past?rti ose larje. Kjo fjal? do t? thot? edhe "zijadet" - zmadhim, lart?sim. Sipas dometh?nies s? par?, fjala zeqat do t? thot? pastrim nga m?katet, p?rmes m?shir?s dhe faljes s? Zotit, t? cil?n muslimani e meriton me dh?nien e zeqatit dhe me plot?simin e vullnetit dhe urdh?rit t? Zotit, si? u v?rejt kjo nga ajetet e cituara. P?rmes k?saj njeriu lirohet dhe pastrohet prej shum? vetive t? f?lliqta, e n? rend t? par? prej lakmis? pas begative t? k?saj bote dhe grumbullimin e tyre. Zeqati i mposht dhe i zmbraps epshin, egoizmin dhe shum? lig?si tjera, t? gjykuara nga feja. Me an? t? zeqatit njeriu tregon se vullneti i Zotit i paraqet k?naq?si mbi interesat personale, mbi mir?sit? materiale dhe se pasuria p?r t? paraqet mjet t? dhuruar nga Zoti me t? cil?n do ta fitoj? m?shir?n e Zotit, dashamir?sin? e Tij dhe shp?rblimin n? dy botrat. Zeqati, paraqet nj? mjet edukues n? aspektin moral. Ai nga shpirti njer?zor e largon krenarin? - si veti shum? t? f?lliqur, q? rrjedh nga pasuria. Zeqati b?n q? njeriu t? vie deri te njohja e t? v?rtet?s s? madhe se vlera e njeriut shihet nga vetit? e tij morale dhe socialo-altruiste, e p?rmes k?saj mund t? shihet edhe ajo se sa ?sht? njeriu an?tar i dobish?m i shoq?ris?, si? thot? Muhammedi a.s.: "M? i mir? ?sht? ai q? ?sht? m? i dobish?m p?r shoq?rin?." Si i till?, zeqati paraqet pastrim t? v?rtet? t? shpirtit t? njeriut. Andaj, fjala "pastrim" ?sht? krejt?sisht e arsyeshme si term teknik p?r k?t? lloj sadake (l?moshe). Fjala pastrim d.m.th., edhe pastrim i pasuris? nga e drejta e tjet?rkujt, pasi ai q? ?sht? pasuruar dhe ?sht? i obliguar p?r t? dh?n? zeqat s'mund t? jet? i sigurt? edhe p?rkund?r kujdesit m? t? madh se di?ka e palejuar (haram) nuk ?sht? futur n? pron?sin? e tij. Dh?nia e zeqatit n?nkupton edhe kthimin e hakut atij q? i takon. Nga komentimi i dyt? sipas t? cilit fjala zeqat dmth, si? edhe fjala zijadet - zmadhim, del se pasuria e musliman?ve q? e japin zeqatin zmadhohet p?rmes "bereqetit" - dhuntis? s? Zotit. Edhe kjo ?sht? e arsyeshme nga k?ndv?shtrimet socialo-etike, dhe ?sht? theksuar n? Kur'an (2:265, 57:11). N? nj? hadith Muhammedi a.s. thot?: "Zoti e p?rcaktoi zeqatin vet?mse p?r ta zbukuruar tepric?n e pasuris? suaj." Pra, vet?mse te besimtar?t e mir? pasuria ?sht? dhunti e Zotit, si? thot? Muhammedi a.s.: "E mrekullueshme ?sht? pasuria n? duart e njeriut t? mir?". c) A ?SHT? M? MIR? Q? ZEQATI T? JEPET HAPTAZI APO FSHEHTAS Sikur edhe ?do ibadet tjet?r ashtu edhe p?r zeqatin k?rkohet sinqeritet n? em?r t? Zotit dhe p?r Zotin xh.sh..Me fjal? t? tjera, k?rkohet q? ibadeti si akt devotshm?rie t? jet? ekspozim i sinqert? i besimit t? paluhatsh?m. Ibadeti i kryer me nj? bindje t? k?till? ?sht? ibadet i v?rtet?, i pranuar te Zoti dhe i shp?rblyer. Sikurse edhe ibadetet tjera (me p?rjashtim t? agj?rimit)[9] edhe zeqati, edhe pse i kusht?zuar dhe i theksuar vet?m se me sakrifikime materiale, mund t? kryhet edhe nga motive tjera, e jo nga besimi i paluhatsh?m dhe plot?simi i vullnetit t? Zotit. Prandaj dh?nia e l?mosh?s fshehtas ?sht? akt i v?rtet? devotshm?rie (sipas th?nies: ?far? t? jep dora e djatht? t? mos e shoh? e majta.") dhe shprehje e besimit t? sinqert?. Kur'ani thekson: "N?se jepni sadak?n (l?mosh?n), ajo ?sht? pun? e mir?, por m? s? miri jepuani fshehtas. Me k?t? u mbulohen nj? pjes? e m?kateve." (Kur'an) N? ajetin e lartp?rmendur fjala ?sht? p?r sadakan? n? kuptimin e gj?r? t? fjal?s, sikur q? sipas intenc?s s? shum? ajeteve kur'anore n?n fjal?n "sadak?" mendohet p?r zeqatin. Mir?po shume dietar? Islam thon? se zeqatin s'duhet kuptuar si sadak? (l?mosh?) e r?ndomt?, p?r ?'gj? sjellin edhe shum? argumente t? forta. Si t? till? k?t? ibadet, analog me namazin, duhet kryer haptas dhe se kjo ?sht? p?r 25 her? m? e vlefshme se kur kryhet fshehtas. Si shkas merret se n? dh?nien publike t? zeqatit, nxiten edhe t? tjer?t n? kryerjen e tij. Dhe ata qe konsiderojn? se zeqatin ?sht? m? mir? ta jap?sh fshehtas, i sjellin arsyetimet, si: a) ajeti i lartp?rmendur e p?rfshin edhe zeqatin, b) zeqati, s? paku m? von?, u lirua nga sanksionet (mbikqyrjen) e organeve shtet?rore dhe iu la vullnetit t? lir? dhe bindjes s? lir? t? besimtarit sikur edhe sadakaja, c) shum? t? varf?r q? u p?rket zeqati, nga modestia nuk paraqiten haptas ta k?rkojn? zeqatin.Me dh?nien fshehtas ekziston m? tep?r mund?si q? t? vijn? deri te e drejta e cila u takon. d) ?do ibadet, pra edhe zeqati, duhet t? jet? shprehje e besimit t? sinqert? n? fe. Kryerja publike e tyre mundet me qen? e motivuar edhe nga dyfytyrshm?ria, pra me motive dhe q?llime t? tjera, si? thot? ve? t? tjer?ve edhe Imam Gazaliu.[10] K?t? mund?si Kurani e parasheh dhe t? dyfytyrshmit rrept?-sisht i gjykon duke th?n?: "Edhe ata q? e japin pasurin? e tyre p?r sy e faqe t? bot?s e nuk e besojn? All-llahun as dit?n e Mbram?. E ai q? e ka shok djallin, ai pra ?sht? shok i sh?mtuar." (En Nisa: 38) Dh?nia fshehtas e zeqatit, ?sht? shenj? dhe d?shmi e besimit t? past?r dhe si e till? e shp?rblyer nga ana e Zotit, dyfish (n? k?t? bot? dhe n? ahiret). N? Kur'an hasen ajete q? nj?lloj e porosisin dh?nien e zeqatit haptas dhe fshehtas edhe dit?n edhe nat?n, si p.sh.: "Ata, t? cil?t pasurin? e vet e shp?rndajn? (n? rrug?n e Zotit) nat?n dhe dit?n, fshehurazi ose haptazi..." (El Bekare: 274)[11] Argumentet e tilla t? forta Islame (Kur'ani dhe sunneti) p?r t? dyja tezat ishin shkak q? musliman?t e vertet? gjithmon? jepnin sadak?, edhe nat?n edhe dit?n, edhe haptazi edhe fshehtas. PIK?PAMJA JURIDIKE E ZEQATIT N? ?far? p?rb?het dh?nia e zeqatit, cil?t individ? i p?rfshin? n? pik?pamjen e dh?nies dhe marrjes dhe cila pasuri vjen n? konsiderim kur b?het fjal? p?r zeqatin. Definicioni (TA'RIF): Ekzistojn? disa definicione rreth zeqatit. Nj?ri thot?: "Zeqati ?sht? obligim i musliman?ve t? pasur q? t'a japin nj? pjes? t? pasuris?." Nj? definicion tjet?r thot?: "Zeqati ?sht? obligim Islam i musliman?ve t? pasur, q? u jepet pa kompensim musliman?ve t? varf?r p?r nj? pjes? nga pasuria q? e kalon mas?n m? t? vog?l t? caktuar (nisabin) dhe at? pasi ta ket? mbushur vitin, dhe q? t? mos u p?rket nevojave sht?piake".[12] Definicioni i tret? q? i p?rfshin t? gjitha elementet e zeqatit dhe q? m? gjer?sisht aplikohet, thot?: "Zeqati ?sht? dh?nie nga pron?sia e nj? pjese t? caktuar sipas normave t? sheriatit pa kompenzim edhe at? n? em?r t? Zotit musliman?ve t? varf?r n? fund t? vitit, pasuri q? i kalon nevojat personale dhe familjare "nisab", dhe n?se ai mall ?sht? dedikuar p?r tregti ose zma-dhimin e pasuris? n? cil?ndo qoft? m?nyr?." [13] Nga definicionet e lartp?rmendura, e sidomos nga ky i fundit, shihen kryesisht k?to elemente: 1.- zeqati ?sht? obligim i domosdosh?m i musliman?-ve t? pasur, q? e kryejn? pa asnj?far? kompenzimi, 2.- zeqati jepet n? em?r t? Zotit, 3.- zeqati u jepet familjeve t? varf?ra muslimane, 4.- zeqati e p?rfshin pasurin? e caktuar qe shtohet apo q? e synon shtimin dhe at? pasi t? plot?soj? vitin, 5.- zeqati jepet nga tepricat e pasuris?, jasht? nevo-jave personale edhe at? n?se ajo tepric? e arrin? shum?n e quajtur "nisab". ZEQATI SI OBLIGIM FETAR PA KOMPENSIM Zeqati sikur q? cek?m m? par? iu ?sht? urdh?ruar me Kur'an dhe sunnet muslimna?ve t? pasur. Prandaj, zeqati ?sht? obligim fetar social- altruist i k?tij grupi t? musliman?ve (farzi ajn), q? p?rb?het n? dh?nien e nj? pjese t? pasuris? muslimna?ve t? varf?r edhe at? pa kompensim. Zeqati dmth ?sht? akt devocioni (ibadet) i shprehur p?rmes sakrifikimit t? pasuris? s? vet n? dobi t? t? varf?rve, me fjal? t? tjera, kjo ?sht? nj? shenj? konkrete e dashuris? ndaj t? af?rm?ve. P?r k?t? shkak ky ibadet edhe quhet ibadet pasurie (ibadetun malijetun). Sipas k?saj zeqati nuk duhet t? jet? si rezultat i dyfytyr?sis? i motivuar nga ndonj? inspirim tjet?r, p?rve? ndjenj?s s? obligimit ndaj t? varf?rve dhe k?naqjes s? urdh?rit dhe vullnetit t? Zotit. Nga ky shkak porositet dh?nia e zeqatit fshehtas si? theksuam edhe m? par?. (Kur'an 2:271) ?do motivacion tjet?r nuk i sjell efektet e duhura, nuk e arrin at? m? t? vlefshmen - m?shir?n dhe dashamir?sin? e Zotit, ngase Zoti e di se njeriu ?far? bart dhe ndjen n? zemr?n e vet, ashtuq? sipas mendimeve, q?llimeve dhe motivacioneve do t'a shp?rblej? ose nd?shkoj?. Kjo, n? disa vende n? Kur'an ceket, si p.sh.: "Kijeni dro All-llahun se Ai di holl?sisht p?r at? q? veproni." (El Maide: 8) Nd?rsa Muhammedi a.s. thot?: "V?rtet?, veprat gjykohen sipas q?llimit. Njeriut i takon ve?se ajo q? e pati p?r q?llim." Duke e patur parasysh k?t? si dhe faktin se zeqati n? Kur'an urdh?rohet si e drejt? e t? varf?rve n? pasurin? e t? pasurve, ai q? jep zeqat s'ka t? drejt? t? k?rkoj? kompensim p?r t?, e as q? dh?nien ta p?rcjell? me ndonj? n?n?mim apo injorim ndaj atij q? i jepet zeqati. Veprimi i till? do t? ishte dyfytyr?si prandaj ?sht? rrept?sisht i gjykuar dhe i nd?shkuar, si? q?ndron n? Kur'an: "Kush ?sht? ai q? i huazon All-llahut nj? hua t? mir?, e Ai t'ia shtoj? atij shum?fish at?? All-llahu sht?rngon (varf?ron) dhe ?liron (begaton) dhe kthimi juaj ?sht? vet?m tek Ai." (El Bekare: 245) "Ata q? p?r hir t? All-llahut e japin pasurin? e tyre, e pastaj at? q? e dhan? nuk e p?rcjellin me t? p?rmendur dhe mburrje, ata e kan? shp?rblimin e vet te Zoti i tyre, p?r ata nuk ka frik?, ata as q? do t? brengosen." (El Bekare: 262) Sikur q? shohim nga k?to ajete, s'do t? ken? asfar? shp?rblimi ata q? zeqatin e p?rcjellin me t? p?rmendur, ose edhe m? keq, me n?n?mim. "O ju q? besuat, mos i prishni l?moshat tuaja me t? krenuar dhe ofendim si? b?n ai q? e jep pasurin? e vet sa p?r sy e faqe t? njer?zve, e nuk e beson All-llahun as bot?n tjet?r. Shembulli i Tij ?sht? si nj? gur i madh e i l?muar q? mbi t? ka pak dhe e kur e godet nj? shi i madh e l? t? zhveshur (lakuriq). Ata (formalist?t) nuk arijn? asgj? nga ajo q? punuan. All-llahu nuk e udh?zon popullin pabesim-tar." (El Bekare: 264) "Nj? fjal? e mir? dhe nj? leht?sim (q? i b?het lypsit) ?sht? m? e dobishme se nj? l?mosh? q? p?rcillet me t? keqe. All-llahu nuk ka nevoj? p?r ask?, ?sht? i but?". (El Bekare: 263) E tash t? shohim se ?far? kushtesh k?rkohen prej musliman?ve q? jan? t? obliguar p?r t? dh?n? zeqat. Q? nj? besimtar t? jet? i obliguar t? jap? zeqat, k?rkohen si p?r ?do ibadet tjet?r ashtu edhe p?r k?t?: a) kushte t? p?rgjithshme, dhe b) kushte t? ve?anta. Kushtet e p?rgjithshme jan?: 1.- t? jet? musliman, 2.- t? jet? i men?ur, 3.- t? jet? i mosh?s madhore, dhe 4.- t? jet? i lir?. Kushtet e ve?anta jan?: 5.- posedimi ta ket? lart?sin? e p?rcaktimit t? dh?nies s? zeqatit. Nga kjo del se t? tjer?t q? nuk i plot?sojn? k?to kushte nuk i n?nshtrohen obligimit t? dh?nies s? zeqatit, si t? ?mendurit, t? miturit etj. 2.- NIJJETI - Q?LLIMI Sikur p?r ?do ibadet tjet?r ashtu edhe p?r zeqatin nevojitet nijeti - q?llimi, q? pjesa e caktuar e pasuris? t? jepet si zeqat n? em?r t? Zotit dhe p?r k?naq?sin? e tij. N? rast se dikush jep nj? pjes? t? pasuris? duke mos e pasur q?llimin p?r zeqat, at?her? ajo dh?nie i num?rohet si l?mosh? e r?ndomt? - sadaka, e assesi zeqat. 3.- KUJT I TAKON ZEQATI Njer?zit gjithmon? kan? jetuar n? kushte t? pabarabarta ekonomike. Disa duke qen? si m? t? vlefsh?m ose m? pun?tor?, ose duke i pasur mjetet p?r prodhim, ishin m? t? pasur, nd?rsa t? tjer?t, si jopun?tor? ose duk? mos pasur n? dor? kurrgj? pos forc?s fizike, mbet?n t? varf?r. K?sisoj nd?rmjet k?tyre dy klasave t? njer?zve kund?rth?niet ekonomike ashpersohen nd?rsa urrejtja e t? varf?rve ndaj t? pasurve shtohet gjthnj? e m? tep?r. Islami, duke e marr? faktorin ekonomik si m? m? r?nd?si p?r koekzistimin dhe harmonin? nd?rmjet shtresave shoq?rore, e p?rcaktoi zeqatin t? obliguesh?m, t? patejkaluesh?m, obligim t? pashmangsh?m p?r t? pasurit, q? tu ndihmojn? t? varf?rve, e t? varf?rit nga ana e tyre t'i ken? t? drejtat e veta n? pasurin? e t? pasurve. Me an? t? zeqatit si obligim t? detyruesh?m fetar dhe me p?rmasat tjera social-altruiste, Islami e realizoi maksim?n Islame: "Musliman?t jan? vet?m v?llez?r". Mir?po, t'i p?rgji-gjemi pyetjes q? shtrohet se kujt i takon zeqati. P?r k?t? p?rgjigjia ?sht? n? Kur'an dhe pik?risht n? k?t? ajet: "All-llahu caktoi obligim q? l?moshat (zeqati, etj.) t'iu takojn? vet?m, t? varf?rve (nevojtar?ve), t? ngrat?ve (q? s'kan? fare), punonj?sve (q? e tubojn?), atyre q? duhet p?rfituar zemrat (t? dobt?ve n? besim), e duhet dh?n? edhe p?r lirim nga rob?ria, t? mbyturve n? borxhe, (luft?tar?ve) n? rrug?n e All-llahut dhe atij q? ka mbetur n? rrug?. All-llahu e di gjendjen e rob?rve, punon sipas urt?sis? s? Vet." (Et Tevbe: 60) Si? shohim nga ky ajet, kategorit? e t? paaft?ve, t? cil?ve u takon zeqati jan?: 1.-"FUKARA.. Ata jan? musliman?t e varf?r n? p?rgjith?si. Kjo kategori mund t? ket? di?, por jo t? mjaftueshme p?r ekzistenc?n, ose jan? krejt?sisht t? varf?r. N? k?t? grup varfanjak?sh bien ata q? s'kan? asgj?, ose kan? por m? pak se nj? "nisab".[14] 2.- "MESAKIN". Kjo kategori e t? varf?rve s'ka aspak pasuri, andaj jan? t? detyruar t? k?rkojn? l?mosh?. 3.- "AMILIN". Kan? qen? sh?rb?tor?t t? cil?t merreshin me mbledhjen e zeqatit p?r ?'gj? nuk mundeshin t? merrren me ndonj? veprim tjet?r. 4.- "MUELEFETUL-KULUB"- jan? personat te t? cil?t me kalimin n? Islam e humb?n pasurin? ndaj q? t? mos b?hej shkas problemi material q? ata t? ktheheshin n? fen? e m?parshme, nevojitej q? atyre t'u ndihmohej dhe t'u sigurohej ekzistenca materiale. 5.- "RIKAB"- rob?t.K?ta jan? individ?t t? cil?t e pat?n statutin e rob?rve. Duke pasur parasysh se at?her? sundonte sistemi skllavopronar, Kur'ani si? shohim, qart? thekson se zeqatin duhet dh?n? rob?rve q? t? sh?lbehen dhe t? b?hen njer?z t? lir?. Kjo tani kuptohet, ?sht? ngjarje historike dhe, se sa i r?nd?sish?m ?sht? ky institucion i lirimit t? rob?rve, shihet nga tentimi dhe roli Islam p?r lirimin e rob?rve. 6.- "GARIMIN" - k?ta jan? individ? me borxhe t? m?dha, q? s'munden leht? t'i paguajn? n?se shoq?ria nuk u del n? ndihm?. 7.- "FI SEBILILAH".- Luft?tar?t n? rrug?n e Zotit. Ata jan? nx?n?nsit t? cil?t e l?shojn? sht?pin? dhe komoditetin dhe shkojn? n? bot?n e larg?t p?r shkak t? arsimit dhe gjat? atij q?ndrimi ballafaqohen me munges?n e mjeteve materiale dhe me v?shtir?si t? tjera. Pastaj dijetar?t t? cil?t t?r? jet?n e kushtuan dhe flijuan p?r dituri, p?r shkak t? s? cil?s nuk mund?n t? merren me ndonj? veprim tjet?r, andaj jetojn? n? mospasje dhe varf?ri.Me fjal? t? tjera, me an? t? zeqatit k?rkohet t'u sigurohet jet? pa brenga q? t? munden edhe m?tej t'i kushtohen shkenc?s. (?far? stimulimi i jepet shkenc?s dhe dijetar?ve n? Islamin e madh?ruar). R?nd?sin? e shkenc?s dhe ndihm?n e dijetar?ve me mjete materiale Islami e thekson n? m?nyr? t? ve?ant?. Kjo shihet nga ajo se, ky parim n? lidhje me nx?n?sit dhe dijetar?t (luft?tar?t n? rrug? t? Zotit p?r t? v?rtet?n), shpesh p?rs?ritet n? Kur'an, si p.sh.: "(Jepni) p?r t? varf?rit q? jan? t? angazhuar n? rrug?n e All-llahut dhe nuk kan? mund?si t? gjall?rojn? me tok?, duke qen? se ata nuk lypin, prandaj ai q? nuk e di gjendjen e tyre mendon se ata jan? t? pasur. Ata i njeh nga vet pamja e tyre (t? rraskapitur), por nuk k?rkojn? e as nuk i m?rzitin njer?zit. Pra, ?kado q? t? jepni nga pasuria, s'ka dyshim se at? All-llahu e di shum? mir?." (El Bekare: 273) Nx?n?sit dhe dijetar?t mundohen n? mospasje, andaj, ndoshta shumica edhe vuajn? nga uria, gj? q? shihet qart? nga fytyrat e zbehura t? tyre, por krenaria e tyre nuk i lejon q? ta shtrijn? dor?n. Ja, k?ta njer?z duhet t? k?rkohen dhe t? ndihmohen p?rmes zeqatit. N? grupin e luft?tar?ve n? em?r t? Zotit konsiderohen edhe ushtar?t, t? cil?t u shfaqen rreziqeve, i mbrojn? kufinjt? dhe lirin? e popullit t? vet dhe t? shoq?ris?. Andaj shoq?ria duhet t'i ket? parasysh dhe madje n? k?t? m?nyr? t'i ndihmoj?. N? koh?n e formimit t? par? t? shoq?ris? dhe shtetit Islam, ishin aktual? t? gjitha grupet. Mir?po, me p?rforcimin e shtetit Islam disa prej tyre nga vetvetja u zhduk?n, nd?rsa disa edhe zhvillimi kulturo-historik i zgjodhi. K?sisoj, n? praktik?n e so?me nuk vijn? parasysh p.sh. "Amil?t" - mbledh?sit e zeqatit, rob?rit dhe ushtar?t. Nd?rsa sa u p?rket individ?ve, q? e kan? pranuar Islamin "Muelefetul-kulub", n?nkuptohet se duhet t? ndihmohen n?se jan? t? varf?r, me zeqat dhe me t? gjitha mjetet tjera q? disponojm?, qofshin ato materiale apo morale. SHKALL?ZIMI I DH?NIES S? ZEQATIT Sikur edhe ?do kontribut tjet?r fetar, ashtu edhe zeqatin duhet dh?n? individ?ve q? u p?rksin kategorive t? cekura duke filluar nga m? i af?rmi sipas lidhjeve familjare kah m? i larg?ti, p?rpos atyre q? dh?n?si i zeqatit ?sht? i obliguar t'i mir?mbaj?, gj? q? theksohet n? disa ajete kur'anore (17:20; 2:215) dhe n? k?t? hadithi sherif: "Fillo nga vetja me sadaka (kontribuim), e n?se t? mbetet di?ka, shp?rndajua familjes! E n?se edhe pas k?saj di?ka t? mbetet, jepua farefisit (sipas shkall?zimit farefisnor), mandej, m?tutje, para vetes, djathtas, majtas (fqinj?ve)". K?t? hadithi sherif e cek?m vet?m si parim, q? sillet p?r sadakan? n? kuptimin e gjer? t? fjal?s, ndon?se, pa dyshim, mund t? vlej? edhe p?r zeqatin. Duke i analizuar k?to dhe t? ngjashme me k?to porosi, fakih?t Islam? (teolog?t dhe jurist?t) e precizuan dh?nien e zeqatit duke e ndjekur k?t? shkall?zim: v?llez?rit, motrat, f?mij?t e tyre, xhaxhallar?t, hallat dhe f?mij?t e tyre, tezet, dajallar?t dhe f?mij?t e tyre, e mandej farefisnia tjet?r, duke filluar nga afria e gjinis? (shkall?zimi). Pas t? lartp?r-mendurve n? rradh? vijn? fqinj?t. M?tej duhet cekur se zeqatin duhet dh?n? n? vendin ku banojm?. Nd?rsa, dh?nia n? ndonj? vend tjet?r nuk ?sht? e porositur p?rve?se n?se atje jeton ndonj? kush?ri i dh?n?sit t? zeqatit ose ndonj? musliman i varf?r, i dobish?m p?r Islamin. KUJT NUK I TAKON ZEQATI Zeqati nuk mund t'i jepet: 1.- jomuslimanit,[15] 2.- atij q? posedon pasuri t? mjaftueshme p?r ekzistenc?,[16] 3.- burri - gruas, as gruaja burrit, sipas imamit Adham, p?rderisa nx?n?sit e tij imami Jusuf dhe imami Muhamed sa i p?rket k?saj ??shtjeje thon? se gruaja e pasur mund t'ia jap? burrit t? varf?r, derisa anasjelltas jo, sepse burri p?rndryshe ?sht? i obliguar ta mir?mbaj? gruan, 4.-ascedentit (brezit ngjit?s); - babait, gjyshit, n?n?s, gjyshes, e as brezit teposht? (descedentit); - f?mij?ve, nip?rve, etj.; 5.- t? marrit, as t? miturit t? cil?t nuk e kuptojn? dometh?nien e zeqatit, mir?po, kujdestar?t e tyre n? em?r t? tyre munden ta marrin, 6.- borxhliut t? vet, p?r shkak t? pastrimit t? borxhit - t? mb?rthyerit e borxhit me zeqat. Kjo me q?llim q? t'i shmangemi "hilei-sher'iut" (dredhive dhe spekullimeve). K?shtu q? me marrje - dh?nien e zeqatit asgj? nuk arrihet. 7.- qiraxhiut t? varf?r s'mund t'i refuzohet nga zeqati qiraja e sht?pis? ose e dyqanit (shitores) dhe ngjash?m. K?tyre (sipas pik?s 6 dhe 7) s? pari duhet t'u jepet zeqati n? dor? (temlik), e pastaj t'u merret qiraja. 8.- s'mundet t? ushqehet i varf?ri dhe at? ushqim t'ia ndal?sh nga zeqati, nd?rsa ushqimi mund t? llogaritet n? zeqat pasi q? t? jepet zeqati n? dor?. 9.- zeqati s'mund t'i jepet familjes s? Muhammedit a.s. (fisit Hashimij). 10.- pasi ?sht? parim q? zeqati t'u jepet direkt n? dor? individ?ve q? sipas Kur'anit u takon, gjithashtu nuk lejohet q? tu jepet shoqatave b?mir?se, dmth., shoqatave humanitare p?r t? cilat nuk dihet me siguri n? jua shp?rndajn? atyre q? Kur'ani i caktoi. Zeqati mund t'u jepet vet?m atyre shoqatave dhe institucioneve t? cilat kan? "ark?" t? ve?ant? nga i cila i ndihmojn? individ?t t? p?rcaktuar m? Kur'an. P?RQINDJA DHE LLOJI I PASURIS? Q? I N?NSHTROHET ZEQATIT U theksua se Kur'ani nuk e precizoi cila pjes? dhe cili lloj i pasuris? i n?nshtrohet dh?nies s? zeqatit. Kur'ani Fam?lart? n? k?t? pik?pamje thot?: "...T? pyesin ty edhe se ?'do t? t? japin. Thuaj: "Tepric?n" K?shtu ua sqaron All-llahu argumentet ashtu q? t? mendoni (?ka ?sht? mir? e ?ka ?sht? keq). T? mendoni p?r k?t? dhe bot?n tjet?r >>>>>>>> ..." (El Bekare: 219-220) Me nj? komentim tekstual t? k?tij ajeti kur'anor jepet t? kuptohet se besimtar?t jan? borxhlinj ta japin ?do tepric? jasht? nevojave personale dhe familjare. Sikur k?shtu t? drejtkuptohej ky ajet se kujt duhet dh?n? tepric?n, do t? mbetej e pazgjedhur se p?r cil?n periudh? kohore punohet. K?saj dispozite pra, i nevojitej koment. Komentin e till? e dha ai q? ?sht? m? autentik p?r k?t? ?eshtje - Muhammedi a.s., komentuesi m? kompetent i Kur'anit, me fjal?t: "Jepnie ?erekun nga 1/10 pjes? e pasuris? suaj!" Kjo shum? p?rndryshe ?sht? e barabart? me 2.5 %. Kjo me siguri nuk ?sht? ndonj? p?rqindje e lart?, prandaj t? pasurit pa luhatje dhe shtr?ngim mund ta japin. Bile bile, kjo ?sht? nj? p?rqindje e vog?l duke pasur parasysh formulimin e gjer? kur'anor. P?r ?'arsye Muhammedi a.s. e caktoi nj? p?rqindje t? ul?t ?sht? e qart? dhe e arsyeshme nga shum? shkaqe, e m? kryesoret jan? k?to: - S? pari, sepse ?sht? e p?rkrahur nga t? pasurit, - Pik? s? dyti, sepse ?sht? i mjaftuesh?m p?r ekzis-tenc?n e t? varf?rve, t? paaft?ve si dhe individ?ve t? cekur n? Kur'an, si? jan? t? varf?rit, bile bile t? aft? p?r pun?. - Shkaku i tret? q?ndron n? at? se, sikur t? pasurit ta jepnin t?r? tepric?n, at?her? shum? varfanjak?, madje edhe ata t? aftit p?r pun?, do t'i largoheshin pun?s s? ndershme, ngase puna dhe fitimi, sipas burimeve fetare konsiderohen si ibadet i posa??m; dmth do t'i jepeshin dembelis? dhe ndejes s? kot?, nd?rsa nga ana tjet?r atyre q? jan? produktiv?, pun?tor?, pra t? pasur, do ta mbanin t?r? barr?n edhe t? k?tyre xhepaxhinj?ve dhe parazit?ve. Papun?sia n? Islam konsiderohet si nj? m?kat i posa??m. Por, sa i p?rket vet? Muhammedit a.s., ai rrept?sisht i p?rmbahej ajetit kur'anor t? sip?rp?rmendur. Ai gjithmon? e jepte t?r? tepric?n. Madje, nevojat e tij familjare ishin n? mas? m? t? ulta bile mund t? thuhet se ka jetuar edhe varf?risht. E tash t? shohim n? ?ka q?ndron censusi (mat?si) i pasuris? p?r p?rcaktimin e dh?nies s? zeqatit. Ky census n? terminologjin? e fikhut (sheriato-juridik) quhet: NISAB Nisabi tregon pjes?n m? t? vog?l t? pasuris? q? mbetet jashte nevojave familjare dhe personale gjat? vitit (Havaixhi Aslije), q? e obligon nj? musliman n? dh?nien e zeqatit. Nisabi, n? realitet, ?sht? vlera e caktuar e arit ose e argjendit. Duke pasur parasysh llojin e pasuris?, nisabi p?rcaktohet sipas a) pesh?s, b) vler?s, c) numrit. a) Nisabi p?r ari dhe argjend p?rcaktohet sipas pesh?s; b) P?r t? hollat, letrat me vler? dhe mallin treg?tar sipas vler?s, dhe c) P?r bag?tin? sipas numrit dhe llojit t? bag?tis?. Nd?rsa p?r llojet dhe posedimet natyrore do t? flasim m? posht?. N?nkuptohet se zeqati nuk do t? jepet n? llojin ose p?rmas?n e pasuris?, q? nuk e ka vler?n e nisabit, gj? q? m? s? miri do ta ilustrojm? m? posht?. Mir?po, n?se ka mbi vler?n e nisabit edhe m? tep?r se ai, at?her? p?r ?do nisab (m? i madh se ai fillestar) do t'i p?rcaktohet p?rqindje e caktuar, t? n?nshtruar zeqatit, me fjal? t? tjera, do t? ndahet dhe do tu jepet individ?ve q? u takon zeqati. L?NDA E ZEQATIT L?nd? p?r dh?nien e zeqatit trajtohet pasuria q? e plot?son vitin, me fjal? tjera, l?nda q? gjendet n? duart e pronarit nj? vit. Kusht ?sht? gjithashtu q? kjo pasuri t? mos u sh?rbej? nevojave familjare sikur q? jan? banesa, ushqimi, qiraja, veshja,mjeti i nevojsh?m p?r profesionin gjegj?s, bag?tia p?r pun?, pasuria e dedikuar p?r likuidimin e borxheve, ushqimet e nevojshme p?r ekzistimin e familjes etj. N?se di?ka nga kjo bie n? mall treg?tar (p?r shitje) ose p?r zmadhimin e pasuris?, at?her?, n?n?kuptohet, bie n?n obligimin p?r dh?nien e zeqatit. N? "Havaixhi Aslije" (nevojat familjare) t? liruar nga zeqati bien edhe stolit? e femrave - gur?t e ?muesh?m, margaritar?t etj. Ari dhe argjendi, pra jan? l?nd? zeqati, pa marr? parasysh dedikimin e tyre, n?se e plot?son p?rmas?n e caktuar - nisabin. L?nd? p?r zeqat jan?: 1.- ari, argjendi, t? hollat, (monedhat) dhe letrat me vler?. 2.- malli tregtar, 3.- disa lloje t? kafsh?ve sht?piake, dhe 4.