From muslimani at hotmail.com  Mon Apr 17 00:56:40 2000
From: muslimani at hotmail.com (muslimani ...)
Date: Mon, 17 Apr 2000 04:56:40 GMT
Subject: [Alb-Islam] PĖRHAPJA E ISLAMIT NĖ SHQIPĖRI (pjesa 1)
Message-ID: <20000417045640.74978.qmail@hotmail.com>



>P?RHAPJA E ISLAMIT N? SHQIP?RI
>
>Duam t? japim sh?nime t? gj?ra dhe t? ve?anta mbi m?nyr?n e p?rhapj?s s?
>Islamit n? popullsin? e krishter? t? Shqip?ris?, t? Serbis? dhe t? Bosnjes,
>sepse secili prej k?tyre vendeve, i pushtuar nga osmanlinjt?, ka r?nd?si t?
>ve?ant? n? historin? e p?rhapjes s? Islamit n? Shqip?ri.
>
>Shqiptar?t, me p?rjashtim t? nj? pjese q? ?sht? e popull?zuar n? Greqi (1),
>jan? t? v?ndosura n? viset kodrinore t? bregut lindor t? Detit Adriatik,
>midis Malit t? Zi dhe gjiut t? Nard?s apo Prevez?s. Ato i p?rkasin nj?rit
>prej popujve m? t? vjet?r t? Evrop?s t? cil?t p?rfshih?n n? fisin Arian,
>dega Pellazge.
>
>Invadimi i par? i turqve n? Shqip?ri u b? n? vitin 1387 (789 H.), por pak 
>m?
>von? forcat turke u t?rhoq?n nga ajo an?. Shqiptar?t p?r her? t? par? n?
>vitin 1423 (827 H.) e pranuan pushtetin e sulltanit. Shqip?ria, n?n
>udh?heqj?n e Gjergj Kastriotit, i cili ?sht? i njohur me emrin Islam
>Skenderbe, fitoi p?r nj? koh? pamvar?sin? e saj. Tregimet p?r Skenderbeun 
>se
>qysh n? f?mij?ri ?sht? marr? peng n? Turqi, se ?sht? edukuar nd?r musliman?
>dhe se ka t?rhequrvemendjen e sulltanit, nga hulumtimet historike jan?
>cil?suar si t? trilluara. Faktet e hulumtuara, tregojn? se Skenderbeu e ka
>kaluar rinin? e vet n? viset kodrinore t? populluara me shqiptar?. Luft?rat
>kund?r turqve, kan? filluar me ngadh?njimin e tij n? vitin 1444 (848 H.).
>Pas luftrave t? rrepta e t? suksesshme, t? cilat zgjat?n m? shum? se 20
>vjet, n? vitin 1467 (872 H.) dhe pas vdekj?s s? skenderbeut, turqit filluan
>p?rs?ri t? pushtojn? Shqip?rin?. Nj?mb?dhjet? vjet m? von? edhe Kruja, e
>cila ishte q?nd?r e fisit Kastriot, ra n? duart e turqve, por Shqip?ria nuk
>u n?nshtrua plot?sisht. Kryengritjet p?rs?riteshin, por nuk pati ndonj?
>rezistenc? t? p?rgjith?shme. Mir?po, disa v?nde bregdetare p?r nj? koh? t?
>gjat? nuk u dor?zuan. Durr?si me v?shtir?si u pushtua n? vitin 1501 (907 
>H.)
>kurse limani Tivar (Antivar), pika m? veriore ku kishte shqiptar?, u 
>dor?zua
>n? vitin 1571 (979 H.). Kushtet e dor?zimit t? tij kan? q?n? k?to: t? ruh?n
>zakonet e vjetra dhe gjuqet e vendeve, t? krishter?t t? munden lirisht dhe
>publikisht t'i kryejn? ritet fetare, kishat dhe kapelat - kish?zat t? jen?
>t? ruajtura nga sulmet, e n? rast se ndonj? do t? rr?nohej, t? ngrihej
>p?rs?ri, populli t? ket? t? drejt? mbi pasurin? e tij t? prekshme dhe t?
>paprekshme dhe p? mos paguaj? mbitaksa p?r t?.
>
>KARAKTERISTIKAT E POPULLIT SHQIPTAR
>
>Shqip?ria n?n sundimin turk vazhdimisht ka pasur nj? lloj qeverisjeje
>gjysmautonome, duke e ruajtur pavar?sin? ashtu sikurse e kan? pasur disa
>fise para pushtimit. Ndon?se ishin n?n udh?heqj?n e sulltanit, zotimi i 
>tyre
>p?r besnik?ri nuk shkoi aq larg sa t? pajtoheshin q? n?pun?sit turq t?
>nd?rhyjn? n? ?eshtjet e tyre t? brendshme. Ka mjaft shkaqe t? arsyeshme t?
>m?ndohet se Turqia nuk ka caktuar asnj? n?pun?s, i cili nuk ka q?n?
>autokton, madje nuk e ka caktuar as shqiptarin p?r m?k?mb?s apo prefekt n?
>at? v?nd, i cili nuk ?sht? b? i famsh?m me arm?n e vet apo nuk ka pasur
>lidhje t? forta farefisnore (2).  Krenaria komb?tare e shqip?tar?ve ?sht? e
>madhe. Kur e puet dikush nj? shqiptar se ???sht?, para se t? p?rgjigjet se
>?sht? musliman apo i krisht?r?, t? thot? se ?sht? shiptar. Kjo shprehje,
>duke marr? parasysh kuptimin e saj, do t? mund t? shpjegohej se ai ?sht?
>banor i shkrepave. Kjo m?nyr? e shprehjes s? individualitetit ?sht? shkak i
>ve?ant? i ndjenjave komb?tare, sepsae menjanoi grindjen e ashp?r midis
>ithtar?ve t? k?tyre dy feve, q? mbret?ronte n? pjes?t e tjera t? 
>p?r?ndoris?
