[Alb-Islam] PËRHAPJA E ISLAMIT NË SHQIPËRI (pjesa 1)

[muslimani ...]

>PËRHAPJA E ISLAMIT NË SHQIPËRI
>
>Duam të japim shënime të gjëra dhe të veçanta mbi mënyrën e përhapjës së
>Islamit në popullsinë e krishterë të Shqipërisë, të Serbisë dhe të Bosnjes,
>sepse secili prej këtyre vendeve, i pushtuar nga osmanlinjtë, ka rëndësi të
>veçantë në historinë e përhapjes së Islamit në Shqipëri.
>
>Shqiptarët, me përjashtim të një pjese që është e popullëzuar në Greqi (1),
>janë të vëndosura në viset kodrinore të bregut lindor të Detit Adriatik,
>midis Malit të Zi dhe gjiut të Nardës apo Prevezës. Ato i përkasin njërit
>prej popujve më të vjetër të Evropës të cilët përfshihën në fisin Arian,
>dega Pellazge.
>
>Invadimi i parë i turqve në Shqipëri u bë në vitin 1387 (789 H.), por pak 
>më
>vonë forcat turke u tërhoqën nga ajo anë. Shqiptarët për herë të parë në
>vitin 1423 (827 H.) e pranuan pushtetin e sulltanit. Shqipëria, nën
>udhëheqjën e Gjergj Kastriotit, i cili është i njohur me emrin Islam
>Skenderbe, fitoi për një kohë pamvarësinë e saj. Tregimet për Skenderbeun 
>se
>qysh në fëmijëri është marrë peng në Turqi, se është edukuar ndër muslimanë
>dhe se ka tërhequrvemendjen e sulltanit, nga hulumtimet historike janë
>cilësuar si të trilluara. Faktet e hulumtuara, tregojnë se Skenderbeu e ka
>kaluar rininë e vet në viset kodrinore të populluara me shqiptarë. Luftërat
>kundër turqve, kanë filluar me ngadhënjimin e tij në vitin 1444 (848 H.).
>Pas luftrave të rrepta e të suksesshme, të cilat zgjatën më shumë se 20
>vjet, në vitin 1467 (872 H.) dhe pas vdekjës së skenderbeut, turqit filluan
>përsëri të pushtojnë Shqipërinë. Njëmbëdhjetë vjet më vonë edhe Kruja, e
>cila ishte qëndër e fisit Kastriot, ra në duart e turqve, por Shqipëria nuk
>u nënshtrua plotësisht. Kryengritjet përsëriteshin, por nuk pati ndonjë
>rezistencë të përgjithëshme. Mirëpo, disa vënde bregdetare për një kohë të
>gjatë nuk u dorëzuan. Durrësi me vështirësi u pushtua në vitin 1501 (907 
>H.)
>kurse limani Tivar (Antivar), pika më veriore ku kishte shqiptarë, u 
>dorëzua
>në vitin 1571 (979 H.). Kushtet e dorëzimit të tij kanë qënë këto: të ruhën
>zakonet e vjetra dhe gjuqet e vendeve, të krishterët të munden lirisht dhe
>publikisht t'i kryejnë ritet fetare, kishat dhe kapelat - kishëzat të jenë
>të ruajtura nga sulmet, e në rast se ndonjë do të rrënohej, të ngrihej
>përsëri, populli të ketë të drejtë mbi pasurinë e tij të prekshme dhe të
>paprekshme dhe pë mos paguajë mbitaksa për të.
