Google
  Web alb-net.com   
[Alb-Net home] [AMCC] [KCC] [other mailing lists]

List: Alb-Islam

[Alb-Islam] Shqip: "FILOZOFIA E AGJERIMIT DHE RREGULLAT E TIJ", nga DR. MUSTAFA SIBAI

Mentor Cana mentor at alb-net.com
Sat Dec 11 21:56:43 EST 1999


DR. MUSTAFA SIBAI 
 
FILOZOFIA E AGJËRIMIT
DHE RREGULLAT E TIJ 
 
Shkup 
1414/1994 
 
Biblioteka  Mendimi Islam 
 
Titulli i origjinalit: 
  
Botuar nga: 
El-Mektebul-Islami 
Bejrut - Damask 
1986 
 
Përktheu: 
Muhamed Mustafa 
CIP-Katalogizacija vo publikacija 
Narodna i univerzitetska biblioteka „Kliment Ohridski“, Skopje 
297 
SIBAI, Mustafa 
	Filozofia e agjërimit dhe rregullat e tij / Mustafa Sibai ; 
[përktheu Muhamed Mustafa]. – Shkup: Logos-A, 1414 [i.e.] 1994. –  
110 str. ; 20 cm 
(Biblioteka Mendimi Islam) 
Prevod na deloto: Ahkamus-sijamu ve felsefetuhu. 
a) Islam 


HYRJE 
I falënderohemi Zotit, Atij i mbështetemi dhe prej Tij kërkojmë 
mbrojtje nga dëmet e epsheve tona dhe nga veprat e këqija. Atë që e 
udhëzoi Zoti nuk humbë e atë që e humbë s'ka kush ta udhëzojë. 
Dëshmoj se s'ka zot tjetër pos All-llahut xh. sh. dhe se Muhammedi 
është rob dhe i dërguar i Tij! 
Muaji i Ramazanit është një nga periudhat më të rëndësishme prej 
periudhave të mirësisë sepse në të pastrohen shpirtrat, afrohen zemrat 
ndaj Krijuesit të tyre, hapen dyert e parajsës, shtohet mirëbërja, i zbriti 
Kur'ani Famëlartë Muhammedit a.s., pejgamber si udhëzues për 
njerëzit, dallues mes të mirës e të keqes, udhërrëfyes kah mirësia dhe 
dallues i rrugëve të humbjes e të keqes... Zoti e bëri Kur'anin 
kushtetutë të përhershme deri në Ditën e gjykimit dhe ai që e përcjell 
atë shpëton ndërsa ai që i refuzon udhëzimet, dritën, lejimet dhe 
ndalesat e tij humbë jo vetëm në këtë botë por edhe në botën tjetër. 
Zoti e obligoi agjërimin e Ramazanit, ia përshkroi vetes së Madhëruar, 
shpërblen agjëruesin, realizon premtimin dhe bujaria e Tij s'krahasohet 
me asgjë. 
Që të pranohet vepra e mirë, njeriu duhet ta kuptojë çanësimin, 
parimet dhe rregullat, gjegjësisht nëse dëshiron të praktikojë mënyrën 
e drejtë sipas rregullave që i caktoi All-llahu xh.sh. për robin e Tij me 
dëshirë të plotë e të lirë. Kjo gjë kushtëzohet me njohjen e ajeteve të 
shpallura dhe haditheve të Muhammedit a.s. 
Dijetarët tanë prej të kaluarës së hershme e deri më tash janë orvatur t'i 
sqarojnë rregullat e agjërimit dhe obligimet tjera duke i paraqitur anët e 
shumta pazitive të tyre, Zoti i shpërbleftë të gjithë. Njëri prej  dijetarëve 
të fundit është edhe Shejh Mustafa Siba'i (Zoti e mëshiroftë) i cili 
shkroi një numër të madh artikujsh në të cilët ka diskutuar rreth 
rregullave të agjërimit, ka komentuar disa ajete e hadithe të agjërimit, 
ka ligjëruar rreth udhëzimeve të Muhammedit a.s., dy festave të 
bajrameve, sadakatul fitrit (kontribut i obligueshëm), zekatit, israsë, 
miraxhit etj. 
Këta artikuj janë përmbledhur në këtë libër dhe kanë të bëjnë me 
këshillime e fikh edhe atë sipas metodës së tij të njohur (Zoti e 
shpërbleftë dhe e mëshiroftë). 
Tash na u bë e mundur (me ndihmën e Zotit të Madhëruar) që t'ua 
ofrojmë lexuesve tanë këtë botim duke iu lutur All-llahut xh.sh. ta 
pranojë këtë mund e ta shpërblejë autorin, të na i falë mëkatet tona e të 
tij dhe ky popull të ketë dobi nga trashëgimia e të parëve tanë si dhe të 
na rikthehet fama dhe autoriteti i humbur. 
Falënderimi i takon All-llahut, Zotit të botëve! 
 