>Osmane. Shqiptar?t musliman? dhe t? krishter? flasin gjuh? t? nj?jt?,
>kultivojn? tradita t? nj?jta dhe kan? m?ndime e zakone t? nj?jta. Krenaria 
>e
>p?rbashk?t komb?tare ?sht? aq e fuqishme, sa q? nuk i ka l?n? vend ndikimit
>t? dasive fetare te pjestar?t e k?tij populli (3). N? rradh?t e ushtris? jo
>t? rregullt p?r ruajtjen e rendit dhe p?r sigurimin e qeverisjes, kan?
>sh?rbyer musliman?t shqiptar?, por edhe t? krishter?t shqiptar?. Meq?
>shqiptar?t e t? dy feve, n? P?r?ndorin? Turke jan? konsideruar nd?r m? t?
>guximshmit, ata vazhdimisht kan? q?n? n? sh?rbim t? pash?s n? Shqip?ri.
>Shqipatr? t? krishter?, sh?rbimin ushtarak e kan kryer n? ushtrin? turke
>gjat? luft?s s? Krimes? (4). V?rtet?, t? krishter?t, edhe pse jan? m? t?
>qet? se musliman?t dhe m? shum? jan? t? prirur p?r bujq?si, megjithat? 
>midis
>tyre ka pak dallim. Shqiptar?t e krishter? i kan? ruajtur arm?t dhe zakonet
>e tyren ushtarake dhe vazhdimisht kan? treguar shpirtin e liris? e t?
>krenaris? dhe frym? t? ashp?r nacionale. Kan? q?n? t? frym?zuar me ndjenja
>nacionale sa edhe bashk?fistar?t e tyre t? cil?t kishin p?rqafuar fen?
>Islame (5).
>
>DOB?SIMI GRADUAL DHE T?RHEQJA E KRISHT?RIMIT
>
>P?r hulumtimet rreth p?rhapjes s? Islamit n? Shqip?ri, me r?nd?si ?sht? t?
>merret parasysh sa tham? m? sip?r, sepse kjo p?rhapje u realizua
>shkall?-shkall? nd?r banor?t autokton?, mbi t? cil?t nuk ?sht? ushtrtuar
>kurrfar? presioni i jasht?m. N? k?t? pikpamje, t? dh?nat mbi veprimtarin?
>misionare, t? cilat i kemi n? dor?, jan? mjaft t? kufizuara, sepse faqet e
>historis? Shqiptare prej shekullit XV deri te shfaqja e Ali Pash Tepelen?s,
>gjat? treqind vjet?ve duket se kan? mbetur t? zbraz?ta (6). N? k?t? koh?, 
>sa
>ne kemi arritur t? hulumtojm?, kthimi n? Islam ?sht? b?r? ngadal? por n?
>m?nyr? t? vazhdueshme. T? dh?nat p?r k?t? jan? marr? nga kronikat e 
>rretheve
>t? ndryshme kishtare dhe nga projektet, t? cilat koh? pas kohe i jan?
>d?rguar Pap?s (7). Por, nga esenca e k?tyre burimeve, gj? q? vetvetiu
>kuptohet, do t? jep?n t? dh?na t? mang?ta, n? m?nyr? t? ve?ant? p?r sa i
>p?rket? atij q?llimi t? lart? t? kthimit. Madje as epror?t kishtar? t? asaj
>kohe nuk mund t? bindnin vet?n se ka ndonj? q?llim t? sinqert? n? zemrat e
>atyre q? ktheheshin n? Islam. N? m?nyr? t? ve?ant? ?sht? v?shtire t?
>kuptohet se ata do t? mund t? shprehnin mendimin e tyre mbi ekzistimin e
>atij q?llimi t? sinqert?.
>
>N? t? v?rtet?, n? shekullin XVI ndon?se atje kishte lindur nj? rrym?
>prozelitizmi (kthimi), megjithat? dukej se Islami shum? pak kishte
>p?rparuar. Numri i t? krishter?ve n? Shqip?ri n? vitin 1600 (1019 H.) ishte
>dhjet? her? m? iu madh se i musliman?ve (8). Fshatret, n? pjes?n m? t?
>madhe, kan? q?n? t? banuara me t? krishter?, midis t? cil?ve ka pasur 
>ndonj?
>musliman (9). Nga kjo kuptohet se rastet e kthimit kan? q?n? m? t? shpeshta
>n? qytete. P?r shembull, t? krishter?t e qytetit Tivar (Antivar), t? cil?t
>kishin mbetur pa u shp?rngulur n? vendet e krishtere fqinje, qoft? nga
>shtresat e larta, qoft? nga ato t? ulta, me shumic? kaluan n? Islam. K?shtu
>popullsia e atejshme e krishter? ishte pak?suar (10). Pasi numri i
>musliman?ve sa vinte e rritej, disa kasha i shn?rruan n? xhami (11). Edhe
>pse kjo n? t? v?rtet? ishte n? kund?rshtim me kushtet e vendosura t?
>tradit?s, popullata e atjeshme autoktone, duke nd?rruar fen?, e 
>konsideronte
>t? arsyeshme, t?i transformonte edhe faltoret e veta. Sipas versionit t?
>Ferlatit, arqipeshkvi i Tivarit ankohet, sepse vihej dore edhe mbi oborrin 
>e
>arqipeshkvis?. Mir?po, ai oborr tet? vjet pat q?ndruar i zbraz?t, sepse
>arqipeshkvi Ambrosius, duke ikur jasht? kufinjveturk u shpreh shum? ashp?r
>kund?r Islamit: e shau Pejgamberin e Zotit, madje mori guximin ta quaj? 
>fen?
>e tij ?Dispozita Satanike?. K?shtu q?, p?r k?t? arsye ikjen e quajti m? t?
>p?rshtatshme. N? vitin 1610 mbet?n vet?m dy kasha, t? cilat sh?rbenin si