- k?rkesat, - (kredit?). Sipas m?nyr?s s? p?rcaktimit t? nisabit dhe p?rmas?s ose vler?s q? duhet dh?n? si zeqat, mjetet e pasuris? ndahen n? dy grupe: GRUPI I PAR?: N? k?t? grup bien t? hollat e gatshme, ari, argjendi, gj?rat e vlefshme, stolit?, en?t nga ari dhe argjendi ose legurat e tyre, malli treg?tar dhe kredit?. GRUPI I DYT?: N? k?t? grup bien: bag?tia e im?t dhe gjedhet, prodhimet bujqesore, pem?t dhe mineralet. Zeqati i gj?rave t? theksuara n? grupin e par? gjendet duke u caktuar vlera e tyre n? t? holla q? vlejn? n? koh?n e dh?nies s? zeqatit, ashtu q? n? mallin treg?tar merret vlera e nisabit (me p?rjashtim t? arit dhe argjendit). Vlera e nisabit ?sht? 2.5 %. ARI DHE ARGJENDI. Te ari dhe argjendi vler?simi b?het me matjen e pesh?s. Pesha fillestare p?r ari ?sht? 20 mithkal q? i p?rgjigjet pesh?s prej 91.6 gram. Ky ?sht? p?r arin, dmth n? k?t? p?rmas? jepet gjys?m mithkal q? ?sht? e barabart? m? 1/40 pjes? ose p?rndryshe 2.5 %. Mandej, n? ?do kat?r mithkal t? ardhsh?m jepet nga dy kirat (9.5 gram), gjegj?sisht vlera e tyre n? t? holla. Nd?rsa pesha fillestare p?r argjend ?sht? 200 dram, p?rkitazi 651.5 gram. N? k?t? p?rmas? argjendi jepet 5 dram ose 16 gram q? gjithashtu ?sht? 1/40 pjes? (2.5 %). N? 240 dram jepet nj? dram m? tep?r, gjegj?sisht 6 dram ose 19.20 gram. Ashtu q? n? ?do 40 dram ose 128 gram m? tep?r, jepet nga nj? dram ose 3.20 gram argjend. GJ?RAT ME VLER?. Mjetet e arta dhe t? argjendta, en?t me legurat e tyre, etj., trajtohen si ari e argjendi dhe me peshim konstatohet nisabi sipas shkall?s s? lartp?rmendur. N?se ndonj? nga k?to sh?rben si mall tregu, at?her? do t? p?rcaktohet vlera dhe do t? jepet 2.5 % nga vlera. Derisa te mallrat jo t? tregut vler?simi b?het sipas p?rmas?s s? arit dhe argjendit t? gravuar n? at? mjet. N?se mjetet n? vete p?rmbajn? m? pak ari e m? tep?r legura t? tjera, at?her? sipas p?rqindjes s? vler?s si zeqat jepet 2.5 % edhe at? vet?m n?se jan? mall tregu. N?se jan? p?r nevoja sht?piake, at?her? p?r ta nuk jepet zeqat, n?se ka m? pak se nj? nisab ari ose argjend. Mir?po, n?se m? tep?r mjete t? tilla p?rmbajn? nisabin e arit ose argjendit, dhe n?se nuk u sh?rbejn? nevojave sht?piake, at?her? paraqitet obligimi p?r dh?nien e zeqatit. MALLI P?R TREGTI. N?se tregtari posedon n? fillim ose n? fund t? muajit vjetor mall me vler? t? nisabit t? argjendt?, edhe at? pas ndarjes s? borxheve eventuale, ?sht? i obliguar t? jap? zeqat. K?tu nuk luan rol lloji i mallit. Kusht ?sht?, q? ai mall t? jet? n?n posedimin e pronarit nj? vit dhe q? n? fund ta ket? vler?n e nisabit t? argjendit. N?se posedon mall (me p?rjashtim t? arit dhe argjendit) edhe si tepric? nga nevojat sht?piake, por q? ai mall t? mos jet? i dedikuar p?r tregti, n? at? rast nuk ?sht? obligim t? jepet zeqati p?r at? mall. Poseduesi i mallit t? till? ?sht? i obliguar t? jap? sadakatul fitrin, t? ther? kurban, ta mir?mbaj? farefisin dhe t'i ndihmoj? t? varf?rit. KREDIA. Zeqati p?r kredi jepet p?r t? hollat, arin, argjendin, gj?rat e dedikuara p?r tregti dhe gj?rat tjera me vler?. Me k?t? pajtohen t? gjith? imam?t e medhhebit hanefij?, me at? q? tejkalohen vet?m n? pyetjen: kur fillon ky obligim, at?her? kur p?rmbushen k?rkesat e duhura apo e nj? pjese t? tyre? Imami Adham Ebu Hanife, n? pyetjen p?r fillimin e dh?nies s? zeqatit p?r kredi sjell tri zgjedhje. 1. P?r k?rkesat tregtare, kur plot?sohet 1/5 e nisabit; 2. P?r k?rkesat jotregtare kur paguhet t?r?sisht, dhe 3.N?se k?rkesat rrjedhin jo nga marr?dh?niet tregtare porse nga vet? ligji (si trash?gim, testament, meh?r, qera etj.), ?sht? e nevojshme q? t?r? borxhi t? paguhet me kusht q? t? kaloj? nj? vit nga e drejta p?r shpagim. Sipas imam?ve, Muhammedit dhe Jusufit, muslimani ?sht? i obliguar t? jap? zeqat p?r t? gjitha llojet e k?rkesave pa marr? parasysh se a e kan? plot?suar. K?tu s? fundi duhet theksuar se zeqati mund t? jepet n? mall ose t? holla, ose n? t? dy m?nyrat. BAG?TIA: 1.BAG?TIT? E M?DHA: a) Devet. Zeqat nuk jepet p?r ta n?se jan? m? pak se pes?. N? pes? deve jepet nj? dele. Kjo do t? thot? se deri m? 20 (gjegj?sisht 24) deve jepet nga nj? dele. Prej 25 - 35 deve jepet nga nj? deve (dyvje?are). Mir?po, mbasi te ne nuk ka deve m? gjer?sisht p?r to nuk do t? flasim. b) Gjedh?t. Gjedh?t jan? t? liruar nga zeqati n?se numri i tyre ?sht? m? i vog?l se 30 kok?. N? 30 kok? gjedha duhet dh?n? nj? gjedh dyvje?ar. Prej 40 - 59 krer? duhet dh?n? nj? m?zat trevje?ar (musinun), prej 60 - 69 dy (tubiani); prej 70 - 79 jepet nj? m?shtjerr? prej tre vjet dhe nj? m?zat (musinetuan ve tubiani); prej 80 - 89 duhet dh?n? dy m?shterra trevje?are (musinetani), prej 90 - 100 tre m?shtjerra, etj. N? ?do 30 meshtjerra tjera nj? m?shtjerr? e rritur ose dy t? reja dyvje?are, kurse n? 40 nj? m?shtjerr? trevje?are. N? gjedhe llogariten edhe dem?t (xhamus). c) Kuajt.P?r kuajt nuk jepet zeqat. Kjo bazohet n? k?t? hadithi sherif: "Muslimani s'ka obligim e zeqat p?r kuajt..." Zeqat nuk jepet edhe p?r kafsh?t sht?piake q? sh?rbejn? p?r pun?, vi?at, dem?t dhe shqerrat. 2. BAG?TIT? E IMTA. N? bag?ti t? im?ta num?-rohen dhit? dhe delet. P?r kopen? e deleve ose dhive q? num?ron 40 - 120 krer?, jepet nj? dele. Prej 121 - 200 jepen dy dele. Prej 201 - 399 jepen tre dele.Prej 400 jepen kat?r dele. Kafsha q? jepet si zeqat doemos duhet t? jet? e sh?ndosh?. S'mundet me qen? e vjet?r dhe e gjymt?. Gjithashtu s'mund t? bashkohen dy kope t? ndara e as q? dy kope t? bashkuara t? ndahen, me q?llim t? ikjes nga dh?nia e zeqatit. N?se dy ortak? posedojn? ndonj? pasuri, at?her? ata nj?lloj e japin zeqatin.[17] Kur ?sht? fjala p?r zeqatin e bag?tive duhet cekur edhe k?t?: N?se dikush ka bag?ti n? mal ose kullota (sevaim), q? e mban p?r ripjellje dhe p?r shfryt?zimin e prodhimeve t? tyre, dhe nj?koh?sisht n?se k?t? bag?ti e mban m? tep?r se gjasht? muaj (n? kullot?), ?sht? i obliguar t? jap? zeqat p?r t?. N?se ajo bag?ti ndahet si mall tregu dhe at? t? shitet e gjall? ose pasi t? theren, obligim ?sht? t? jepet 2.5 % sikur p?r mallrat e tregut. P?r bag?tin? q? pjes?n m? t? madhe t? vitit ushqehet n? grazhd (alufe) dhe sikur q? cek?m, sh?rben p?r pun?, nuk ?sht? obligim t? jepet zeqat, pa marr? parasysh numrin e tyre. 3. PRODHIMET BUJQ?SORE. Nga t? gjitha prodhimet bujq?sore, q? merr?n nga ato fusha dhe livadhe t? cilat ujiten me uj? rrjedh?s (Muasejl) ose u jan? t? ekspozuara shirave, jepet 1/10 pjes? (ushur) si zeqat. Nd?rsa p?r prodhimet q? ujiten artificialisht, jepet 1/20 pjes?. Sipas imami Adhamit, k?tu p?r zeqat sasia e t? hyrave nuk ?sht? kompetente e as q? e merr parasysh koh?n e posedimit t? k?tyre prodhimeve. Pra, zeqat doemos t? jepet p?r prodhimet bujq?sore pa marr? parasysh sasit? e mbledhura dhe koh?n e posedimit. 4. FRUTAT. Meq?n?se edhe frutat konsiderohen si prodhime bujq?sore, edhe p?r to vlen parimi i sip?rp?rmendur. 5. MINERALET. (Xehet). P?r t? gjitha llojet e xeheve jepet 1/5 ose 20 % zeqat, n? rast se nj? person posedon aso pasurie, ngase posedimi i till? konsiderohet si dobi luftarake, pla?k? lufte, andaj edhe k?tu vlejn? parimet p?r pla?k? lufte. KOHA E DH?NIES S? ZEQATIT Edhe pse n? definicionet e lartp?rmendura nuk ceket koha e dh?nies s? zeqatit, k?t? e praktikoi praktika n? bot?n Islame. Duke e pasur parasysh se zeqati ?sht? nj? lloj ibadeti, ai jepet gjat? Ramazanit, muajit t? devotshm?ris? s? shum?fisht?. All-llahu xh.sh. k?t? muaj e dalloi dhe e dekoroi mbi muajt tjer?. Ai n? k?t? muaj e nderoi njer?zimin me dhuntin? m? t? madhe t? veten - Kur'anin a.sh., t? cilin n? k?t? muaj filloi t'ia shpall? Muhammedit a.s.. Edhe agj?rimin u'a obligoi njer?zve n? k?t? muaj. Andaj, muaji i Ramazanit ?sht? muaj i devocionit intensiv, i riforcuar me ibadete pasurie: sadakatul - fitri, zeqati dhe kontributet tjera fetare, q? bashkarisht duhet t'ia japin shpirtin ibadeteve trupore dhe shpirt?rore, ashtuq? agj?rimi i Ramazanit ta arrij? q?llimin e tij t? v?rtet?. Kjo nuk do t? thot? se zeqati nuk mund t? jepet edhe gjat? muajve tjer? t? vitit. DOMETH?NIA DHE Q?LLIMI I ZEQATIT Sikur q? pam? nga sqarimet e deritashme, zeqati ?sht? nj? nga pes? obligimet themelore t? fes? Islame. Ai ?sht? strumbullar i nj? sistemi t? deg?zuar dhe t? nd?rlikuar social, aplikimi prer? i t? cilit e solli shoq?rin? e par? Islame deri n? lul?zimin e paparamenduesh?m t? shpejt?, progresin dhe zhvillimin n? t? gjitha l?mit?, e posa??risht asaj t? ekonomis?. E pa?mueshme ?sht? dometh?nia e zeqatit. T? shum?fishta jan? caqet e tij. Q? kjo krejt?sisht t? shpjegohej do t? nevojiteshin nj? grumbull me libra. Mir?po ne k?tu do t? mundohemi ta rrrumbullaksojm? n? disa rreshta. Tani m? ?sht? th?n? se zeqati si obligim i domos-dosh?m fetar p?r musliman?t e pasur, paraqitet nj?koh?sisht edhe si e drejt? e t? varf?rve. Kjo e drejt? e tyre ?sht? e siguruar me sanksion t? dyfisht? - t? k?saj dhe t? bot?s tjet?r. Sanksioni i k?saj bote q?ndron n? at? q? kategorisht, n? m?nyr? imperative, Zoti xh.sh. e urdh?ron udh?heq?sin? e shtetit Islam q? madje edhe me dhun? ta marr? nga ata q? nuk e japin vullnetarisht. Nd?rsa sanksioni i asaj bote ?sht? n? premtimin e Zotit p?r shp?rblime t? pamas?shme atyre q? vullnetarisht e japin, ose, d?nim p?r ata q? nuk e japin, sepse n? k?si rastesh ata e mbajn? dhe e han? t? drejt?n (hakun) e huaj (t? t? varf?rve), gj? q? Zoti xh.sh assesi nuk e fal. Sa ?sht? i madh ky p?rcaktim social Islamik! Sikur t? mos kishte tjet?r at?her? edhe kjo do t? mjaftonte q? ta normalizoj? gjendjen sociale dhe t'i largoj? dallimet dhe kund?rshtimet n? shoq?ri, q? i shkakton kapitali i pangopsh?m dhe lakmues. Por, ky ?sht? p?rcaktim i sanksionuar, si? e p?rmend?m m? lart. Besimtari i v?rtet? nuk lejon q? t? vij? ?amili? (ekzekutori, tragambledh?si), e as q? do t? lejonte q? praktika e till? t? ekzistoj?. Ai k?t? e kryen, pasiq? Zoti ashtu do, ngase Ai urdh?ron. Po, a ka p?r besimtarin di?ka m? t? shenjt? se t? veproj? sipas vullnetit t? Zotit. Kur besimtari ?sht? i bindsh?m n? besimin e vet, a nuk ?sht? dh?nia e zeqatit vertetim m? i mir? i besimit t? sinqert? dhe t? thell?? Besimtari i v?rtet? k?t? e kryen me falenderim t? madh ndaj t? Lartmadh?ruarit p?r dhuntit? t? cilat ia dhuroi, i t?ri ?sht? i k?naqur kur ?sht? n? gjendje q? ta kryej? edhe k?t? urdh?r t? Zotit, dhe ta p?rfitoj? dashurin? dhe dashamir?sin? e Tij n? t? dy jet?rat. Ky dhe p?rcaktimet tjera sociale p?r t? cilat do t? flasim, n? Islam,me fjal? tjera, e kan? dometh?nien e ralizimit t? dashuris? nd?rnjer?zore, dashuria ndaj t? af?rmit ?sht? krejt?sisht e siguruar. Cili mund ta mohoj? madh?rin? dhe dometh?nien e k?tij p?rcaktimi hyjnor, i cili q?ndron lart mbi p?rcaktimet sociale, jo ve? t? religjioneve t? m?parshme, por edhe t? shum? doktrinave sociale t? m?vonshme? Edhe pse Islami e pranon pron?sin? private, n? realitet inisiativ?n e pron?sis? private, t? cil?n madje edhe e shpejton, ai me k?t? dhe p?rcaktimet tjera sociale e p?rkufizon grumbullimin e pashpirt? t? kapitalit. Ai, me fjal? t? tjera, nuk lejon grumbullimin sa e sa m? t? madh t? kapitalit nga nj?ra an? e cila kapitalist?t i b?n t? pangopsh?m, dhe nga ana tjet?r krijimin e masave t? m?dha t? proletar?ve t? uritur, t? cil?t, t? ngopur me urrejtje ndaj t? par?ve do t? detyroheshin s? fundi, q? me rrug?n e revolucionit t? p?rgjakur, t? vijn? deri te t? drejtat e veta. P?r paraqitje t? tilla n? fush?n e krishterizmit kemi mjaft shembuj. K?so gj?rash n? Islam asnj?her? nuk kan? ndodhur, duke i falenderuar doktrin?s Islame social-altruiste, e cila ?sht? aplikuar dhe p?rmbajtur me p?rpik?m?ri. Me dh?nien e zeqatit dhe kryerjen e doktrinave tjera sociale, fjal?t Kur'anore:"Musliman?t jan? vet?m v?llez?r", - nuk mbeten vet?m fjal? t? shkruara n? let?r. Musliman?t e v?rtet? jan? ndihmuar dhe ndihmohen v?llaz?risht. I varf?ri e merr at? q? i nevojitet p?r jet? dhe k?sisoj zhduken shkaqet e kriminalitetit, t? cilat rrejdhin nga skamja dhe uria, sikur: vjedhjet, kriminalitetet, vrasjet, bile edhe vet?vrasjet. Zhduken edhe aktet tjera amorale dhe posht?ruese n? t? cilat e shpie uria: prostutuimi dhe lig?sit? e tjera shoq?rore t? cilat e d?rgojn? n?p?r nd?shkimore, varre, ?mendina, sht?pi publike etj. Zhduken faktor?t t? cil?t shkaktojn? l?vizje anarkiste dhe nihiliste t? cilat jan? t? panjohura n? bot?n Islame. Me praktikimin permanent t? obligimeve sociale, e n? rend t? par? zeqatit, njer?zit e pasur lirohen. Dhe jo ve? at?, ata b?hen l?nd? bekimi p?r shumic?n e t? varf?rve. N? t? kund?rt?n nuk u jetohet, sepse vazhdimisht gjenden n? sh?njest?r, urrehen. Frika i ndjek n? ?do hap. E humbin lirin?, at? q? ?sht? m? e vlefshme p?r ?dok?nd. B?hen rob?r t? pasuris? s? vet, e shpesh edhe viktima t? saj. Kjo ?sht? karakteristik? p?r regjimet kapitaliste. Islami k?t? e shmangi. Me dh?nien e zeqatit nga t? pasurit, shteti dhe qet?sia n? t? jan? t? sigurt?. Nuk jan? t? nevojshme armata - organet e sigurimit publik. N? ato shtete ku nuk ?sht? zgjidhur problemi i t? varf?rve, harxhohen shuma t? m?dha p?r mbajtjen e qet?sis? dhe rendit publik. N? shtetet ku praktikohet ky urdh?r hyjnor - zeqati, e gjith? kjo nuk ekziston sepse nuk ?sht? e nevojshme. Urtia hyjnore e shpallur p?rmes Islamit i dinte t? gjith? k?ta faktor? - shkaktar? dhe pasojat e lig?sis?, andaj edhe e p?rcaktoi k?t? obligim - zeqatin (dhe t? ngjashme me t?). Zeqati, me fjal? t? tjera ?sht? themeli m? i fort? n? t? cil?n nd?rtohet godina e siguris?, e harmonis? dhe e asaj socialo-ekonomike. Por, zeqati nuk ?sht? m?nyra e vetme e zgjedhjes s? problemit social n? shoq?ri. Ai ?sht?, sikur q? tham?, strumbullar i sistemit t? deg?zuar social, e q? do t'i shqyrtojm? m? von?. KONTRIBUTET E OBLIGUESHME N? PRAG T? BAJRAMIT T? RAMAZANIT Definicioni (ta'rif): Sadakatul - fit?r, ?sht? obligim fetaro-pron?sor Islam (ibadeti malije) i musliman?ve t? pasur, q? kryhet para dit?s s? par? t? Bajramit, me dh?nien e vler?s s? p?rcaktuar t? prodhimeve ushqimore ose vler?n e tyre n? t? holla musliman?ve t? varf?r. Nga definicioni i m?parsh?m qart? dalin k?to elemente: 1) SADAKA-UL-FITRI- (obligim fetar). Duke pasur parasysh se n? Kur'an nuk ekzistojn? dispozita, t? cialt e urdh?rojn? rrept?sisht sadakai-fitrin, andaj ai nuk e ka karakterin e obligimit kategorik sikur q? e ka zeqati. N? baz? t? shum? urdh?rave kur'anore t? kuptimit t? gjer? sa i p?rket zeqatit dhe kontributeve fetare n? p?rgjith?si, jurist?t Islamik? sadakai-fitrin e karakterizuan si "vaxhib", e jo si obligim kategorik t? detyruesh?m (farz). T? shumta jan? porosit? e Muhammedit a.s., t? cilat kan? karakter urdh?rues; t? cilat ua p?rshkroi musliman?ve t? pasur. Disa prej tyre thon?: "Agj?rimi i Ramazanit do t? ndalohet nd?rmjet qiellit dhe tok?s dhe s'do t? ?ohet n? qiell derisa t? jepen fitrat". Nga ky hadith qart? kuptohet se agj?rimi i Ramazanit i atyre q? jan? borxhlinj n? dh?nien e fitrave nuk do tu pranohet p?rderisa nuk i japin ato. Sikur edhe zeqati, ashtu edhe sadakai-fitri, sh?rben si legjitimacion i besimit t? sinqert? dhe si i till? ?sht? ibadet i posa??m q? e afron besimtarin kah Zoti dhe M?shira e Tij (tekarrub ilellahi). Kjo n? Kur'an ?sht? n? m? shum? vende e theksuar. i dyshimt? ?sht? besimi i atyre t? cil?t nuk e vertetojn? me d?shmi konkrete p?rkushtimin ndaj Zotit - me vepra t? mira (ibadetet pron?sor? n? rend t? par?), nd?rsa aktet e tyre fetare formale (lutja - namazi dhe ngjash?m), vepra nga shprehia ose, edhe m? keq, nga dyfytyr?sia. Ky ibadet i till? formal v?shtir? se do t? pranohet dhe shp?rblehet te Zoti. N? ?do rast, shp?rblimi i tyre p?r ibadetet e zhveshura (namazi, agj?rimi, etj.), do t? jet? m? i vog?l te Zoti se i atyre q? edhe japin nga pasuria e tyre n? form? zeqati, sadakai-fit?r dhe lloje tjera t? ndihmave. Nj? hadith tjet?r: Transmetuesi (raviu) i k?tij hadithi thot?: "I D?rguari i Zotit e p?rcaktoi sadakai-fitrin si obli-gim t? domosdosh?m duke th?n?: -"Siguroni (t? varf?rit) n? k?to dit? (Bajrami)!" Theksuam se Muhammedi a.s., k?t? obligim t? t? pasurve ndaj t? varf?rve shpesh e cekte dhe i urdh?ronte q? domosdo t'i ndihmojn? t? varf?rit n? k?to dit? Bajrami. Ai thoshte: "Furnizoni n? k?to dit?, q? t? mos p?rlahen n? k?rkimin e ushqimit t? p?rditsh?m!" Nga aspekti fetar, m?tej sadakatul-fitri sh?rben si l?nd? p?r fisnik?rimin dhe pastrimin e shpirtit nga m?katet e mundshme, t? cilat e kan? p?rshkuar muslimanin gjat? muajit Ramazan, duke mos u ruajtur nga fjal?t e kota, fjal?t e f?lliqta, veprimet e pap?lqyeshme ndaj t? tjer?ve etj., gj? q? del nga moskuptimi i agj?rimit t? Ramazanit dhe mosmen-dimi p?r r?nd?sin? dhe rolin e Ramazanit n? edukimin moral dhe p?rsosshm?rin? e besimtarit. Sadakai-fitri e pastron agj?rimin e Ramazanit dhe si i till? agj?rimi do ta arrij? cakun dhe do t? lart?sohet n? qiell, si? thuhet n? hadithi-sherifin e lartp?rmendur, e q? qart? potencohet edhe n? k?t? hadith: "I D?rguari i Zotit (s.a.v.s.) e p?rcaktoi sadakai-fitrin si obligim t? domosdosh?m p?r musliman?t e pasur p?r shkak t? pastrimit nga m?katet e fituara nga bisedat e kota, fjal?t e ndyta dhe ngjash?m". Dometh?nia e sadakai-fitrit si institucion socialo-altruist n? sistemin e p?rcaktimeve sociale ?sht? i duksh?m, andaj k?tu nuk do t? flasim p?r t? m? gjer?sisht. T? OBLIGUARIT E SADAKAI FITRIT P?r dh?nien e sadakai fitrit jan? t? obliguar t? gjith? musliman?t dhe muslimanet e pasura. Nuk ?sht? kusht mosha madhore sikur te ibadetet tjera. Andaj edhe f?mij?t jan? t? obliguar t? japin sadakai fit?r. Por, n? em?r t? tyre k?t? obligim do t'a kryej? babai i tyre ose kujdestar?t e tyre (jetim?ve) n?se jan? t? pasur. N?se f?mij?t nuk kan? pasurin? e vet sadakatul-fitrin n? em?r t? tyre e jep prindi i tij ose gjyshi, n? rast se nuk ka prind. Edhe p?r f?mij?n q? lind para Bajramit t? Ramazanit do t? jepet sadakai fit?r, sikur q? ky obligim bie nga ai q? vdes para Bajramit. Gjithashtu edhe mosbesimtari i cili e pranon fen? Islame n? k?t? koh? duhet dh?n? sadakai fitrin. Nd?rkaq n?na, p?r f?mij?n q? nuk ka baba (kuptohet n?se f?mij?t jan? bonjak?), nuk ?sht? e obliguar q? p?r t? t? jap? sadakai-fitrin, madje edhe n?se ?sht? ajo e pasur. K?tu duhet cekur edhe at? se kujdestari i familjes ?sht? i obliguar ta jap? fitrin edhe p?r sh?rb?tor?t e vet.Burri pra, p?r gruan e vet nuk ?sht? i obliguar t? jap?, mir?po mundet n? rast se ajo ?sht? e varf?r. Anasjelltas nuk mundet. Edhe muslimani i pasur q? p?r shkaqe t? arsyeshme nuk e ka agj?ruar muajin e Ramazanit ?sht? i obliguar t'i jap? fitrat. KUSH KONSIDEROHET SI MUSLIMAN I PASUR? Q? nj? njeri t? jet? i obliguar n? dh?nien e sdakai-fitrit, sipas imami Adhamit, duhet t? posedoj? aq pasuri sikur q? obligohet me zeqatin. Kjo do t? thot? se, duhet poseduar pasuri, q? p?rtej nevojave vjetore sht?piake t'i mbetet s? paku pasuri prej nj? "nisabi", vlen sa nisabi i argjendit (641,5 gram). Tre imam?t tjer? (themeluesit e mez'hebeve): Maliku, Shafiu dhe Hanbeli thon? se sadakai fitrin duhet dh?n? ?do musliman t? cilit n? dit?n e par? t? Bajramit jasht? nevojave familjare i tepron aq sa vlen sadakai fitri. Pasi q?ndrimi i t? tre imam?ve ka mb?shtetje m? t? fort? n? burimet e sheriatit Islam, ndaj dhe ky q?ndrim ?sht? i pranuar n? p?rgjith?si n? bot?n Islame, dhe musliman?t i p?rmbahen p?rpik?risht. Ky institucion shum? bukur e shpreh shpirtin social t? solidaritetit altruist Islam. KOHA E KRYERJES S? K?TIJ OBLIGIMI Q?llimi i sadakai fitrit ?sht? q? t? furnizohen musli-man?t e varf?r m? prodhimet e nevojshme gjat? dit?ve t? Bajramit, q? t? mos jen? t? pik?lluar dhe t? brengosur p?r shkak t? skamjes at?her? kur musliman?t e pasur g?zohen, ndaj edhe ky obligim fillon me agimin e dit?s s? par? t? Bajramit t? Ramazanit dhe zgjat deri sa t? kryhet namazi i Bajramit. Por, duke pasur parasysh at? q? edhe t? varf?rve duhet t'u mund?sohet q? n? koh? t? p?rgatiten p?r Bajramin, m? mir? ?sht? (mustehab) q? t? jep?t nj? ose dy dit? para, nd?rsa mundet t? jepet edhe gjat? muajit Ramazan. K?tu duhet cekur se n?se fitrat nuk jepen para namazit t? Bajramit at?her? mund t? jepen edhe pas namazit, e n? k?t? rast kjo nuk ?sht? m? sadakai fit?r, por l?mosh? e r?ndomt?, k?t? Muhammedi a.s. qart? e thekson: "Kush e jep sadakai fitrin para namazit t? Bajaramit, do t'i pranohet te Zoti si sadakai fit?r, nd?rsa kush e jep pas namazit t? Bajramit, at?her? ajo do t'i num?rohet si sadaka e r?ndomt?." Pra: "Muhammedi a.s. ka urdh?ruar q? sadakai fitri t? jepet para se t? ta falet namazi i Bajramit." (Hadith) L?NDA DHE VLERA E SADAKAI FITRIT Si "sadakai fit?r", n? person jepet gjysm? "sa'a" grur? ose miell gruri, ose nj? "sa'a" elb, miell elbi, mis?r dhe hurma. "Sa'a" ?sht? mas? arabe p?r pesh? q? peshon 3.32 kgr. Kjo jepet p?r t? gjitha prodhimet e lartp?rmendura p?rpos grurit. Gruri ose mielli i grurit jepet gjysm? "sa'a" ose p?rndryshe 1.66 kgr. Por, n? vend t? sadakai fitrit mund t? jepet kund?rvlera n? t? holla duke e b?r? mir? llogari ?mimin e grurit n? at? koh?. Shumica mendojn? se fitrat nuk mund t? jepen n? prodhime t? tjera p?rpos t? lartp?rmendurave, bile edhe grurin e p?rjashtojn?, mbasi veprat arabe t? fikhut nuk e p?rmendin. N? lidhje me k?t? duhet p?rmendur, se shum? fakih (jurist? t? sheriatit) q?ndrojn? n? at? se sadakai fitri mund t? jepet edhe n? prodhime t? tjera, (mish, yndyr?na, djath, etj.), mbasi thon?: "Kur mundet sadakai fitri t? jepet n? t? holla me t? cilat marr?si i tyre mund t? blej? ?kado, ?sht? e logjikshme se mundet t? jepet edhe n? prodhime tjera". Ky q?ndrim ?sht? krejt?sisht i arsyesh?m. Gjat? k?saj vet?m duhet pasur parasysh q? t? mos jepet m? pak se sa q? vlen sadakai fitri n? grur?. KUJT I TAKON SADAKAI-FITRI Edhe sadakai fitri n? princip u jepet individ?ve t? cil?ve u jepet edhe zeqati. Pra, ata jan? individ?t t? cil?t s'kan? aspak pasuri, ose ajo q? kan? nuk u mjafton p?r nevojat familjare. Mir?po, te sadakai fitri p?rpar?si u jepet musliman?ve t? mir? dhe t? varf?r. P?rsa i p?rket asaj se kujt nuk mund t'i jepet sadakai fitri vlejn? p?rcaktimet sikurse edhe p?r zeqatin. Ai dmth, nuk mund t'i jepet paraardh?s?ve dhe pasardh?sve m? t? af?rt (bij, nipa, prind?r etj.). DOMETH?NIA DHE Q?LLIMI I SADAKAI FITRIT Tani m? fol?m m? lart p?r k?t? ??shtje. K?tu mund t'i shtojm? edhe disa fjal?. Pam? se sadakai fitri ?sht? i lidhur me Ramazanin, muajin e agj?rimit dhe ibadetit t? shum?fisht? dhe se duhet kryer m? von? n? dit?n e par? t? Bajramit, para faljes s? namazit t? Bajramit. N? praktik?, n? aspektin e k?tij problemi n? t?r? bot?n Islame, ?sht? pranuar q?ndrimi i Malikut, Enesit dhe Ahmed Ib?n Hanbelit, se dh?nia e sadakai fitrit lirisht mund t? quhet edhe paraqitje m? masive social-altruiste. Kjo ?sht? k?shtu sepse si? pam? edhe sipas imam?ve t? lartp?rmendur, sadakai fitrin ?sht? i obliguar ta jap? secili q? n? dit?n e par? t? Bajramit ?ka ka tepric? nga pasuria, madje sa nj? sadakai fit?r. N? k?t? m?nyr? nuk do t? mbetej asnj? musliman i varf?r q? nuk do t? p?rfshihej n? k?t? shenj? konkrete t? dashuris?, solidaritetit dhe ngush?llimit me v?llan? e vet musliman. Ata q? jan? t? obliguar ta japin k?t? ndihmes? fetare k?t? e bejn? me k?naq?si, sepse e din? se me k?t? rast e kryejn? vullnetin e Zotit me q?llim q? t? fitojn? m?shir?n dhe dashamir?sin? e Tij. Nd?rsa zhvillimin e ndjenj?s dhe ngush?llimit ndaj t? af?rmit e b?ri agj?rimi i Ramazanit, i cili b?ri q? edhe i pasuri t'a shijoj? r?nd?sin? e skamjes dhe urin? e v?llez?rve t? tij t? ndjer?. Me dh?nien e sadakai fitrit dhe sadakave tjera, musli-mani i pasur n? m?nyr? konkrete, me sakrifikimin e pasuris? s? vet p?r mir?sin? e shoq?ris?, e falenderon Zotin xh.sh. p?r pasurin? q? ia ka dh?n?, dhe q? i mund?soi ta kryej? k?t? akt fetar (ibadet) p?r t? cil?n Zoti do ta shp?rblej? m? shp?rblime t? p?rhershme dhe t? pafundme. E kjo ?sht? d?shira e vetme e musliman?ve, caku p?rfundimtar kah i cili tenton dhe ?sht? i gatsh?m t? sakrifikoj? gjith?ka. THERJA E KURBANIT Pam? se, p?r Ramazanin jan? t? lidhura edhe shum? akte t? tjera fetare socialo-altruiste. Nga k?to m? e r?nd?sishmja ?sht? dh?nia e zeqatit, sadakatul fitrit dhe sadakave tjera - ndihmesave fetare. Edhe bajrami i kurbanit ?sht? gjithashtu, dit? sakrifikimi e natyr?s pron?sore nga ana e t? pasur?ve n? dobi t? t? varf?rve. Andaj edhe Bajrami i Kurbanit em?rohet si dit? sakrifikimi (idul adha). Kjo ?sht? dometh?nia e tij. Sakrifikimi n? k?to dit? t? shenjta t? Bajramit t? Kurbanit shprehet p?rmes therjes s? kafsh?ve t? caktuara, t? cilat em?rohen "kurban" ose sakrific?. Edhe ky akt fetar bie n? ibadetet pron?sore (ibadetet malije). Ky ibadet pron?sor ?sht? urdh?ruar me ajet kur'anor. Nga fjala "venhar" - "dhe therr kurban", qart? kupto-het obligimi (vaxhib) i musliman?ve, q? t? therin kurban. K?t? obligim vet? Muhammedi a.s. e sqaroi me veprimin e tij (sunnetin), q? e shohim k?t? tradit? t? cil?n e sh?non Muslimi nga Enesi r.a.: "I D?rguari i Zotit, Muhammedi a.s. me dor?n e vet theri dy desh t? bardh? dhe t? brir?zuar, duke lexuar Bismilen dhe takbiret." HISTORIATI.