BOTUESI 
 


PJESA E PARË 
1.	Ajetet e agjërimit 
2.	Hadithet e agjërimit 
3.	Hadithet e Bajramit 
4.	Udhëzimet e Muhammedit a.s. 
rreth agjërimit dhe dy bajrameve 
5.	Rregullat e agjërimit 
6.	Sadakatul-fitri (dhënia lëmoshë) 




AJETET E AGJËRIMIT 
"O ju që besuat, agjërimi u është bërë obligim sikurse që ishte 
obligim edhe i atyre që ishin para jush, kështu që të bëheni të 
devotshëm. (Jeni të obliguar për) Ditë të caktuara, e kush është i 
sëmurë prej jush ose është në udhëtim (e nuk agjëroi), atëherë ai (le 
të agjëroj) më vonë aq ditë. E ata që i rëndon ai (nuk mund të 
agjërojnë), janë të obliguar për kompensim, ushqim (ditor) i një të 
varfëri e ai që nga vullneti jep më tepër, ajo është aq më mirë për te. 
Mirëpo, po qe se e dini, agjërimi është më i mirë për ju. (Ato ditë të 
numëruara janë) Muaji i Ramazanit, që në të (filloi të) shpallet 
Kur'ani që është udhërrëfyes për njerëz dhe sqarues  i rrugës së 
drejtë dhe dallues (i të vërtetës nga gënjeshtra). E kush e përjeton 
prej jush këtë muaj, le të agjërojë, ndërsa kush është i sëmurë ose 
në udhëtim, le të agjërojë aq ditë në ditët e mëvonshme. All-llahu 
me këtë dëshiron lehtësim e jo ngarkim për ju. (T'i agjëroni ditët e 
lëshuara më vonë) që të plotësoni numrin, ta madhëroni All-llahun 
për atë se ju udhëzoi dhe që ta falënderoni." (El-Bekare:183-185)  
"Netëve të agjërimit u është lejuar afrimi te gratë tuaja, ato janë 
prehje për ju dhe ju jeni prehje për ato. All-llahu e di se ju e keni 
mashtruar vetveten, andaj ua pranoi pendimin dhe ua fali gabimin. 
Tash e tutje bashkohuni me to dhe kërkoni atë që ua ka caktuar 
All-llahu dhe hani e pini derisa qartë të dallohet peri i bardhë nga 
peri i zi në agim, e pastaj agjërimin plotësone deri në mbrëmje. E 
kur jeni të izoluar (në i'tikafë) në xhamia, mos iu afroni atyre (për 
marrëdhënie intime). Këto janë dispozitat e All-llahut, pra mos i 
kundërshtoni. Ja kështu, në këtë mënyrë All-llahu ua sqaron 
njerëzve argumentet e veta që ata të ruhen." (El-Bekare:187). 
 