>shkolla, por edhe ato kishin kaluar n? duart e kish?s p?r?ndimore, latine,
>megjithat? ato i k?naqnin nevojat e bashk?sis? s? krishter?, e cila kishte
>mbetur atje (12). ?far? r?nd?sie kan? k?to rrethana, pak a shum? mund t?
>argumentoh?n n? fjal?t e shkrimtarit Marko Bizzi: ?Atje kan? q?n? 600
>sht?pi, t? cilat ishin t? banuara pa dallim me musliman?, latin? dhe
>ortodoks? grek?. Musliman?t numerikisht dominonin mbi katolik?t dhe
>ortodoks?t.?
>
>Duke marr? parasysh? t? dh?nat q? kemi mbi lidhjen sociale nd?rmjet t?
>krishter?ve dhe musliman?ve dhe q? midis k?tyre dy bashk?sive s?ka ndonj?
>viz?, e cila mund t?i ndante, arrijm? t? kuptojm? se Islami fitonte ithtar?
>p?r aq sa dob?sohej zellshm?ria dhe jeta shpirt?rore e kish?s.
>Shpesh ndodht? q? prind?rit e krishter? i martonin vajzat e veta p?r
>mysliman?, pra nuk i pengonin t? krishterat p?r k?t? martes? (13). Nga k?to
>martesa t? p?rziera f?mij?t meshkuj edukoheshin si mysliman, nd?rsa femrave
>u lejohej t? rriteshin n? fen? e krishter? (14), vet?m se kjo leje nuk
>p?rfillej p?r shkak se epror?t, femrave t? k?tilla ua ndalonin pjes?marrjen
>ne? ceremonit? e shenjta dhe i mbanin jasht? kish?s (15). V?rtet?, q? disa
>prift?rinj n? vende t? vogla nuk i zbatonin urdh?rat e epror?ve t? tyre, 
>por
>megjithat?, q?ndrimi ndaj grave i shtyri shum? prej tyre t? p?rqafonin fen?
>e burrave t? vet. Megjithat?, disa gra t? krishtera kultivonin besime
>primitive lidhur me pag?zimin. Ato i pag?zonin f?mij?t e tyre, duke 
>pandehur
>se ai vepron me sukses kund?r lebr?s, magjive dhe sulmit t? ujq?ve (16).
>Prift?rinjt? e krishter? ishin t? gatsh?m t? p?rforconin k?t? besim t?
>shtremb?r tek k?to gra, t? cilat vinin p?r t?i pag?zuar f?mij?t e tyre 
>(17).
>
>Ndjenjat bujare midis ithtar?ve t? k?tyre dy feve (18) shfaq?shin edhe me
>pjesmarrjen e mysliman?ve n? ceremonit? fetare, t? cilat p?rgatiteshin p?r
>nder t? ndonj? shenti t? krishter?. N? lidhje me k?t? Marko Bizzi thot?: 
>?N?
>dit?n e Sh?ngjergjit, t? cil?n shqiptar?t e respektojn? ve?an?risht, n?
>kish? m? shum? shiheshin musliman? se t? krishter? (19). Sipas nj? 
>versioni,
>musliman?t shqiptar? edhe sot e konsiderojn? t? shenjt? Marin? (hazreti
>Merjem?n), i respektojn? t? shenjt?t e krishter? dhe i vizitojn? varret e
>tyre. N? an?n tjet?r, t? krishter?t gjithashtu, u drejtoh?n me p?rgjerim
>tyrbeve t? t? dashurve musliman? t? Zotit me q?llim q? t?ua sh?rojn?
>s?mundjet (20). N? vendin Kaveleak, ku jan? t? v?ndosur  60 familje t?
>krishter? dhe 10 familje muslimane, shumica e musliman?ve, t? martuar me t?
>krishtera merrnin pjes? n? mir?mbajtjen e priftit t? atjesh?m (21). Marko
>Bizzi k?to i shpjegon n? tri m?nyra: me t? joshurit e dobive t? k?saj bote,
>me d?shir?n p?r t? shp?tuar nga hara?i, me munges?n e klerik?ve t? aft? t?
>cil?t n? mas? t? mjaftueshme t? k?naqin nevojat shpirt?rore t? popullat?s
>(22).
>
>Shumic?n e kthimeve n? Islam ia l?n? barr?s s? padurueshme t? tatimit, i
>cili u caktohej t? krishter?ve. K?shtu, p?rmendet se t?r? fshatrat b?n?
>?dezertim? n? m?nyr? q? t? shp?tojn? nga ky tatim. P?r k?t? ankes? nuk mund
>t? themi se ka arsye t? mjaftueshme p?r t? v?rtetuar, sepse kjo ??shtje
>akoma nuk ?sht? krejt e qart?; ose ky ?sht? nj? interpretim i param?nduar i
>atyre t? cil?t duan t? gjejn? pretekst p?r konversionin e bashk?fetar?ve t?
>tyre t? dikursh?m; ose kjo p?rb?het nga pohime hiperbolike t? kishtar?ve se
>?sht? absolutisht e pamundur t? p?rqafohet Islami me bindje. Me siguri
>njer?zit, t? cil?t thjesht? p?r shkak t? shp?timit nga tatimi, apo me
>shprehje tjet?r nga gjoba, e kan nd?rruar fen? e m?parshme, kan? q?n? pak 
>t?
>lidhur me fen? e tyre.
>
>*vazhdon
>
>P?rktheu: Muhidin Ahmeti
>
>(Marr? nga: Thomas Arnold,
>Povijest Islama ? historijski tokovi misije
>Botimi i Sarajev?, 1989)
>
>*per ju solli ne internet "muslimani"
>http://www.geocities.com/kajoshi/muslimani.html