- Edhe n? fet? tjera politeiste jan? t? njohura sakrifikimet. Pjestar?t e k?tyre feve k?t? e b?nin q? t'i m?shironin zotat e tyre. Shum? nga ata popuj p?rpos flijimeve n? kafsh? flijonin edhe njer?zit. Sakrifikime t? tilla b?nin p.sh. fenikasit e vjet?r, persian?t, asirasit, egjiptasit etj. N? Egjipt p?r shembull, ishte tradit? q? p?r ?do vit t? hudhet n? Nil nga nj? fem?r e bukur dhe e dekoruar. Kjo tradit? mizore zgjati deri n? ngadh?njimin e arab?ve musliman? ndaj egjiptasve t? cil?t k?t? tradit? e nd?rpren?. Tradita t? k?tilla deri von? kan? ekzistuar edhe te shum? fise t? egra n? Afrik?, Australi dhe shtete t? tjera. Te hebrenjt?, sipas Bibl?s, flijimi i kafsh?s t? cil?n klerik?t e digjnin n? altar, konsiderohej si akt m? fetar - akt devocioni. Sakrifikimet te t? krishter?t u shnd?rruan n? djegien e qirinj?ve. Prandaj edhe te t? krishter?t vijon tradita e djegies s? qirinj?ve p?r m?shir? (faljen) e shpirtrave t? vdekur dhe plot?simin e d?shirave t? t? gjall?ve. P?rcaktimi Islam i therjes s? kurbanit daton shum? para Muhammedit a.s. dhe aludon n? prejardhjen e kurbanit t? cilin i pari e theri Ibrahimi a.s.. Tradita, sa i p?rket kurbanit t? Ibrahimit a.s., n? nj? version t? shkurt?r sh?non se Ibrahimi a.s., ka qen? i detyruar ta l?shoj? vatr?n e vet dhe t? shp?rngulet n? territorin e Mekkes s? sotme. Gjendej n? pleq?ri t? thell?. Nuk kishte f?mij?. E luste Zotin q? t'i fal? djal? vet?m t'a shoh?, dhe mandej p?r dashurin? ndaj Tij, ta flijoj?. D?shira iu plot?sua. Kur djali ishte rritur, sheh nj? ?nd?rr ku nj? z? ia t?rheq v?rejtjen ta plot?soj? premtimin t? cilin ia dha Zotit xh.sh. Dhe Ibrahimi vendos p?r at? hap t? r?nd?. Ia tregoi k?t? vendim djalit t? vet?m Ismailit. "Babai im, b?j ?'t? ?sht? urdh?ruar", - qe p?rgjigjia e djalit. Babai e d?rgoi n? nj? vend dhe mori me vete nj? thik? shum? t? mpreht?. Kur e shtriu djalin p?r ta plot?suar betimin, n? ?astin e fundit, d?gjoi z?rin: "Ibrahim, ndal". Kur Ibrahimi u kthye, e pa nj? melek me nj? dash n? dor?, i cili lexonte tekbiret: "All-llahu Ekber"(Zoti ?sht? m? i madhi). Kur meleku arriti deri te Ibrahimi i tregoi lejen e Zotit q? ta ther? dashin n? vend t? djalit, Ismailit. K?sisoj, me m?shir?n e Zotit u shp?tuan edhe Ibrahimi Habibullah edhe djali i tij Ismaili. Dometh?nien e m?t?jme t? k?saj ngjarjeje do ta sqarojm? m? posht?. ANA JURIDIKE E K?TIJ OBLIGIMI Meq? ky obligim i therjes s? kurbanit bazohet n? burimet fetare (Kur'an dhe sunnet), edhe juridikisht ?sht? i sqaruar n? detaje. Prandaj k?t? obligim t? musliman?ve t? pasur do ta sqarojm? n? pika t? shkurt?ra edhe p?r nga aspekti juridik. 1.KURBANI OBLIGIM FETAR. Therja e kurbanit ?sht? obligim i domosdosh?m fetar (vaxhib) p?r musliman?t e pasur. Sikur zeqati dhe zekatul fitri edhe kurbani ?sht? ibadet pron?sor. Ky obligim del, sikur q? pam? nga imperativi kur'anor, "venhar" - "dhe ther kurban". Kryerja e k?tij dhe urdh?rave t? tjer? do me th?n? afrim kah Zoti dhe M?shira e Tij (tekarrub ilellahi), sepse ky ?sht? akt fetar dhe rezulton me sevap - shp?rblim te All-llahu xh.sh.. Nd?rsa moskryerja e k?tij obligimi shkakton hidh?rimin dhe d?nimin e Zotit. Meq? therja e kurbanit ?sht? nj? lloj sadake, por e detyrueshme, kjo sipas disa jurist?ve Islam? t? med'hebit Hanefij ?sht? e dobishme t? kryhet edhe p?r t? vdekurit. Nd?rsa disa fakih konsiderojn? se p?r t? vdekurit nuk duhet, madje ?sht? edhe mekruh t? theret kurban.[18] Muslimani i v?rtet? i cili ?sht? i obliguar t? ther? kurban, s'do ta l? pas dore e as q? do ta n?n?moj?, posa??risht n?se e di dometh?nien dhe rolin e k?tij obligimi. 2.T? OBLIGUARIT. Sipas mendimit t? imami Adhamit, q? n? p?rgjith?si edhe praktikohet, obligimi i therjes s? kurbanit bie mbi t? gjith? musliman?t e rritur, t? cil?t jan? t? obliguar t? japin zeqat dhe jan? n? sht?pi s? paku n? nj? nga tre dit?t e Bajramit. Q? t? jet? m? e qart? duhet cekur se k?ta t? obliguar, t? cil?t si tepric? pasurie posedojn? sa nj? nisab argjend, kan? borxh t? therin kurban vet?m p?r vete. Ata pra, nuk kan? borxh t? therin kurban p?r gruan dhe f?mij?t. Gruaja, n?se ?sht? e pasur, gjithashtu borxh e ka q? p?r vete t? ther? kurban ashtu si? i kryen edhe obligimet e tjera fetare. P?r f?mij?n e mitur, n?se ?sht? i obliguar p?r shkak t? posedimit t? pasuris? do t? ther? kurban babai i tij ose kujdestari i tij. Personi i ?mendur konsiderohet sikurse f?mij?t e mitur. 3.- KOHA E THERJES S? KURBANIT. Ky obligim mund t? kryhet gjat? tre dit?ve t? Bajramit t? kurbanit. Mir?po, obligimi i kryerjes s? k?tij akti n? ato vende ku ka xhami dhe ku falet namazi i Bajramit pason menj?her? pas faljes s? k?tij namazi. N? ato vende ku nuk falet ky namaz mund t? theret qysh n? agun e dit?s s? par? t? Bajramit t? kurbanit. Ky obligim mund t? kryhet derisa t? per?ndoj? dielli n? dit?n e tret? t? Bajramit t? kurbanit. N?se i obliguari edhe dit?n e tret? nuk arrin ta ther? kurbanin at?her? duhet q? ato t? holla t'ua shp?rndaj? t? varf?rve. 4.- L?NDA E KURBANIT. Si kurban mund t? theret bag?ti e im?t nj?vje?are (dele, desh, dhi, cjap), lop? dyvje?are, ose deve pes?vje?are. N? parim, kafsh? m? t? reja se k?to nuk mund t? theren p?r kurban. Mir?po, bag?tia e im?t e cila ?sht? m? e vjet?r se gjasht? muaj, nd?rsa ?sht? rritur dhe duket se ?sht? nj?vje?are, mundet t? theret si kurban. P?r t? qen? i vlefsh?m kurbani, kusht ?sht? q? t? jet? krejt?sisht i sh?ndosh?. Nuk lejohet q? t? jet? i s?mur? ose me t? meta (i verb?r, me nj? sy, pa vesh, pa bisht, etj.), e as shum? i dob?t. Bag?tia e im?t mund t? theret vet?m p?r nj? person nd?rsa gjedhet mundet edhe p?r shum? persona (deri n? shtat?). Dometh?n?, mundet q? deri n? shtat? vet? t? bashkohen p?r therjen e nj? kurbani t? madh, por me kusht q? t? gjith? ta ken? q?llimin p?r kurban, e jo t? ken? q?llime t? ndryshme (dikush p?r kurban e dikush p?r nevojat e veta). SI VEPROHET GJAT? THERJES S? KURBANIT Kurbanin, sipas rregullave, duhet ta ther? vet? i obliguari. N? rast se ai nuk mundet, at?her? duhet t? pakt?n t? marr? pjes?. N? k?t? rast kurbanin duhet ta ther? ndonj? musliman, qoft? edhe grua apo f?mij?, n? rast se i di rregullat e therjes. N? rast se nuk ka ndonj? musliman q? do ta kryente k?t? akt, at?her? mundet ta ther? edhe ndonj? jomusliman - i krishter? ose hebre, n? rast se jan? besimtar?. Ai i cili e ther kurbanin duhet t? thot?: "Bismilahi, All-llahu Ekber"! Kafsh?n duhet shtrir? n? an?n e djatht?, t'i lidhen tre k?mb? dhe t? drejtohet kah kibleja. Thika duhet t? jet? shum? e mpreht? q? t? mos mundohet shum? kafsha. Dhe kafsha ripet at?her? kur ?sht? krejt?sisht e ngordhur. SHP?RNDARJA E MISHIT DHE L?KUR?S. Mishi i kurbanit ndahet n? tre pjes? t? barabarta. Nj? pjes? mbahet p?r nevojat familjare, pjesa e dyt? u jepet fqinj?ve dhe shok?ve, nd?rsa pjesa e tret? u jepet t? varf?rve. N? rast se i varf?ri ther kurban, sipas disa fakihve mundet q? dy pjes? t'i ndal? p?r nevoja familjare, nd?rsa pjes?n tret? ta jap?. N?se kurbani ?sht? i p?rgj?ruar (nedh?r) ose i porositur, at?her? i gjith? mishi jepet p?r t? varf?rit. P?rsa i p?rket l?kur?s, mundet t? mbahet p?r vete me kusht q?, vlera e saj n? t? holla t'u jepet t? varf?rve. L?kura e kurbanit mund t'u jepet edhe institucioneve dhe shoqatave humanitare, q?llimi i t? cilave ?sht? ndihmesa e t? varf?rve, n? rast se ka shoqata dhe institucione t? tilla n? at? vend. L?kura e mbajtur p?r vete duhet t? mbahet e past?r dhe t? p?rdoret p?r falje. DOMETH?NIA DHE Q?LLIMI I K?TIJ P?RCAKTIMI Edhe ky p?rcaktim (norm?) Islam ka dometh?nien dhe q?llimin m? t? thell?, p?rpos an?s s? dukshme, formale dhe p?rpos dometh?nies s? past?r fetare, si akt devocioni (ibadet) p?r t? cilin cek?m di?ka m? lart. N? aspektin fetar, pra, q?llimi p?rfundimtar i k?tij ibadeti ?sht? fitimi i m?shir?s s? Zotit dhe afrimi kah Zoti p?rmes veprave t? mira, p?rmes sakrificave t? b?ra duke i ndihmuar t? varf?rit n? p?rputhshm?ri me ajetin kur'anor: "E kush punoi ndonj? t? mir?, q? peshon sa grimca, at? do ta gjej?. Dhe kush punoi ndonj? t? keqe, q? peshon sa grimca, at? do t? gjej?." (Ez Zelzele: 7-8) K?tu q?ndron q?llimi i institucionit t? kurbanit, meq? edhe vet? fjala kurban, do t? thot? afrim (kah Zoti). Q?llimet e k?sobotshme t? kurbanit jan? t? shum?-fishta. M? t? r?nd?sishmet jan?: a) SOCIALE. Edhe bajrami i kurbanit ?sht? g?zim p?r t? gjith? musliman?t. Prandaj, nuk mundet t? ket? ndonj? sht?pi muslimane q? t? mos e shijoj? k?t? g?zim. Por, meq? ka edhe t? varf?r, t? cil?t nuk mund t'ua p?rgadisin f?mij?ve t? vet k?t? dit? bajrami ashtu si? d?shirojn?, prandaj jan? t? obliguar t? pasurit t'u ofrojn? ndihm? me k?t? mish t? cilin musliman?t e varf?r nuk jan? n? gjendje ta blejn?. Musliman?t e pasur jan? n? realitet, moralisht t? obliguar, borxh e kan? q? n? t? gjitha rastet t'i ndihmojn? v?llezrit e varf?r musliman?. Por, nga ana tjet?r, m?shira e Zotit deshi q? t? pasurit, t'i obligoj? me nj? detyr? altruiste, dashuri konkrete dhe solidaritet ndaj t? varf?rve. Muslimani i v?rtet?, pra, n?se ?sht? i pasur, k?t? obligim do ta kryej? me k?naq?si, sepse ?sht? i vet?dijsh?m dhe i bindur se me nj? veprim t? till? kryen nj? vep?r t? madhe, nj? akt t? madh - ibadet konkret para All-llahut xh.sh., ibadet ky i shprehur n? form? t? dashuris? ndaj t? af?rmit. b) MORALE.- Kurban do t? thot? dashuri e shprehur ndaj Zotit, dashuri e shprehur me kryerjen e urdh?rave t? tij. Kurbani ?sht? dashuri konkrete ndaj t? af?rmit - fije e art? q? i lidh t? gjitha aktet e devocionit (ibadetet), t? cilat ua p?rshkruajti Zoti musliman?ve. Nj?ra pa tjetr?n jan? me shum? t? meta dhe t? zbraz?ta. N? aspektin moral kurbani shum? vlen n? jet?n e mus-limanit. Ky akt devocioni te muslimani zhvillon ndjenj?n e solidaritetit, t? ngush?llimit me t? tjer?t, posa??risht me v?llezrit e varf?r musliman?, sepse n? sakrifikimin e nj?rit p?r tjetrin, q?ndron edhe mir?sia dhe shp?timi i shoq?ris? n? p?rgjith?si. N? aspektin moral, m?tej, kurbani b?n q? t? largohet nga shpirtrat e musliman?ve ndjenja e kopracis?, lakmis? dhe cil?sive t? tjera negative. FLIJIMI MATERIAL DHE PERSONAL T? parashtruarit e sakrificave ?sht?, e simbolizuar me therjen e kurbanit, jo ve? si legjitimacion i besimit dhe devocionit t? sinqert?, por edhe si ekspozim i gadishm?ris?, q? t'a sakrifikoj? jo vet?m pasurin? e vet, por n?se ka nevoj?, p?r dashurin? e Zotit dhe ngadh?njimin e realiteteve t? Tij sikur q? ishte rasti me Ibrahimin a.s., i cili ishte i gatsh?m ta flijoj? djalin e vet?m, Ismailin, p?r dashurin? e Zotit. Ai qe sprovim i robit t? devotsh?m t? Zotit, Ibrahimit a.s..Kur ai qe i gatsh?m t'a flijoj? at? me t? cilin nuk mund t? krahasohet asgj? n? k?t? bot?, at?her? Zoti i d?rgoi ndihm?. U shp?tuan edhe Ibrahimi edhe djali i tij Ismaili, i cili tregoi aq p?rult?si t? madhe ndaj babait dhe vullnetit t? Zotit, saq? rast i till? nuk mund t? gjendet as m? her?t as m? von?. Rezultati i sprovimit t? k?tij robi t? Zotit ?sht? d?shmia simbolike se vet?m n? sakrifica t? m?dha q?ndron edhe suksesi, ngadhenjimi i madh ndaj fuqive t? err?sir?s, mbi lig?sin? n? t? gjitha format e saj. N? k?t? edhe q?ndron dometh?nia m? e thell? dhe simbolike n? Islam. Muslimani i v?rtet? doemos t? jet? i till?. Atij as f?mija, as pasuria, e as jeta e vet nuk mund t'i jet? m? e dashur se Zoti dhe Vullneti i Tij. Vullneti i tij ?sht?, q? muslimani t? jetoj? sa p?r vete aq edhe p?r t? tjer?t, sipas parimit q? shpreh shpirtin e Islamit n? k?t? drejtim: "M? i miri ?sht? ai njeri, q? ?sht? m? i vlefsh?m p?r njer?zit". (Hadith) Historia e t? kaluar?s s? famshme t? shoq?ris? s? par? Islame ?sht? p?rplot shembuj flijimesh personale dhe materiale, si ai i Ibrahimit a.s. q? ishte i gatsh?m t? flijoj? p?r dashurin? e All-llahut. Ndaj edhe lul?zonte jeta si e individ?ve ashtu edhe e shoq?ris? n? ?do aspekt: politik, fetaro-moral, social-ekonomik, kulturor, etj. Prandaj musliman?t p?r nj? koh? t? shkurt?r krijuan nj? histori t? madhe dhe t? famshme. "FIDJE" Shum? parime fetaro-Islame, t?rheqin pas vetes edhe obligimin e sh?lbimit - "fidjes". Ato sh?lbime (gabime) m? shpesh jan? t? natyr?s social-ekonomike, si? edhe do t? shohim m? posht?. Sh?lbime t? tilla jan? lirimi i rob?rve, gj? q? ishte nj? mas? e madhe sociale n? koh?n e vet, ushqimi dhe mbathja e t? varf?rve dhe ngjash?m. Edhe kjo ?sht? karakteristik? p?r shpirtin Islam si doktrin? sociale. Nj? lloj i till? i sh?lbimit t? gabimeve ?sht? prishja e agj?rimit t? Ramazanit. Kjo q?ndron n? ate?: N?se nj? musliman (muslimane) aq ?sht? i plakur dhe i pafuqish?m sa q? agj?rimi v?rtet do ta d?mtonte, ai at?her? ?sht? i liruar nga agj?rimi. Mir?po, n?se ai ?sht? i pasur at?her? ai duhet q? p?r ?do dit? q? nuk e ka agj?ruar, t'i jap? ndonj? t? varf?ri nga dy racione buk? n? dit?, ose sadakai fitrin, - me fjal? t? tjera, 1.66 kg grur? ose kund?rvler?n e tij n? t? holla. Kjo ?sht? sikur q? tham? obligim i t? pasurve. Nd?rsa t? varf?rit p?r thyerjen e k?till? vet?m do t'i luten Zotit t? Lartmadh?ruar q? t'i fal?. II.OBLIGIMET SOCIALE T? ?DO MUSLIMANI N? k?to obligime bien: A.- Nd?shkim p?r thyerjen e disa parimeve - "kefareti", B.- L?mosha jo e obligueshme - sadaka, dhe C.- Vasijeti n? caqe b?mir?se - "vak?fi". A. ND?SHKIMET P?R SHKELJET E DISPOZITAVE - KEFARETET Jurisprudenca e sheriatit, si jurisprudenc? hyjnore, burimet kryesore t? s? cil?s jan? Kur'ani dhe Sunneti u p?rcakton musliman?ve obligime ose nd?shkime vullnetare t? vetvetes p?r gabimet, q? b?hen me thyerjen e parimeve t? ndryshme fetare. Ato jan? "kefaretet". T? gjith? k?to kefarete jan? obligime, p?rpos tjerave edhe t? natyr?s altruiste, meq? me to urdh?rohet shp?rndarja e pasuris? materiale n? dobi t? t? varf?rve. Muslimani i v?rtet?, q? t'i shp?laj? m?katet nga shpirti i vet, t? fituara me moskryerjen e ndonj? parimi fetar, moralisht ?sht? i obliguar q? t? sh?lbehet. P?rndryshe do t? p?rgjigjet dhe do t? nd?shkohet n? bot?n tjet?r - ahiret, ku nd?shkimet do t'i zgjasin aq sa do t'i p?rcaktoj? Zoti. Kefaretet jan? disa lloje: - Kefareti - haxhxh; - kefareti - savm; - kefareti - jemin; - kefareti - zihar dhe - kefareti - nedh?r. I. KEFARETI - HAXHXH. Ky ?sht? kompenzim (sh?lbim) p?r thyerjen e disa rregullave t? haxhxhit. Haxhxhiu, derisa i kryen p?rcaktimet e haxhxhit, ?sht? i detyruar t? kryej? disa obligime dhe ceremoni, ose nga disa duhet p?rmbajtur dhe t'i n?nshtrohet nj? regjimi t? posa??m, i cili dallohet nga e p?rditshmja, jeta e lir?. Ai duhet bile edhe ndryshe t? veshet, nuk mund t? mbaj? veshje t? qepura, porse duhet t? mbulohet me dy copa p?lhure. Nuk ka t? drejt? t? bart? k?sul?. Doemos t? jet? kok?shtruar, e n? k?mb? mund t? ket? vet?m nalle. Nuk mund t? ket? marr?dh?nie seksuale, s'ka t? drejt? t? vras? kafsh?, t? parfymoset, t? qethet, t? rruhet etj. N?se haxhxhiu nuk u p?rmbahet k?tyre parimeve, por e thyen ndonj? prej tyre, ?sht? i obliguar q? ndaj vetvetes t? aplikoj? nd?shkim vullnetar, kompenzim (sh?lbim) - kefaret, sipas r?nd?sis? s? shkeljes s? ligjit, q? p?rb?het n?: a).- therjen e kurbanit; b).- dh?nien e sadak?s (l?mosh?s); c).- kompensimi i vler?s s? kafsh?s s? gjuajtur, bim?s s? d?mtuar dhe ngjash?m dhe d).- agj?rim. N? fikh jan? parapar? dhe norm?suar deri n? detaje t? gjitha parimet dhe kefaretet. P?r ?do thyerje, pra, ?sht? i p?r-caktuar nd?shkim p?rgjegj?s ose kompenzim p?r m?katin e b?r?. Ashtu p.sh., n?se haxhxhiu e parfumos nj? pjes? t? trupit, doemos t? ther? nj? kurban dhe mishin t'ua ndaj? t? varf?rve. Gjithashtu, n?se haxhxhiu e mbulon kok?n gjat? t?r? dit?s i n?nshtrohet obligimit t? dh?nies s? sadak?s (l?mosh?s). Raste t? tilla q? haxhxhiu i'u n?nshtrohet "kefareteve" ka shum?. Nga e gjith? kjo del se tendenca e Ligjdh?n?sit ka qen? q? ana socialo-altruiste e haxhxhit ta arrij? kulminacionin, dhe q? musliman?t e varf?r ta shijojn? k?t? dhurat? t? haxhxhit. Si? shihet pra t? gjitha p?rcaktimet jan? t? natyr?s socialo -altruiste. E t?r? kjo shkon kah ajo q? gjendja ekonomike dhe standarti i jet?s s? musliman?ve t? varf?r t? ngritet. Kur merret parasysh se sa haxhxhinj vijn? nga t? gjitha an?t e bot?s, dhe se numri i madh i tyre do t? b?j? ndonj? gabim dhe do ta jap? kefaretin, e qart? ?sht? se sa e madhe ?sht? dobia p?r shtresat e varf?ra t? musliman?ve t? atjesh?m. K?tu duhet cekur edhe at? se, haxhxhiu fillon me dh?nien e sadakas? qysh kur niset nga sht?pia e vet. 2."KEFARETI - SAVM" - KOMPENZIM P?R PRISHJEN E AGJ?RIMIT N?se nj? musliman q? ?sht? i obliguar t? agj?roj?, me vet?dije apo po t? prish? agj?rimin, obligohet q? t'a aplikoj? kefareti - savmin - q? p?rb?het nga k?to "nd?shkime": a).- t? liruarit e ndonj? robi (r?nd?si historike); b).- t? agj?ruarit dy muaj rresht. N?se k?t? nuk ?sht? n? gjendje ta kryej? p?r shkaqe sh?ndet?sore, at?her?, c).- t? ushqyerit e 60 t? varf?rve, t? cil?ve do t'u jep nga dy racione, ose nj? t? varf?r ta ushqej? 60 dit?, duke i dh?n? nga dy racione buk? n? dit?. Kjo ?sht? ajo, pra, q? duhet b?r? ?do musliman me q?llim t? larjes s? m?kateve eventuale. 3."KEFARETI-JEMIN"- KOMPENZIM P?R THYERJEN E BETIMIT Edhe thyerja e betimit ?sht? e sanksionuar me kefaret. Ka tre lloje p?rbetimesh n? em?r t? Zotit, prandaj edhe sh?lbimet jan? t? ndryshme..K?to betime kan? em?rime t? ndryshme edhe at?: 1)- "GAMUS" - betim. Be e rrejshme e q?llimt?. Ky ?sht? nj? m?kat i madh, i madh sa q? me asgj? nuk mund t? kompenzohet. P?r k?t? gabim, e posa??risht n?se i ?sht? b?r? d?m nderit t? dikujt ose interesit t? ndonj? tjetrit, p?rbetuesi i till? patjet?r do ta vuaj? d?nimin n? jet?n e ardhshme. K?t? m?kat e sanksionojn? edhe ligjet e k?saj bote t? t? gjith? popujve. 2)- "LAGV". Ky ?sht? p?rbetim i rrejsh?m nga hutia (eror in personam aut rem). As ky p?rbetim nuk i n?nshtrohet kefaretit. Kund?rvajt?si mund t? jet? i gabuesh?m vet?m para Zotit, pra, edhe i d?nuar p?r nehat, me fjal? tjera, p?r at? pse nuk investon mundin q? ta verifikoj? vertet?sin? e asaj gj?je p?r t? cil?n betohet; dhe 3)-"MUN'AKIDE". Ky p?rbetim ?sht? nedh?r, p?r-betim n? em?r t? Zotit p?r ndonj? gj? q? ka t? b?j? me ardhm?rin?. Ky betim, af?r mendjes, nuk ka t? b?j? me pun?t q? njeriu ?sht? i obliguar t'i kryej?, sikur q? jan? kryerja e parimeve fetare, porse me ato t? cilat nuk ?sht? i obliguesh?m t'i kryej?. N? k?t? rast p?rbetuesi i n?nshtrohet kefaretit, q? p?rb?het nga: a). Lirimi i ndonj? robi, b). T? ushqyerit ose vesh?mbathja e 10 musliman?ve, n?se k?t? nuk mundet at?her?, c). Nga agj?rimi i pand?rprer? i tre dit?ve. 4."KEFARETI - DHIHAR" Ky ?sht? sh?lbim, t? cilin muslimani ?sht? i obliguar ta ktyej? n? rast se e krahason gruan e vet me n?n?n, me motr?n ose me ndonj? grua tjet?r me t? cil?n nuk ka t? drejt? t? martohet. (Tradit? e vjet?r arabe). Muslimanit t? till? nuk i lejohet (sipas rregullave t? sheriatit) q? t? takohet me gruan deri sa ta paguaj? "kefaretin", sikur te prishja e agj?rimit me q?llim dhe mosagj?rimi i paarsyetuar gjat? Ramazanit. 5.KEFARATI NEDH?R P?rputhet me kefaretin munakid, q? e cek?m m? par?. SADAKAJA, - L?MOSHA N? P?RGJITH?SI Nga ajo q? e shpjeguam m? sip?r, pam? se obligimet sociale-fetare t? musliman?ve - "ibadetet pron?sore" - jan? themelet an?sor? n? t? cilat ngritet nd?rtesa e dukshme e Islamit dhe fuqia ekonomike e shoq?ris? Islame. Pam? se q?llimi i t? gjith? k?tyre institucioneve ?sht? i shum?fisht?: ibadet Zotit dhe breng? p?r njer?zit, p?r individin dhe kushtet ekonomike n? t? cilat jeton, meq? nga individ?t formohet shoq?ria, pra dob?simi dhe r?nia e individ?ve sjell dashur padashur n? shkat?rrimin e shoq?ris?. Prandaj Zoti xh.sh. q? t? mos ndodhte kjo, menj?her? pas besimit (t? shprehur p?rmes kushteve themelore - sharte), e vendosi n? obligim sakrifikimin e pasuris? me q?llim t? shmangies s? mjerimit ekonomik t? individ?ve t? pafat, dhe p?r q?llime tjera b?mir?se. ?far? r?nd?sie Islami i jep faktorit ekonomik, ndihm?s nd?rmjet musliman?ve n? pasuri materiale dhe sakrifikimin e tyre n? q?llime b?mir?se si dhe p?r mir?sin? e gjith? shoq?ris?, m? s? miri shihet nga Libri i Zotit (Kur'ani) i cili fillon me fjal?t: "Elif, Lam?, Mim?. Ky ?sht? libri q? nuk ka dyshim n? te (sepse ?sht? prej All-llahut) ?sht? udh?zues p?r ata q? jan? t? devotsh?m. T? cil?t e besojn? t? fsheht?n, e kryejn? faljen (namazin) dhe prej asaj q? Ne u kemi dh?n?, ata japin (zeat?, sadaka etj.)" (El Bekare: 1-3) Sikur q? shohim nga k?to fjal? t? Zotit, menj?her? pas besimit n? "t? padukshmen" (Zotin, Dit?n e Gjykimit, etj.), ceket dh?nia, harxhimi i pasuris? p?r mir?vajtjen e shoq?ris?, pastaj q?llimi b?mir?s, q? dmth. se, shp?timi i individ?ve, besimtar?ve, q?ndron n? besimin e sinqert? t? restauruar me vepra t? mira t? shprehura p?rmes sakrificave materiale n? dobi t? t? varf?rve, n? dobi t? shoq?ris?. Ndaj nj?ra pa tjetr?n nuk mund t? jen? t? plota. K?t? e v?rtetojn? shum? ajete kur'anore dhe th?nie t? Muhammedit a.s. (hadithe): "Besimi dhe veprat e mira jan? si dy shok? t? pandar?. Nj?ri pa tjetrin nuk vlejn?." (Hadith). Besimi i sinqert? pra, edhe aplikimi i pes? obligimeve themelore fetare nga t? cilat disa jan? krejt?sisht e disa pjes?risht t? natyr?s sociale, ?sht? kusht q? nj? pjestar i Islamit t? jet? musliman i vertet?. Pra edhe p?rcaktime, t? cilat n? shikim t? par? nuk duken t? natyr?s sociale, e edukojn? besimtarin n? shpirtin social, ne shpirtin e solidaritetit dhe ngushellimit t? nj?rit ndaj tjetrit, v?llait ndaj v?llait dhe anasjelltas. Me q?llim t? mbrojtjes, sidomos t? progresit ekonomik dhe t? mir?q?nies s? shoq?ris? Islame, p?rpos obligimeve sociale (ibadeti malije), t? cilat i shqyrtuam lart?, Zoti xh.sh. na urdh?roi dhe na porositi edhe shum? masa t? cilat k?tu do t'i quajm? si altruiste (dashuri ndaj t? af?rmit). Ato jan?: a) Sadakat dhe l?moshat e joobligueshme t? p?rditshme; b) B?mir?sit? n? p?rgjith?si - ihsan; dhe c) Harxhimi i pasuris? n? caqe b?mir?sie - infak fi sebililah. K?to obligime t? muslimanit, p?r dallim nga ato t? lartp?rmendura, nuk jan? t? sanksionuara me sanksione juridike t? k?saj bote. Ato m? tep?r i jan? l?n? vet?dijes dhe bindjes fetare, t? sanksionuara me sanksione t? Zotit (shp?rblim n? k?t? bot? dhe nd?shkim n? ahiret), me t? cilat n?nkuptohet muslimani i v?rtet?, si besimtar i p?rbetuar, nuk do t? luaj? dhe nuk do t'i n?n?moj?, meq? veprimi i till? do t? thot? mosbesim. P?rkundrazi, ai do t'i shfryt?zonte t? gjitha mund?sit?, duke mos kursyer asgj?, q? edhe k?to obligime t'i kryej?, dhe ta meritoj? m?shir?n dhe dashamir?sin? e Tij, si m? e r?nd?sishmja dhe nga ana tjet?r, falenderimin e shoq?ris? si an?tar i vet?dijsh?m t? cilit nuk i ?sht? nj?lloj se a ?sht? shoq?ria e tij e fort? ose e dob?t. Prandaj muslimani duhet t? jap? sadaka me aq forc? dhe mund?si me t? cilat disponon. - SADAKAJA - L?MOSHA JO E OBLIGUESHME Sadaka ose l?mosha ?sht? aktivitet fetar social-altruist, obligim moral i besimtar?ve t? sinqert?, e cila n? dometh?nien e vet m? t? ngusht?, do t? thot? ndihmes? individ?ve t? varf?r materialisht, n? t? holla ose ndihmesa tjera materiale. Ky obligim del nga shum? ajete kur'anore, si p.sh.: "O ju q? besuat, para se t? vij? nj? dit? kur nuk do t? ket? as shitblerje as miq?si, e as nd?rmjet?sim, jepni nga ajo me ?ka ne u furnizuam" (El Bekare: 254) Kjo do t? thot? se vazhdimisht duhet ndar? sadakan? edhe at? sipas mund?sive materiale, sepse vdekja ?sht? m? af?r sesa areteri, si? thuhet n? Kur'an, q? t? mos befasoheni. N? k?t? moment mendonte edhe Muhammedi a.s. gj? q? shihet n? k?t? hadith: "I erdhi nj? njeri Muhammedit a.s. dhe e pyeti: -Cila l?mosh? ?sht? te Zoti m? e vlefshme? - T? jap?sh, deri sa je i sh?ndosh?, deri sa pasurin? e ke lakmi dhe gjakon pas saj, nd?rsa i frikohesh varf?ris?. At?her? jep e mos prit momentin, q? shpirti t? t? vij n? fyt e mandej me vasijet t'ua l?sh di?ka k?tij, di?ka atij, sepse ashtu-ashtu, gjith? ajo pasuri ytja u takon t? tjer?ve." Me nj? rast tjet?r Muhammedi a.s. thot?: "Dh?nia p?r sadaka e nj? dirhem deri sa njeriu ?sht? sh?ndosh? dhe i ri, ?sht? m? mir? se dh?nia e 100 dirhemave para vdekjes". Nuk ?sht? e tep?rt t? cekim edhe ndonj? ajet kuranor, sikur: "Besoni