HADITHET E AGJËRIMIT 
A. Vlera e agjërimit: 
Transmetohet nga Ebu Hurejre se Muhammedi a.s. ka thënë: 
"Kush agjëron Ramazanin me bindje dhe kënaqësi, i falen 
mëkatet e bëra." (Buhariu, Muslimi dhe Ebu Davudi). 
Transmetohet nga Ebu Se'id el-Hudrij se Muhammedi a.s. ka thënë: 
"Kush e agjëron Ramazanin, i njeh rregullat e tij dhe mbrohet nga 
ajo që duhet të mbrohet, i falen mëkatet e bëra." (Bejhekij dhe Ibn 
Hibban). 
Transmetohet nga Xhabir ibn Abdil-lah se Muhammedi a.s. ka thënë: 
"Ummetit tim i janë dhuruar pesë gjëra në Muajin e Ramazanit të 
cilat nuk i janë dhënë asnjë të dërguari para meje. 
Njëra prej tyre është se Zoti i Madhëruar i shikon ata në natën e 
parë të Ramazanit, e atë që e shikon Ai nuk e dënon asnjëherë.  
E dyta është ajo se era e keqe e gojës së tyre në mbrëmje është më e 
mirë se aroma e miskut. 
E treta është se engjëjt kërkojnë falje për ta çdo ditë e çdo natë.  
E katërta, se Zoti i Madhëruar e urdhëron parajsën kështu: 
"Përgatitu dhe zbukurohu për robërit e Mi sepse është afruar dita e 
pushimit të tyre në shtëpinë dhe zemërgjerësinë time nga lodhjet e 
kësaj bote".  
E pesta është se Zoti i Madhëruar i falë të gjithë natën e fundit. 
Njëri prej të pranishmëve e pyeti: "A është Nata e Kadrit"? Ai u 
përgjigj: "Jo, a nuk sheh se punëtorët kur i kryejnë punët i marrin 
shpërblimet (rrogat)." (Bejhekij). 
Transmetohet nga Ebu Hurejre se Muhammedi a.s. ka thënë: 
"Pesë namazet, prej xhumasë në xhuma dhe prej Ramazanit në 
Ramazan falen (mëkatet) pos atyre që janë të mëdha (kebair)". 
(Muslimi). 
Transmetohet nga Ka'b ibn Axhre se Muhammedi a.s. ka thënë: 
"Zoti e largon nga mëshira e vet atë që e kalon Ramazanin pa u 
falur." (El-Hakimi). 
Transmetohet nga Ebu Hurejre se Muhammedi a.s. ka thënë: 
"Çdo vepër e njeriut shtohet, e mira prej dhjetë deri në shtatëqind 
herë. Zoti i Madhëruar thotë: "Përveç agjërimit, sepse ai është për 
Mua dhe unë e shpërblej, sepse ai braktis kënaqësinë dhe ushqimin 
për Mua. Për agjëruesin ka dy gëzime: gëzimi i parë është në iftar 
kurse i dyti në takimin me Zotin e tij. Era e keqe nga goja e 
agjëruesit është më e mirë te Zoti se aroma e miskut." (Buhariu dhe 
Muslimi). 
Transmetohet nga ibn Mes'ud el-Gaffari se Muhammedi a.s. ka thënë: 
"Sikur ta dinë njerëzit vlerën e Ramazanit, do të dëshironin të jetë i 
gjithë viti Ramazan." (Ibn Huzejme). 
Transmetohet nga Ebu Hurejre se Muhammedi a.s. ka thënë: 
"Tre personave u pranohen lutjet: 1. Agjëruesit deri në iftar; 2. 
Udhëheqësit (prijësit) të drejtë; dhe 3. Lutja e të dëmtuarit (të 
keqtrajtuarit) ngrihet lartë, i hapen dyert e qiellit dhe Zoti i thotë: 
Pasha fuqinë time, do të ndihmoj, qoftë edhe pas një kohe." (Ahmedi 
dhe Tirmidhiu). 
B. Nata e Kadrit 
Transmetohet nga Ebu Hurejre se Muhammedi a.s. ka thënë: 
"Kush ngrihet (lutet) Natën e Kadrit, me bindje e kënaqësi, i falen 
mëkatet e bëra." (Buhariu dhe Muslimi). 
Transmetohet nga Enes Ibn Maliku se me ardhjen e Muajit të 
Ramazanit, Muhammedi a.s. ka thënë: 
"U erdhi ky muaj, i cili ka vlerë më shumë se një mijë muaj e atij që i 
ndalohet, i është ndaluar gjithë mirësia. Të mirën e tij e refuzon 
vetëm i mallkuari." (Ibn Maxhe). 
Transmetohet nga Ubade ibn Samit se Muhammedi a.s. për Natën e 