______________________________________________________
Get Your Private, Free Email at http://www.hotmail.com





From muslimani at hotmail.com  Mon Apr 17 00:57:35 2000
From: muslimani at hotmail.com (muslimani ...)
Date: Mon, 17 Apr 2000 04:57:35 GMT
Subject: [Alb-Islam] PERHAPJA...(pjesa 2)
Message-ID: <20000417045735.58738.qmail@hotmail.com>



>P?RHAPJA E ISLAMIT N? SHQIP?RI (pjesa 2)
>
>Sikur t? mund t? gjenim di?ka m? shum? se  ato ankesa, p?rgjith?sisht t?
>pap?rcaktuara, mbi "despotizmin turk", do t? mund t? caktonim se a ka pasur
>arsye t? mjaftueshme p?r kthim me dhun? n? fen? Islame, por d?shmit?  e
>versioneve gojore nuk duket se leht? do t? sigurojn? nj? rezultat t? till?.
>Tradita e keqe e perandoris? Osmane si shitja e pozitave provinciale atij 
>q?
>jep m? shum?, pastaj mosp?rcaktueshm?ria e zgjatjes s? k?tyre pozitave, n?
>rastet  m? t? shpeshta do t? kuror?zohej me at? q? n?pun?sit, t? cil?t i
>p?rvet?sonin, p?rpiqeshin me t? gjitha mjetet e mundshme me an?n e
>shantazhit, me t? holla t? b?jn? kapital sa m? t? madh. Mir?po, ?sht? e
>njohur se kjo barr? e r?nd? ka q?n? ngarkes? jo vet?m p?r t? krishter?t, 
>por
>n? t? nj?jt?n mas? edhe p?r musliman?t (23). E v?rteta ?sht? se, p?r
>n?pun?sin e pangopur dhe t? padrejt?, sigurisht m? leht? ka q?n? t'i b?j?
>dhun? t? krishterit se muslimanit, e n? m?nyr? t? ve?ant? atyre t?
>krishter?ve p?r t? cil?t ?sht? dyshuar se kan? q?n? n? sh?rbime tradh?tuese
>(spiunazh) me Venedikun dhe shtete t? tjera t? krishtera ose pjes?marr?s n?
>komplote t? ndryshme kryengrit?se.
>
>Edhe sikur t? ishte gjendja e till?, nuk mund t? dyshohet n? ndikimin q? e
>b?nte veprimtaria e kujdesshme p?r Islamin para nj? hierarkie t? till?
>apatike kishtare. Sikur Islami t? kishte m? shum? hoxhallar? n? Shqip?ri,
>duke folur p?r ?eshtjet fetare, Marko Bizi lavd?ron sinqeritetin, bujarin?
>dhe miq?sin? e tyre - kjo do t? shkaktonte progres t? rrufesh?m n? t? (24).
>Prift?rinjt? e krishter? shumica ishin t? padijsh?m. N?se dikush prej tyre
>ka ditur t? lexoj?, m? shum? kan lexuar p?rmend?sh se nga libri. Ata aq pak
>ishin t? udh?zuar n? detyr?n e tyre fetare, sa q? shum? prej tyre as lutjen
>e eremis? nuk e kan? ditur ta recitojn? p?rmend?sh (25). Edhe pse disa kan?
>ditur t'i citojn? lutjet me rastin e sh?rbimit t? p?rbashk?t, t? cilat
>tradicionalisht ishin caktuar t? citoh?n n? gjuh?n latine, megjithat? ka
>q?n? v?shtir? t? has?sh midis tyre n? t? atill?, t? cil?t e kuptonin k?t?
>gjuh?. Ata nuk kan? pasur dije tjet?r mbi esencat e fes? s? tyre, ve? disa
>t? dh?nave t? p?rcaktuara, t? cilat kishin mb?shtetje n? tradit?n gojore
>(26). Autori i p?rmendur mendon se p?r keto t? meta p?rgjegjes jane  ata q?
>kan? qen? ne pozitat peshkopate. Ai, ata i konsideron gjithashtu p?rgjegjes
>edhe per numrin  e pamjaftueshm?m t? prift?rinjve, p?r mosdijen e atyre q?
>ishin n? detyrat shpirt?rore, p?r jet?n dhe vdekjen e shum? krishter?ve, t?
>cil?t nuk e kishin m?suar "Fen?", p?r "renegatit?" q? ndodhin ?dokund. Ai
>pandeh se atje do t? zhduket krisht?rimi n?se k?saj nuk i gjendet ila?i
>(28). N? k?t? rast ?sht? dh?n? me vler? t? p?rmendet se shqiptar? nuk ishin
>sikur ata ortodoks? n? pjes?t e tjera t? perandorise Turke, t? cil?t qen?
>rojtar?t e vet?dijes dhe aspirat?s nacionale. Ndones? edhe nd?r 
>prift?rinjt?
>tjer? ordoks ka pasur t? padijsh?m, megjithat? ata me p?rkushtim e kan?
>ruajtur detyr?n e besnik?rise ndaj krishterimit, i cili ?sht? baza e jet?s
>nacionale si p?r shembull tek Grek?t (29). Te shqiptar?t, p?rkundrazi
>ndjenjat komb?tare jan? plotesisht t? ndara prej besimeve fetare. P?r sa i
>p?rket q?ndrimit t? tyre ndaj Turq?ve, ata ishin t? bindur, e kjo vjen nga
>besnik?ria qe kishin ndaj frym?s se vjet?r feudale, se duhet tu n?nshrtohen
>urdh?rave t? tyre meq? ata jan? zot?rinj t? vendit (30).
>
>Midis prift?rise dhe popull?sis? nuk kishte marr?dh?nie miq?sore. K?t? e
>v?rteton nj? rast i ?uditsh?m i konverzionit "N? koh?t e vjetra, dersia e
>gjith? shqip?ria ishte krishtere, n? Shkod?r gjendej nj? fotografi e 
>Maris?.
>N? mauzole ku ishte e vendosur kjo fotografi, vinin me mij?ra njer?z nga t?
>gjitha viset, sillnin dhurata luteshin me modesti dhe me pik?llimet e tyre
>k?rkonin sh?rim. P?r di?ka ndodhi nj? armiq?si nd?rmjet popull?sis? dhe
>prift?ris?. Nj? dit? u fut?n kolektivisht n? kish? dhe deklaruan se n?
>qoft?se prift?rinjt? nuk i plot?sojn? d?shirat e tyre t? gjith? t? bashkuar
>do ta braktisini Jezusin dhe do t? p?rqafonin Muhamedin. Pasi prift?ria
>mbeti k?mb?ngul?sisht prapa vendimit t? saj, qoft? mir? apo keq, populli