All-llahut dhe t? d?rguarit t? Tij dhe jepni nga ajo q? Ai b?ri trash?gues n? t?, se ata q? besuan prej jush dhan? p?r hir t? Zotit, ata kan? shp?rblim t? madh. (El Hadid?: 7) KUALITETI I L?MOSH?S Pra, ajo q? jepet si sadaka duhet t? jet? kualitative, bile edhe kuantitative (sipas sasis?) e vlefshme, q? marr?si i asaj sadakaje v?rtet? t? ket? dobi. Nuk mund t? jet? ndonj? hedhurin?, di?ka e pavlefshme, q? nuk paraqet ndonj? vler?. Ajo q? jepet, pra, doemos t? jet? di?ka q? e duam dhe nga e cila nuk mund t? ndahemi. At?her? arrihet dashuria e Zotit - caku i sadak?s. N?se jepet di?ka e pavlefshme, vall? ?sht? kryer sakrifikim a vep?r e mir?, a thua ai i pafati iu shmang fatkeq?sis?? A thua duhet nga ana e Zotit t? shp?rblehet ndonj? vep?r e till?? Shp?rblimi do t? arrij?, porse do t? varet nga sakrifikimi i kryer. Kur'ani k?t? e thekson duke ua t?rhequr v?rejtjen besimtar?ve n? m? shum? vende, sikur: Kurr? nuk do t? arrini sinqeritetin e plot? me besim (as k?n?q?sin? e lumtur n? xhennet) deri sa t? mos jepni m? t? dhembshmen (m? t? dashur?n) e pasuris? suaj. ?kado q? t? jepni (p?r Zotin) All-llahu at? e di. "O ju q? besuat, jepni nga m? e mira e asaj q? fituat dhe nga ajo q? u dham? prej tok?s, e mos nxitoni ta jepni at? m? t? pavlefshmen nga ajo, e q? ju nuk do ta pranonit at? p?r vete vet?m symbyllas. E dijeni se All-llahu s'ka nevoj? p?r ju, ?sht? i madh?ruar." (El Bekare: 267) Sadaka n? kuptimin e gjer? t? fjal?s do t? thot? dh?nia e ?far?doqoft? ndihme edhe at? n? ?far?do lloji qoft?, q? mund t'ia ofroj? njeriu njeriut sipas fjal?ve t? Muhammedit a.s.: "?'do musliman ?sht? i obliguar t? jap? sadaka. - N?se dikush nuk ?sht? n? gjendje? - pyet?n t? pranishmit. - Do t? punoj? dhe nga fitimi do t? jap? l?mosh? dhe k?shtu do t'i ndihmoj? shpirtit t? vet, - p?rgjigj Muhammedi a.s. - N?se edhe k?t? nuk mund ta b?j?? - pyet?n. - Ai, at?her? do ta k?shilloj? nevojtarin me ?'rast do t'i ndihmoj? t? dal? nga gj?ndja (e r?nd?). - N?se edhe k?t? nuk mundet? - pyet?n p?rs?ri. - At?her? do t? p?rmbahet nga veprimet e liga me q?llim q? t? tjer?ve t? mos u b?j? d?m. Edhe ajo i num?rohet sadaka". - p?rfundoi Muhammedi a.s. Nga ky hadith v?rejm? se me sadaka ?sht? i obliguar ?do musliman, pa marr? parasysh gjendjen ekonomike t? tij, aft?sit? fizike a intelektuale, sepse n?se dikush nuk ka pasuri, at?her? fjala e mir? e tij ose k?shilla, veprimi i bukur ndaj t? tjer?ve konsiderohet sadaka, si? konfirmon Muhammedi a.s. Por, t? rrall? jan? ata q? jan? aq t? varf?r, q? t? mos munden t? japin sadak? materiale. L?mosha nuk ?sht? e kufizuar n? p?rmasa ose vler?. Sadaka n? parim, duhet t? jet? e natyr?s materiale, n?se ndihma e till? i nevojitet dikujt. Muhammedi a.s. thot?: "Shp?toni nga zjarri i xhehenemit ashtu q? do t? jepni (n?se jo m? tep?r) bile nj? gjys?m hurme. N?se edhe at? nuk e ke at?her? edhe fjala e mir? ?sht? sadaka". Muhammedi a.s. gjithmon? i theksonte obligimet e musliman?ve t? mir?, q? t? japin l?mosh? n? ?far?dolloji: "Kush e vesh? nj? musliman t? varf?r, ai ?sht? n? mbrojtjen e Zotit, deri sa k?tij t'i mbes? edhe fija e fundit e asaj veshjeje." P?rd?llesa, dhembshuria, ngush?llimi dhe pjesmarrja n? fatkeq?sit? e t? gjor?ve ose t? pafat?ve, bile t? t? gjith? krijesave t? gjalla, jan? veti t? cilat rrept?sisht i urdh?ronte Muhammedi a.s.. Atyre q? nuk do t? silleshin k?shtu ndaj t? mjer?ve, Muhammedi a.s. ua t?rheq v?rejtjen me d?nimet e asaj bote. Prandaj ai gjithmon? fliste: "Kush nuk ?sht? i m?shirsh?m, at? edhe Zoti nuk do ta m?shiroj?". "M?shiruesit do t?i meshiroj? Gjithm?shiruesi. Prandaj b?huni t? m?shirsh?m ndaj gjith? asaj q? ?sht? n? tok?, edhe Zoti do t'ju m?shiroj?". Muhammedi a.s. vet? sh?rbente si shembull m? i mir? m?shirues dhe p?rd?llues ndaj nevojtar?ve n? p?rgjith?si. Ai n?n mbrojtje i merrte sidomos t? vejat me f?mij? t? vegj?l dhe jetim?t dhe urdh?ronte q? ashtu gjithmon? t? veprohet: "Nuk ?sht? prej nesh ai q? nuk ?sht? i m?shirsh?m ndaj vog?lush?ve tan?". "Un? dhe kujdestari i jetim?ve do t? jemi k?shtu n? xhennet", - dhe tregonte me gishtin tregues e gishtin e madh. "Betohem n? at? q? m? d?rgoi me t? V?rtet?n, All-llahu xh.sh. s'do t'a mundoj? n? bot?n tjet?r at? q? ka qen? i m?shirsh?m ndaj jetimit", mandej: "Sht?pi m? e mir? muslimane ?sht? ajo ku ka jetim dhe ku sillen mir? ndaj tij, nd?rsa m? e keqja ?sht? ajo ku ka ndonj? jetim dhe ku nuk sillen mir? me t?". "Kush e p?rk?dhel nj? jetim All-llahu xh.sh. do t'i shkruaj? aq sevape sa fije floke i ka n? kok?, pra kush i b?n mir? jetimit q? gjendet te ai, un? dhe ai n? bot?n tjet?r do t? jemi nj?ri pran? tjetrit". "Kush e th?rret jetimin n? ngr?nie dhe pije, Zoti xh.sh. do t'i mund?soj? q? n? xhennet t? ket? nj? pallat t? mrekulluesh?m, vet?m n?se nuk ka b?r? ndonj? gabim q? nuk falet". P?r njer?zit pa ndjenja, Muhammedi a.s. thot?: "V?rtet? m? t? larguar nga m?shira e Zotit jan? ata njer?z t? cil?t kan? zem?r t? fort? dhe t? pandjeshme". SI NDAHET SADAKAJA Kur ?sht? fjala p?r m?nyr?n e dh?nies s? sadak?s duhet p?rmendur, si? pam? m? par?, se ?sht? e porositur me Kur'an dhe sunnet q? sipas mund?sive, t? b?het fshehtas, sipas asaj: "?far? t? jap? e djathta t? mos e shoh? e majta", meq? nd?r t? varf?rit ka edhe njer?z t? turpsh?m dhe modest?, t? cil?t m? par? do t? vendosnin t? vdesin se sa ta shtrijn? dor?n p?r l?mosh?, sepse sipas Islamit t? lypurit ?sht? vep?r jo e lakmueshme andaj i varf?ri q? t? mos detyrohet t? shkoj? k?saj rruge, rrug?s s? n?n?mimit dhe sprovimit t? r?nd?, musliman?t e pasur jan? t? obliguar t'i gjejn? k?ta persona dhe t'u ofrojn? ndihm? materiale. N? Kur'anin Fam?lart? q?ndron: "N?se l?moshat i jepni haptazi, ajo ?sht? mir?, por n?se ato ua jepni t? varf?rve fshehurazi, ajo ?sht? edhe m? e mir? p?r ju dhe ai ua largon (me pun? t? mira) t? k?qijat. All-llahu ?sht? i njohur holl?sisht me veprat tuaja". (Bekare: 271) Gjithashtu ka shum? hadithe q? e porosisin dh?nien fshehtas t? l?mosh?s, dhe kjo m?nyr? ?sht? shum? her? bile edhe 70 her? m? e vlefshme se dh?nia e l?mosh?s publikisht. Kjo ngase, sadaka si shenj? e devocionit t? sinqert? (tetavvu), praktikohet ve?se p?r dashurin? e Zotit. Muhamme-di a.s. thot?: "Shtat? lloje njer?zish ka t? cil?t Zoti do t'i ruaj? n? hijen e vet at? dit?n, kur pos hijes s? tij tjet?r hije nuk do t? ket?, e ata jan?: njer?zit t? cil?t e japin sadak?n ashtu q? t? mos e dij? e majta ?far? jep e djathta..." Sadakan? e fsheht? edhe Isa a.s. e porosiste dhe i jepte p?rpar?si. (Ungjilli sipas Mateut - VI: 2-3). DOBIT? NGA SADAKAJA Pam? edhe m? par? se dobit? nga l?mosha jan? t? shumta dhe t? shumfishta. Frytin e dh?nie s? sadakas? dh?n?sit do ta mbledhin edhe n? k?t? bot? e sidomos n? Ahiret. Ata n? bot?n tjet?r do t? fitojn? pozita t? larta te Zoti xh.sh. Zoti do t'ua fal? shum? gabime dhe do t'u jap? dhunti m? t? bukura, si? q?ndron n? Kur'an (VIII: 3-4) por edhe n? shum? ajete tjera. Prandaj edhe i porosiste Muhammedi a.s. musliman?t n? dh?nien e l?mosh?s, pa marr? parasysh gjendjen finasiare. Atyre, q? nuk e n?n?mojn? k?t? obligim, ai u premtoi shef'atin e vet: "Kush ia kryen ndonj? nevoj? v?llait t? vet musliman, un? n? dit?n e Gjykimit do t? q?ndroj pran? peshoj?s s? tij, n?se i r?ndojn? veprat e mira do t? jet? mir?, p?rkundrazi, n?se i r?ndojn? veprat e k?qija un? do t? lutem p?r t? te Zoti". Ai gjithashtu ka th?n?: "?'do gj? ka ?el?s, e ?el?si i xhennetit ?sht? dashuria ndaj nevojtar?ve dhe t? varf?rve"; "Shumone b?mir?sin? ndaj t? varf?rve dhe meritonie mbrojtjen e tyre, sepse atyre do t'u takoj? pushteti". - ?far? pushteti do t? jet?? - pyet?n. - N? dit?n e Gjykimit do t'u thuhet: "Shikoni ata q? ju ushqyen, q? ju dhan? uj? dhe ju mbathnin (n? jet?n e k?saj bote), merrni p?r dore dhe shtyni n? Xhennet". Si? v?rejm? nga hadithet e siperp?rmendura, Muham-medi a.s. (dhe Kur'ani) dometh?nien e jet?s njer?zore n? tok? e sh?noi n? altruizmin sa m? t? gjer? n? tok? (dashuri konkrete ndaj t? af?rmit). Ai k?t? e vertetoi gjat? t?r? jet?s s? vet me veprat e tij. Madje edhe para vdekjes s? vet porositi, q? pas vdekjes n?se i mbetet di?ka, t'u jepet t? varf?rve si l?mosh?: "Ne pejgamber?t nuk trash?gohemi. ?do gj? q? mbetet pas nesh ?sht? l?mosh?". Bile edhe Imam Gazaliu, n? baz? t? ajeteve kur'anore dhe th?nieve t? Muhammedit a.s., e rezymoi dobin? e sadakas? n? dhjet? pika: E para. Me dh?nien e sadakas? pastrohet pasuria e fituar n? m?nyr? t? palejueshme, sipas fjal?ve t? Muhammedit a.s.: "Or tregtar, tregtin? e shkat?rrojn?: betimi i rrejsh?m, spekulimi (dhe ngjash?m), andaj largojeni (m?katin) me sadaka"; E dyta. Sadakaja i shp?rlan? pronar?t nga m?katet sipas fjal?ve t? Kur'anit (Zotit): "Merr? nga t? pasurit sadak?n n? dobi t? t? varf?rve, q? t'i fisnik?rosh dhe t'i pastrosh nga m?katet"! E treta. Me sadakan? largohen s?mundjet dhe fat'keq?sit? e tjera. Muhammedi a.s. ka th?n?: "Sadakaja i mbyll 70 dyer nga lig?sia", dhe "Sh?rohuni me sadak?"!; E kat?rta. Me ndihm?n e sadakas? shtyhet g?zimi dhe k?naq?sia te t? varf?rit, e ta g?zosh besimtarin ?sht? vep?r m? e mir?, si? thot? Muhammedi a.s.: "Kusht p?r faljen e Zotit ?sht? t? g?zuarit e zemr?s s? muslimanit, t? ushqyerit dhe leht?simi i nevojave t? tij; E pesta. Me dh?nien e sadakas? shtohet pasuria dhe me m?shir?n e Zotit b?het e bekuar si? konfirmon Kur'ani: "Gjith?ka q? harxhoni si l?mosh?, Ai (Zoti) shumfish do t'ua kompensoj?", nd?rsa Muhammedi a.s. thot?: "Asnj? dit? nuk agon e t? mos zbresin dy engj?j nga t? cil?t nj?ri lut? Zotin: - Zot, dhuroi dor?dh?n?sit m?shir?n T?nde - nd?rsa tjetri: - Zot, shkat?rroje kopracin!" Muhammedi a.s. gjithashtu, thoshte: "Robi i Zotit asgj? nuk do t? harxhoj? nga pasuria e vet si sadaka , e q? Zoti t? mos ia zbukuroj? pjes?n e mbetur me kompensimin e vet (bereqetin)"; E gjashta. Sadakaja e ruan pasurin? nga fatkeq?sit? dhe nga rastet e padurueshme. Muhammedi a.s. thot?: "Ruajeni pasurin? tuaj p?rmes sadakas?, nd?rsa fatkeq?sit? d?boni me lutje (dua)"; E shtata. Sadakaja n? dit?n e gjykimit do t'i b?j? hije (dh?n?sit) dhe do ta mbroj? nga ashp?rsia e zjarrit t? xhehnemit. Muhammedi a.s. thot?: "?do njeri (q? ka dh?n? sadaka) do t? jet? n?n hijen e sadakas? (n? dit?n e Gjykimit) deri sa t? mbaroj? gjykimi i njer?zve"; E teta. N? sadaka ?sht? k?naq?sia e Zotit, sepse Zoti xh.sh. n? Kur'an thot?: "Dhe flijoni pasurin? tuaj n? rrug? t? Zotit! Mos u b?ni koprac? q? veten ta shkat?rroni! B?ni vepra t? mira sepse Zoti xh.sh. i do b?mir?sit! Flijoni vet?m p?r ta fituar m?shir?n e Zotit!"; E n?nta. Sadakaja e d?shp?ron shejtanin - armikun e vertet? t? njeriut, sepse n? Kur'anin Fam?lart? q?ndron: "Shejtani ju frik?son me varf?ri, ju urdh?ron n? vepra t? turpshme e n? m?kate"; dhe E dhjeta. Me dh?nien e sadakas? imitohen pejgam-ber?t e Zotit dhe praktikohet sunneti i tyre (rruga jet?sore dhe ibadetet). PRAKTIKA E PEJGAMBERIT T? ZOTIT M?nyra e jet?s, e veprave t? pejgamber?ve tan? dhe pejgamberit t? fundit t? Zotit, Muhammedit a.s., musliman?ve u sh?rbejn? si shembull si n? aktet fetare ashtu edhe n? mani-festimet tjera jet?sore. K?t? edhe Kur'ani (a.sh.) e cek: ?Ju e kishit shembullin m? t? lart? n? t? D?rguarin e All-llahut, kuptohet, ai q? shpreson n? shp?rblimin e All-llahut n? bot?n tjet?r, ai q? at? shpres? e shoq?ron duke e p?rmendur shum? shpesh All-llahun?. (El Ahzab: 21) Muhammedi a.s. si? kemi cekur edhe m? par?, r?nd?-sin? e Islamit : b?rjen e veprave t? mira, pas "vahdanijetit" t? past?rt monoteist, - e theksoi dhe e v?rtetoi n? jet?n e vet p?rmes veprave dhe fjal?ve. K?t? ai e tregonte si kusht p?r fat t? mir? n? t? dy jet?rat, si kusht q? nj? njeri t? jet? musliman i v?rtet?. Biograf?t e tij thon? se asnj? i varf?r nuk i ?sht? drejtuar dhe t? jet? kthyer duarthat?. Fjal?t e veta: "Sikur t? kisha nj? grumbull ari sa mali Uhud, do ta shp?rndaja dit? e nat?", - Muhammedi a.s. i sendertoi me veprat e veta dhe la shembull m? t? mir? se si duhet flijuar p?r standartin jet?sor m? t? lart? t? t? varf?rve, p?r fatin e t? tjer?ve, p?r dobin? e gjithanshme t? shoq?ris? dhe ashtu t'a arrij? fatin e dyfisht?. Ai gjithmon? fliste dhe me vepra e vertetonte, se vet?m n? fat dhe k?naq?si q?ndron fati i shoq?ris? dhe se duhet tentuar t? jap?sh gjith?ka, q? ky cak p?rfundimtar t? arrihet. Ai edhe pse si Pejgamber i Zotit e ka t? siguruar pozit?n m? t? lart? te Zoti, ai prap? se prap? t?r? jet?n u mundua q? edhe n? k?t? m?nyr? t? afrohet sa m? shum? kah Zoti. Ajo l?mosh? do ta takoj? besimtarin n? jet?n tjet?r dhe ve?se ajo do t'i jet? dobi e p?rhershme. K?tu ?sht? kushti i fatit t? dyfisht? t? njeriut dhe njer?zimit n? p?rgjith?si. Pik?pamje t? till?, duhet pasur ndaj jet?s n? tok?. Kuptim t? till? shohim edhe nga k?to fjal? t? pavdekshme t? Muhammedit a.s.: Transmeton H.Aisheja (bashk?shortja e Muhammedit a.s.) se me urdh?r t? Muhammedit a.s. kan? ther? nj? dele dhe pjes?n m? t? madhe t? mishit ua kan? ndar? t? varf?rve. Muhammedi a.s. pyeti: - Aishe, ?far? ka mbetur nga delja? - Ka mbetur vet?m kjo shpatull, - u p?rgjigj ajo. - Paska mbetur i t?ri pos asaj shpatulle, - tha Muha-medi a.s.. Me k?t? hadith theksohet se Muhammedi a.s. e konsi-deronte t? veten vet?m at? q? e kishte shp?rndar? n? em?r t? sadakas? nga ajo dele. K?t? e shohim edhe nga ky hadithi sherif: Muhammedi a.s. i pyeti as'hab?t (shok?t): - Kujt i ?sht? pasuria e trash?gimtarit m? e dashur se e vetes? - Nuk ka nd?rmjet nesh t? till?, u p?rgjigj?n ata. Ai mandej u tha: - Pasuria e tij ?sht? ajo q? d?rgohet para vetes (q? u ka dh?n? t? varf?rve dhe ka shp?rndar? n? jet?n e vet me q?llim b?mir?sie), e pasuri e trash?gimtarit ?sht? ajo q? lihet pas vetes". Ja si ishte jeta, pun?t dhe fjal?t e Muhammedit a.s. sipas fjal?ve kur'anore, duhet t'u sh?rbej? si shembull pasardh?sve t? vet, pra n?se d?shirojm? t? jemi musliman? t? v?rtet? duhet q? sipas tyre t? punojm?. B?MIR?SIT? N? P?RGJITH?SI (IHSAN, HASENAT) B?mir?sia n? p?rgjith?si ka kuptimin e gjer? t? l?mosh?s. M? termin "b?mir?si" n?nkuptohet jo vet?m ndihma materiale nevojtar?ve - sadakaja, por edhe ?do b?mir?si ndonj? individi tjet?r ose shoq?rie, edhe at? n? ?far?do lloji qoft?. Ajo ?sht? edhe l?mosh? (sadaka) edhe merhamet, nj?koh?sisht, dhe ngush?llim me t? tjer?t (solidaritet) dhe nd?rdije e zhvilluar socialo-shoq?rore e vertetuar me vepra. K?t? lloj sadakaje Muhammedi a.s. e definoi shkurt dhe n? m?nyr? lakonike: "?do b?mir?si ?sht? sadaka". N? nj? hadith tjet?r, q? gjithashtu mund ta marrim si definicion, thot?: "Imani ndahet n? shtat?dhjet? e disa pjes?. M? i larti ?sht? "La ilahe ilellah", e m? i vogli ?sht? largimi nga rruga i ndonj? gj?je q? u pengon kalimtar?ve". Kush e beson Zotin dhe n? at? q? ia shpalli Muham-medit a.s. (Kur'anin), doemos dhe pashmangsh?m do t? b?j? vepra t? mira. Pra, edhe veprat e mira jan? t? llojllojshme. Ato k?rkohen nga ?do njeri, nga ?do musliman sipas aft?sive dhe mund?sive materiale, madje n?se nuk mundet t? b?j? asgj? p?r t? mir?n e t? tjer?ve s? paku le ta largoj? nga rruga at? q? u pengon kalimtar?ve. Sa m? e madhe q? ?sht? aft?sia e njer?zve (fizike, intelektuale, shkencore, poseduese, etj.), aq m? tep?r jan? t? obliguar p?r t'u b?r? mir? atyre q? u nevojitet ndihma dhe aty ku k?rkohet m? tep?r ndihma e tyre. Islami, si? pam?, na m?son se feja pa vepra t? mira ?sht? e dob?t, n?se jo edhe e vdekur. Prandaj, n?se dikush nuk mundet t? b?j? ndonj? mir?si t? madhe, at?her? veprimi i mir? dhe fjala e bukur le t? rrjedhin nga goja e tij, sepse edhe fjala e bukur ?sht? sadaka. K?t? fakt Muhammedi a.s. qart? e thekson: "Feja ?sht? njohje n? zem?r, deklarim me gjuh? dhe v?rtetim me vepra". Ose: "Feja - imani - nuk mb?shtetet n? aspirata t? zhve-shura (bittemenna) dhe izolim (pasivitet - bittehalla). imani ?sht? njohje e p?rforcuar n? zem?r dhe e vertetuar me vepra". Apo: "Zoti xh.sh. s'do ta pranoj? fen? e zhveshur t? njeriut pa vepra t? mira, e as k?ta pa besim t? sinqert? dhe t? bindsh?m". Nga hadithet e lartp?rmendura qart? shihet se feja pa vepra t? mira nuk ?sht? e vlefshme, ose fundja, ?sht? shum? e dob?t dhe si e till? e pamjaftueshme p?r shp?tim dhe fat t? plot? t? njer?zis? n? t? dy jetrat. Si? shohim, k?to th?nie t? qarta t? Muhammedit a.s. si njoh?s m? i mir? i misionit hyjnor, jan? urdh?ra t? Zotit, t? theksuara aq kategorisht sa q? nuk u nevojitet koment. Ky q?ndrim konfirmohet edhe n? Kur'an. P?r shembull do t'i citojm? vet?m disa ajete: "E, p?rg?zoi ata q? besuan dhe b?n? vepra t? mira, se ata do t? jen? n? xhennet n? t? cilin rrjedhin lumenj..." (El Bekare: 25) "Nuk ?sht? ashtu (si? thon? ata), por ai q? i ?sht? dor?zuar All-llahut dhe ?sht? b?mir?s, ai e ka shp?rblimin e vet t? Zoti i tij, p?r at? nuk ka frik?, as nuk kan? pse t? m?rziten." (El Bekare: 112) "Secili (popull) n? nj? an?, t? cil?s ai i kthehet, ju shpejtonin n?n pun?t e mbara, kudo q? t? jeni All-llahu ka p?r t'ju tubuar t? gjith?ve, All-llahu ka fuqi p?r ?do send". (El Bekare: 148) "Nuk ka dyshim se ata q? besuan dhe b?n? vepra t? mira, kan? shp?rblim t? p?rhersh?m". (Fussilet: 8) "Nd?rsa ata q? besuan dhe b?n? vepra t? mira, t? till?t jan? krijesa m? t? dobishme. Shp?rblim p?r ta te Zoti i tyre jan?: vendet n? xhennet n?p?r t? cil?t burojn? lumenj, e aty jan? p?rgjithmon?. All-llahu ?sht? i k?naqur ndaj tyre, e edhe ata t? k?naqur prej tij. E nj?jt? p?r at? q? i ka patur dron? Zotit t? vet." (El Bekare: 7-8) Dashuria ndaj Zotit ?sht? kusht i shp?timit t? besimtarit. Por, Zoti xh.sh. d?shiron q? besimtari k?t? dashuri ndaj tij t'a shpreh? p?rmes dashuris? ndaj t? af?rm?ve, nevojtar?ve dhe t? paaft?ve. N? Kur'an q?ndron: "Nga zemrat e tyre kemi hequr ( kemi zhdukur) ?do gj? q? ishte krijuar nga zilia (nga urrejtja),jan? n? xhennet, ku rrjedhin lumenj e ata thon?: Falenderojm? All-llahun q? na udh?zoi p?r k?t? (p?r iman, p?r pun? t? mira, na hoq zilin?, na futi n? xhennet). Po sikur t? mos na drejtonte All-llahu, ne nuk do t? dinim t? udh?zohemi. V?rtet, t? D?rguarit e Zotit na e than? t? v?rtet?n. Dhe ne i besuam! E atyre u drejtohet thirrje: Ky ?sht? xhenneti, iu dha juve p?r at? q? vepruat". (El - A'raf?: 43). K?to pak ajete kur'anore jan? vet?m nj? pik? uj? nga deti i madh i q?ndrimeve t? k?tilla kur'anore: urdh?ra dhe porosi, t? cilat tregojn? lidhjen e ngusht? t? fes? me veprat e mira si kusht i fatit t? gjithansh?m. Veprat e mira rrjedhin nga besimi i sinqert?. Ato jan? legjitimacion dhe manifestim i jet?s s? brendshme t? njeriut, t? shpirtit dhe zemr?s s? tij si qendra t? besimit. Feja dhe veprat e mira! Ato jan? dy shtylla dhe bart?s t? nd?rtes?s s? mrekullueshme Islame. Ithtar?t e shum? feve, gjat? kryerjes s? ceremonive fetare: lutjeve dhe ngjash?m, kthehen kah lindja ose per?ndimi dhe konsiderojn? se veprimi i till? ?sht? gjith?ka duhet kryer para Zotit dhe p?r t?. Zoti xh.sh. n? fjal?n e fundit - porosin? p?r njer?zimin (Kur'an) cek se devocioni nuk p?rq?ndrohet vet?mse n? t?. Thekson se kuptimi i till? i devocionit ?sht? gj? e gabuar, sepse devocioni i v?rtet? doemos ta udh?zoj? njeriun kah caqet e lart?suara: q? nga njeriu t? b?j? m? tep?r krijes? morale dhe sociale, q? n? vete i bashkon t? gjitha vler?simet, duke tentuar nj?koh?sisht, kah caku m? i lart? - Zoti dhe m?shira e Tij. K?t? e thekson edhe Kur'ani. (Bekare: 177). Muhammedi a.s. thot?: "T? shkaktuarit e buz?qeshjes n? fytyr?n e v?llaut ?sht? sadaka, t? urdh?rosh ose t? udh?zosh n? t? mir? ?sht? sadaka, t? ndalosh lig?sin? dhe f?lliq?sirat e tjera ?sht? sadaka, t'i udh?zosh t? tjer?t n? rrug? t? drejt?, t'i ndalosh ose t'i rikthesh nga rruga e devijuar, ?sht? sadaka, ta ndihmosh njeriun kur ka nevoj? dhe ta shpetosh nga lig?sit?, ?sht? sadaka, ta largosh gurin, gj?mbin, kosk?n dhe ngjash?m nga rruga ku kalon bota, ?sht? sadaka, ta ndihmosh t? dobtin n? mbushjen e en?s me uj? ?sht? sadaka". Ib?n Omeri r.a., transmeton: - "Erdhi nj? njeri dhe e pyeti Muhammedin a.s.: - I d?rguar i Zotit, cili njeri ?sht? te Zoti m? i dashur? - M? i dashur te Zoti ?sht? ai njeri nga i cili m? shum? dobi kan? njer?zia, e vep?r m? e mir? ?sht? t? g?zuarit e zemr?s s? nj? muslimani, duke ia zbutur ndonj? nevoj?, si p.sh., t'ia paguash borxhin, t'i jap?sh ushqim etj. T'i ndihmosh v?llait n? plot?simin e ndonj? nevoje t? tij ?sht? m? e dashur te un? dhe te Zoti se sa t? mbyllesh n? itikaf n? k?t? xhami". "Zoti xh.sh. tha: - Un? jam Zot. Krijova t? mir?n dhe t? k?qen dhe u dhash? forc? individ?ve q? t'i kryejn?. I lumi ai t? cilit ia kam dh?n? ?elsat e mir?sis? dhe q? i kryen me nder, e i mjeri ai t? cilit ia kam dh?n? ?elsat e lig?sis? dhe ashtu vepron". "?do b?mir?si ?sht? sadaka. Edhe ai i cili e udh?-zon tjetrin n? kryerjen e veprave t? mira ka shp?rblim sikur ai q? i kryen, e zoti e do ndihmes?n e martirit (d?shmorit)". Edhe shum? hadithe mund t? num?rohen. Por, edhe nga k?to hadithe t? cituara shihet shpirti dhe drejtimi i b?mir?sis? Islame dhe rruga kah duhet shkuar musliman?t. HARXHIMI I PASURIS? P?R Q?LLIME B?MIR?SE (INFAKUN FI SEBILILAH) Ky ?sht? termi m? i gjer? i sadakas?. Ky grup e p?rfshin? edhe sadakan? p?r t? cil?n u bisedua m? lart. Mir?po, kjo sadaka shkon edhe m? tej, ky lloj i sadakas? ka q?llim dhe pretendim m? t? gjer?. Q?llimi i saj ?sht? mir?q?nia e p?rgjithshme e shoq?ris? Islame, me fjal? t? tjera, ofrimin e ndihm?s individ?ve n? zbutjen e nevojave momentale. P?r k?t? shkak n? burimet Islame mori emrin "infakun fi sebililah" (harxhimi n? rrug? t? Zotit). N?n k?t? term n?nkuptohet jo vet?m b?mir?si ndaj individ?ve, por edhe ndaj shoq?ris?. Ky sakrifikim manifestohet p?rmes harxhimit t? pasuris? n? dobi t? shoqeris?, edhe at? n? dobi permanente, me fjal? t? tjera, n? ngritjen e standartit jet?sor. Ky ?sht? q?llimi dhe tendenca e v?rtet?. N? k?t? lloj sadakaje bie ?do kontribut i individ?ve n? ngritjen jo vet?m t? shkall?s ekonomike, por edhe kulturo-arsimore, fetaro-morale etj., si p?r shembull, shkrimi i veprave q? do t'u sh?rbejn? njer?zimit, ngritjen e instituteve p?r mir?q?nien e shoq?ris?. Ky lloj i aktivitetit social-altruist, sipas fjal?ve t? Muhammedit a.s. em?rohet si permanent, sadaka e pashter-shme - sadakai-xharijje, - nga e cila sevapet i rrjedhin gjith-mon? atij q? e kryen. Kjo n?nkuptohet nga ky hadith t? cilin e transmeton Ebu Hurejre, sipas t? cilit Muhammedi a.s. ka th?n?: - ?Me vdekjen e njeriut nd?rpriten sevapet pos n? tre raste: n? rast se pas vetes l? sadak? t? p?rhershme, vep?r shkencore e cila do t'u sh?rbej? njer?zve dhe f?mija i mir? i cili do t'i lutet Zotit xh.sh. p?r m?shir?n e shpirtit tuaj". Me fjal?n "sadaka e p?rhershme" (sadakai-xharijje), nga hadithi i lartp?rmendur n?nkuptohen objektet: nd?rtesat dhe institucionet me vler? t? p?rhershme, me t? cilat do t? sh?rbehet shoq?ria, n? k?t? sadak? numrohen edhe t? hollat q? i japin individ?t p?r k?to q?llime; p.sh., p?r ngritjen e medreseve, xhamiave, urave, uj?sjell?sve, krojeve, rrug?ve, p?r shtypjen e ndonj? libri t? dobish?m, etj.. "Sadakai xharijjen" Muhammedi a.s. e sqaroi me shembuj n? k?to hadithe: "N? shat? raste sevapet i rrjedhin njeriut edhe pas vdekjes: 1.- n? qoft? se m?son ndonj? shkenc? (nga e cila dobi do ken? edhe t? tjer?t), 2.- n?se nd?rton ndonj? krua ose 3.- pus t? ujit t? pijsh?m, 4.- mbjell ndonj? pem?, 5.- nd?rton ndonj? xhami, 6.- n?se l? pas vetes ndonj? mus'haf ose ndonj? lib?r tjet?r me vler?, me t? cilin do t? sh?rbehen trash?gimtar?t ose t? tjer?t, dhe 7.