Kadrit ka thënë: 
"Kjo natë është në Ramazan, në dhjetë ditët e fundit, (gjegjësisht) në 
ditën e njëzet e një, njëzet e tretë, njëzet e pestë, njëzet e shtatë, 
njëzet e nëntë ose natën e fundit. Kush lutet në atë natë me kënaqësi, 
i falen mëkatet e kaluara e të ardhshme." (Ahmedi). 
C. Prishja e agjërimit të Ramazanit pa arsye 
Transmetohet nga Ebu Hurejre se Muhammedi a.s. ka thënë: 
"Kush e prishë një ditë agjërimi në Ramazan pa arsye e pa sëmurje, 
nuk mund ta kompensojë as me agjërim shekullor." (Tirmidhiu). 
Ç. Lejimet e prishjes së agjërimit 
Transmetohet nga Xhabiri se Muhammedi a.s. ka kaluar në Mekke në 
vitin e çlirimit edhe atë në Ramazan derisa ka arritur në vendin Kera'ë 
el-Gamim.  Ai aty ka agjëruar së bashku me njerëzit tjerë pastaj ka 
kërkuar ujë, e ka ngritur lartë gotën derisa e kanë parë njerëzit dhe e  ka 
pirë ujin. Kur është informuar se disa kanë vazhduar agjërimin, ka 
thënë: "Ata janë mëkatarë, ata janë mëkatarë..." (Muslimi dhe 
Tirmidhiu). 
Transmetohet nga Xhabiri se Muhammedi a.s. gjatë një udhëtimi të tij 
ka vërejtur një njeri rreth të cilit janë tubuar njerëz. Është afruar dhe i 
ka pyetur: "Ç'ka ai?" Ata i janë përgjigjur: "Agjëron", kurse 
Muhammedi a.s. atëherë u përgjigj: "Nuk është mirësi të agjëroni 
gjatë udhëtimit". (Buhariu dhe Muslimi). 
Transmetohet  nga Aisheja se Hamza ibn Amër el-Eslemij e ka pyetur 
Muhammedin a.s. për agjërimin në udhëtim (ka agjëruar shumë), kurse 
Muhammedi a.s. i është përgjigjur: "Nëse dëshiron agjëro, e nëse jo, 
atëherë ha." (Buhariu dhe Muslimi). 
Transmetohet nga një njeri i Beni Abdil-las ibn Ka'ëb ibn Malikut, i 
quajtur Enes ibn Malik, se Muhammedi a.s. ka thënë: 
"Zoti i Madhëruar ia ka shkurtuar namazin udhëtarit dhe ia ka 
lejuar prishjen e agjërimit. Ai gjithashtu ia ka mundësuar gruas që i 
jep gji fëmijës dhe asaj që është me barrë për shkak të mëshirës ndaj 
fëmijëve të saj." (Përmbledhësit e Suneneve). 
Transmetohet nga Mua'dh ibn Xhebeli se kur u shpall ajeti: "E ata që i 
rëndon ai (nuk mund të agjërojnë), janë të obliguar për 
kompensim, ushqim (ditor) i një të varfëri", çdokush që dëshironte 
ta prishte agjërimin, e prishte dhe e kompensonte, derisa Zoti e shpalli 
ajetin: "E kush e përjeton prej jush këtë muaj, le të agjërojë." Në 
këtë mënyrë e caktoi All-llahu agjërimin e vërtetë dhe ia mundësoi 
mosagjërimin: të sëmurit, udhëtarit dhe plakut në moshë që s'mund të 
agjërojë". (Ahmedi). 
D. Vlerat etike të agjëruesit 
Transmetohet nga Ebu Hurejre se Muhammedi a.s. ka thënë: 
"Agjërimi mbron nga morali i keq sepse ai që agjëron nuk flet gjëra 
të turpshme dhe nuk bërtet. Nëse (eventualisht) e shanë ndokush ose 
e sulmon, le të thotë: 'Unë agjëroj, unë agjëroj'." (Buhariu dhe 
Muslimi) 
Transmetim nga Ebu Hurejre se Muhammedi a.s. ka thënë: 
"Zoti nuk ka nevojë për njeriun që e braktisë ushqimin e pijen e nuk e 
braktisë fjalën e keqe dhe veprën e ligë." (Buhariu). 
Transmetohet nga Ebu Hurejre se Muhammedi a.s. ka thënë: 
"Agjërimi nuk don të thotë të largohesh nga harja e pirja por të 
largohesh nga fjala e keqe dhe vepra e shëmtuar. Nëse ndokush të 
provokon apo sillet si i marrë ndaj teje, atëherë thuaj: 'Unë agjëroj, 
unë agjëroj'." (Ibn Huzejme dhe Ibn Hibbani). 
 