>rr?mbeu nga dyert ?do gj? q? kishte, kurorat dhe fihurat e krishtit dhe t?
>dhir?rua n?rp?rk?mb?n ato, pastaj shkuan menj?r? tek xhamia m? e aft?r, ku 
>i
>imami i priste si musliman t? v?rtet (30a).
>
>P?r shkak t? moskujdesis? dhe mosshqet?sueshm?rise s? prift?ris? krishtere,
>filluan shum? shp?rdorime dhe ?rregullime n? shoqrin? krishtere. Nj? prej
>k?tyre dukurive t? kund?rta me rregullat kishtare q? edhe martesat civile, 
>e
>cila behej pa lutjne zyrtare dhe lejen e prifit, kjo duket se ?shte af?rt 
>me
>ligjin fetar Islam. N? m?nyr? q? k?saj ti jepej fund, bashk?short?t
>p?rjashtoheshin nga bashk?sia p?rderisa nuk fillon t? vepronin sipas
>kanuneve kishtare dhe riteve baz? (31).
>
>Rrethanat shoq?rore t? shekullit XXII dhe fator? t? tjer?, t? cil?t i
>p?rmend?m m? lart?, soll?n mjaft rezultate: Numri i popullat?s krishtere
>filloi shum? shpejt te bjer?. Gjat? periudh?s prej 30 vjet?sh, e cila
>konsiderohet e shkurter p?r popullin e vogel d.m.th. prej 1620 deri m? 1650
>(1030 deri m? 1060h) tregohet se 300 mij? shqip?tare e p?rqafuan Islamin
>(32). Ne t?r? dioqez?n e Tivarit, n? vitin 1624 kishte vet?m 2000 katolik.
>N? vet? qytetin kishte mbetur vet?m nj? kish? dhe para mbarimit t? atij
>shekulli ajo kishte ardh? n? at? gjendje sa nuk shfryt?zohej p?r sh?rbimin
>kishtar krishter, sepse n? qytet kishin mbetur vet?m dy familje t? 
>krishtera
>(33). Pak m? von?, n? vitin 1651 (1062h) marr? n? p?rgjith?si, shumic?n e
>popull?sis? s? krishter? t? k?saj trve e p?rbenin grat?. Dal?ngadal? 
>gjendaj
>e krishterimit gjithnj? vinte duke u keq?suar. Numri i banor?ve katolik 
>bie,
>ata jan? gati dyfish m? pak n? proporcion me pjesen tjet?r. T? krishter?t
>meshkuj masivisht e braktisinin krishterimin dhe e p?rqafonin Islamin (34),
>kurse 100 vjet m? par?, t? krishter? ka pasur djet? her? m? shum? se
>musliman (35). T? krishter?t e arqipeshkvis? s? Durr?sit numerikisht kishin
>r?n? p?rgjysm? (36). Te krishter?t e dioqez?s s? Kruj?s p?r 30 vjet me
>rradh? p?rqafuan Islamin (37). Prift?ria m? e ul?t, n? nj?r?n an? mas?s ua
>lexonte mesh?n, n? an?n tjet?r shikonte se si njer?zit nj? nga nj?
>deklaronin kthimin e tyre ne Islam. Rezultat i k?saj ?sht? q? f?mij?t e 
>tyre
>ishin t? humbur p?rgjithmone (38). Edhe prift?rinjt? e fshatit se si
>prind?rit krishter? i martonin vjazat e tyre me musliman, ndanin kungat? t?
>tyre grave, k?shtu q? kjo gjendje, me gjith? mallkimet e prift?rinj?ve m? 
>t?
>lart?, vazhdonte me d?shir?n e prifit (40).
>Shumica e prift?rinj?ve m? t? ult? ishin v?n? n? dyhsim p?r shkak t? jet?s
>jonormale. Rrall? shkonin n? ritin e rrethimit, madje n? banesa posaq?risht
>t? caktuara p?r prift?rinj p?rgaditeshin gosti. I shitnin pasurit? e kish?s
>i braktisnin detyrat e tyre shpirt?rore dhe t?rhiqeshin n? periferi. Kur
>merrje vesh p?r ata t? cil?t mund t? thirreshin n? p?rgjegj?si p?r gjendjen
>e tille, k?ta strehoheshin n? gjrin e turq?ve (41). Edhe fran?eskan?t e
>arsimuar, t? cil?t u d?rguan q? t'i plot?sojn? nevojat shpirt?rore t?
>popullit, nuk mbet?n prapa n? konflikte dhe p?r?arje, t? cilat shpesh
>arrinin deri n? gjyq, e kjo ndodhte me hidh?rimin e popullit, i cili si
>shkak vinte mosp?rfillj?n e detyrave (42). Famullia vet?m nj? her? ka 
>mundur
>t? shoh? fytyr?n e ipeshkvit gjat? tridhjet? vjet?ve, nd?rsa atje kan?
>banuar rreth 6000 t? krishter? (43). Madje kishte famulli n? t? cilat p?r 
>40
>vjet nuk ishte par? asnj? prift. M? n? fund u qen? d?rguar kat?r 
>fran?eskan?
>q? t? merrnin masat e duhura kund?r k?saj gjendjeje. K?ta n? raportet e 
>tyre
>zyrtare, t? drejtuara qendr?s shpirt?rore, njoftonin se nuk kan? pasur
>kurrfar? p?ngesash nga ana turke gjat? vizit?s s? k?tyre viseve dhe 
>kryerj?s
>s? misionit t? tyre (44). Peshkopi i Shkodr?s, i cili ishte despot dhe n?
>syt? e prift?ris? s? n?nshtruar edhe n? syt? e popullt, p?rpiqej q? me
>ndihm?n e turqve t? mbetej n? at? pozit? (45).
>Prelat?t kishtar? n? famullit? e tyre tubonin, kuptohet sipas fermanit t?
>mbretit, t? ardhura nga populli (46). Arqipeshkvi n? Tivar, i cili ka q?n?
>n? at? pozit? midis viteve 1599 dhe 1607, merrte hara? dy aspra nga ?do
>familje e krishter?; p?r ?do t? par?n martes? nga 12, n? rastin e dyt? 24,
>nd?rsa n? rastin e kat?rt 40 aspra. P?r tubimin e k?tij hara?i n? t? gjitha
>famullit?, n? rast nevoje, u drejtoheshin epror?ve turq p?r ndihm? (47).
>
>*vazhdon
>
>P?rktheu: Muhidin Ahmeti
>
>(Marr? nga: Thomas Arnold,
>Povijest Islama - historijski tokovi misije
>Botimi i Sarajev?, 1989)
>
>*per ju solli ne internet "muslimani"
>http://www.geocities.com/kajoshi/muslimani.html