- n?se l? pas vetes f?mij? t? mir? dhe t? edukuar, t? cil?t do ta lusin Zotin p?r ta m?shiruar prindin. M?tej ka edhe hadithe t? cilat cekin strehimoret p?r t? varf?rit, musafirhane, etj. Sikur q? shohim nga hadithet e sip?rp?rmendura, ky lloj i veprave socialo-altruiste nuk ?sht? ve?se ndihmes? ndaj t? varf?rve, por para s? gjithash, nd?rtim i objekteve dhe institucioneve me dobi dhe dometh?nie t? p?rhershme, t? dobishme p?r shoq?rin? Islame, p?r shoq?rin? n? t? cil?n jetohet, sikur q? jan?: a) institucione sociale: jetimore, imarete (kuzhina pa pages?), shoqata humanitare, etj.. b) institucione fetare: xhamia, medrese, etj. d) institucione sh?ndet?sore: spitale, etj., e) Objekte urbane t? dobishme p?r shoq?rin?: kroje, puse, ura, kopshte pem?sh rreth rrug?s me t? cilat do t? sh?rbehen kalimtar?t, etj., f) Pasurit? e tundshme dhe t? patundshme p?r mir?mbajtjen e institucioneve t? sip?rp?rmendura. Besimtar?t t? cil?t nuk e kursejn? pasurin? p?r caqe t? k?tilla, v?rtet?, jan? besimtar? t? v?rtet? dhe t? respektuar. Ata k?t? e kryejn?, pik? s? pari, n? em?r t? Zotit dhe p?r dashurin? e tij, sepse kjo k?rkohet prej tyre, andaj edhe s'do t? mbetet borxh. (XXXIV: 39) E Muhammedi a.s. n? nj? hadith kudsi thot?: "All-llahu xh.sh. thot?: - Robi im harxho (n? caqe b?mir?se), edhe un? do t? harxhoj p?r ty (do t? shp?rblej me shp?rblime t? pamas?shme)". K?so besimtar?sh, k?so b?mir?sish, t? cil?t nga besimi i fort? (Kur'an II: 265) harxhojn? dhe ndajn? nga pasuria e tyre n? dobi t? t? tjer?ve, n? dobi t? shoq?ris?, jan? ata q? asgj? nuk kursejn? p?r hir t? All-llahut dhe vullnetin e Tij. Pasuria, f?mij?t, por edhe jeta personale p?r ata nuk do t? thot? asgj? kur ?sht? n? pyetje urdh?ri i Tij. Ata e din? se Zoti gjith? at? e jep dhe se n? mas? shum? m? t? madhe do ta kompensoj? n?se e harxhojm? n? rrug? t? Zotit "fi sebililahi", dhe p?r vullnetin e Tij "merdatilahi". N? k?t? aspekt edhe Muhammedi a.s. ka th?n?: ?All-llahu xh.sh. thot?: -"Un? jam pran? robit tim kurdo q? ai mendon p?r Mua. Un? jam me t?. N?se ai m? afrohet p?r nj? p?ll?mb?, Un? i afrohem p?r nj? krah, n?se ai Mua m? afrohet p?r nj? krah, Un? i afrohem p?r nj? hap, e n?se m? afrohet duke ecur, Un? i afrohem duke vrapuar". Besimtar?t e till? e meritojn? m?shir?n e Zotit dhe ata do t? fitojn?. Sepse, flijimet e tyre p?r shoq?rin? sjellin fryte t? shum?fishta, prandaj edhe do t? shp?rblehen shum?fish n? t? dy jet?rat. K?t? realitet Zoti xh.sh. e verteton n? nj? num?r t? madh ajetesh n? Kur'anin Fam?lart?, dhe b?mir?sve t? k?till? u premton se edhe n? k?t? jet? do t? p?rjetojn? begati t? m?dha p?r shkak vepr?s fisnike. Gjithashtu, ata nuk do ta v?rejn? (mang?sin?) kur t? dh?nurit (harxhimi) i tyre do t? sjell? fryte p?r 700 her? por edhe dyfish m? shum?. K?t? e v?rteton edhe kjo fjal? e All-llahut xh.sh.: ?Shembulli i pasuris? s? atyre q? japin n? rrug?n e All-llahut, ?sht? si i nj? kokrre q? i mbijn? shtat? kallinj, e n? secilin kalli nj?qind kokrra. All-llahu ia shum?fishon shp?rblimin atij q? d?shiron, All-llahu ?sht? bujar i madh, i di q?llimet?. (Bekare: 261) Sikur t? mos kishte asnj? urdh?r dhe ajet tjet?r p?r harxhimin e pasuris? n? caqe b?mir?se (fi sebililahi) do t? mjaftonte vet?m ky, q? madje, edhe m? skeptikun do ta bind? se ?far? b?mir?sie b?n p?r vete dhe p?r shoq?rin?. P?r k?t? shembull m? t? mir? kemi nga parardh?sit tan?, t? cil?t pas vetes lan? objekte t? panum?rta me vler? t? madhe p?r shoq?rin?. Po, a thua a qen? n? humbje, kur aq shum? flijonin n? em?r t? Zotit xh.sh.? A nuk e arrit?n cakun e dyfisht?: e g?zuan veten, shoq?rin? e vet dhe pasardh?sit e tyre dhe fituan vendbanim n? xhennetet e p?rhershme? Dhe gjith? k?t? e b?nin p?r Zotin dhe plot?simin e vullnetit t? Tij. Pra, kush i sh?rben Zotit dhe i kryen urdh?rat e Tij, ai tenton q? ta fitoj? dashurin? e Tij. Ai i sh?rben vetes e jo Zotit, meq? n? shum? vende n? Kur'an p?rmendet se Zotit asgj? nuk i nevojitet (Ve huve ganijjun hamid"), dhe gjith? ?ka urdh?roi e b?ri p?r dobin? e shum?fisht? p?r krijesat e tij m? t? dashura. T? gjith? pejgamber?t e Zotit i shpallin k?to urdh?ra socialo-altruiste t? Zotit xh.sh. K?tu do t? p?rmendim vet?m nj? urdh?r t? Is?s a.s.: "At? q? e jep - ytja ?sht?, at? q? mban - e huaja ?sht?". Kjo n? shikim t? par? duket kund?rth?n?se, por n? realitet, k?shtu ?sht? kur njeriu mendon p?r pasojat (rezultatet) e sakrifikimit. A thua humb di?ka njeriu n?se merr nga vetja dhe u jep t? tjer?ve duke kontribuar n? ngritjen e standartit m? t? lart? ekonomik dhe fetaro moral?! Besimtari i bindsh?m e di se nuk ?sht? n? humbje, sepse e di se Zoti do ta shp?rblej? n? t? dy botrat. K?t? ?do njeri i men?ur dhe i kuptuesh?m e sheh dhe e kupton. Nd?rsa n?se nj? njeri ?sht? koprac, ndoshta vet? do t? ?oj? nj? jet? luksoze por ai harron se nuk do ta merr pasurin? me vete. Vdekja do t'ja rr?mbej? nga duart dhe ndoshta do t'ja jap? dikujt i cili do ta shkat?rroj? n? rrug?t satanike. N? k?t? aludon Muhammedi a.s. n? th?nien e tij: "Kur vdes njeriu, deri n? varr e p?rcjellin tre gj?ra: familja, pasuria dhe pun?t e tij. Dy t? parat kthehen prap?, nd?rsa me t? mbeten vet?m pun?t e tij". - A thua nuk ?sht? n? humbje njeriu i cili nuk e shfryt?zoi n? koh?n e duhur pasurin? e tij n? caqe b?mir?sie dhe n? l?mosha t? tjera? K?t? e hetuan t? men?urit e t? gjitha koh?rave, bile edhe idhujtar?t. K?sisoj nj?ri nga ata, (romaku Seneka) ka th?n?: "N?se njeriu mendon ve?se p?r vete dhe n? gjith?ka k?rkon dobi p?r vete, nuk mund t? jet? i g?zuar. N?se, me t? vertet? do t? jetosh, jeto p?r t? tjer?t!". Jet? e vertet? e njeriut ?sht? ajo jet? q? e ka aritur q?llimin, jeta e cila kaloi n? ngush?llim me nevojtar?t dhe t? varf?rit, duke u ndihmuar me at? q? u nevojitet, e posa??risht me flijime personale. Nga ekspozimet e deritashme pam? se k?saj i jepet r?nd?si e madhe n? burimet e Islamit. Dhe vertet?, dometh?nia e k?tyre p?rcaktimeve sociale ?sht? e pavler?sueshme. Prandaj musliman?t asnj?her? nuk mund t? lirohen nga obligimet sociale, nd?rsa ata t? cil?t i l?n? pas dore nuk konsiderohen si musliman?. M? lart cek?m se Islami tenton kah zgjedhja e problemeve sociale p?rmes institu-cioneve afatgjate. Zgjedhjes s? k?tyre problemeve Islami u jep ep?rsi, k?t? m?nyr? Zoti xh.sh. m? tep?r e do. Prandaj Zoti xh.sh harxhimin n? k?t? m?nyr? e quan si "harxhim n? rrug? t? Zotit" (infakun fi sebililah) ose "huazim vetes" (73: 20), t? cilin huazim Zoti do ta kthej? at?her? kur m? tep?r t? nevojitet. Shum? ajete kur'anore mund t? citojm? t? cilat i th?rrasin musliman?t - besimtar?t q? t? mos e kursejn? pasurin? n? rrug? t? Zotit, si dhe ajete t? cilat ua t?rheqin v?rejtjen dhe koh?zgjatjen e k?saj bote, madje sado qoft? t? pasur t? jen?. Zoti xh.sh. n? Kur'anin a.sh. ia t?rheq v?rejtjen musliman?ve, q? t? mos krahasohen me m? t? pasurin n? rruzullin tok?sor Karunin, t? cilin pasuria e ?oi n? shkat?rrim, ndaj edhe vet?m p?r lig?si p?rmendet. (28: 76-77). Edhe pse deri tash e pam? tendenc?n e Islamit dhe obligimet tona ndaj shoq?ris?, prap?seprap? e shoh t? nevojshme, q? k?t? pasus ta mbaroj me disa ajete kur'anore: "Kurr? nuk do t? arrini sinqeritetin e plot? me besim (as k?naq?sin? e lumtur n? xhennet) derisa t? mos e jepni m? t? dhembshmen (m? t? dashur?n) e pasuris? suaj. ?kado q? jepni (p?r Zotin), All-llahu at? e di". (Ali Imran: 92) "E ?far?do t? mire q? b?jn?, ajo nuk u mohohet. All-llahu i di shum? mir? t? devotshmit". (Ali Imran: 115) "Ata t? cil?t b?jn? kopraci me at? q? nga t? mirat e veta u dha All-llahu, t? mos mendojn? kurr?sesi se ajo ?sht? n? dobi t? tyre. Jo, ajo ?sht? n? d?m t? tyre. Ajo e mir? me ?ka b?n? koprraci, n? dit?n e kijametit do t'u mb?shtillet n? qaf?n e tyre. All-llahut i mbesin trash?gim qiejt dhe toka, All-llahu ?sht? i njohur mir? me ate q? veproni". (Ali Imran: 180) Dhe sikur koprac?t edhe k?to urdh?ra t? qarta t? Zotit t'i n?n?mojn?, do t? vij? koha kur do t? vajtojn?: "Zoti yn? tash pam? dhe d?gjuam, na kthe pra edhe nj? her? e t? b?jm? vepra t? mira, se tash jemi bindur". Mir?po, njohja deri te e cila njer?zit do t? vijn?, aspak s'do t'ju ndihmoj?. Do t'u thuhet: "Prandaj shijoni k?t? (d?nim) p?r shkak se ju e pat?t harruar takimin tuaj n? k?t? dit?, e edhe ne tash ju harruam juve, ndaj, p?r shkak t? asaj q? keni vepruar, shijoni d?nimin e p?rjetsh?m". (Es Sexhde: 14) VAK?FI Edhe m? lart cek?m si Islami veprave b?mir?se afatgjata u jep ep?rsi. Veprat e tilla sipas Muhammedit a.s. jan? "sadakai-xharijje" - l?mosh? nga e cila rrjedhin sevape edhe pas vdekjes, n? at? m?nyr? q? (shpirtit) i shkojn? sevape deri sa objekti i dh?n? sh?rben p?r q?llimin e vet. ?Sadakaji xharijje?, pra realizohet me dhurim q? i dedikohet pasuris? shoq?rore, apo p?rmes nd?rtimit t? objekteve n? dobi t? shoq?ris?: toka, nd?rtesa, ngritje e institucioneve t? ndryshme, etj.. Sadakai-xharijje e realizuar e fitoi emrin "vak?f". Shkenca socialo-altruiste n? Islam, e ekspozuar n? ibadete fetare, si? tham?, nuk mbeti vet?m teori. Ajo, posa??risht n? periudh?n e par? t? lul?zimit t? Islamit, u aplikua deri n? detaje. P?r k?t? shkak (ummeti i Muhammedit a.s.), gjeneratat e para b?n? nj? progres t? papar? n? historin? e njer?zimit. Kjo sepse, asnj? ajet kur'anor ose urdh?r dhe porosi nuk u la pas dore nga ana e besimtar?ve t? denj?. Ai, Muhammedi a.s. v?rtet? ishte shembull dhe ideal i musliman?ve n? ?do aspekt. Ai, si i till?, i vendosi themelet e para t? k?tij institucioni t? mrekulluesh?m. Ai, sikur edhe disa pejgamber? para tij, i pari i nd?rtoi xhamit?, edhe at?: Mesxhidi-Kuba dhe Mesxhidi Medine dhe e b?ri vak?f t?r? pasurin? e patundshme prej shtat? kopshteve, t? cilat i kishte n? Medine, Fedak dhe Hajber, duke theksuar q? profiti i tyre t? harxhohet p?r t? varf?rit, udh?tar?t e varf?r dhe miqt?, mandej p?r p?rfaq?suesit diplomatik? dhe delegacionet q? vinin nga jasht?. T? inspiruar me shkenc? kur'anore dhe porosi t? Muhammedit a.s. e posa??risht me veprimin e tij, edhe shok?t e tjer? t? tij shpejtuan q? t'ia "dhurojn?" Zotit pasurin? e tyre, me fjal? t? tjera, t'i b?jn? vak?fe n? caqe b?mir?sie p?r shoq?rin?. Ata vepruan ashtu nga besimi i bindsh?m n? All-llahun xh.sh., q? t'i afrohen m?shir?s s? Tij (Tekarub Ilelahi), dhe ta arrijn? e ta meritojn? k?naq?sin? e Tij (Ibtigau Merdatilahi). Hazreti Omeri ishte i pari i cili e b?ri vak?f pron?n (tok?n) e tij. Tradita q? na e transmeton ib?n Omeri rreth vak?fit t? tij thot?: "Hazreti Omeri kishte tok? n? Hajber dhe shkoi te pejgamberi i All-llahut, q? nga ai t? k?rkoj? udh?zim rreth ??shtjes s? vak?fizimit t? tok?s, duke iu drejtuar me fjal?t: - Pejgamber i Zotit posedoj nj? tok? n? Hajber, deri sot nuk kam pasur asgj? m? t? vlefshme se ajo. Vendosa, q? me t? t? punoj ashtu q? ta fitoj k?naq?sin? e All-llahut xh.sh..M? udh?zo, pejgamberi i Zotit, ?far? t? b?j dhe si t? veproj?! Muhammedi a.s. iu p?rgjigj: - N?se ashtu d?shiron, at?her? "burgose"[19] dhe p?rcaktoje ashtu q? profiti i saj t? shp?rndahet si l?mosh?! Dhe hazreti Omeri urdh?roi q? kjo pasuri asnj?her? t? mos shitet, t? trash?gohet e as t? dhurohet, por profiti i saj t? shp?rndahet si ndihmes? p?r t? varf?rit, p?r lirimin e rob?rve, p?r udh?tar?t, mysafir?t dhe n? caqe t? tjera b?mir?sie - n? rrug? t? Zotit. Ai, gjithashtu p?rcaktoi q? muteveliu mund t'i shfryt?zoj? profitet e saj, p?r mir?mbajtje (Bil-ma'rufi), por jo edhe q? t? pasurohet, e t'i qeras? shok?t. Hazreti Enesi r.a. transmeton, se Ebu Talibi kur u shpall ajeti: "Kurr? nuk do ta arrini sinqeritetin e plot? me besim (as k?naq?sin? e lumtur n? xhennet) derisa t? mos e jepni m? t? dhembshmen (m? t? dashur?n) e pasuris? suaj. ?kado q? jepni (p?r Zotin) All-llahu at? e di"(Ali Imran: 92), -ka shkuar te Muhammedi a.s. dhe i ka th?n?: - Zoti xh.sh. n? librin e vet thot? (dhe e ka cituar ajetin e lartp?rmendur) dhe ka shtuar: ?Un? kam pasuri n? Bajroh vendin q? m? s? tep?rmi e dua. D?shiroj t'ja dor?zoj All-llahut, q? ta fitoj k?naq?sin? e Tij. Posedo me t? pejgamber i Zotit, ashtu si? t? ka udh?zuar Zoti ty! - P?r mrekulli ?sht? kjo, Ebu Talha!,- tha Muhammedi a.s., kjo ?sht? pasuria nga e cila do t? kesh m? s? tep?rmi dobi. D?gjova ?'the, e un? t? porosis q? ta b?sh vak?f n? dobi t? t? af?rm?ve". Dhe Ebu Talha veproi k?sisoji. Ai e b?ri vak?f at? pasuri, me q?llim q? profitet e saj t'i shp?rndahen farefisit t? larg?t, t? af?rm?ve dhe trash?gimtar?ve t? tyre. Nga burimet e sakta dihet se, nj? pjes? t? madhe t? pasuris? e b?n? vak?f edhe Ebu Bekri, Othmani dhe Aliu (kalif?t e par?), pastaj edhe as'hab?t tjer?: Zubejri, Zejd Ib?n Thabiti, Muadh Ib?n Xhebeli, Sa'd Ib?n Ebi Vekasi, Xhafer Ib?n Abdilahu, Halid Ib?n Velidi, Ukba Ib?n Amiri, Abdullah Ib?n Zubejri, dhe shum? t? tjer?. Gjithashtu e dim? se edhe bashk?shortet e Muhammedit a.s.: Esma, Aisheja, Umi Selemeja, Umi Habibeja dhe Safija e kan? b?r? vak?f nj? pjes? t? pasuris? s? tyre. Tradita sh?non se Xhabir Ib?n Abdullahu dhe Muhamed Ib?n Abdurrahmani gjat? nj? rasti kan? th?n? se nuk din? asnj? as'hab sidomos ata q? mor?n pjes? n? luft?n e Bedrit, e t? mos ken? b?r? vak?f ndonj? pron? t? tyre me q?llime b?mir?se n? dobi t? t? af?rm?ve, t? varf?rve dhe shoq?ris? n? p?rgjith?si. * * * Si? pam? nga hadithet e sip?rp?rmendura sadakai-xharij,si instanc? humane ose socialo-shoq?rore, bazohet drejtp?rs?drejti n? sunnet, derisa t?rthorazi (ishareten) edhe n? Kur'an. Shkenca sociale e Kur'anit, veprat e Muhammedit a.s. dhe praktika e musliman?ve t? par?, nuk mbet?n pa ndikim te musliman?t e gjeneratave t? m?vonshme, dmth, u vazhdua edhe m?tej me "vak?fizimin" e pronave t? patund?shme ose nd?rtimin e objekteve t? ndryshme humane, fetare, sociale, kulturore arsimore dhe objekte t? tjera t? dobishme p?r shoq?rin?, sikur xhamiat, medreset, bibliotekat, spitalet, institucionet p?r t? varf?rit, mysafirhanet, kuzhinat (imaretet), banjot, ?esmat, uj?sjell?sit, urat, etj. K?tu vlen t? ceket, se sipas burimeve t? sheriatit, edhe pronat e tundshme mund t? "vak?fizohen" si? jan?, librat, shtrojet p?r xhamit?, veglat e ndryshme dhe gj?ra t? tjera q? do t'i sh?rbejn? shoq?ris?. Posa??risht "vak?fizimi" i tepisonave gjith?kund dhe p?r ?do dit? praktikohet. S'ka vend, qytet apo fshat, e q? t? mos ket? objekte t? vak?fizuara p?r caqe t? ndryshme, t? cilat i lan? besimtar?t e sinqert? dhe t? v?rtet?, ata t? cil?t tentonin q? ?do urdh?r dhe porosi Islame (nga Kur'ani dhe sunneti) ta ringjallnin, rip?rt?rinin. Ata, edhe k?t? lloj ibadeti e merrnin si rrug? m? t? besueshme, q? t'i afrohen All-llahut xh.sh. (Tekarub ilellahi). Kuptohet, ata krejt?sisht drejt e kuptuan Islamin dhe synimet e tij: - n? mir?q?nien e p?rgjithshme q?ndron fati i individ?ve dhe shoq?ris? n? t? dy bot?rat. Emrat, p.sh. Gazi Husref Beu, Isa Beu, Sokoloviqi, etj., u b?n? t? njohur edhe p?r Lindjen edhe p?r Perendimin. K?ta do t? jetojn? p?rgjithmon? pran? veprave t? tyre t? pavdekshme - instancat b?mir?se, vlera e t? cilave ?sht? e pakrahasueshme. Mir?po, sikur vak?fet e Isa Beut, Gazi Husref beut, Mehmed pash?s, Jahja pash?s dhe ngjash?m, n? bot?n Islame ekziston nj? num?r i madh. Ja, deri ku arriti shpirti Islam n? kryerjen e veprave humane - devotshm?ri me vepra pron?sie (ibadeti malijje). Me fjal? t? tjera, t? gjitha k?to jan? n? p?rputhshm?ri me urdh?rat kur'anore rreth kryerjes s? b?mir?sive: ?sadaka?, ?birra?, ?hasenate?, dhe ?infaku fi sebililah?, p?r t? cilat fol?m m? lart. Prona shoq?rore ose e vak?fit, qysh prej fillimit t? p?rhapjes s? Islamit filloi t? marr? p?rmasa t? m?dha. P?rve? k?saj, n? shum? shtete Islame qysh moti jan? formuar ministrit? e vak?feve, q? udh?heqin me institucionet e vak?feve. SHTOJC? N? radh?n e zgjedhjeve t? problemeve sociale n? Islam, pos t? lartp?rmendurave, vlen t? p?rmenden edhe disa elemente jasht? k?saj materie, t? cilat drejtp?r?s?drejti ose t?rthorazi ndikojn? n? zgjedhjen pozitive t? saj. N? k?to elemente, n? rend t? par? jan?: p?rcaktimet rreth pun?s, kamat?s, alkoolit, bixhozit, etj. Mir?po, duke pasur parasysh se k?to elemente, q? m? gjer?sisht p?rpunohen n? nj? deg? tjet?r t? shkenc?s Islame rreth moralit "Ahlakut", k?to k?tu do t'i shqyrtojm? shkurt. PUNA. Puna e ndershme dhe fitimi nga djersa personale ?sht? e urdh?ruar. Puna e ndershme, me t? cil?n sigurohet ekzistenca e familjes, q? t? mos bie n? barr? t? tjet?rkujt, ?sht? obligim fetar i musliman?ve dhe si e till? konsiderohet edhe ibadet. Liria e pun?s dhe e fitimit, n? parim jo ve? q? lejohet, por si? tham?, ?sht? edhe e urdh?ruar. Mir?po, sipas rregullave t? sheriatit, pun?s dhe profitit nuk u ?sht? dh?n? e drejt? e plot?, meq? n? pun? nuk lejohet t? ket? spekulime, mashtrime etj.. N? tregti p.sh., sipas disa parimeve t? sheriatit, profiti nuk lejohet t? jet? mbi 10 %. Kjo tregon se edhe profitit i ?sht? p?rcaktuar kulmi, q? duksh?m shkon n? kufizimin e formimit t? lir? t? kapitalit - burimit t? shum? padrejt?sive dhe lig?sive shoq?rore. KAMATA. Nd?r privatist?t ?sht? e ndaluar, sepse p?rmes kamat?s arrihet deri te kapitali n? m?nyr?n m? t? pashpirt?: pa pun? dhe mund, p?rmes djers?s dhe mundit t? tjet?rkujt, p?rmes eksploatimit t? pun?s s? huaj. Fitimi i till? ?sht? i ndaluar dhe si i till? ?sht? haram. Edhe me ndalimin e kamat?s, gjithashtu p?rkufizohet profiti i palejuar i pasuris?. E ?do gj? q? ?sht? e pamoralshme ose q? shpie kah lig?sia, Islami e ndalon rrept?sisht. ALKOOLIZMI. Konsumimin e pijeve alkoolike Islami e ndalon rrept?sisht, edhe at? p?r shum? shkaqe: fetaro-morale, sociale, ekonomike, sh?ndet?sore etj. Me fjal? t? tjera, alkooli ndalohet ngase ai q? konsumon alkool, n? vend q? t? hollat t'i harxhoj? n? obligime fetare q? i ka apo n? b?mir?si, p?r t? cilat u fol m? lart?, ai e harxhon n? lig?sin? m? t? madhe, nga e cila rrjedhin edhe lig?si t? tjera: bixhozi, prostituimi, z?nkat, vrasjet , varf?ria, etj., e shkat?rron vetveten, familjen dhe shoq?rin?. Pra, alkooli, e shtyn njeriun q? t'i harxhoj? t? hollat (pasurin?) n? rrug?n e shejtanit. BIXHOZI. Bixhozi nuk ?sht? vet?m s?mundje, por edhe m?kat i madh, i cili n? vete p?rfshin edhe shum? lig?si t? tjera: kamat?n, vjedhjen, rr?mbimet, alkoolizmin (ngase bixhozi zakonisht luhet n? bordellot ku pihet edhe alkooli) etj. P?r shkak t? k?tyre vetive t? liga, destruktive, josociale, johumane dhe amorale q? i p?rmbajn? n? vete, pra rrept?sisht jan? t? ndaluara ngase e rikthejn? njeriun nga rruga p?r t? cil?n ?sht? krijuar (rruga e Zotit), q? i cek?m m? lart dhe i udh?zon n? rrug?n e satan?s (shejtanit), n? rrug? t? lig?sive t? shumta, p?r t? cilat shejtani i cyt? ithtar?t e tij mendjeleht?. Muslimani i cili merret me k?to gj?ra, duke ditur se nga ana e Zotit jan? t? ndaluara (haram), e sjell veten n? rrezik, q? te Zoti t? mos I pranohet imani, ngase imani doemos duhet t? manifestohet p?rmes kryerjes s? urdh?rave t? Zotit: ibadetet dhe veprat e mira p?r t? cilat ?sht? biseduar gjer?sisht, nd?rsa kryerja e haramit mohon gjith?ka pozitive q? Islami e urdh?ron. Pra, kryerja e haramit ?sht? deklarat? dhe manifestim i mosbesimit. P?RFUNDIM Kontradiksione t? m?dha zot?ronin n? fush?n ekonomike nd?rmjet njer?zve jo ve? para dhe n? koh?n e Islamit, por edhe m? von? jasht? zonave t? synimeve Islame. Sistemi skllavopronar, si lloji i par? i pashpirt? i rob?rimit ekonomik dhe eksploatimit t? njeriut, nuk u ndryshua as n? format e m?vonshme t? marr?dh?nieve nd?rnjer?zore t? njohura me emrat: feudaliz?m, kapitaliz?m, liberaliz?m ekonomik, etj. T? gjitha k?to lloje, pak a shum? e mohonin njeriun dhe t? drejtat e tij ekonomike ose shpirt?rore, madje-madje edhe t? drejtat natyrore, t? drejtat p?r jet? dhe mir?mbajtje. T? gjith? sistemet thellonin kanalin nd?rmjet shtresave dhe klasave t? ndryshme shoq?rore. T? gjitha ato sisteme shkaktonin dhe krijonin urrejtje nd?rmjet njer?zve, p?r?arje dhe urrejtje q? rriteshin jo ve? n? zjarre por edhe n? vullkane q? b?nin rr?muj?. Ekzistonin njer?z t? men?ur (filozof?, sociolog?, etj.), t? cil?t e k?rkonin barin e asaj s?mundjeje, por t? gjitha ato mundime mbet?n vet?m n? faqet e librave, kalime prej nj? skaji n? tjetrin, prej nj? totalitarizmi n? tjetrin. Njeriu i r?ndomt? nuk mundi t'a gjej? zgjedhjen e cila do ta k?naqte ?dok?nd. Ve?se Islami (Kur'ani dhe Muhammedi a.s.) - Gjith?dija e All-llahut - e dha zgjedhjen m? t? sh?ndosh? t? k?tij problemi social, sistem p?r t? cilin shum? lot? e gjak u derdh?n n? historin? e njer?zimit. Nga ekspozimi i deritash?m i shkenc?s sociale Islame pam? se Islami nuk e pranon asnj? lloj totalitarizmi - kapitalizmi t? pashpirt ose ngjash?m me t?, i cili ?sht? kund?r njeriut dhe dinjitetit t? tij. Egoizmi ?sht? nj? veti e lindur, dhe at? jo ve? te njeriu por edhe te kafsh?t. Islami tenton q? an?n e mpreht? t? k?saj vetie shtazarake ta zbus?. Dhe ai n? k?t? ka m? shum? sukses se ciladoqoft? ideologji dhe filozofi, marr? qysh nga krijimi i bot?s. Islami e inspiron, e frym?zon njeriun kah profiti, vet?iniciativa , krijimi dhe puna e ndershme q? t? vij? deri n? vet?qeverisje sa m? t? plot?, po bile edhe te teprica e profitit ekonomik. Mir?po, t? gjith? k?t? n? m?nyr? t? ndershme, pa eksploatimin e njer?zve tjer?. Dhe kur muslimani n? m?nyr? t? till? formon tepric? t'ia jap? shoq?ris? p?rmes ibadeteve t? ndryshme t? devotshm?ris? (ibadeti malijje). Maksima kur'anore: Musliman?t jan? v?llez?r, - n? fush?n sociale erdhi deri n? realizimin e plot?. Ep?rsin? e k?saj doktrine koh?ve t? fundit e pan? shum? jomusliman?-orientalist?, t? cil?t e studiuan dhe i vertetuan rezultatet mahnit?se n? t? gjitha sferat jet?sore: moralo-fetare, kulturo-arsimore dhe socialo-ekonomike, dhe soll?n gjykime t? ndryshme rreth Islamit, i cili p?r nj? koh? fare t? shkurt?r p?rmes revolucionit etiko-shpirt?ror, arriti rregullin social, t? papar? n? historin? njer?zore. Mjafton vet?m t? cekim se shumica dakordohen p?r at? se, duke e ditur gjendjen n? Per?ndim, vet?m Islami ?sht? n? gjendje ta shp?toj? njer?zimin nga shum? fatkeq?si, bile edhe ato ekonomike, si p.sh., Bernard Sho, filozof dhe letrar i njohur anglez thot?: "Evropa nuk do t? sh?rohet nga s?mundja e saj, p?rderisa nuk e pranon Islamin". Nj? dijetar tjet?r nga Per?ndimi, gjithashtu njoh?s i mir? i Islamit, duke u habitur me gjendjen e sotme t? varf?r t? musliman?ve, si pjestar? t? nj? feje t? till? t? madhe, thot?: "Fat i keq. Islami do ta p?rg?zonte njer?zin?, at?-her? kur musliman?t p?rpik?risht do t'i p?rmbaheshin fes?". "All-llahu nuk e p?rmir?son gjendjen e nj? populli, p?rderisa ata ta ndryshojn? vetveten". (Er-rra'd: 11) "Po ashtu (sikur u dham? xhinve dhe njer?zve p?rjetim), Ne i b?jm? sundues disa mizor? mbi mizor?t e tjer? p?r shkak t? asaj q? fituan (vepruan)". (El En'am?: 129) Gjendja e musliman?ve n? aspektin social, ekonomik, kulturo-arsimor, n? nj? vend, krahin? apo territor, ?sht? rezultat i praktikimit t? urdh?rave Islame. M? qart?, musliman?t sa m? tep?r q? e praktikojn? Islamin, aq m? i lart? ?sht? standarti jet?sor i tyre, edhe at? n? ?do aspekt. A thua ndonj?her? musliman?t do t? zgjohen dhe t? kthehen n? rrug?n e s? V?rtet?s?! E tani ta p?rfundojm? k?t? kaptin? me fjal?t e Zotit xh.sh., prej t? cilit ve?se t? men?urit do t? m?sojn?: "Dhe se kjo ?sht? rruga (feja) ime e drejt? (q? e caktova p?r ju), pra p?rmbajuni k?saj, e mos ndiqni rrug? t? tjera e t'ju ndajn? nga rruga e Tij. K?to jan? porosit? e Tij p?r ju, ashtu q? t? ruheni". (El En'am?: 153) "A nuk e dit?n ata se kush e kund?rshton All-llahun dhe t? D?rguarin e Tij, atij i ?sht? caktuar zjarri i xhehene-mit, ku do t? jet? p?rjet?, e ky ?sht? ai posht?rimi i madh". (Et Tevbe: 63) K?so ajete ka shum?. Por, p?r t? men?urit edhe kaq mjaftojn? q? t? mendojn? dhe tek e fundit, t? kuptojn? ku q?ndron realiteti - ?el?si i fatit n? t? dy bot?rat: "Kjo ?sht? rruga e Zotit t?nd, ?sht? e drejt?, Ne shpjeguam argumentet p?r njer?z q? p?rkujtojn?". (El En'am?: 126) "At? Ne e lam? p?r kujtim, po a ka ndokush q? merr m?sim?" (El Kamer: 15) "Ne Kur'anin e b?m? t? leht? p?r m?sim, po a ka ndokush q? merr m?sim? (El Kamer:17) 5. HAXHXHI - VIZITA E QABES Vizita e Qabes ose e "Bejtullahut", (Sht?pis? s? Zotit) n? Mekke, t? cil?n e nd?rtoi Ibrahimi a.s. me t? birin Ismailin a.s. n? em?r t? All-llahut xh.sh. p?r ibadet, ?sht? obligimi i pest? themelor i musliman?ve. Se Ibrahimi a.s. ?sht? nd?rtues i Qabes kjo konfirmohet n? Kur'an: "Edhe kur Ibrahimi dhe Ismaili, duke i ngritur themelet e sht?pis? (Qabes - luteshin): Zoti yn?, pranoje prej nesh se me t? v?rtet? Ti je q? d?gjon dhe di!" (El Bekare: 127) Qabeja ?sht? tempulli i par? i dedikuar p?r lutje. Ajo ?sht? sht?pia e Zotit ("Bejtullahu"). Sht?pia e shp?timit. N? Kur'an thuhet: "Sht?pia (xhamia) e par? e nd?rtuar p?r njer?z, ?sht? ajo q? u ngrit n? Bek? (emri i par? i Mek?s), e dobishme, udh?rr?fyese p?r mbar? njer?zimin?. (Ali Imran: 96) P?r arsye t? dometh?nies s? madhe, Qabeja ?sht? b?r? Kible (an? drejtimi) e pejgamberit t? fundit t? Zotit dhe ithtar?ve t? tij. P?r k?t? arsye me institucionin e haxhxhit jan? t? nd?rlidhura nj? s?r? aktesh devotshm?rie, social-altruiste, t? cilat b?hen p?r hir t? All-llahut xh.sh., por edhe n? sjelljen e sakrifikimeve t? p?rcaktuara (kurbani, ndarja e l?mosh?s, etj.), ndaj edhe konsiderohet si ibadet pron?sor - ibadet malijje. Mir?po, meq? n? k?t? ibadet, sipas rregullores, haxhxhiu personalisht merr pjes?, haxhxhi em?rohet si ibadet personal - pron?sor, (ibadeti malijje ve bedenije). Duke u bazuar n? faktin se haxhxhiu n?se vet nuk e kryen haxhxhin, mund t? d?rgoj? bedel (z?v?nd?sues), ose t? porosis? q? pas vdekjes s? tij t? d?rgohet dikush p?r ta kryer haxhxhin n? em?r t? tij, nga kjo qart? shihet se tentimi i haxhxhit q?ndron mu n? an?n e vet social-altruiste. Kjo potencohet edhe n? k?t? ajeti kerim: "E kryjeni haxhxhin dhe umr?n p?r hir t? All-llahut, po n? qoft? se pengoheni, at?her? (ther?ni p?r kurban) ?ka t'ju vij? m? leht? prej kurban?ve..." (El Bekare: 196) Edhe pse sipas thelbit social-altruist rregullorja e haxhxhit mund t? rangohet n? sistemin e obligimeve sociale (ibadeti malijje) t? musliman?ve, duke pasur parasysh nj? s?r? adetesh k?t? do ta shqyrtojm? n? m?nyr? t? ve?ant?, - jasht? sistemit t? lartp?rmendur. HAXHXHI - OBLIGIM FETAR Shtylla e pest? e nd?rtes?s s? dukshme Islame, ose obligimi i pest? i musliman?ve t? pasur ?sht? haxhxhi n? Qabe (n? Mekke), Arefat dhe n? vende t? tjera t? p?rcaktuara p?r kryerjen e ibadeteve gjat? haxhxhit. Ky obligim kryhet n? koh? t? caktuar. K?to jan? muajt e haxhxhit: Shevval, Zul-kade dhe dhjet? dit? t? Zul-hixhes. Ky obligim fetar ?sht? p?rcaktuar me nj? num?r t? madh t? ajeteve dhe haditheve. Si p.sh., ja disa ajete Kur'anore: "P?r hir t? All-llahut, vizita e sht?pis? (Qabes) ?sht? obligim p?r at? q? ka mund?si udh?timi te ajo, e kush nuk e beson (ai nuk e viziton); All-llahu nuk ?sht? i nevojsh?m p?r (ibadetin q? e b?jn?) njer?zit." (Ali Imran: 97) "Dhe thirr nd?r njer?z p?r haxhxhin, se t? vijn? ty k?mb?sor? e edhe kalor?s me deve t? rraskapitura q? vijn? prej rrug?ve t? larg?ta. (Vijn? p?r t? qen? t? pranish?m me dobit? e tyre dhe q? ta p?rmendin All-llahun n? ato dit? t? caktuara (n? shenj? falenderimi) dhe p?r at? q? i ka furnizuar me kafsh?. Hani pra, prej tyre (kurban?ve) dhe ushqeni t? ngushtuarin e t? varf?rin." (El Haxhxh: 27-28) M?tej n? Kur'an, p?rmenden obligimet dhe ceremo-nit? q? duhet b?r?, p?r gabimet eventuale (kefaretet), rreth therjes s? kurbanit, dh?nies s? l?mosh?s etj. Duke e pasur parasysh se obligimet dhe ceremonit? e haxhxhit jan? t? gjera, q? m? holl?sisht jan? t? sqaruara n? fikh, k?tu nuk do t? ndalemi q? t'i sqarojm? m? detajisht. K?tudo t'i cekim vet?m disa: OBLIGIMET KRYESORE T? HAXHXHIT (Farzet, Vaxhibet) Nga ajetet e lartp?rmendura dhe disa ajete tjer?, dalin obligimet e kryerjes s? haxhxhit: Farzet dhe vaxhibet. Farzet e haxhxhit jan?; 1.