>
>KARAKTERISTIKAT E POPULLIT SHQIPTAR
>
>Shqipëria nën sundimin turk vazhdimisht ka pasur një lloj qeverisjeje
>gjysmautonome, duke e ruajtur pavarësinë ashtu sikurse e kanë pasur disa
>fise para pushtimit. Ndonëse ishin nën udhëheqjën e sulltanit, zotimi i 
>tyre
>për besnikëri nuk shkoi aq larg sa të pajtoheshin që nëpunësit turq të
>ndërhyjnë në çeshtjet e tyre të brendshme. Ka mjaft shkaqe të arsyeshme të
>mëndohet se Turqia nuk ka caktuar asnjë nëpunës, i cili nuk ka qënë
>autokton, madje nuk e ka caktuar as shqiptarin për mëkëmbës apo prefekt në
>atë vënd, i cili nuk është bë i famshëm me armën e vet apo nuk ka pasur
>lidhje të forta farefisnore (2).  Krenaria kombëtare e shqipëtarëve është e
>madhe. Kur e puet dikush një shqiptar se ç’është, para se të përgjigjet se
>është musliman apo i krishtërë, të thotë se është shiptar. Kjo shprehje,
>duke marrë parasysh kuptimin e saj, do të mund të shpjegohej se ai është
>banor i shkrepave. Kjo mënyrë e shprehjes së individualitetit është shkak i
>veçantë i ndjenjave kombëtare, sepsae menjanoi grindjen e ashpër midis
>ithtarëve të këtyre dy feve, që mbretëronte në pjesët e tjera të 
>përëndorisë
>Osmane. Shqiptarët muslimanë dhe të krishterë flasin gjuhë të njëjtë,
>kultivojnë tradita të njëjta dhe kanë mëndime e zakone të njëjta. Krenaria 
>e
>përbashkët kombëtare është aq e fuqishme, sa që nuk i ka lënë vend ndikimit
>të dasive fetare te pjestarët e këtij populli (3). Në rradhët e ushtrisë jo
>të rregullt për ruajtjen e rendit dhe për sigurimin e qeverisjes, kanë
>shërbyer muslimanët shqiptarë, por edhe të krishterët shqiptarë. Meqë
>shqiptarët e të dy feve, në Përëndorinë Turke janë konsideruar ndër më të
>guximshmit, ata vazhdimisht kanë qënë në shërbim të pashës në Shqipëri.
>Shqipatrë të krishterë, shërbimin ushtarak e kan kryer në ushtrinë turke
>gjatë luftës së Krimesë (4). Vërtetë, të krishterët, edhe pse janë më të
>qetë se muslimanët dhe më shumë janë të prirur për bujqësi, megjithatë 
>midis
>tyre ka pak dallim. Shqiptarët e krishterë i kanë ruajtur armët dhe zakonet
>e tyren ushtarake dhe vazhdimisht kanë treguar shpirtin e lirisë e të
>krenarisë dhe frymë të ashpër nacionale. Kanë qënë të frymëzuar me ndjenja
>nacionale sa edhe bashkëfistarët e tyre të cilët kishin përqafuar fenë
>Islame (5).
>
>DOBËSIMI GRADUAL DHE TËRHEQJA E KRISHTËRIMIT
>
>Për hulumtimet rreth përhapjes së Islamit në Shqipëri, me rëndësi është të
>merret parasysh sa thamë më sipër, sepse kjo përhapje u realizua
>shkallë-shkallë ndër banorët autoktonë, mbi të cilët nuk është ushtrtuar
>kurrfarë presioni i jashtëm. Në këtë pikpamje, të dhënat mbi veprimtarinë
>misionare, të cilat i kemi në dorë, janë mjaft të kufizuara, sepse faqet e
>historisë Shqiptare prej shekullit XV deri te shfaqja e Ali Pash Tepelenës,
>gjatë treqind vjetëve duket se kanë mbetur të zbrazëta (6). Në këtë kohë, 
>sa
>ne kemi arritur të hulumtojmë, kthimi në Islam është bërë ngadalë por në
>mënyrë të vazhdueshme. Të dhënat për këtë janë marrë nga kronikat e 
>rretheve
>të ndryshme kishtare dhe nga projektet, të cilat kohë pas kohe i janë
>dërguar Papës (7). Por, nga esenca e këtyre burimeve, gjë që vetvetiu
>kuptohet, do të jepën të dhëna të mangëta, në mënyrë të veçantë për sa i
>përketë atij qëllimi të lartë të kthimit. Madje as eprorët kishtarë të asaj
>kohe nuk mund të bindnin vetën se ka ndonjë qëllim të sinqertë në zemrat e
>atyre që ktheheshin në Islam. Në mënyrë të veçantë është vështire të
>kuptohet se ata do të mund të shprehnin mendimin e tyre mbi ekzistimin e
>atij qëllimi të sinqertë.