______________________________________________________
Get Your Private, Free Email at http://www.hotmail.com





From muslimani at hotmail.com  Mon Apr 17 01:06:36 2000
From: muslimani at hotmail.com (muslimani ...)
Date: Mon, 17 Apr 2000 05:06:36 GMT
Subject: [Alb-Islam] PERHAPJA...(pjesa 3)
Message-ID: <20000417050636.51367.qmail@hotmail.com>

                Perhapje e Islamit ne Shqiperi (pjesa 3)

Brenda gjith? Shqip?ris? nuk kishte asnj? shkoll? e krishter? (48). Edhe 
vet? prift?rinjt? nuk dinin mir? t? shkruanin e t? lexonin. ?'?sht? e 
v?rteta, disa prej tyre d?rgoheshin n? Itali p?r studime, por shkuarja e 
tyre n? at? vend ishte me pasoja, sepse ata duke u p?rshtatur atje me nj? 
jet? m? komode nuk ktheheshin m? n? atdhe. Derisa prift?ria ishte n? nj? 
padituri kaq t? madhe dhe derisa ishte k?shtu e pakujdesshme p?r kryerj?n e 
detyrave, nuk ?sht? p?r t'u ?uditur se masa nuk dinte as parimet themelore 
t? fes?. Pranda p?r shkak t? shp?rdorimeve dhe korrupsionit, u b? - sipas 
fjal?ve t? nj? prifti m? t? lart? t? asaj kohe - "pla?kitja m? e madhe e 
kopshtit hyjnor" (49). Shum? t? krishter? me vite jetonin n? konkubinat, e 
nganj?her? aplikonin edhe metod?n e poligamis? (50). P?rkunder k?tyre 
rrethanave, prift?rinjt? i pranonin njer?zit e k?till? n? kungat? (51). N? 
pik?pamje t? poligamis? t? krishter?t dhe musliman?t aq shum? ishin  
p?rzier, saq? musliman?t merreshin p?r kumbar? me rastin e pag?zimit t? 
f?mij?ve dhe n? m?nyr? t? ve?ant? f?mij?t musliman?, sipas besimit t? vjet?r 
t? gabuar,  i m?sonin p?r t'u pag?zuar (52). Ja k?shtu ka qen? gjendja e 
kish?s s? krishter? n? Shqip?ri n? fund t? shekullit XVII. Madje edhe shkaku 
m? i vog?l ka mjaftuar p?r nd?rrimin e fes?. Edhe n?nshtrimi i katolik?ve, 
t? cil?t n? k?t? shekull u ?uan n? kryengritje,?sht? nj? prej faktor?ve t? 
mjaftuesh?m p?r forcimin e simpatis? ndaj Islamit dhe largimit nga kisha. 
Kryengritja p?r t? cil?n aludohet k?tu ?sht? ajo t? cil?n e ?oi arqipeshkvi 
i Tivarit, Gjergji, i cili gjendej n? at? pozit? shpirt?rore midis viteve 
1635 dhe 1644. Gjergji me ndihm?n e peshkopit n? Durr?s, Shkod?r dhe 
Allsone, p?rpiqej t'i ?onte ne kryengritje krer?t e krishter? kunder 
pushtetit Turk dhe t'i bindte ata q? t'i bashkangjiteshin Venedikut 
(Mletas?ve). Pasi at?her? Republika Mletase ishte n? arm?pushim me Turqin?, 
p?r realizimin e k?saj kryengritje u dha rasti n? vitin 1645 (1055 H.), kur 
filloi lufta midis turqve dhe Venedikut. Venedikasit u p?rpoq?n ta kthejn? 
Tivarin, t? cilin para pushtimit Turk treqind? vjet e kishte mbajtur n? 
duart e veta, por
kjo tentativ nuk pati sukses. Shqiptar?t e krishter?,  meq? ishin pajtuar me 
armiqt? e Turqis? dhe u ndihmonin fshehtazi atyre, kishin merituar d?nimin 
q? p?r pasoj? pati humbjen e privilegjeve t? tyre t?
m?parshme. Nd?rsa ortodoks?t, t? cil?t kishin frik? se mos v?ndosej p?rs?ri 
pushteti Venedikas dhe p?r
k?t? arsye duke i mbetur besnik? Turqis?, fituan privilegje dhe lavd?rime t? 
ve?anta. Me k?t? rast shum?
katolik? p?rqafuan Islamin ose iu bashkangjit?n kish?s lindore. ?sht? 
karakteristike bashk?ngjitja e tyre
kish?s lindore. Kjo tregon se an?tar?ve t? nj? populli nuk u ?sht? b?r? 
dhun? p?r shkak se kan? q?n? t?
krishter?, as nuk ?sht? p?rdorue dhuna p?r t'i kthyer n? Islam. Katolik?t, 
t? cil?t e kishin p?rqafuar
Islamin, e kishin nd?rruar fen? q?  t? shp?tonin nga pozita e keqe n? t? 
cil?n kishin r?n? p?r shkak
t?  mossuksesit t? ndermarrjeve t? tyre rebeluese. K?ta do t? mund t? 
arrinin t? nj?jtin q?llim sikur t'i bashkangjiteshin kish?s lindore, 
prestigji i s? cil?s n? Tivar edhe m? shum? ishte rritur. Ky veprim d.m.th.