- Ihramet, 2.- Q?ndrimi n? Arefat, dhe 3.- Tavafuz - zijare. 1.N?n termin ihrame n?nkuptohet veshja e ihrameve, dy ?ar?af?, kryesisht me ngjyr? t? bardh?, me nj?rin mbulohet pjesa e ep?rme e trupit, e me tjetrin pjesa e poshtme, dhe at? pas zhveshjes s? rrobeve t? qepura. Ky ihram veshet n? MIKAT (vend i larguar nga Mekkeja disa dhjet?ra kilo-metra). Prej atij vendi me veshjen e ihrameve fillojn? cere-monit? e haxhxhit, nd?rsa vet? veshja e ihrameve paraqet nijetin. Ihrami, gjithashtu dmth, n?nshtrim vetvetes me disa p?rkufizime. Nuk lejohet p.sh., veshja e rrobave t? qepura, mbulimi i kok?s (te meshkujt), t? rruarit, t? n?nqethurit, shkurtimi i thonj?ve, gjuetia etj. Ceremonit? e haxhxhit, p?rpos veshjes s? ihramit n? Mikat, fillojn? me faljen e dy reqatave namaz, duke lexuar tekbire dhe telebije: "LEBEJKE, ALL-LLAHUME LEBEJKE! LEBEJKE, LA SHERIKE LEKE LEBEJKE! INNEL HAMDE VENNI'METE LEKE VEL-MULKE LA SHERIKE LEKE." (T? mb?shtetem o Zot, t? mb?shtetem. Vet?m Ty t? mb?shtetem ngase nuk ke shok. V?rtet, t? gjith? falenderimet, begatit? dhe mbret?ria t? takojn? Ty, ngase Ti nuk ke shok". K?tu (n? Mikat) haxhxhinjt? i shkurtojn? apo t?r?sisht i qethin flok?t (nd?rsa grat? vet?m i shkurtojn? pak?z) dhe i kryejn? edhe pastrimet e tjera. Pas arritjes n? Mekke, kryhet "Tavaful-Kudum", (sjellje rreth Qabes - shtat? her?). Pas k?saj kryhet "sa'j" - ecja e shpejtuar n? mes Saf?s dhe Merves (shtat? her?). Dit?n e tet? t? dhul-hixhes, mandej shkohet n? Arefat. 2. N? Arefat me imam falet namazi i drek?s dhe i iqindis? n? koh?n e drek?s, kryhet q?ndrimi dhe ceremonit? tjera t? p?rcaktuara. Pas p?rendimit t? diellit imami dhe haxhxhinjt? kthehen n? Muzdelife ku i falin namazin e akshamit dhe t? jacis?. K?tu q?ndrohet deri n? agim, pastaj kthehen n? Mine, ku kryhet "Remj-i" - hudhja e gur?ve n? vende t? caktuara dhe pastaj theren kurban?t. Pas kryerjes s? ceremonive n? vendet e cekura, haxhxhinjt? kthehen n? Mekke, p?r ta kryer edhe farzin e fundit. 3. TAVAFUZ-ZIJARE. Kjo n?nkupton ecjen rreth Qabes. Ky tavaf kryhet n? dit?t e Bajramit, e m? s? miri ?sht? t? kryhet dit?n e par? t? Bajramit. Pas kryerjes s? tavafit, haxhxhiu lirohet nga t? gjitha ndalesat pos bashkimit me bashk?shorten. Pas kryerjes s? tavafit, haxhxhinjt? kthehen n? Mine, ku, dit?n e tret? dhe t? kat?rt hudhen gur?t n? tre vende (xhemarete). N? fund t? k?tyre ceremonive, gjat? l?shimit (largimit) nga Mekkeja haxhxhiler?t e b?jn? tavafin e lamtumir?s (Tavafus-Sad?r), i cili kryhet dikur edhe tavafet e tjera. Leht?simet p?r grat? gjat? ceremonive t? haxhxhit p?rb?hen n? at? se ato mund t? mbeten n? rroba t? qepura, nuk e zbulojn? kok?n dhe nuk i shkurtojn? flok?t. Disa nga parimet e haxhxhit jan? vaxhib, disa sunnet ose mustehab. VAXHIBET E HAXHXHIT jan?: 1.- Q?ndrimi n? Muzdelife, 2.- "Sa'j" nd?rmjet Saf?s dhe Merves; 3. Hudhja e gur?ve n? Mine; 4. "Tavafus-sadri", (t? gjith? haxhxhinjt? pos Mekkasit), dhe 5. Rruajtja, n?nqethja, shkurtimi i thonj?ve etj. KEFARETET: Meq? ekzistojn? nj? s?r? ceremoni t? p?rcaktuara dhe ndalesa q? disa nga to pa dashje mund t? thehen, - n? k?t? rast jan? parapar? "kefaretet" - sh?lbimet, p?r gabim, q? p?rb?hen n? therjen e kurbanit ose n? dh?nien e l?mosh?s, sipas r?nd?sis? s? gabimit, q? m? detajisht jan? t? precizuara n? fikh. SUNNETET E HAXHXHIT, jan?: 1.- Falja e dy reqat?ve namaz n? Mikat, (ku veshen ihramet), 2.- Pastrimi (n? Mikat), 3.- Veshja e dy ihrameve, 4.- l?ximi i shpeshtuar i telbijeve "Lebejke-s", 5.- dh?nia e l?mosh?s, etj. T? OBLIGUARIT E HAXHXHIT Ky obligim fetar ?sht? i obliguesh?m p?r ?do musliman dhe muslimane t? pasur, q? ?sht? n? mosh?n madhore q? ?sht? i men?ur i sh?ndosh? dhe q? ?sht? n? gjendje t'i mbuloj? harxhimet p?r kryerjen e ceremonive, sikur edhe p?r therjen e kurbanit etj. ?sht? i obliguesh?m q? edhe familjen ta siguroj? materialisht deri n? kthim. Kusht ?sht? gjithashtu edhe ekzistimi i liris? dhe i siguris? s? plot? personale, ngase Islami nuk e ngarkon askend tej mund?sive psikofizike, obligim nga i cili mund t? rrjedh? ndonj? rrezik p?r jet?n apo sh?ndetin e njeriut. Nd?rsa p?r gruan kusht ?sht? q? t? jet? me burrin e vet ose me ndonj? "Mahrem" - farefis me t? cilin nuk mund t? martohet. Q?LLIMI DHE DOMETH?NIA E HAXHXHIT Dometh?nia e haxhxhit ?sht? jasht?zakonisht e ?mueshme si n? aspektin fetar ashtu edhe p?r k?t? bot?. Dobit? e tij jan? t? shum?fishta, jo ve? p?r besimtar?t q? e kryejn? obligimin, por edhe p?r shoq?rin? Islame. K?tu do t? mundohemi n? pika t? shkurt?ra ta ekspozojm? k?t? p?rcaktim Islam. HAXHXHI SI IBADET Kryerja e k?tij obligimi (urdh?ri t? Zotit), ?sht? pa dyshim, nj? nga vertetimet m? t? forta t? besimit t? sinqert?. Sepse ai i cili vendos ta kryej? k?t? obligim fetar, jo ve?se q? do t? sakrifikoj? nj? pjes? bukur t? mir? t? pasuris?, por u ekspozohet edhe mundimeve t? ndryshme, madje t? rrezikshme p?r sh?ndetin dhe jet?n e tij. Kjo ka qen? m? e spikatur m? par?, kur njer?zit ishin t? detyruar t? kalojn? larg?si t? m?dha me karavane. Shpesh her? kan? qen? t? sulmuar dhe t? grabitur, mir?po besimi i fort? i tyre i p?rballonte t? gjitha k?to. Ata, prap?seprap?, shkonin dhe shkojn?, q? ta vizitojn? tempullin e shenjt? t? Zotit (Bejtullahun), t'i p?rkulen Krijuesit t? Tok?s dhe qiejve, Krijuesit t? bot?s s? dukshme dhe t? padukshme, duke th?n?: "Ja ku jam Zot, ja Ty t? mb?shtetem, mbasi nuk kam kujt tjet?r..." Shkojn? p?r t? k?rkuar falje p?r vete dhe p?r besimtar?t e tjer?, ta falenderojn? p?r begatit? q? ua dhuroi, dhe nj?koh?sisht ta kryejn? urdh?rin dhe vullnetin e tij, dhe q? ta v?rtetojn? sakrific?n e vet p?r t? V?rtetat e m?dha t? cilat na i rr?feu Ai, dhe q? nga ana tjet?r, sikur edhe Ibrahimi a.s., t? shprehin gadishm?ri edhe p?r sakrifica m? t? m?dha, bile ta flijojn? edhe m? t? dashur?n n? bot?. Q? ta meritoj? m?shir?n dhe dashamir?sin? e Zotit, q? ta meritoj? shp?rblimin e madh t? tij, t? cilin ia premtoi, haxhxhiu para s? gjithash duhet ta pastroje shpirtin nga t? gjitha papast?rtit? e k?saj bote, t? pendohet t'i pastroj? llogarit? me t? tjer?t e pastaj t? niset n? k?t? rrug? t? madhe, t'a k?rkoj? m?shir?n e Zotit. Dhe p?r k?t? m?shir?, haxhxhiu mund t? shpresoj?, sepse ?sht? premtim i Tij i dh?n? n? Kur'an dhe i komentuar nga komentuesi m? kompetent i fjal?ve t? Tij (Kur'anit) - Muhammedi a.s., pejgamberi i Tij. "Kush e kryen haxhxhin dhe nuk b?n m? m?kate, nuk b?n vepra t? turpshme, nuk flet fjal? t? pahijshme, do t? kthehet n? sht?pi i past?r nga m?katet, sikur prej n?ne i lindur". Ose "V?rtet?, Zoti xh.sh. haxhxhiut, kur ai shkon n? haxh p?r ?do hap do t'i shkruaj? nga nj? sevap e do t'i shlyej? nga nj? m?kat". Mandej: "E kan? pyetur Muhammedin a.s., cila vep?r (devotshm?rie) ?sht? te Zoti m? e vlefshme? - Besimi n? All-llahun dhe pejgamberin e Tij. E pas k?saj? - pyet?n p?rs?ri. - Lufta n? rrug? t? Zotit, u p?rgjigj Muhammedi a.s. E mandej - Kryerja e haxhxhit, me besim t? sinqert? dhe vepra t? mira - tha Muhammedi a.s. Nga hadithet e sip?rp?rmendura qart? kuptohet se haxhxhi i kryer, si shenj? e besimit t? sinqert? dhe i plot?simit t? urdh?rit t? Tij ?sht? garanc? e p?rfitimit t? m?shir?s s? Zotit dhe shp?rlarje nga m?katet, garanc? q? njeriu t? b?het i past?r sikur kur lindet prej n?n?s. Mir?po, n? frym? t? hadithit t? par?, ai edhe m? t?j (t?r? jet?n) duhet ta ruaj renesans?n e tij shpirt?rore, duke iu p?rmbajtur pik? p?r pik? urdh?rave t? Zotit dhe rrug?s s? pejgamberit t? Tij. Haxhxhi, dmth, ?sht? shenj? e p?rult?sis? s? sinqert? All-llahut xh.sh.. Prandaj ?sht? ibadet i madh, i cili rezulton me shp?rblimin e Zotit. DOMETH?NIA E BRENDSHME E AKTEVE T? HAXHXHIT Sikur q? shohim, obligimi i haxhxhit p?rb?het nga nj? s?r? aktesh: veshja e ihrameve, tavafi rreth Qabes, vrapimi n? mes Saf?s dhe Merves, hudhja e guralec?ve, etj. Dhe ?do akt e ka edhe dometh?nien e vet t? brendshme. L?nia e teshave t? qepura dhe veshja e ihrameve dmth, flakja e t? gjitha pasurive bot?rore, sipas t? cilave njer?zit dallohen nd?rmjet veti, me fjal? t? tjera, gadishm?ria q? njeriu t'i sakrifikoj? t? gjitha pasurit? e k?sobotshme p?r arritjen e m?shir?s s? Zotit. Veshja e ihrameve e p?rkujton haxhxhiun n? vdekjen, kur n? varr nuk do t? merr asgj? tjet?r pos qefinit, i cili p?rb?het n? k?to dy copa p?lhure, etj. Edhe aktet e tjera, gjithashtu e kan? dometh?nien dhe r?nd?sin? e vet. Q?ndrimi n? Arefat na e p?rkujton q?ndrimin para All-llahut xh.sh., at? dit? kur do t'i pastrojm? llogarit? p?r jet?n n? k?t? bot? dhe definitivisht do t? lirohemi nga fati njer?zor, etj. Pra, e shumfisht? dhe e madhe ?sht? r?nd?sia e haxh-xhit. Muhammedi a.s. ka th?n?: "Kush ?sht? i obliguar ta kryej? haxhxhin dhe nuk e kryen, gjendja e tij n? ahiret do t? jet? sikur e hebrenj?ve dhe e krishter?ve". - HAXHXHI - RENESANS? MORALO-SHPIRT?RORE Zoti xh.sh. e dalloi muajin e Ramazanit nga muajt e tjer? me at? q? n? k?t? muaj filloi ta shpall? Fjal?n e Vet t? fundit dhe Porosin? njer?zimit (Kur'anin), me ibadet t? posa??m (agj?rimin e Ramazanit), mandej "Lejletul-Kadri", nat?n e bekueshme t? ibadetit t? posa??m, i cili rezulton me m?shirimin e tij t? plot? t? atyre besimtar?ve q? sinqerisht pendohen duke kaluar n? ibadet dhe n? dhenien e llogarive para All-llahut dhe nd?rgjegjies s? vet. Pastaj Ai i dalloi edhe disa vende nga disa t? tjera. Nd?r ato vende t? dalluara jan? n? radh? t? par?, xhamija e par? n? bot? - Qabeja (Bejtullahu) dhe Mekkeja, qytet - vend ku gjenden edhe vendet tjera p?rreth saj: Mineja, Muzdelifi, Arefati etj. Ato jan? vende ku n? t? kaluar?n e lasht?, p?r her? t? par? st?rgjysh?rit e Muhammedit a.s. Ibrahimi a.s. dhe Ismaili a.s., ia shpall?n njer?zimit besimin n? nj? t? vetmin Zot (Dini Hanifa). K?to vende jan? pra, Mekkeja, Hira dhe vendet tjera t? bekueshme, ku edhe u paraqit dhe veproi Muhammedi a.s., i D?rguari i fundit i Zotit. Haxhxhiu duke i vizituar k?to vende i p?rkujton t? gjith? k?to. At?her? n? shpirtin e njeriut paraqitet fuqi e re fetare dhe njohja p?r at? se dometh?nia e jet?s n? k?t? bot? mund t? gjendet ve?se n? rrug?n n?p?r t? cil?n kaluan edhe paraardh?sit tan?, sforcohet bindja se vet?m se p?rmes sakrifikimit, si? vepruan k?ta madh?shtor? p?r ta kuptuar t? V?rtet?n e p?rhershme, mund t? arrihet deri te caku, kah i cili tenton shpirti njer?zor. Duke i vizituar k?to vende dhe duke u thelluar n? meditime, p?r ndodhit? dhe individ?t e kaluar, haxhxhiu p?rjeton rilindje moralo-shpirt?rore, e fisnik?ron shpirtin dhe e p?rforcon fuqin? e vullnetit dhe gadishm?rin? p?r sakrifikim, sikur paraardh?sit e m?dhenj - misionar?t e s? V?rtet?s, e posa??risht pejgamberi i fundit Muhammedi a.s., i cili b?ri aq shum? sakrifica p?r fatin e trash?gimtar?ve, p?r fatin e njer?zimit n? p?rgjith?si. HAXHXHI - SIMBOL I BARAZIS? Haxhxh! Kjo ?sht? devotshm?ri e madhe e vertetuar me sakrifica personale dhe pron?sore. Dhe i Plot?fuqishmi e pranon k?t? sakrific?, sinqeritet dhe p?rulje t? robit t? vet dhe e shp?rblen me shp?rblim t? denj? n? k?t? bot? dhe n? Ahiret, ku do t? pritet me fjal?t:"ESSELAM, ESSELAM!" - Paq?, Paq?! Mir?po, Zoti xh.sh. nuk e pranon n? m?ndafsh ose n? petka t? stolisura me ari. Prandaj haxhxhiu doemos duhet t'i largoj? nga vetja t? gjitha ato dhe t? vesh? rrob?n e vdekjes - vet?m dy cop? p?lhure t? bardh?, me t? cil?n do t? mbulohet ashtu si? mbulohen t? vdekurit, gj? q? i shkakton mendimin e l?shimit t? k?saj bote, n? dit?n e Gjykimit, kur t? gjith? edhe mbret?rit edhe lyp?sit, nj?lloj dhe baraz do t? q?ndrojn? para Gjyqit Absolut e t? Drejt? p?r pastrimin e llogarive t? veprave t? tyre. Ceremonit? e haxhxhit, simbolikisht na e ekspozojn? shkenc?n Islame e cila angazhohet q? njer?zit, musliman?t edhe n? k?t? bot? t? jen? t? barabart? dhe t? ndjehen si nj? trup dhe se nuk duhet t? ekzistoj? asnj? faktor, i cili do ta shkat?rroj? ndjenj?n e barazis?, p.sh.: "O ju njer?z, v?rtet? Ne ju krijuam juve prej mashkulli dhe nj? femre, ju b?m? popuj dhe fise q? t? njiheni nd?rmjet vete, e s'ka dyshim se tek All-llahu m? i ndershmi nd?r ju ?sht? ai q? m? tep?r ?sht? ruajtur (nga t? k?qijat), e All-llahu ?sht? shum? i dijsh?m dhe holl?sisht ?sht? i njohur p?r ?do gj?". (El Huxhurat?: 13) Edhe porosia e fundit e Muhammedit a.s. n? haxhxhin e lamtumir?s (Haxhetul-Veda-u) ka qen?: "Njer?z! Zoti juaj ?sht? vet?m Nj?. Prindi juaj ?sht? nj?. Prindi i t? gjith? juve ?sht? Ademi a.s. e ai ?sht? i krijuar prej dheu. M? i zgjedhuri nd?r ju ?sht? ai q? b?n m? tep?r b?mir?si. S'mund asnj?her? t? ket? ep?rsi arabi ndaj joarabit dhe anasjelltas, i ziu ndaj t? bardhit e anasjelltas. Ekziston ve?se nj? ep?rsi, e ajo p?rb?het n? devotshm?ri dhe vepra t? mira. Kush ?sht? m? i devotsh?m dhe b?n m? tep?r vepra t? mira, ai ka te Zoti ep?rsi". Deklarat? madh?shtore e barazis? s? njer?zimit dhe kund?r diskriminimeve komb?tare dhe racore, deklarat? e shpallur me Islamin para 14 shekujve - ideal kah i cili edhe sot bota moderne tenton, por jasht? kufinj?ve t? Islamit, gj? e cila n? territorin Islam menj?her? ?sht? aprovuar, pa marr? parasysh rac?n, kombin dhe p?rcaktimet e tjera. Muhammedi a.s. ka th?n?: "T? gjith? njer?zit jan? t? nj?jt? sikur dh?mb?t e kreh?rit.", - e ky konsiderohet si ligj i shenjt? te musliman?t n? mardh?niet e tyre me popujt e tjer? - pjestar? t? racave dhe kombeve tjera. Barazia simbolike e njer?zve gjat? kryerjes s? haxhxhit, p?rpos tjerave p?r q?llim ka edhe t'i m?soj? dhe t'ua t?rheq? v?rejtjen musliman?ve q? ndjenja e barazis? dhe e dashamir?sis? n? p?rgjith?si, doemos t'u q?ndroj? n? zem?r dhe t? tentojn? q? kjo barazi t? realizohet n? jet? t? k?sobotshme. P?r k?t? shkak princi dhe lyp?si, sulltani dhe i varf?ri, krah p?r krahu i kryejn? k?to ceremoni t? shenjta t? haxhxhit. T? barabart? dalin para Zotit, ngase Ai ?sht? Krijues i tyre, madje nga cilido komb apo rac? qofshin, t? gjith? Atij i takojn? dhe p?rfundimisht Atij do t'i kthehen. (Kur'an: 156) Ja, kjo ndjenj? dominon n? shpirtrat e haxhxhinj?ve gjat? kryerjes s? haxhxhit. Synimi i haxhxhit ?sht? edhe ajo q? kjo ndjenj? te ata (haxhxhinjt? dhe musliman?t n? p?rgjith?si) t? mbahet gjat? t?r? jet?s. K?t? realitet dhe kusht p?r fat t? mir? t? njer?zve n? k?t? bot?, e ndjen ?do haxhxhi pa marr? parasysh? pozit?n e tij shoqerore, e ndjen edhe at? se kjo ?sht? barazi e mrekul-lueshme dhe se duhet si e till? pik?p?rpik? t? aplikohet edhe te ligjet bot?rore dhe n? kontakt me t? gjith? pjestar?t e t? gjitha racave dhe kombeve. Haxhxhi, pra, ?sht? v?rejtje e madhe p?r sunduesit dhe politikan?t n? p?rgjith?si: barazi dhe drejt?si, dashamir?-si para s? gjithash! Pse ajo krijes? e im?t (njeriu) nuk e sheh njeriun tjet?r, v?llain e vet, ose m? s? miri - vetveten? Prej nga ai sundues, princ etj., q? ndoshta p?rmes rastit, por ndoshta edhe n? m?nyr? t? pandershme (me dhun?, etj.) erdhi deri te ato pozita t? larta, - t? jet? m? i mir? se njeriu i r?ndomt?? Haxhxhiu vie n? njohje se, Zoti ?sht? m? i Madhi dhe gjith?ka q? ekziston n? realitet ?sht? asgj? n? krahasim me Madh?rin? e Tij. HAXHXHI-REALIZIM I V?LLAZ?RIM-BASHKIMIT Pam? se gjat? haxhxhit t? gjith? jan? t? barabart?. Zhuken ndarjet racore, komb?tare, zhduken edhe pozitat shoq?rore. T? gjith? kuptohen n? mes vete, ngase t? gjith? n? maje t? gjuh?s e kan? "ALL-LLAHU EKBER!", "LEBEJKE ALL-LLAHUME LEBEJK!"... Me fjal? t? tjera, t? gjith? jan? prej nj? n?ne dhe nj? babe, e Krijuesi i tyre ?sht? Krijuesi i vasion?s grandioze dhe i mikrobeve t? im?ta.Musliman?t: kinez?t, japonez?t, indoneziasit, indijan?t, afgan?t, persian?t, turqit, etj., q?ndrojn? krah p?r krahu me zezak?t afrikan? dhe musliman?t e Evrop?s: anglez?t, francez?t, gjerman?t etj. T? gjith? ata jan? nj? popull dhe an?tar? t? nj? familjeje. Si? thuhet n? Kur'an, ata jan? v?llez?r. Ky p?rfundim, se t? gjith? popujt e t? gjitha kombeve dhe racave jan? v?llez?r prej nj? babe dhe nj? n?ne, i sjell haxhxhinjt? deri n? nj? p?rfundim tjet?r se, kufinjt? artificial? nd?r popujt (shtetet) jan? t? tep?rta dhe se ato duhet eleminuar p?r fatin e mbar? njer?zis?, ngase toka ?sht? pron? e All-llahut, t? cil?n Ai ua dor?zoi njer?zve n? disponim. HAXHXHI - KONGRESI GJITHISLAMIK V?llaz?ria e musliman?ve e proklamuar me Islam (Kur'an) s'mund t? mbetet vet?m si deklarim brenda faqeve t? librit. S'mund t? mbetet vet?m me ndjenjat e zhveshura. Ai doemos t? realizohet. Haxhxhi p?r k?t? ?sht? m? i volitsh?m dhe mu p?r at? edhe sh?rben.Fakt ?sht? se musliman?t n? shtete t? ndryshme u ekspozohen kushteve t? ndryshme: fetare, ekonomike, arsimore e politike. Me rastin e haxhxhit, musliman?t e vendeve t? ndryshme njoftohen dhe pyeten mes vete n?n ?far? kushtesh jetojn?. Ashtu haxhxhi e arrin nj? prej caqeve m? themelore - b?het edhe kongresi gjith?Islamik ku musliman?t duhet t'i shqyrtojn? problemet mes vete q? n? koh?n e dh?n? i mundojn?. Mir?po, p?r fat t? keq, ky q?llim i haxhxhit qe 14 shekuj shprehet ve?se me kontakte spontane t? haxhxhiler?ve (individ?ve). Sipas k?saj haxhxhi nuk e ka arritur q?llimin e plot?, at? q? duhet ta ket?. Q? haxhxhi ta arrij? at? q? me t? v?rtet? t? jet? kongres gjithislamik ?sht? e nevojshme q? t'i jepet p?rmbajtje t? p?rgatitur sistemore dhe form? m? t? organizuar. K?sisoj haxhxhi, si kongres gjith?islamik, kur krahas p?rmbajtjes fetare do t'a arrinte edhe k?t? program dhe p?rmbajtje, at?her? do ta arrinte q?llimin dhe dometh?nien e vet t? plot?. A thua do t? kishte rast m? t? volitsh?m se ky, q? haxhxhi ta fitonte at? karakter t? kongresit gjithislamik, edhe at? atje ku u paraqit Islami dhe ku ndezi flak? n? rrap?llim?n gjith?bot?rore, n? kultur? e arsim, n? progresin ekonomik dhe n? moralin e sh?ndosh?? A thua nuk ka pasur aq raste n? historin? e popullit Islam q? ta aplikojn? k?t? nevoj?? A thua Islami ?sht? nj? p?rmbledhje e formave t? vdekura dhe formulave (lutjeve verbale), t? lidhura vet?mse me bot?n e ardh?shme, dhe a duhet q? Islamin ta kuptojm? ashtu si? vepruan gjeneratat dekadente, t? udh?hequra me misticiz?m destruktiv, me elemente shkat?rruese t? futura n? shkenc?n e sh?ndosh? - n? Islam? Jo, Islami nuk ?sht? i till?. Ai ?sht? program jet?sor elastik, t? cilin duhet p?rmbushur me p?rmbajtje dhe metoda n? konforin e koh?s n? t? cil?n jetohet dhe n? p?rputhshm?ri me shkenc?n, ngase ai dhe shkenca jan? nj?, ngase ai gjithmon? ?sh?t bashk?kohor dhe mbron kauz?n q? n? t? gjitha koh?rat ta udh?heq? trurin e njer?zimit dhe shpirtin kah fati gjith?p?rfshir?s, i dyfisht?. Ky ?sht? caku p?rfundimtar i Islamit. K?tij q?llimi p?rfundimisht duhet t'i sh?rbej? kjo instanc?. At?her? kur pos ibadeteve fetare do t'a arrij? edhe k?t? p?rmbajtje dhe program, mbase at?her? do ta arrij? q?llimin dhe dometh?nien e v?rtet?. Islami dhe jeta jon? jan? t? pandashme. T? kthehemi prapa, n? koh?n e Muhammedit a.s., kur k?shtu kuptohej Islami. At?her? do t? shohim se xhamit? p.sh., p?rpos p?r lutje sh?rbenin edhe si shkolla, universitete popullore, asamble popullore, ku ?sht? diskutuar p?r problemet politike, shkencore dhe problemet tjera socialo-shoq?rore. Xhamit? ishin edhe gjykata, ku ndahej drejt?sia. A nuk ?sht? kjo se Islami m? par? ?sht? jet? e mandej lutje? Th?n? ndryshe, sipas shkenc?s Islame, jeta dhe lutja doemos duhet t? shkojn? krahas dhe t? mb?shteten nj?ra n? tjetr?n, e assesi t? ndahen. A do t? vij? koha kur Islami i sotsh?m do t'u shmanget kthetrave vdekjeprur?se dhe t? kthehet n? jet?, q? ta udh?zoj? njer?zin? n? rrug?t t? cilat iu treguan me Kur'an? HAXHXHI ZGJERIM I DIAPAZONIT ARSIMOR Me kryerjen e haxhxhit, muslimani e plot?son edhe nj? urdh?r t? Zotit xh.sh. me dometh?nie t? pavler?sueshme. Ky urdh?r ?sht? ekspozuar n? ajetin Kur'anor: "A nuk udh?tuan ata n?p?r tok? e t? shohin se si qe p?rfundimi i atyre q? ishin para tyre? Ata ishin edhe m? t? fort? se k?ta, ata e l?ruan tok?n dhe e rind?rtuan at? m? shum? se sa k?ta, e rind?rtuan, atyre u pat?n ardhur t? D?rguarit e vet me fakte t? qarta. Pra, All-llahu nuk ishte q? t'ju b?j? t? padrejt? atyre, por ata vetvetes i b?n? t? padrejt?". (Er Rrum: 9), ose: "A nuk udh?tuan ata n?p?r tok? e t? shohin se si ishte mbarimi i atyre q? ishin p?rpara tyre e q? All-llahu ata i rr?noi, e edhe mosbesimtar?t (Mekkas) i pret shembulli i tyre. K?t? ngase All-llahu ?sht? mbrojt?s i atyre q? besuan, kurse p?r jobesimtar?t nuk ka mbrojtje." (Muhammed: 10-11) Nga format pyet?se t? ajeteve t? cituara qart? shihet urdh?ri p?r besimtar?t q? t? udh?tojn? n?p?r tok?. N? at? udh?tim ata shum??ka do t? m?sojn?, q? do t'u sh?rbej?, jo vet?m p?r k?t? jet?, por edhe p?r t? ardhmen. Do t? shohin shum??ka: troje dhe qytete, popuj t? shteteve t? ndrysh?m dhe m?nyr?n e jetes?s s? tyre, ashtuq? do ta zgjerojn? diturin? e vet, duke e marr? at? q? ?sht? e mir? dhe duke e gjykuar lig?sin?. Haxhxhi n? k?t? aspekt ?sht? i mrekulluesh?m. Pos k?saj haxhxhinjt? n? rrug? p?r n? Mekke do t? kalojn? n?p?r ato vende, ku dikur n? t? kaluar?n e lasht? qen? t? banuara me popuj t? fort? q? kishin qytete t? bukura dhe me civilizime t? larta, pas t? cil?ve nuk mbeti asnj? gjurm?, si? konfirmon Kur'ani: "Dhe vendin e tyre ta b?j? rrafsh pa far? bime e nd?rtese. E nuk do t? shoh?sh n? t? as ult?sir? as lart?sir?". (T? H?: 106-107) Haxhxhinjt? do t? kalojn? n?p?r ato vende, ku pejgamber?t e Zotit: Saliu, Hudi, Shuajbi dhe t? tjer?t, predikonin fjal?n e All-llahut xh.sh. (shpalljen) dhe do t? mendojn? p?r shkaqet e shkat?rrimit dhe zhdukjes s? atij populli. Duke kaluar pran? detit t? vdekur do t'ju kujtohet Luti a.s. dhe qytetet e mrekullueshme Sodoma e Gomora, q? gjendeshin atypari ku sot gjendet ky det i pik?lluar dhe fati tyre. "Ne e shp?tuam at? dhe me familjen e tij, pos gruas s? tij q? mbeti aty (nd?r t? shkat?rruarit). Ne l?shuam mbi ata nj? lloj shiu (me gur?). E shiko se si ishte fundi i kriminel?ve!" (El A'raf?: 83-84) "Dhe kur p?r ju e ndam? detin, e ju shp?tuam, nd?rsa ithtar?t e faraonit i fundos?m,e ju i shihnit (me syt? tuaj)." (El Bekare: 50) Popujve t? k?tyre qyteteve Luti a.s. ua predikoi fen? (shpalljen) e All-llahut xh.sh., e ata nuk e d?gjuan, por p?rkundrazi e d?buan. Nd?rsa emrat "Sodoma e Gomora" edhe sot mbeten si simbol i shkat?rrimit t? ndonj? vendi n? aspektin moral. Duke kaluar pran? detit t? kuq, haxhxhinjt? do ta p?rkujtojn? edhe Mus?n a.s. dhe popullin e tij, t? cilin Musa a.s. e shp?toi nga rob?rimi i Faraonit dhe i nxori p?rmes fundit t? that? t? detit n? skajin tjet?r p?rderisa nj?koh?sisht u mbyt ushtria e Faraonit e cila i ndiqte ata. Haxhxhinjt? n? rrug? p?r n? Mekke do t? shohin shum?k?, dhe do t? vijn? n? p?rfundimin e vet?m e t? drejt? se fati i njer?zis? q?ndron n? besimin e thell? dhe n? respektin dhe kryerjen e ligjeve - urdh?rave t? Tij, ngase fundi i ?do populli do t? jet? i till? sikur q? ishte i atyre para nesh, t? cil?t u zhduk?n. 6.