>
>Në të vërtetë, në shekullin XVI ndonëse atje kishte lindur një rrymë
>prozelitizmi (kthimi), megjithatë dukej se Islami shumë pak kishte
>përparuar. Numri i të krishterëve në Shqipëri në vitin 1600 (1019 H.) ishte
>dhjetë herë më iu madh se i muslimanëve (8). Fshatret, në pjesën më të
>madhe, kanë qënë të banuara me të krishterë, midis të cilëve ka pasur 
>ndonjë
>musliman (9). Nga kjo kuptohet se rastet e kthimit kanë qënë më të shpeshta
>në qytete. Për shembull, të krishterët e qytetit Tivar (Antivar), të cilët
>kishin mbetur pa u shpërngulur në vendet e krishtere fqinje, qoftë nga
>shtresat e larta, qoftë nga ato të ulta, me shumicë kaluan në Islam. Kështu
>popullsia e atejshme e krishterë ishte pakësuar (10). Pasi numri i
>muslimanëve sa vinte e rritej, disa kasha i shnërruan në xhami (11). Edhe
>pse kjo në të vërtetë ishte në kundërshtim me kushtet e vendosura të
>traditës, popullata e atjeshme autoktone, duke ndërruar fenë, e 
>konsideronte
>të arsyeshme, t’i transformonte edhe faltoret e veta. Sipas versionit të
>Ferlatit, arqipeshkvi i Tivarit ankohet, sepse vihej dore edhe mbi oborrin 
>e
>arqipeshkvisë. Mirëpo, ai oborr tetë vjet pat qëndruar i zbrazët, sepse
>arqipeshkvi Ambrosius, duke ikur jashtë kufinjveturk u shpreh shumë ashpër
>kundër Islamit: e shau Pejgamberin e Zotit, madje mori guximin ta quajë 
>fenë
>e tij “Dispozita Satanike”. Kështu që, për këtë arsye ikjen e quajti më të
>përshtatshme. Në vitin 1610 mbetën vetëm dy kasha, të cilat shërbenin si
>shkolla, por edhe ato kishin kaluar në duart e kishës përëndimore, latine,
>megjithatë ato i kënaqnin nevojat e bashkësisë së krishterë, e cila kishte
>mbetur atje (12). Çfarë rëndësie kanë këto rrethana, pak a shumë mund të
>argumentohën në fjalët e shkrimtarit Marko Bizzi: “Atje kanë qënë 600
>shtëpi, të cilat ishin të banuara pa dallim me muslimanë, latinë dhe
>ortodoksë grekë. Muslimanët numerikisht dominonin mbi katolikët dhe
>ortodoksët.”
>
>Duke marrë parasyshë të dhënat që kemi mbi lidhjen sociale ndërmjet të
>krishterëve dhe muslimanëve dhe që midis këtyre dy bashkësive s’ka ndonjë
>vizë, e cila mund t’i ndante, arrijmë të kuptojmë se Islami fitonte ithtarë
>për aq sa dobësohej zellshmëria dhe jeta shpirtërore e kishës.