kalimi i tyre n? Islam, argumenton se ata kan? q?n? shum? pak lojal? ndaj 
krisht?rimit. E nj?jta v?rejtje

vlen edhe p?r ata t? krishter? t? shumt?, t? cil?t e kan?  p?rqafuar Islamin 
n? vitet e m?pasme. Zmajevi?i

shkruan se k?ta e kan? nd?rruar fen?, n? m?nyr? q? t? shp?tojn? nga hara?i, 
por sikur e shpjeguam m?

lart?, duket se ka shum? pak gjasa  q? k?t? e kan? b?r? me dhun?. Nj? 
kryengritje tjet?r u shfaq n? vitin

1646. iniciatori i kryengritjes ka q?n? arqipeshkvi Jozef Bonaldo. Ai b?ri 
marr?veshje t? fsheht? me

aristokrat?t e Tivarit, Shkodr?s dhe vendeve t? tjera q? t'u hapin dyert e 
qyteteve t? tyre venedikasve, por

megjithat? as k?t? her? nuk u realizua q?llimi i kryengrit?sve. Ushtria 
Turke e shtypi kryengritj?n, dhe at?

me ndihm?n e asaj pjese t? popullat?s s? krishter? e cila kishte q?n? kund?r 
kryengritjes. Shum?

shqiptar?, ndikimi i t? cil?ve ishte i rreziksh?m, u d?rguan n? br?nd?si t? 
Turqis?. Rreth tremij? kaluan n?

truallin venedikas. T? tjer?t i kapi frika dhe p?r moslojalitetin e tyre 
qen? t? detyruar t? paguajn? gjob? t?

caktuar p?r t? rriturit (53).


?sht? e mjerueshme ajo q? autor?t e krishter? flasin q? shqiptar?t jan? 
detyruar ta nd?rrojn? fen? (54) me

presione t? dhun?s e hara?e t? paligjshme. P?r k?t? shpesh p?rdorin shprehje 
t?

p?rs?ritura  (tautologjike). K?ta autor nuk na japin t? dh?na se a jan? t? 
argumentuara akuzat e tyre  apo

jo. Zmajevi?i, shpjegimet e veta mbi konvertimin e 2000 njer?zve, i filloi 
me t? num?ruarit e tatimit dhe

taksave t? tjera, me t? cilat kan? q?n? t? ngarkuar t? krishter?t, por e 
parnon se edhe musliman?t i kan?

dh?n? t? nj?jtat tatime, p?rve? tatimit p?rsonal (tatim p?r krye). Ai 
shkruan se ky tatim p?rsonal ka q?n? 6

talira n? vit p?r meshkujt (55), nd?rsa shpjegimet e veta i p?rfundon 
k?shtu: "Populli q? goditur me k?to

tatime n? vendin m? t? ndjesh?m, d.m.th. n? interesin e k?saj bote. T? 
marrurit para sysh t? k?tij interesi

vjen nga nevoja apo instingti i jasht?zakonsh?m natyror, k?shtu q? k?ta 2000 
njer?z, t? cil?t braktis?n fen?

e tyre q? t? shp?tojn? nga hara?i, kan? pasur t? drejt? t'i p?rballojn? 
vuajtjet (56). N? citatet  e k?tij autori

thuhet se shum? kan? kaluar n? Islam p?r t? shp?tuar nga hara?i, por 
megjithat?, nuk shihet asnj?

argument mbi mosp?rballimin e  k?tij tatimi, t? cil?t e paguanin katolik?t e 
q? do t'i detyronte ta nd?rronin

fen?.


Nuk mund t? pritet n? raportet e nj? prifti shpjegime mbi pun?n e 
veprimtarin? e musliman?ve p?r fitimin e

kthimtar?ve t? krishter?. Vet?m n? nj? krahin? p?r shkak t? kontaktit me 
Turqit (musliman?t) shihet

aluzioni  n? at? "q? i ka p?rfshir? e keqja e pabesimtar?ve". Nj?koh?sisht 
n? m?nyr? t? ve?ant? theksohet

arsyeja se k?ta jan? larguar nga krisht?rimi q? t? mund  t? martoh?n me 
turkesha (57). S'ka dyshim se

k?tu ka q?n? mjaft i fuqish?m ndikimi Islam. Gjithashtu ka aluzione se t? 
krishter?t i jan? shtruar rrezikut t?

nd?rrimit t? fes? p?r shkak t? munges?s s? udh?heq?sve fetar?, prift?rinjve 
n? vendet e quajtura Biskashi

dhe Bazi, n? t? cilat jetonin rr?th 1000 banor? t? p?rzier (58).


Zmajevi?i thekson se n? krye t? nj? familjeje aristokrate, me banim n? 
afersi t? Tivarit, kan? q?n? dy

v?llez?r dhe se ata, m? t? madhin, e lutnin kush?rinjt? e tij musliman? t? 
atij vendi, t? nd?rroj? fen?. N?

fillim p?rm?nd se m? i vogli kishte prirje p?r profesion prift?ror. Meq? 
Turqit e konsideronin familjen e tij

me ndikim, si prift pati mund?si t'u b?j? shum? sh?rbime t? krishter?ve edhe 
pse nuk ishte i pasur (59). Me

siguri edhe  k?to famijle d?shmojn? se musliman?t nuk jan? sjellur keq me t? 
krishter?t - p?r shkak t?

krisht?rimit t? tyre, m? perjashtim t? rasteve kur krishter?t jan? treguar 
t? d?msh?m politikisht. Zmajevi?i

?sht? shqiptar me prejardhje. N? dallim nga ipeshkv?t e tjer? nuk ndejti n? 
truallin venedikas, por u kthye

n? atdhe dhe atje jetoi (60).