- XHIHAD - LUFTA N? RRUG? T? ALL-LLAHUT (EL XHIHADU FI SEBILILAH) P?r shkak t? dometh?nies madh?shtore t? aplikimit t? Islamit, pra t? m?simit t? tij n? jet?n e musliman?ve, p?r prosperitetin e tyre fetaro-moral, kulturo-arsimor, ekonomik, bile edhe politik, fakih?t (jurist?t, teolog?t) Islam?, xhihadit i japin nj? vend t? posa??m n? drejt?sin? Islame - SHERIAT. Duke e pasur parasysh at? se ky institucion i madh fetare q? nuk ka t? b?j? vet?m m? nj? obligim apo parim special (ritual), nuk pat?n mund?si ta llogarisin si obligim i posa??m fetar - ibadet, sikur aq jan? namazi, agj?rimi, zeqati, etj. Mir?po, edhe p?rkund?r k?saj, duke pasur parasysh se ky institucion ka t? b?j? me m? tep?r parime, (norma) t? karakterit kategorik urdh?ror, pra, pa p?rjashtimin e asnj? muslimani (apo muslimaneje n?nkuptohet), p?r k?t? shkak, si? cek?m e num?rojm? si kusht i gjasht? Islam. Mir?po, p?r shkak t? gjer?sis? s? k?rkesave, deg?zimit dhe shuman?sis? s? obligimeve me t? cilat ngarkohen musliman?t n? suaza t? k?tij institucioni, ajo num?rohet si obligim moral i musliman?ve. Gjat? k?tij rasti teolog?t dhe jurist?t u dakorduan q? xhihadi t? mos konsiderohet si ibadet i posa??m apo kusht i gjasht? i Islamit. P?rmendem qysh n? fillim, se "shart" em?rohet kushti apo obligimi i kryerjes, praktikimi i ndonj? akti fetar q? njeriun e b?n musliman. Edhe xhihadi parashtron jo ve? nj?, por m? tep?r kushte t? tilla, n?se d?shirojm? t? jemi musliman? t? v?rtet?. Nga k?to shkaqe, si dhe duke e marr? parasysh r?nd?sin? e k?tij institucioni p?r mir?q?nien e musliman?ve e konsideroj t? nevojshme q? ta shqyrtoj n? pika t? shkurt?ra n? k?t? vep?r. Kjo, aq m? par? kur dihet se ky institucion - obligim bazohet n? nj? num?r t? madh t? urdh?rave Kur'anore dhe sunneteve t? Muhammedit a.s.. Armiqt? e Islamit m? her?t, por edhe sot p?rpiqen q? fjal?n XHIHAD ta p?rdorin p?r ta njollosur fen? ton? si religjion luftarak, q? do t? thot? se feja jon? me dogm?n e ashtuquajtur XHIHAD - porosit dhe urdh?ron n? p?rhapjen e saj me an? t? fuqis? dhe t? shpat?s. K?sisoj ata duke e p?rkthyer fjal?n "xhihad" si "luft? e shenjt?" - e nxor?n n? sip?rfaqe parull?n - "shpata e Islamit", me tendenca t? nj?jta. Mir?po, sikur edhe shum? gj?ra t? tjera rreth Islamit, ashtu edhe k?t? u munduan ta shtremb?rojn? dhe u munduan q? ta paraqesin n? terrin m? t? sh?mtuar. Nd?rsa xhihadi apo "lufta e shenjt?", n? aspektin agresiv t? luftrave imperialiste ose luftrave t? cilave u qe q?llimi p?rhapja e dhunshme e fes?, n? Islam as q? ekziston, gj? q? m? posht? do ta argumentojm?. Fjala xhihad ose lufta n? rrug? t? Zotit, e cila haset n? m? shum? vende n? Kur'an dhe n? sunnet (hadith), ka krejt?sisht dometh?nie dhe q?llim tjet?r. Kur'ani i jep nj? dometh?nie dhe nj? diapazon gjithp?rfshir?s. "Xhihadu fi sebililah" - "Luftoni n? rrug? t? Zotit", - urdh?r shpesh her? i p?rmendur n? Kur'an, para s? gjithash dometh?n?: -"Kryeni gjith? urdh?rat e Zotit, duke mos e p?rjashtuar asnj? n?se d?shironi t? jeni t? k?naqur e fatlum?"! N? k?to urdh?ra p?rfshihen jo ve? urdh?rat e kategorive t? ndryshme, p?r t? cilat u fol m? lart?, por edhe principet e pastra morale dhe obligimet ku bijn?: lufta kund?r vetvetes, n? realitet epsheve dhe animeve t? liga, lufta kund?r lig?sive n? shoq?ri, n? linj?n e shkat?rrimit t? amoralit dhe paraqitjeve t? ndryshme antifetare, sakrifica personale dhe materiale n? drejtimin social-altruist p?r mir?q?nien e shoq?ris?, etj. Krejt?sisht e qart?, fjala xhihad ose Luft? n? rrug? t? Zotit, e p?rmban edhe obligimin e luft?s kund?r armikut t? Islamit dhe musliman?ve, n? rast se ndaj tyre armiku ka q?llime agresive, rob?ruese apo q?llime t? tjera t? d?mshme. Kuptim t? k?till? fjal?s xhihad i dha edhe vet? Muhammedi a.s.. Mir?po, edhe sipas Kur'anit edhe sipas sunnetit, luft?rat e musliman?ve doemos duhet t? jen? t? karakterit defanziv (mbrojt?s), e assesi agresiv, e aq m? pak t? karakterit fetar me q?llim t? Islamizimit t? dhunsh?m, insinuat? e cila hyri n? literatur?n e Per?ndimit kund?r Islamit. Mir?po, p?r luft?n e k?till?, luft?n kund?r armiqve t? Islamit dhe musliman?ve, Kur'ani e p?rdor termin "KITAL - luftim". Vet? fakti tregon se tend?nc? e xhihadit ?sht? ajo e fush?s s? par? luftarake. K?t? qart? e p?rfundojm? edhe me faktin historik q? flet p?r at? se, kur Muhammedi a.s. kthehej nga ngadh?njimi n? luft? kund?r idhujtar?ve mekkas n? Bed?r (vitin e dyt? sipas hixhrit) ka th?n?: "Tani po kthehemi nga xhihadi i vog?l n? t? madhin". PARIMET E P?RGJITHSHME P?R XHIHADIN N? KUR'AN DHE SUNNET Edhe m? par? cek?m se Kur'ani kur e p?rdor? fjal?n XHIHAD, r?ndom? n? form?n imperative: "Luftoni n? rrug? t? Zotit"!, mendon n? kryerjen dhe praktikimin e t? gjitha p?rcaktimeve t? cilat Zoti xh.sh. ua p?rcaktoi njer?zve si obligim, t? cilat p?rcaktime musliman?t jan? t? obliguar t'i kryejn? edhe at? p?r vet? fatin e vet. Kjo ?sht? "rrug? e Zotit", ku musliman?t jan? t? obliguar t? luftojn? duke dh?n? ?do mund p?r arritjen e q?llimeve kah t? cilat synon. Me q? t? gjitha p?rcaktimet Islame - urdh?rat dhe ndalesat, k?rkojn? sakrifica m? t? m?dha, personale apo pron?sore q? t? aplikohen n? jet?. Ja, t'i cekim vet?m disa ajete kur'anore: { #966;#8804;#9516; #9500;#8804;#966;?#9604;#9604;#8993;#963;#9567; #9567;??#8804;#9604;#9604;#9576;?#966;#9604;#9604;#931;#8804; #9516;#960;#8804;#931;#8993;#9604;#9604;?#9567; #9567;??#8804;#9604;#9604;#9616;#8993;#9604;#9604;?#9567; #9567;??#963;#8804; ?#8804;#9567;#9562;?#9604;#9604;#9577;#8804;#9604;#9604;#9608;#8993;#9604;#9604;?#9567; #9532;??#8804;#9604;#9604;#966;?#9604;#9604;#963;? #9567;??#9604;#9604;?#8804;#9561;?#9604;#9604;#966;#9604;#9604;?#8804;#9604;#9604;#9556;#8804; ?#8804; #9568;#8804;#9604;#9604;#9567;#963;?#9604;#9604;#9575;#8993;?#9567; #9612;#8734; #9561;#8804;#9604;#9604;#9562;?#9604;#966;#9604;#9604;??#9604;#963;? ?#8804;#9604;#9484;#8804;#9604;??#8804;#9604;#9600;#8993;#9604;#960;? #9577;#8993;#9604;#9612;?#9604;??#9604;#9552;#8993;#9604;?#931;#8804; } "O ju q? besuat! Kijeni frik? All-llahun dhe k?rkoni afrim te Ai, luftoni n? rrug?n e Tij q? t? gjeni shp?tim". (El Maide: 35) Si? shohim ky ajet fillon me obligimet njer?zore ndaj Tij. Rruga ose m?nyra e cila afron kah Zoti ?sht? kryerja e obligimeve t? cilat na i p?rcaktoi neve edhe at? p?r fatin ton?, e jo p?r Vete, ngase Atij asgj? nuk i nevojitet. K?t? realitet na e vertetojn? shum? ajete. Nj? nga ata thot?: { #966;#8804;#9516; #9567;#8804;#966;?#8993;#9604;#9604;#963;#8804;#9567; #9567;??#8804;#9604;#9576;?#966;#9604;#9604;#931;#8804; #9516;#960;#8804;#9604;#9604;#931;#8993;#9604;#9604;?#9567; #963;#8804;?? #9500;#8804;#9575;#8993;??#8993;#9604;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;? #9484;#8804;?#8804;#8734; #9577;?#9604;#9568;#8804;#9604;#9604;#9567;#9572;#8804;#9556;#8805; #9577;#8993;#9604;#9604;#931;?#9604;#9604;#9568;?#9604;#966;#9604;#9600;#8993;#9604;#960;? #960;??#9604;#9604;#931;? #9484;#8804;#9604;#9576;#8804;#9567;#9562;#8805; #9500;#8804;?#9604;?#9604;#966;#9604;#9604;#960;#8805; . #9577;#8993;#9604;#9472;?#960;?#9604;#931;#8993;#9604;#9604;?#931;#8804; #9562;?#9567; ??#963;? ?#8804; #9572;#8804;#9561;#8993;#9604;???#9604;#9604;#9604;#963;? ?#8804; #9577;#8993;#9604;#9568;#8804;#9604;#9604;#9567;#963;?#9604;#9575;#8993;?#931;#8804; #9612;?#8734; #9561;#8804;#9604;#9562;?#9604;#9604;#966;#9604;?? #9567;??#963;? #9562;?#9604;#9500;#8804;#960;?#9604;#9604;?#8804;#9567;??#9604;#9604;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;? ?#8804; #9500;#8804;#931;?#9604;#9612;#8993;#9604;#9604;#9561;?#9604;#9604;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;? #9576;??#9604;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;? #9580;?#9604;#966;?#9604;#9572;? ??#8804;#9604;#9604;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;? #9532;?#931;? #9600;#8993;#9604;#9604;#931;?#9604;#9604;#9577;#8993;#9604;#9604;#960;? #9577;#8804;#9604;#9604;#9484;?#9604;#9604;?#8804;#9604;#9604;#960;#8993;#9604;?#931;#8804; . #966;#8804;#9604;#9604;#9608;?#9604;#9604;#9612;?#9604;#9604;#9572;? ?#8804;#9604;#9600;#8993;#9604;#960;? #9576;#8993;#931;#8993;#9604;?#9562;#8804;#9604;#9600;#8993;#960;? ?#8804; #966;#8993;#9575;?#9580;?#9604;??#9604;#9604;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;? #9568;#8804;#9604;#9604;#931;?#8804;#9604;#9604;#9567;#9577;#8805; #9577;#8804;#9604;#9604;#9568;?#9604;#9604;#9572;?#8734; #960;?#9604;#9604;#931;? #9577;#8804;#9604;#9604;#9552;?#9604;#9604;#9577;?#9604;#9604;#963;#8804;#9567; #9567;?#9500;#8804;#931;?#9604;#963;#8804;#9604;#9567;#9572;#8993; ?#8804; #960;#8804;#9604;#9561;#8804;#9604;#9604;#9567;#9600;?#9604;#9604;#931;#8804; #9578;#8804;#9604;#9604;#966;??#9604;#9604;#9562;#8804;#9604;#9604;#9556;#8801; #9612;?#8734; #9568;#8804;#9604;#9604;#931;?#8804;#9604;#9567;#9577;? #9484;#8804;#9604;#9604;#9575;?#931;#8805; #9576;#8804;#9567;??#9604;#9604;#9600;#8804; #9567;??#9604;#9612;#8804;#9604;#9604;??#9573;#8993; #9567;??#9604;#9604;#9484;#8804;#9604;#9604;#9496;?#9604;#9604;#966;#9604;#9604;#9604;#9604;#960;#8993; } "O ju q? keni besuar, a t'ju tregoj p?r nj? tregti t? bujshme q? ju shp?ton prej nj? d?nimi t? dhembsh?m: T'i besoni All-llahut dhe t? D?rguarit t? Tij, t? luftoni n? rrug?n e All-llahut me pasurin? tuaj dhe me veten tuaj, e kjo ?sht? shum? m? e dobishme p?r ju, n?se jeni q? e dini. Ai (All-llahu) iu fal? m?katet tuaja, ju shpie n? xhennete n?p?r t? cilat rrjedhin lumenj dhe n? pallate t? bukura n? xhennetet e am?shueshme, e k?to jan? ai suksesi m? i madh."(Es Saff:10-12) Shp?rblimet dhe begatit? t? cilat u premtohen atyre q? i kryejn? si? ceket n? k?t? ajet, qart? shihet se nuk i p?rkasin vet?m k?saj bote, por edhe t? ardhmes - ahiretit. Rezultati i m?nyr?s s? jetes?s s? till? dhe i pun?s s? musliman?ve ?sht? fat i dyfisht? (i k?saj bote dhe ahiretit). P?r k?t? t? v?rtet? q? dikur u realizua n? jet?n e musliman?ve, mjaft fakte dhe argumente na jep historia e Islamit. Asnj?far? e mire e k?sobotshme, duke filluar q? nga jeta personale nuk guxojn? muslimanin ta joshin e ta kthejn? nga rruga e Zotit dhe luft?rat n? rrug?n e Tij, sepse e v?rteta Islame e me at? edhe Vullneti i Zotit pa tjet?r duhet t? plot?sohet , t? arrihet fitore. { #9616;#8993;#9604;?? #9532;?#931;? #9600;#8804;#9604;#9567;#931;#8804; #9524;#8804;#9567;#9562;#8804;#9604;#9604;#9516;#9472;#8993;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;? ?#8804; #9500;#8804;#9562;?#9604;#931;#8804;#9604;#9604;#9516;#9472;#8993;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;? ?#8804; #9532;?#9580;?#9604;#9604;?#8804;#9567;#931;#8993;#9604;#9604;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;? ?#8804; #9500;#8804;#9573;??#8804;#9567;#9568;#8993;#9604;#9604;#9600;#8993;#960;? ?#8804; #9484;#8804;#9604;#9604;#9560;?#9604;#9604;#966;#9604;#9604;#9572;#8804;#9577;#8993;#9604;#9604;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;? ?#8804; #9500;#8804;#960;?#9604;?#8804;#9567;?? #9567;#9616;?#9604;#9604;#9577;#8804;#9604;#9604;#9572;#8804; #9612;?#9604;#9604;#9577;#8993;#9604;#960;#8993;#9604;#9604;?#963;#8804;#9604;#9604;#9567; ?#8804; #9577;?#9604;#9568;#8804;#9604;#9567;#9572;#8804;#9556;? #9577;#8804;#9604;#9580;?#9604;#9560;#8804;#9604;#9604;#9472;?#931;#8804; #9600;#8804;#9604;#9604;#9561;#8804;#9604;#9604;#9567;#9575;#8804;#963;#8804;#9567; ?#8804; #960;#8804;#9604;#9604;#9561;#8804;#9604;#9604;#9567;#9600;?#9604;#9604;#931;#8993; #9577;#8804;#9604;#9604;#9572;?#9555;#8804;#9604;?? #931;#8804;#9604;#9604;#963;#8804;#9604;#9604;#9516; #9500;#8804;#9552;#8804;#9604;#9604;#9562;?#8804; #9532;??#8804;#9604;#9604;#966;?#9604;#9604;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;? #960;??#9604;#9604;#9604;#931;#8804; #9567; ??#963;? ?#8804; #9572;#8804;#9561;#8993;#9604;#9604;???#9604;#9604;#9604;#963;? ?#8804; #9568;?#9604;#9604;#963;#8804;#9604;#9604;#9567;#9575;? #9612;?#9604;#8734; #9561;#8804;#9604;#9604;#9562;?#9604;#9604;#966;#9604;#9604;??#9604;#9604;#963;? #9612;#8804;#9604;#9604;#9577;#8804;#9604;#9604;#9572;#8804; #9562;?#8804;#9604;#9604;#9554;#8993;?#9567; #9552;#8804;#9604;#9604;#9577;?#8804;#9604;#9604;#8734; #966;#8804;#9604;#9500;?#9577;?#8734;#8804; #9567; ??#963;#8993; #9562;?#9604;#9500;#8804;#960;?#9604;#9604;#9572;?#963;? ?#8804; #9567; ??#963;#8993; ?#9567;#8804; #966;#8804;#9604;#963;?#9604;#9575;?#8734; #9567;??#9604;#9616;#8804;#9604;??#960;#8804; #9567;??#9604;#9612;#8804;#9604;#9567;#9561;?#9604;#9604;#9616;?#9604;#9604;#966;#9604;#9604;#931;#8804; } "Thuaj (o i d?rguar): N? qoft? se etrit tuaj, djemt? tuaj, v?llez?rit tuaj, bashk?shortet tuaja, farefisi juaj, pasuria q? e fituat, treg?tia q? frikoheni se do t? d?shtoj?, vendbanimet t? cilat jeni t? k?naqur, (t? gjitha k?to) jan? m? t? dashura p?r ju se All-llahu, se i D?rguari i Tij dhe se lufta p?r n? rrug?n e Tij, at?her? pritni derisa All-llahu nuk v? n? rrug?n e drejt? njer?zit e prishur". (Et Tevbe: 24) Ky ajet qart? i tregon kushtet e progresit dhe t? fatit t? gjithansh?m t? Islamit. Njer?zit apo shoq?rit? q? pik? p?r pike u p?rmbahen k?tyre kushteve, doemos ta arrijn? shkall?n m? t? lart? t? zhvillimit dhe t? mir?q?nies se gjithmbar?shme. Sakrificat pra, k?rkohen p?r suksese n? jet?, kund?r tat?pjetzave n? t? gjitha fushat e jet?s njer?zore. Edhe p?r k?t? t? v?rtet? historia na jep argumente nga e kaluara. P?rderisa musliman?t u p?rmbahen kushteve t? theksuara, do t? p?rparojn? n? t? gjitha fushat jet?sore. Mir?po, p?rkundrazi, kur nuk i zbatonin ato, madje kur b?nin edhe gj?ra t? ndaluara, at?her? ran? n? rob?rim t? v?rtet?. Ekzistojn? shum? hadithe n? t? cilat n?n termin "Xhihad" n?nkuptohet obligimi i musliman?ve, t'i kryejn? t? gjitha parimet fetare, pra edhe luft?n kund?r armikut t? Islamit. Xhihadi, me fjal? t? tjera, i bashkon t? gjitha p?rcaktimet fetare (urdh?rat, porosit? dhe ndalesat) dhe k?rkon n?nshtrim t? plot? ndaj tyre me q?llim q? ligjet e fatit dhe e Verteta (Vullneti i Zotit), t? vijn? n? shprehje , n? zbatim t? plot?. Ja disa hadithe q? flasin p?r xhihadin: "Transmeton Ebu Musa: - Erdhi nj? njeri te i D?rguari i All-llahut dhe tha: - Njer?zit luftojn? ose p?r shkak t? pla?k?s, ose p?r shkak t? fam?s, kush prej tyre lufton n? rrug?n e Zotit? - Ai q? lufton q? fjala e Zotit t? vij? deri n? shka-ll?n m? t? lart? t? realizimit n? jet?n njer?zore, ai lufton n? rrug? t? Zotit - iu p?rgjigj Muhammedi a.s.". Ja lufta e till?, - xhihadi - ?sht? lufta e v?rtet? n? rrug? t? Zotit, e cila konsiderohet "gurbet" - akt devocioni, q? e afron njeriun kah Zoti. Pra, p?r k?t? shkak, xhihadi konsiderohet si kush i gjasht? i Islamit, pa t? cilin edhe nuk mund t? realizohen as kushtet tjera. P?r xhihadin si "gurbet", Muhammedi a.s., thot?: "Nga t? gjitha pun?t e mira (akte devocioni) lufta n? rrug? t? Zotit m? s? tep?rmi e afron njeriun kah Zoti dhe me t? asgj? tjet?r nuk mund t? krahasohet". Xhihadi, pra, ?sht? mund, t? cilin njeriu e jep me q?llim q? p?rcaktimet (urdh?rat) e Zotit t? vijn? deri n? aplikim t? plot?. Pra, p?r k?t? shkak xhihadi num?rohet nd?r ibadetet dhe b?mir?sit? kryesore, si? thot? Muhammedi a.s.: "Lufta n? rrug? t? Zotit, lufta p?r plot?simin dhe ngadh?njimin e Vullnetit t? Zotit - t? v?rtet?s jet?sore ?sht? q?llimi m? i lart? i ?do muslimani." R?nd?sia e k?saj lufte shihet edhe n? at? se p?r t? jan? t? premtuara shp?rblime t? m?dha te Zoti xh.sh.. Muhammedi a.s. thot?: "Xhenneti ?sht? i ndar? n? 100 shkall?, t? cilin All-llahu zh.sh. e p?rgatiti p?r "muxhahid?t" - luft?tar?t n? rrug? t? Zotit.Hap?sira nd?rmjet ?do shkalle ?sht? sikur hap?sira nd?rmjet qiellit e tok?s". Prandaj, shton m?tej si? transmeton Enes ib?n Maliku: "Me aguar dhe me u ngrysur n? rrug? t? Zotit ?sht? m? e vlefshme se t?r? toka dhe ?do gj? q? gjendet n? t?". "E pyet?n pejgamberin se cili njeri ?sht? m? i mir?? - Njeriu i cili lufton n? rrug? t? Zotit personalisht (me jet?n e vet) dhe me pron?n e vet, mandej i riu i cili duke u shmangur nga lig?sit? e k?saj bote, i b?n ibadet Zotit". Dometh?nia e luft?s n? rrug? t? Zotit, n? kuptimin m? t? gj?r? p?rfshihet n? k?t? th?nie t? Muhammedit a.s.: "Un? nuk kam asgj? me an? t? s? cil?s do t? mundja ta kompenzoj at? q? e l?shova (nuk e kreva) n? rrug? t? Zotit. Pasha at? n? duart e t? cilit gjendet shpirti im, do t? d?shiroja t? bie d?shmor (n? rrug? t? Zotit)." K?to jan? fjal?t dometh?nien dhe r?nd?sin? e t? cilave mund ta kuptojn? vet?m ato t? cil?t vepruan si pejgamberi i All-llahut, ata t? cilit duke e pranuar misionin e Zotit, personalisht me shpat? n? dor? luftuan p?r mbrojtjen e s? V?rtet?s, at?her? kur ajo qe e nevojshme. LLOJET TJERA T? XHIHADIT Definicioni i xhihadit, p?rpos atij q? u cek m? lart, kryesisht del nga ky hadithi-sherif: "Xhihadi - lufta n? rrug? t? Zotit p?rb?het n?: a) Urdh?r p?r t? mir?, b) Ndales? nga lig?sit?, c) Durim t? sinqert? kur ?sht? i nevojsh?m, dhe d) N? urrejtjen e t? pavlefshmit dhe t? prishurit." Ky definicion i xhihadit ?sht? i plot?suar edhe me hadithe tjera, t? cilat flasin p?r luft?n kund?r vetvetes, n? realitet, epshit dhe lakmis? t? cilat e largojn? njeriun nga rruga e Zotit, n? luft? p?r mbrojtjen e Islamit. Nga k?to hadithe dalin elementet e xhihadit: a) Lufta kund?r vetvetes, b) Lufta kund?r lig?sis? n? shoq?ri, e p?r mir?q?nien e shoq?ris?, dhe c) Lufta kund?r armikut t? Islamit. E tani t? shohim nj? nga nj? n? ?far? p?rb?het kjo luft?!: a) Luft? kund?r vetvetes: 1.- p?rforcimi i vullnetit dhe q?llimit t? k?rkimit t? m?nyr?s dhe rrug?s me an? t? t? cilave do t? arrihej deri n? njohjen e logjikshme t? Zotit dhe t? t? v?rtetave t? tjera, t? cilat jan? l?nd? besimi (dogma), t? besimit t? past?r. Ky ?sht? obligimi themelor i ?do muslimani dhe pik?nisje n? aktivitetet e tij t? m?tejshme fetare si besimtar. Kur muslimani vjen deri n? njohjen (p?rfundimin) e logjikshme t? ekzistenc?s s? Zotit, at?her? kryerja e obligimeve tjera fetare i imponohet vetvetiu. Mir?po, edhe te kryerja e k?tyre obligimeve nevojitet: 2.- disiplinimi i vullnetit n? kryerjen k?mb?ngul?se t? obligimeve. Ngulmimi i cili k?rkohet k?tu nga musliman?t k?rkon mund, sakrific? t? madhe apo t? vog?l, var?sisht nga serioziteti dhe r?nd?sia e vet? parimit (p?rcaktimit). Ky ngulmim mund t? jet? trupor (me trup) te ibadetet trupore "ibadeti bedenije", sikur q? ?sht? haxhxhi, apo vet?m pron?sor - "ibadeti malije", sikur q? ?sht? zeqati, kurbani apo llojet tjera t? sadakas? p?r t? cilat kemi biseduar m? lart. Ngulmimi apo apo sakrifica q? k?tu k?rkohet, em?rohet xhihad apo luft? kund?r vetvetes. K?to lloje t? luft?s, q?ndrueshm?rit?, ngulmimet apo sakrifikimet i p?rkasin fjal?ve t? Zotit (imperativit): { #9577;#8993;#9604;#9604;#9472;?#960;?#9604;#9604;#931;#8993;#9604;#9604;?#931;#8804; #9562;?#9567; ??#963;? ?#8804; #9572;#8804;#9561;#8993;#9604;#9604;???#9604;#9604;#963;? ?#8804; #9577;#8993;#9604;#9604;#9568;#8804;#9604;#9567;#963;?#9604;#9604;#9575;#8993;?#931;#8804; #9612;?#8734; #9561;#8804;#9604;#9604;#9562;?#9604;#9604;#966;#9604;#9604;#9604;?? #9567;??#963;? #9562;?#9604;#9500;#8804;#960;?#9604;#9604;?#8804;#9567;??#9604;#9604;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;? ?#8804; #9500;#8804;#931;?#9604;#9604;#9612;#8993;#9604;#9604;#9561;?#9604;#9604;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;? , #9576;#8804;#9567;??#9604;#9604;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;? #9580;#8804;#9604;#9604;#966;?#9604;#9604;#9572;? ??#8804;#9604;#9604;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;? #9532;?#931;? #9600;#8993;#9604;#9604;#931;?#9604;#9604;#9577;#8993;#9604;#9604;#960;? #9577;#8804;#9604;#9604;#9484;?#9604;#9604;?#8804;#9604;#9604;#960;#8993;#9604;#9604;?#931;#8804; } "T'i besoni All-llahut dhe t? D?rguarit t? Tij, t? luftoni n? rrug?n e All-llahut me pasurin? tuaj dhe me veten tuaj, e kjo ?sht? shum? m? e dobishme p?r ju, n?se jeni q? e dini." (Es Saff: 11) T? nj?jt?n e kuptojm? edhe nga th?niet e Muhammedit a.s.: "Transmeton Muadhi, se e ka lutur Muhammedin a.s.: - M? thuaj o i d?rguar i All-llahut, p?r at? b?mir?si q? do t? m? shtyej n? xhennet, e do t? m? largoj? nga zjarri i xhehennemit! - M? parashtrove nj? pyetje t? madhe - i tha Alejhis-selami, kjo ?sht? leht? p?r kuptim p?r at? q? Zoti ia ka mund?suar kuptimin (i ka dh?n? mendje). Adhuronie ve?se All-llahun dhe asgj? mos i p?rshkruaj, fale namazin, jepe zeqatin dhe agj?roje muajin e Ramazanit. Mandej ka shtuar edhe: ?Un? t? kam informuar p?r dyert? e xhennetit (shp?timit)?, dhe vazhdoi: ?Agj?rimi ?sht? mburoj? (nga epshi dhe veset e k?qija), sadaka, i shuan (shkat?rron) m?katet sikur uji zjarrin, sikur edhe namazi i nat?s?, mandej shtoi ajetin kur'anor dhe pyeti: - a nuk t? informova p?r gj?rat elementare? - E shtylla e gjith? k?saj ?sht?, XHIHADI. A nuk t? informova p?r gj?rat elementare? Kjo ?sht? e t?ra! Po i d?rguar i Zotit, i thash?, - thot? Muadhi." Si? shohim nga ky hadith, XHIHADI konsiderohet si "shtyll?" e nd?rtes?s s? dukshme Islame, e p?rb?r? nga p?rcaktimet e p?rmendura m? lart?. Xhihadi, k?tu e ka dometh?nien e atyre mundimeve dhe sakrifikimeve q? duhet t'i jap? ?do musliman me q?llim t? aplikimit dhe t? zbatimit t? p?rcaktimeve t? Zotit. P?r ?far? do t? sh?rbenin k?to parime t? m?dha, aplikimi i t? cilave ?sht? me r?nd?si t? madhe p?r mirq?nien sikur t? individ?ve ashtu edhe t? shoq?ris?, n? qoft? se nuk aplikoheshin? (Vall? i nevojiten Zotit k?to?). E nevojshme ?sht? q? besimtar?t ta japin mundin maksimal, sakrific?n personale dhe pron?sore q? k?to parime Islame t? vijn? deri n? aplikim dhe t'i japin rezultatet shp?tuese - frytet e fatit n? t? dy jet?rat, gj? q? ?sht? edhe q?llimi i tyre. Caku p?rfundimtar i xhihadit arrihet me pun? dhe sakrific?, gj? q? p?rs?ri rrjedh nga besimi i thell? i bindsh?m dhe i sinqert? n? All-llahun xh.sh.. Ngase xhihadi, ky SPIRITUS REKTOR (shpirti q? i jep jet?, shtys?), i t? gjith? ketyre parimeve ?sht? shpirti i tyre. Pra, feja dhe aksioni - ky ?sht? xhihad. Dometh?nien e till? t? xhihadit e kuptojm? edhe nga ky hadith, q? e transmeton h.Aisheja, e cila i ?sht? drejtuar t? D?rguarit t? All-llahut me fjal?t: - M? ?sht? p?rfytyruar, se xhihadi ?sht? b?mir?si m? e mir?, a thua ne grat? duhet t? luftojm?? - Xhihadi m? i mir? p?r ju femrat ?sht? ta kryeni haxhxhin e p?rcaktuar - iu p?rgjigj Muham-medi a.s.. Nga ky hadith shihet se b?het fjal? p?r mundin q? duhet dh?n? ?do musliman n? send?rtimin e normave q? dalin nga shkenca Islame dhe meq?n?se femrat nuk jan? fizikisht aq t? forta sikur q? jan? meshkujt q? t'i p?rballojn? mundimet dhe flijimet, atyre haxhxhi u llogaritet si nj? lloj mundi t? cilin ato mund ta durojn?. 3.- Njeriu si ?do krijes? e gjall? trupore e p?rb?r? nga gjaku dhe mishi u ekspozohet epsheve dhe lakmive vdekjeprur?se, instikteve t? liga, t? cilat do ta d?rgonin n? shkat?rrim n? rast se u jep liri t? plot?. N? k?t? rast do ta largonin nga kryerja e urdh?rave t? Zotit dhe, edhe nga Zoti dhe m?shira e tij. P?rve? k?saj, njeriu ?sht? bart?s i shum? veseve, cil?sive negative, si? jan?: zem?rimi, urrejtja, egoizmi i vrazhd?, kopracia, p?rbuzja, pandjeshm?ria ndaj nevojtar?ve etj., etj. P?rkund?r k?tyre veseve t? k?qija, muslimani ?sht? i obliguar t? luftoj? q? t? dal? nga radh?t e shtaz?ve dhe kaf?sh?ve gjakpir?se. Gjithashtu ai ?sht? i obliguar ta disiplinoj? vullnetin e vet dhe ta p?rforcoj? gadishm?rin?, q? duke i kryer urdh?rat e Zotit dhe porosit? e Muhammedit a.s., t? dekorohet me cil?sit? e moralshme: dashamir?sin?, altruizmin, ngush?