>Shpesh ndodhtë që prindërit e krishterë i martonin vajzat e veta për
>myslimanë, pra nuk i pengonin të krishterat për këtë martesë (13). Nga këto
>martesa të përziera fëmijët meshkuj edukoheshin si mysliman, ndërsa femrave
>u lejohej të rriteshin në fenë e krishterë (14), vetëm se kjo leje nuk
>përfillej për shkak se eprorët, femrave të këtilla ua ndalonin pjesëmarrjen
>neë ceremonitë e shenjta dhe i mbanin jashtë kishës (15). Vërtetë, që disa
>priftërinj në vende të vogla nuk i zbatonin urdhërat e eprorëve të tyre, 
>por
>megjithatë, qëndrimi ndaj grave i shtyri shumë prej tyre të përqafonin fenë
>e burrave të vet. Megjithatë, disa gra të krishtera kultivonin besime
>primitive lidhur me pagëzimin. Ato i pagëzonin fëmijët e tyre, duke 
>pandehur
>se ai vepron me sukses kundër lebrës, magjive dhe sulmit të ujqëve (16).
>Priftërinjtë e krishterë ishin të gatshëm të përforconin këtë besim të
>shtrembër tek këto gra, të cilat vinin për t’i pagëzuar fëmijët e tyre 
>(17).
>
>Ndjenjat bujare midis ithtarëve të këtyre dy feve (18) shfaqëshin edhe me
>pjesmarrjen e myslimanëve në ceremonitë fetare, të cilat përgatiteshin për
>nder të ndonjë shenti të krishterë. Në lidhje me këtë Marko Bizzi thotë: 
>“Në
>ditën e Shëngjergjit, të cilën shqiptarët e respektojnë veçanërisht, në
>kishë më shumë shiheshin muslimanë se të krishterë (19). Sipas një 
>versioni,
>muslimanët shqiptarë edhe sot e konsiderojnë të shenjtë Marinë (hazreti
>Merjemën), i respektojnë të shenjtët e krishterë dhe i vizitojnë varret e
>tyre. Në anën tjetër, të krishterët gjithashtu, u drejtohën me përgjerim
>tyrbeve të të dashurve muslimanë të Zotit me qëllim që t’ua shërojnë
>sëmundjet (20). Në vendin Kaveleak, ku janë të vëndosur  60 familje të
>krishterë dhe 10 familje muslimane, shumica e muslimanëve, të martuar me të
>krishtera merrnin pjesë në mirëmbajtjen e priftit të atjeshëm (21). Marko
>Bizzi këto i shpjegon në tri mënyra: me të joshurit e dobive të kësaj bote,
>me dëshirën për të shpëtuar nga haraçi, me mungesën e klerikëve të aftë të
>cilët në masë të mjaftueshme të kënaqin nevojat shpirtërore të popullatës
>(22).
>
>Shumicën e kthimeve në Islam ia lënë barrës së padurueshme të tatimit, i
>cili u caktohej të krishterëve. Kështu, përmendet se tërë fshatrat bënë
>“dezertim” në mënyrë që të shpëtojnë nga ky tatim. Për këtë ankesë nuk mund
>të themi se ka arsye të mjaftueshme për të vërtetuar, sepse kjo çështje
>akoma nuk është krejt e qartë; ose ky është një interpretim i paramënduar i
>atyre të cilët duan të gjejnë pretekst për konversionin e bashkëfetarëve të
>tyre të dikurshëm; ose kjo përbëhet nga pohime hiperbolike të kishtarëve se
>është absolutisht e pamundur të përqafohet Islami me bindje. Me siguri
>njerëzit, të cilët thjeshtë për shkak të shpëtimit nga tatimi, apo me
>shprehje tjetër nga gjoba, e kan ndërruar fenë e mëparshme, kanë qënë pak 
>të
>lidhur me fenë e tyre.
>
>*vazhdon
>
>Përktheu: Muhidin Ahmeti
>
>(Marrë nga: Thomas Arnold,
>Povijest Islama – historijski tokovi misije
>Botimi i Sarajevë, 1989)
>
>*per ju solli ne internet "muslimani"
>http://www.geocities.com/kajoshi/muslimani.html

______________________________________________________
Get Your Private, Free Email at http://www.hotmail.com