Derisa ishte atje, jo vet?m q? u porit mir? nga ana e n?pun?sis? turke, por 
edhe nga ana e pash?s m? t?

madh n? Shqip?ri. Pasha i dha vend nderi n? divanin e tij dhe, p?rve? k?saj, 
ku e vizitonte, e p?rcillte deri

tek dera (61). "ky barbar, i cili nuk i ngjante turkut, ve? t? krishterit 
bujar", ky pasha musliman dha ursh?r,

me lutjen e ipeshkvit q? t'u ktheh?n tatimi i marr? p?r vitin e ardhsh?m 
banor?ve t? p?rzier t? t? kat?r

qytezave (62), dhe me k?t? tregoi mir?kuptim p?r gjendj?n materiale t? t? 
krishter?ve.  N?se ?sht? sjell?

keq me ndonj? prift, kjo n? rastet m? t? shpeshta ka q?n? p?r shkak t? 
dyshimit t? ndonj? nxitjeje dhe

korespodence tradh?tuese me  armikun e Turqis?. Udh?timet e shpeshta t? 
prift?rinj?ve n? Itali me arsye i

kan? dh?n? vend k?tij dyshimi, p?rndryshe duket se nuk kan? arsye t? v?rteta 
ankesat e prift?rinj?ve p?r

sjelljen e keqe t? musliman?ve me ta. Zmajevi?i thot? se madje edhe klisar?t 
e vegj?l g?zonin dashurin?

dhe respektin m? t? madh t? paris? m? t? lart? turke (63). I nj?jti shembull 
?sht? par? edhe n? Bosnje n?

famullin? e Zenic?s. Nj? prift, i cili n? shekullin XVIII ka qen? atje, p?r 
shkak t? shoq?rimit t? ngusht?q

me musliman?t shkaktoi dyshim se synon t? p?rqafoj? Islamin, dhe pik?risht? 
p?r k?t? peshkopi i tij i

autorizuar, n?n mbikqyrje e dergoi n? Rom? (64). Kthimet e shumta n? 
historin? e Shqip?ris?, t? cilat kan?

ndodhur n? shekullin XVII, nuk  v?reh?n n? koh?n e m?vonshme. Mir?po, edhe 
sot? e k?saj dite ndodhin

raste t? ve?anta t? konvertimit. Ep?rsia num?rike e musliman?ve n? pjes?n e 
tosk?ris?, n? Shqip?rin?

Jugore, ka ?uar deri n? cungimin e interesit t? popullat?s s? krishter?. 
Kara-muratet (tradh?tar?t e zi) t?

cil?t p?rb?nin nj? bashk?si prej tridhjet? fshatrash n? rrethin e Pogmjanit, 
deri n? shekullin XVII

gjend?shin n? krishteriz?m. Pasi nuk kishte fuqi t? mjaftueshme q? t'u 
kund?rviheshin sulmeve t? fqinjeve

t? tyre musliman?, popullat?s s? Leskovikut, u tubuan n? kish? dhe filluan 
t'i lusnin  shpirtrat e t? shenjt?ve

t? krishter? q? t'i shpetonin. U betuan se do t? agj?rojn? derisa t'u vij? 
ndihma shpirt?rore, m? s? larg?ti

deri n? Pashk?. M? n?  fund erdh?n Pashk?t, nd?rsa mrekullia e pritur nuk 
ndodhi. P?r k?t? u zem?ruan

dhe duke braktisur krisht?rimin, p?rqafuan Islamin, pastaj meniher? pas 
kthimit t? tyre, duke kapur arm?t,

u sul?n kund?r armiqve t? tyre t?  vjet?r, i vran? dhe i pla?kit?n pasurit? 
e tyre (65). Duket se feja e

p?rbashk?t  nuk ka mundur t? ndikoj? nq ?eshtj?n e gjakmarrjes nd?r fiset 
shqiptare. Madje deri n?

shekullin XIX shum? fshatra dhe fise p?r arsye t? pa r?nd?sishme e nd?rronin 
fen?. Disa fise t? krishter? e

p?rqafuan Islamin, sepse prifti, i cili ishte atje n? sh?rbim fetar, 
insistonte q? n? koh? t? pa p?rshtatshme

shum? her? t? shkonin n? lutj?n e p?rbashk?t (66).


N? koh?t e m?vonshme llogaritet se ka nj? milion musliman n? Shqip?ri, 
nd?rsa t? krishter? gjysma, vet?m

se ky num?r nuk ?sht? aq i sigurt?. I  t?r? fisi i Mirdit?s ishte katolik. 
K?ta i dhan? betimin sulltanit q?

asnj? musliman nuk guxon t? v?ndoset n? teritorin e tyre, por ithtar?t t? 
k?tyre dy religjioneve ka gati n? t?

gjitha viset e tjera. Mund t? thuhet se gati gjith? Shqip?ria e Mesme ?sht? 
muslimane. Musliman?t n?

shqip?rin? veriore paraqesin mbi 60 % t? popullat?s s? atjeshme. Sa i p?rket 
popullat?s s? krishter?, me

p?rqindje jan? m? shum? n? shqip?rin? jugore, ve?onarisht? n? pjes?n 
kufitare me greqin?.


P?rktheu: Muhidin Ahmeti


(Marr? nga: Thomas Arnold,

Povijest Islama - historijski tokovi misije Botimi i Sarajev?, 1989)

*per ju e solli ne internet "muslimani"
                http://www.geocities.com/kajoshi/muslimani.html


______________________________________________________
Get Your Private, Free Email at http://www.hotmail.com