-llimin, but?sin?, sinqeritetin, paqedash?sin?, etj., q? t? hyj?, n?se jo n? rradh?n e melek?ve, at?her? n? rradh?t e njer?zve me moral t? lart? - p?rfaq?sues?ve t? Zotit n? tok?. Muslimani, i cili lufton me vetveten p?r k?t? q?llim, gjithashtu ?sht? edhe luft?tar n? rrug? t? Zotit, si? thot? Muahmedi a.s.: "Luft?tar? n? rrug? t? Zotit - muxhahid?, t? cil?t i luftojn? epshet, veset dhe cil?sit? e liga". Ose: "M? i forti nd?r ju ?sht? ai i cili fal? kur mundet t? hakmerret". Durimi i sinqert?, ?sht? cil?si e njer?zve me moral t? lart?. Njeriu shpesh her? p?rjeton fatkeq?si dhe probleme, ose n? marr?dh?nie me njer?zit tjer? vjen n? pozit? aq t? r?nd? ku ve?se durimi ?sht? shp?tim dhe mburoj? nga incidentet eventuale m? t? m?dha. Muslimani i mir? ?sht? i obliguar q? k?t? cil?si jo vet?m t? mir?, por shpesh her? edhe shp?timtare, ngulsh?m ta kultivoj? dhe t'a tregoj? kur do t? jet? e nevojshme. Q? njeriu ta nd?rtoj? dhe ta p?rforcoj? k?t? cil?si nevojitet shum? pun? dhe vet?mohim. Prandaj edhe Muhammedi a.s. e num?ron si xhihad n? rrug? t? Zotit, luft? kund?r vetvetes. b) URDH?RI P?R MIR?SI DHE NDALIMI NGA LIG?SIT?. Shoq?ria njer?zore ?sht? e p?rb?r? prej individ?ve. Sikur t? gjith? individ?t t? luftonin ashtu si? u cek m? par? - kund?r vetvetes dhe t? ngadh?njejn?, at?her? dashur padashur edhe jeta e shoq?ris?, por madje edhe e gjinis? njer?zore do t? ishte n? nivel m? t? lart? n? aspektin pozitiv t? fjal?s, m? fatlumt? dhe m? t? k?naqur. Mir?po, p?r fat t? keq, kjo nuk ndodh. Prandaj obligim i muslimanit ?sht? q? p?rpos obligimeve q? i kemi p?rmendur m? par?, duhet t'i udh?zoj? edhe t? tjer?t n? rrug? t? drejt?, n? rrug? t? mir? "emr bil ma'ruf", e t'i ndaloj? nga lig?sit? (m?katet dhe f?lliq?sirat e ndryshme - "nehj anil-munkeri". K?to obligime bollsh?m i kan? p?rfshir? ajetet kur'anore n? form? kategorike: { #9532;?#931;?#8804; #9567; ??#963;#8804; #966;#8804;#9604;#9500;?#960;#8993;#9604;#9604;#9572;#8993; #9562;?#9567; ??#9604;#9484;#8804;#9604;#9604;#9575;??? ?#8804; #9567;?#9532;?#9552;?#9604;#9604;#9561;#8804;#9604;#9567;#931;? ?#8804; #9532;?#966;#9604;#9604;#9577;#8804;#9604;#9604;#9516;#9566;? #9576;?#8734; #9567;??#9604;#9604;#9616;#8993;#9604;#9604;#9572;?#9562;#8804;#8734; ?#8804; #966;#8804;#9604;#9604;#931;?#9604;#9604;#963;#8804;#8734; #9484;#8804;#931;? #9567;??#9604;#9604;#9612;#8804;#9604;#9604;#9552;?#9604;#9604;#9560;#8804;#9604;#9516;#9524;? ?#8804; #9567;??#9604;#9604;#960;#8993;#9604;#9604;#931;?#9604;#9604;#9600;#8804;#9604;#9604;#9572;? ?#8804; #9567;??#9604;#9604;#9562;#8804;#9604;#9604;#9608;?#8734;? , #966;#8804;#9604;#9604;#9484;?#9604;#9604;#9496;#8993;#9604;#9604;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;? ?#8804;#9604;#9604;#9484;#8804;#9604;#9604;??#8804;#9604;#9604;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;? #9577;#8804;#9604;#9604;#9576;#8804;#9600;?#8804;#9604;#9604;#9572;#8993;?#931;#8804; } "All-llahu urdh?ron drejt?si, b?mir?si, ndihm? t? af?rm?ve, e ndalon nga imoraliteti, nga e neveritura dhe dhuna. Ju k?shillon ashtu q? t? merrni m?sim".(Nahl: 90) K?shillimi dhe udh?zimi n? t? mir? dhe shmangia nga lig?sit? (nga ?do gj? q? nuk vlen?), ?sht? misioni themelor i fes?, n? realitet, i besimtar?ve t? p?rulur para Zotit. Prandaj, Muhammedi a.s. ka th?n?: "Feja ?sht? k?shillim dhe udh?zim n? t? mir?", dhe "Kush i udh?zon dhe k?shillon t? tjer?t n? t? mir?, te Zoti i takon shp?rblim sikur t'i kishte kryer vet? ato vepra t? mira". Pra, t? gjith? musliman?t, n? suaza t? sendertimit t? dijes dhe mund?sis? (intelektuale, fizike dhe materiale), jan? t? obliguar: s? pari vet? t'i kryejn? dispozitat e Zotit dhe t'a flakin lig?sin? dhe s? dyti, t? tjer?t t'i k?shillojn? dhe t'i udh?zojn? q? t? veprojn? ngjash?m. Jeta e mir? e musliman?ve, p?rmes aplikimit t? parimeve Islame ka efekt t? madh dhe pozitivisht ndikon te njer?zit. Prandaj ?donj?ri duhet t? mundohet q? s? pari jet?n e vet ta rregulloj? ashtu q? t? jet? shemb?lltyr? p?r t? tjer?t. Kjo urdh?rohet me fjal?t: "M?soje veten, e kur t? sillesh sipas asaj q? e ke m?suar, at?her? m?soi edhe t? tjer?t!", ngase k?shilltari me veprat e veta i kund?rshton ato, e n? t? kund?rt?n k?shilla e tij jo vet?m q? nuk do t? ket? efekt, por bile edhe negativisht do t? ndikoj?. Atyre t? cil?t nuk i p?rputhin fjal?t (k?shillimet) me veprat dhe sjelljen persoanle, Kur'ani u drejtohet me fjal? akuzimi: { #9500;#8804;#9577;#8804;#9604;#9604;#9500;?#960;#8993;#9604;#9604;#9572;#8993;?#931;#8804; #9567;?#9604;#9604;#931;?#8804;#9604;#9604;#9567;#9561;#8804; #9562;?#9604;#9567;??#9604;#9562;?#9604;#9604;#9572;?? ?#8804; #9577;#8804;#9604;#931;?#9604;#9604;#9561;#8804;#9604;#9604;??#931;#8804; #9500;#8804;#931;?#9604;#9604;#9612;#8993;#9604;#9604;#9561;#8804;#9604;#9604;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;? ?#8804; #9500;#8804;#931;?#9604;#9604;#9577;#8993;#9604;#9604;#960;? #9577;#8804;#9604;#9604;#9577;?#9604;#9604;?#8993;?#931;#8804; #9567;??#9604;#9604;#9600;?#9604;#9604;#9577;#8804;#9604;#9604;#9567;#9562;#8804; #9567;#8804;#9612;#8804;#9604;#9604;?#9567;#8804; #9577;#8804;#9604;#9604;#9484;?#9604;#9604;#9616;?#9604;#9604;?#8993;#9604;#9604;?#931;#8804; } "A po i urdh?roni (thirrni) njer?zit p?r pun? t? mira, e veten tuaj po e harroni?" (Bekare: 44) { #966;#8804;#9604;#9604;#9604;#9616;#8993;#9604;#9604;??#8993;#9604;#9604;?#931;#8804; #9562;?#9500;#8804;??#9604;#9561;?#9604;#9604;#931;#8804;#9604;#9604;#9577;?#9604;#9604;#963;?#9604;#9604;#960;? #960;?#8804;#9604;#9604;#9567; ?#8804;#9604;#9604;#966;?#9604;#9604;#9561;#8804; #9612;?#8734; #9616;#8993;#9604;#9604;?#8993;#9604;#9604;?#9562;?#9604;#9604;#963;?#9604;#9604;#960;? } "Ata flasin me gjuh?t e veta at? q? nuk e kan? n? zemrat e tyre", (El Fet'h: 11) Ekzistojn? edhe shum? ajet? kur'anore ku t? dyfytyrshm?ve u k?rc?nohet me nd?shkim t? rrept?. Muham-medi a.s. ka th?n?: "Kur isha n? Mir'axh, kalova pran? nj? grupi njer?zish buz?t e t? cil?ve i pritnin me g?rsh?r? zjarri, un? i pyeta, kush jeni ju? - Ne udh?zonim n? t? drejt? por veten e harronim. E ndalonim t? keqen, por vet? e punonim", dhe: "Ai i cili i udh?zon t? tjer?t n? t? mir?, nd?rsa veten e harron, i p?rngjan qiririt i cili vet? digjet nd?rsa t? tjer?ve u sh?ndrit." Ky, ?sht? nj? obligim, shum? me r?nd?si p?r mir?q?nien dhe fatin e musliman?ve, e p?rcaktuar me Kur'an, sunnet dhe ixhma. N? Kur'an thuhet: { ?#8804; ?#9567;#8804; #9577;#8804;#9604;#9604;#9484;#8804;#9604;#9604;#9567;?#8804;#9567;#931;#8993;#9604;#9604;?#9567; #9484;#8804;?#8804;#8734; #9567;?#9532;?#9574;?#9604;#9604;#960;? ?#8804; #9567;??#9604;#9604;#9484;#8993;#9604;#9604;#9575;??#8804;#9567;#931;? , ?#8804;#9567; #9577;?#8804;#9604;#9604;#9616;#8993;#9604;#9604;?#9567;??#963;#8804; #9532;?#931;?#8804; #9567;??#963;#8804; #9560;#8804;#9604;#9604;#9575;?#966;#9604;#9604;#9575;#8993; #9567;??#9604;#9604;#9484;?#9604;#9604;#9616;#8804;#9604;#9604;#9567;#9562;? } "Ndihmohuni mes vete n? t? mira dhe n? t? mbara, e mosni n? m?kate e n? armiq?si. Kini dro d?nimit t? All-llahut, se me t? v?rtet? All-llahu ?sht? nd?shkues i fort?". (El Maide: 2) Musliman?t nuk ndihmohen n? mes veti dhe nuk ia paralajm?rojn? pasojat e rrug?s s? devijuar, por p?rkundrazi e kan? l?shuar nj?ri-tjetrin, q? t'i merr mosp?rfillja. indolenca (shkujdesi) i till? i nj?rit ndaj tjetrit, me siguri do t? hakmerret. i Lartmadh?ruari n? Kur'an thot?: { ?#8804;#9567;#9577;?#8804;#9604;#9604;#9616;#8993;#9604;#9604;?#9567; #9612;?#9604;#9604;#9577;?#9604;#9604;#931;#8804;#9604;#9604;#9556;#8801; ?#9567;?#8804; #9577;#8993;#9604;#9554;?#9604;#9604;#966;#9604;#9604;#9562;#8804;#9604;#9604;#931;?#8804; #9567;??#8804;#9604;#9604;#9576;?#966;#9604;#9604;#9604;#931;#8804; #9496;#8804;#9604;#9604;?#8804;#9604;#9604;#960;#8993;?#9567; #960;?#9604;#9604;#931;?#9604;#9604;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;? #9580;#8804;#9604;#9604;#9604;#9516;#9554;?#8804;#9604;#9604;#9556;#8801; ?#8804;#9567;#9484;?#9604;#9604;?#8804;#9604;#9604;#960;#8993;#9604;#9604;?#9567; #9500;#8804;#931;?#8804; #9567;??#963;#8804; #9560;#8804;#9575;?#966;#9604;#9604;#9604;#9575;#8993; #9567;??#9604;#9604;#9484;?#9604;#9604;#9616;#8804;#9604;#9604;#9604;#9567;#9562;?} "Ruajuni nga e keqja (nga d?nimi) q? nuk i godet vet?m ata q? b?n? mizori prej jush (por edhe t? mir?t), dhe ta dini se All-llahu ?sht? nd?shkues i rrept?". (El Enfal?: 25) Nd?rsa Muhammedi a.s. thot?: "Shoq?ria ku nuk luftohet lig?sia, do t? p?rjetoj? nd?shkim t? p?rgjithsh?m". Ky nd?shkim mund t? jet? i dyfisht?, pra edhe n? k?t? bot? edhe n? t? ardhmen. Mir?po, nd?shkimi n? ahiret ?sht? i pashmangsh?m dhe ve?se Zoti e di koh?zgjatjen e tij dhe i ?far? natyre ?sht?. Vet?m duhet cekur se ato nuk mund t? krahasohen me nd?shkimet e k?saj bote. Prandaj muslimani i mir? kur sheh se v?llai i tij musliman b?n ndonj? akt t? pamoralsh?m (antifetar) dhe nuk reagon q? ta shmang? nga gabimi ?sht? m?katar mbase sa edhe vet? ai q? e b?n m?katin. K?t? p?rfundim e arrijm? nga ky hadith: "Kush i thirr n? rrug? t? drejt? njer?zit, i takon shp?rblim sikur edhe vet? t'i kryente ato dhe asgj? nuk do t'i mungoj? nga shp?rblimi i tyre. Nd?rsa, kush b?n thirrje n? rrug? t? gabuar, m?katet nuk do t'i jen? m? t? vogla nga ai q? i kryen vet?". Mir?po, n? k?t? pyetje ka edhe di?ka m? t? tmerr-shme, e ajo ?sht? p?rgjegj?sia e t? pafajshmit p?r m?katarin, pra, muslimani i "pafajsh?m" do t? p?rgjigjet p?r m?katet e t? tjer?ve n? rast se ka qen? prezent kur ata kan? gabuar dhe nuk ka nd?rmarr? asgj? q? t'i ndaloj?, gj? q? qart? shihet nga ky hadith t? cilin e transmeton Ebu Hurejre, ku Muhammedi a.s. ka th?n?: "V?rtet, n? dit?n e Gjykimit m?katari do t? l?vjerret n? qaf?n e tjetrit (njeriut t? drejt?), edhe pse n? k?t? bot? nuk jan? njohur. At?her? njeriu i drejt? do t? thot?: - ?'k?rkon prej meje, ne nuk njihemi? - M? shikoje tek i thej ligjet e Zotit dhe tek b?ja vepra antifetare, e nuk m? ndaloje, e as q? ma t?rhiqje v?rejtjen - do t? p?rgjigjet m?katari". Prandaj, obligim i ?do muslimani, ?sht? ndalimi nga lig?sit? dhe udh?zimi n? t? mbara. Ky obligim ?sht? i theksuar sidomos n? k?to hadithe: Ose urdh?roni n? m?nyr? permanente udh?zimet p?r b?mir?si dhe ndalimet nga lig?sit? ose p?rndryshe Zoti do t'ju mund?soj? m?katar?ve t'u hipin n? shpin?, e kur m? t? mir?t nd?r ju do t? vajtojn? duke k?rkuar shp?tim nga Zoti, lutja s'do t'u pranohet". E si duhet kryer ky obligim? Muhammedi a.s. n? k?t? aspekt udh?zon: "?donj?ri prej jush ?sht? i obliguar t'i ndaloj? lig?sit?, s? pari me dor? (forc?), e n?se nuk mundet me forc? at?her? me goj? (k?shill?), e n?se edhe k?shtu nuk mundet, at?her? me zem?r (duke e urrejtur at? veprim). Mir?po, kjo e fundit paraqet iman m? t? dob?t". Si? shihet nga kjo th?nie e Muhammedit a.s. muslimani i mir? nuk mund t? jet? indiferent dhe i painteresuar ndaj lig?sis? bile e ?far?do lloji qoft?, ai doemos duhet t? jet? shembull n? luftimin e lig?sive p.sh.: alkoolin, prostitucionin, z?nkat, urrejtjet, etj.. Mir?po, n?se nuk ?sht? n? gjendje t'i luftoj? me forca apo me k?shilla, borxh e ka q? t'i urrej?. Mir?po, kjo e fundit paraqet "imanin m? t? dob?t", dhe ?sht? shprehje m? pasive e nj? obligimi t? madh - XHIHADIT - (luft?s n? rrug? t? Zotit). Ja edhe disa th?nie t? tjera rreth k?saj ??shtjeje: "Ndihmoje v?llan?, qoft? ai zullumqar (d?mtues) apo mazllum (i d?mtuar)! Nj?ri nga t? pranishmit nd?rhyri: - Un? i ndihmoj mazllumit (t? d?mtuari), por si t'i ndihmoj zullumqarit? - Ta ndalosh nga veprimi i till?. Kjo ?sht? ajo ndihm?, - tha Muhammedi a.s.". Kur musliman?t do ta kryejn? k?t? obligim, at?her? p?r ta do t? vlejn? fjal?t kur'anore: { #9600;#8993;#9604;#931;?#9604;#9577;#8993;#9604;#960;? #9580;#8804;#9604;#9604;#966;?#9604;#9604;#9572;#8804; #9500;#8993;#960;?#8804;#9604;#9604;#9556;#8805; #9500;#8993;#9580;?#9604;#9604;#9572;?#9568;#8804;#9604;#9604;#9577;? ???#931;?#8804;#9604;#9567;#9561;? #9577;#8804;#9604;#9500;?#960;#8993;#9604;#9604;#9572;#8993;?#931;#8804; #9562;?#9567; ??#9604;#9604;#960;#8804;#9604;#9484;?#9604;#9572;#8993;?#9612;? ?#8804; #9577;#8804;#9604;#931;?#9604;#963;#8804;#9604;??#931;#8804; #9484;#8804;#931;? #9567;??#9604;#960;#8993;#9604;#931;?#9604;#9600;#8804;#9604;#9604;#9572;? ?#8804; #9577;#8993;#9604;#9472;?#960;?#9604;#9604;#931;#8993;?#931;#8804; #9562;?#9567; ??#963;? } "Ju jeni populli m? i dobish?m, i ardhur p?r t? mir?n e njer?zve, t? urdh?roni p?r t? mir?, t? ndaloni nga veprat e k?qija dhe t? besoni All-llahun". (Ali Imran: 110) "Nuk ?sht? i yni ai q? nuk urdh?ron t? b?hen b?mir?si dhe nuk ndalon nga haremet dhe veprat e sh?mtuara n? p?rgjith?si". C)- Edhe lufta kund?r armiq?ve t? Islamit, dhe t? musliman?ve, kudo qofshin, cil?sdo rac? apo komb i takofshin, i p?rket xhihadit. K?t? e vertetojn? fjal?t e Muhammedit a.s.: "V?rtet?, ?do popull e ka rrug?n e vet t? devocionit, nd?rsa rruga e ummetit tim (ithtar?ve) ?sht? lufta n? rrug? t? Zotit. V?rtet?, ?do popull e ka devocionin e vet specifik (Rehbanijet), e devocioni i ummetit tim ?sht? ruajtja e kufinj?ve (liris?) nga armiku". Musliman?t, sipas q?ndrimit kur'anor jan? v?llez?r, madje kudo qofshin. Prandaj, musliamn?t jan? t? obliguar ta kultivojn? dashurin? nd?rmjet vete ta zhvillojn? at? dhe t? ngush?llohen mes vete. Ata n? k?t? rast jan? t? obliguar t? ofrojn? ndihm? t? nd?rsjellt?. Jan? t? obliguar q? t? nd?rlidhen mes vete sikur elementet e nj? nd?rtese q? e shpreh nj? t?r?si t? fort?. Tregon Numan Ib?n Beshiri, se Muhammedi a.s. ka th?n?: "Musliman?t me dashurin?, m?shir?n dhe lidhjet nd?rmjet vete i p?rngjajn? trupit (organizmit) te i cili, kur nj? organ s?muret edhe organet e tjera vuajn? nga shqet?simi dhe ethet". "Muslimani lidhet p?r v?llan? e vet musliman sikur q? lidhen elementet e nj? nd?rtese". T? theksojm? edhe at? se, Kur'ani armiq t? Islamit dhe t? musliman?ve i trajton vet?m idhujtar?t, t? cil?t i pag?zon si pabesimtar?. Nd?rsa ithtar?t e religjioneve t? shpallura: hebreje dhe krishtere, si ithtar? t? pejgamber?ve t? Zotit, Mus?s a.s. dhe is?s a.s., i konsideron si besimtar?. Ekzistojn? disa tejkalime dogmatike nd?rmjet Islamit dhe atyre t? cil?t Kur'ani dhe Muhammedi a.s. nuk i marrin si argument apo shkas, q? t'i trajtojn? si pabesimtar?. { ?#9567;#8804; #931;#8993;#9604;#9604;#9612;#8804;#9604;#9604;#9572;??#9616;#8993; #9562;#8804;#9604;#9604;#966;?#9604;#9604;#931;#8804; #9500;#8804;#9552;#8804;#9604;#9604;#9575;#8805; #960;??#9604;#9604;#931;? #9572;?#8993;#9561;#8993;#9604;#9604;??#9604;#9604;#963;? ... } "Ne nuk b?jm? dallim n? asnj?rin nga t? D?rguarit e Tij..." (El Bekare: 285) P?r k?t? shkak musliman?t, hebrenjt? dhe t? krishter?t, konsiderohen si v?llez?r. Se ?far? q?ndrimi kan? ata ndaj musliman?ve, ?sht? di?ka tjet?r. Mir?po, n?se ata ngiten kund?r Islamit dhe t? s? V?rtet?s s? Zotit, n? at? rast nuk konsiderohen m? si v?llez?r, por barazohen me pabesimtar?t, idhujtar?t. Lufta p?r t? cil?n flitet n? kur'an dhe e cila u qe urdh?ruar musliman?ve si obligim fetar, ?sht? pra, luft? defanzive e cila ka t? b?j? me idhujtar?t mekkas dhe "mushrik?t", t? cil?t me t? gjitha forcat q? posedonin, u munduan ta shkat?rrojn? shoq?rin? e par? Islame. Lufta apo fuqia, si dogm?, me q?llim t? p?rhapjes s? fes?, si? theksuam, n? Islam nuk ekziston. P?rkundrazi, ai ?sht? kund?r dhun?s. N? Kur'an thuhet: { ?#9516; #9532;?#9600;?#9604;#9572;#8804;#9567;#963;#8804; #9612;?#8734; #9567;?#9604;#9575;??#966;#9604;#9604;#931;? , #9616;#8804;#9604;#9575;? #9577;#8804;#9604;#9562;#8804;#9604;#9604;#966;?#8804;#9604;#9604;#931;#8804; #9567;?#9572;?#8993;#9560;?#9604;#9575;#8993; #960;?#9604;#9604;#931;#8804; #9567;??#9604;#9608;#8804;#9604;#8734;?? } "N? fe nuk ka dhun?. ?sht? sqaruar e v?rteta nga e kota". (El Bekare: 256) Pastaj: { ?#8804; #9616;#8804;#9604;#9604;#9567;#9577;?#9604;#9604;?#8993;?#9567; #9612;?#8734; #9561;#8804;#9604;#9562;?#9604;#9604;#966;?? #9567;??#963;? #9567;??#8804;#9604;#9604;#9576;?#966;#9604;#9604;#931;#8804; #966;#8993;#9604;#9616;#8804;#9604;#9604;#9567;#9577;?#9604;#9604;?#8993;?#931;#8804;#9604;#9604;#9600;#8993;#9604;#9604;#960;? ?#8804; ?#9567;#8804; #9577;#8804;#9604;#9604;#9484;?#9604;#9604;#9577;#8804;#9604;#9604;#9575;#8993;?#9567;, #9532;?#931;?#8804; #9567;??#963;#8804; ?#9567;#8804; #966;#8993;#9604;#9604;#9552;?#9604;#9604;#9562;?#8993; #9567;??#9604;#9604;#960;#8993;#9604;#9604;#9484;?#9604;#9604;#9577;#8804;#9604;#9604;#9575;?#966;#9604;#9604;#9604;#931;#8804; } "Dhe luftoni n? rrug?n e All-llahut kund?r atyre q? ju sulmojn? e mos e teproni se All-llahu nuk i do ata q? e teprojn? (e fillojn? luft?n). (El Bekare: 190) { ?#8804; #9567;#9616;?#9604;#9604;#9577;#8993;#9604;#9604;?#8993;? #963;#8993;#960;? #9552;#8804;#9604;#9604;#966;?#9604;#9604;#9574;#8993; #9574;#8804;#9604;#9616;?#9604;#9612;?#9604;#9577;#8993;#9604;#9604;#960;#8993;?#963;#8993;#9604;#9604;#960;? ?#8804; #9500;#8804;#9580;?#9604;#9604;#9572;?#9568;#8993;#9604;#9604;?#963;#8993;#9604;#9604;#960;? #960;??#9604;#9604;#931;? #9552;#8804;#9604;#9604;#966;?#9604;#9604;#9574;#8993; #9500;#8804;#9580;#9604;#9604;?#9572;#8804;#9568;#8993;#9604;#9604;?#9600;#8993;#9604;#9604;#960;? , ?#8804; #9567;??#9604;#9604;#9612;?#9604;#9604;#9577;?#9604;#9604;#931;#8804;#9604;#9604;#9556;#8993; #9500;#8804;#9560;#8804;#9604;#9604;#9575;?#8993; #960;?#9604;#9604;#931;#8804; #9567;??#9604;#9604;#9604;#9616;#8804;#9604;#9604;#9577;?#9604;#9604;?? ?#8804; ?#9567; #8804; #9577;#8993;#9604;#9604;#9616;#8804;#9604;#9604;#9567;#9577;?#9604;#9604;??#8993;#963;#8993;#9604;#9604;#960;? #9484;?#9604;#931;?#9604;#9575;#8804; #9567;??#9604;#9604;#960;#8804;#9604;#9604;#9561;?#9604;#9604;#9568;?#9604;#9604;#9575;? #9567;??#9604;#9552;#8804;#9604;#9604;#9572;#8804;#9567;#960;? #9552;#8804;#9604;#9604;#9577;?#8804;#8734; #966;#8993;#9604;#9604;#9616;#8804;#9604;#9604;#9567;#9577;?#9604;#9604;?#8993;?#9600;#8993;#960;? #9612;?#9604;#9604;#966;#9604;#9604;#963;? , #9612;#8804;#9604;#9604;#9532;?#931;? #9616;#8804;#9604;#9567;#9577;#8804;#9604;#9604;?#8993;?#9600;#8993;#9604;#9604;#960;? #9612;#8804;#9604;#9604;#9567;#9616;?#9604;#9577;#8993;#9604;#9604;?#8993;#9604;#9604;?#963;#8993;#9604;#9604;#960;? #9600;#8804;#9576;#8804;#9567;??#9600;#8804; #9568;#8804;#9604;#9604;#9573;#8804;#9516;#9524;#8993; #9567;??#9600;#8804;#9604;#9604;#9567;#9612;?#9604;#9572;?#966;#9604;#9604;#931;#8804; 0 #9612;#8804;#9604;#9604;#9532;?#931;? #9567;#931;?#9604;#9604;#9577;#8804;#9604;#9604;#963;#8804;#9604;#9604;??#9567; #9612;#8804;#9604;#9604;#9532;?#931;?#8804; #9567;??#963;#8804; #9608;#8804;#9604;#9604;#9612;#8993;#9604;#9604;?#9572;? #9572;?#8804;#9552;?#9604;#9604;#966;#9604;#9604;#960;? } "Dhe luftoni ata kudo q? t'i zini, d?boni prej vendit ata sikurse q? ju p?rzun? ata juve. Provokimi (fitneja) ?sht? m? i r?nd? se vrasja. Mos i luftoni ata pran? zhamis? s? shenjt? (Qabes) deri q? ata t'ju luftojn? juve aty, e n?se ju sulmojn?, at?her? sulmoni edhe ju ata. i k?till? ?sht? nd?shkimi ndaj pabesimtar?ve. E n?se heqin dor? (nga provokimi), All-llahu ?sht? Ai q? i fal dhe q? i m?shiron". (El Bekare: 191-192) Si? shihet nga k?to ajete e liruar dhe e urdh?ruar ?sht? vet?m lufta defanzive, por edhe n? k?so rastesh, musliman?t duhet nd?rprer? luft?n n? at? ?ast kur edhe armiku do t'i nd?rpres? sulmet. Ja k?to jan? principet themelore t? politik?s ushtarake - Islame, krahas moralit t? lart? dhe trim?ris? pa shoqe q? e treguan at?her? kur qen? t? detyruar t? luftojn?, gj? q? asnj?her? nuk qe rast me ithtar?t e feve tjera. * * * REZYME Musliman?t e par?, arab?t, t? cil?t deri n? paraqitjen e Islamit zhyteshin n? llojet m? t? sh?mtuara t? idhujtaris? dhe barbarizmit, me pranimin e fjal?s s? Kur'anit dhe Muhammedit a.s. dhe duke i aplikuar ato me p?rpikm?ri, s? shpejti e arrit?n p?rpjet?z?n e papar? n? historin? njer?zore. U b?n? bart?s jo vet?m t? zemrave dhe shpirtrave t? sh?ndosh?, por edhe flamurtar? t? kultur?s dhe t? civilizimeve, drejt?sis? sociale dhe demokracis?, madje edhe t? mir?q?nies ekonomike t? shtresave t? gjera t? popujve. Dhe p?rparuan n? t? gjitha fushat e veprimtarive njer?zore. K?shtu vazhdoi deri sa u p?rmbaheshin me p?rpikm?ri p?rcaktimeve fetare dhe i aplikonin n? jet?. At? moment kur filluan t'u largohen, duke i l?shuar dhe l?n? pas dore nj? nga nj?, at?her? filluan t? mbeten mbrapa edhe n? arsim, edhe ekonomikisht, edhe politikisht. i harruan principet (urdh?rat kur'anore) e v?llaz?ris? Islame dhe t? xhihadit Islam, dhe ran? m? n? fund n?n rob?rimin e atyre, t? cil?ve me shekuj u qen? m?sues. K?tij largimi nga doktrina Islame, r?nies graduale dhe n? fund kolonizimit t? plot? t? musliman?ve, i kontribuan shum? edhe doktrinat mistike dhe sektet destruktive t? cilat lind?n n? vet? territoret Islame, ose q? qen? t? futura nga jasht?. Ato e turbulluan shkenc?n e past?r Islame dhe e shkat?rruan shpirtin progresiv t? musliman?ve, dhe nga ata b?n? kufoma, mbi t? cil?t sikur mbi varreza kalonte f?rsh?llima vdekjeprur?se e historis?. Shp?timi i vet?m i musliman?ve nga situata e till? ?sht? rikthimi kah shkenca e sh?ndosh? Islame, q? me falenderimin e All-llahut ?sht? ruajtur n? burimet e veta n? Kur'an dhe sunnet, burime k?to q? musliman?ve ua imponojn? ligjin e pamposhtur t? logjik?s n?se d?shirojn? t? jen? t? lumtur n? t? dy jet?rat. N? k?t? rrug?dalje t? vetme t? shp?timit na udh?zon edhe historia Islame. Thuhet se historia ?sht? m?suese e jet?s. Ndaj, ende nuk do ta d?gjojm? z?rin e men?ur t? k?saj m?sueseje? - F u n d - --------------------------------- [1] Vep?r m? e vog?l (ibadet apo pjes? imani) sipas nj? hadithi sherif, konsiderohet bile nj? gjemb ta largosh nga rruga e q? u pengon kalimtar?ve, apo tek e fundit mendimi dhe d?shira e mir? ndaj tjer?ve. [2] L.V.Vaglieri: "Apologie de L-islamisme", kapitulli: "Dometh?nia m? e thell? e p?rcaktimeve islame". [3] N? Kur'an q?ndron: "Thuaj (Muhammed); - un? jam vet?m njeri, sikurse edhe ju, mua m? shpallet se Zoti juaj ?sht? vet?m Zoti nj?." (Fussilet:6) [4] "E t? Gjith?m?shirshmit nuk i takon t? ket? f?mij?" (Merjem: 92) [5] Kur'an: "Ashtu (sikur u udh?zuam n? fen? Islame) Ne u b?m? juve nj? popull t? drejt? (nj? mes t? zgjedhur)." [6] "Ihjau ulumid-dini" - Muhtesar. [7] "Laura Veccia Vaglieri; Apologie de l`islamisme? [8] B.P. "Ushqimi i njer?zve pleq" - Dnevnik" - 23.10.1961 * Nj? mjek para luft?s s? dyt? bot?rore shkroi se, ?dokush duhet s? paku 4-5 jav? n? vit t? agj?roj?, ashtu q? t'u mund?sohet organeve p?r tretje t? pushojn?. [9] Pasi q? p?r agj?rimin, sikur q? v?rejt?m m? lart, All-llahu xh.sh.: "Agj?rimi ?sht? p?r mua dhe Un? do t? shp?rblej? p?r t?". [10] I. Gazali: "Ihjau ulumid-dini" - Muhtesar. [11] Sipas Ibni Abbasit, shkak i zbritjes (sebebi nuzul) s? k?tij ajeti ?sht? tradita e Hz.Aliut i cili i inspiruar nga ajetet e k?tilla, kat?r denar?t e fundit t? cil?t i posedonte, i ndau ashtu q?, nj?rin e dha dit?n, nj?rin nat?n, nj?rin haptaz e njerin fshehtas. [12] Mexhmeul Fevaid, - Komentatori i "Tuhfetul - muluk" [13] Multeka. [14] Njer?zve t? cil?t kan? ndonj? zanat apo pasuri tp patundshme, mir?po t? ardhurat nuk u mjaftojn? p?r ekzistenc?, sipas mendimit t? Imam Muhammedit, duhet t'u jepet zekat , deri sa sipas mendimit t? Jusufit dhe Ebu Hanifes - nuk duhet. Mir?po, si e kompletuar ?sht? marr? mendimi i Imam Muhammedit, dhe sipas tij veprohet. [15] Sipas Imam A'zam Ebu Hanifes zekati mund t'i jepet "zimmiut" (krishterve dhe hebrenjve), bazuar n? hadithin dhe norm?n e p?rgjithshme, se edhe ato - "zimmij?t" g?zojn? t? drejt?n e mbrojtjes s? plot? nga hteti dhe shoq?ria Islame (Mavredi, fq. 214) [16] Edhe i varf?ri i cili me pranimin e zekatit, e arrin? vler?n e nisabit, obligohet t? jep zekat. [17] "Sherhul Murveta" : V?llimi i II, fq. 55-56 [18] "El fikhu alel-mezahibil-erbea", fq. 723, Kajro. [19] N? versionin tjet?r t? hadithit q?ndron se, Muhammedi a.s. fjal?n "burgosje" e sqaroi k?shtu: "Gj?ja e burgosur nuk mund as t? shitet, as t? trash?gohet deri sa ekziston toka dhe qielli", nga kjo del sa, vakuf ?sht? me karakter t? p?rhersh?m, at?her? kur kalon n? pron? shoq?rore. --------------------------------- Do You Yahoo!? Talk to your friends online with Yahoo! Messenger. -------------- next part -------------- HTML attachment scrubbed and removed