DH. Prishja me harresë 
Transmetohet nga Ebu Hurejre se Muhammedi a.s. ka thënë: 
"Kush harron gjatë agjërimit e pin dhe han, le ta vazhdojë agjërimin 
sepse Zoti e ka ushqyer dhe i ka dhënë të pijë." (Buhariu, Muslimi, 
Ebu Davudi, Tirmidhiu dhe Maliku). 
E. Syfyri (Sahuri) 
Transmetohet nga Enes ibn Maliku se Muhammedi a.s. ka thënë: 
"Hani në syfyr sepse në të ka begati (bereqet)." (Ibn Hibbani). 
Transmetohet  nga Se'id el-Hudrij se Muhammedi a.s. ka thënë: 
"Bëni syfyr qoftë edhe me një pikë uji". (Ebu Davudi dhe Tirmidhiu). 
Ë. Iftari me hurma 
Transmetohet nga Selman ibn Amir ed-Dibbij se Muhammedi a.s. ka 
thënë: 
"Kur bën ndokush iftar, le të fillojë me hurmë sepse ajo është begati, 
e nëse s'gjenë dot, atëherë me ujë, sepse uji është i pastër." (Buhariu, 
Muslimi dhe të tjerët). 
F. Shpejtimi i Iftarit 
Transmetohet nga Sehl ibn Sa'di se Muhammedi a.s. ka thënë: 
"Njerëzit do të kenë mirësi gjersa ta shpejtojnë iftarin". (Buhariu, 
Muslimi dhe Tirmidhiu). 
Transmetohet nga Ebu Hurejre se Muhammedi a.s. ka thënë: 
"Zoti xh.sh. thotë: "Më i dashuri prej robërve të mi është ai që 
shpejton më tepër iftarin". (Ahmedi dhe Tirmidhiu). 
G. Vonimi i Syfyrit 
Transmetohet nga Ja'la ibn Murre se Muhammedi a.s. ka thënë: 
"Zoti i do tri gjëra: shpejtimin e iftarit, vonimin e syfyrit dhe lidhjen 
e duarve njërën mbi tjetrën në namaz". (Taberani në Ewsat). 
GJ. Të ushqyerit e agjëruesit 
Transmetohet nga Zejd ibn Halid El-Xhuheni se Muhammedi a.s. ka 
thënë: 
"Kush ushqen një agjërues, fiton shpërblimin sa të tij ashtu që nuk 
pakësohet as shpërblimi i agjëruesit". (Tirmidhiu dhe Nesa'iu). 
H. Namazi i teravive 
Transmetohet nga Ebu Hurejre se Muhammedi a.s. dëshironte të lutet 
(falet) në Ramazan pa ndonjë urdhër specifik dhe thoshte: 
"Kush lutet (ngrihet e falet) në Ramazan me bindje e kënaqësi, i falen 
mëkatet e bëra". (Transmetim i të gjithëve). 
Transmetohet nga Aisheja r.a. se Muhammedi a.s.  është falur në 
xhami (namazin e teravive) dhe me të janë falur edhe disa njerëz. Kur 
është falur edhe natën e dytë njerëzit janë shtuar edhe më tepër. Ata 
janë tubuar edhe natën e tretë e të katërt mirëpo Muhammedi a.s. nuk 
ka dalur dhe kështu kur ka aguar mëngjesi ai u ka thënë: "Pashë ate që 
vepruat dhe nuk dola nga frika se mos po ju bëhet obligim, edhe ate 
në Ramazan" (Buhariu dhe Muslimi). 
Transmetohet nga Aisheja r.a. se Muhammedi a.s. nuk shtonte në 
Ramazan e as jashtë tij më shumë se njëmbëdhjetë reqate. (Buhariu 
dhe të tjerët). 
Transmetohet nga Ibn Abbasi: "I ka falur në Ramazan pa xhemat 
njëzet reqate dhe namazin e vitrit". (Bejhekiu). 
Transmetohet nga Abdurrahman ibn Abdulkarijë: "Shkova me Umer 
ibn Hattabin në xhami, edhe ate në Ramazan dhe vërejtëm se njerëzit 
ishin të ndarë e të shpërndarë dhe çdokush falej për vete. Umeri pastaj 
tha: "Sikur t'i bashkoj ata me një lexues (imam) do të ishte më mirë", 
dhe i bashkoi nën udhëheqjen e Ubejj ibn Ka'bit. Kur shkuam natën 
tjetër, i pamë njerëzit se faleshin me një lexues (imam), ndërsa Umeri 
tha: "Sa risi e bukur është kjo!" (Buhariu dhe Maliku). 
Transmetohet nga Jezid ibn Rumani se njerëzit kanë falur në Ramazan 
gjatë kohës së Umer ibn Hattabit 23 reqate. (Maliku në El-Muvat-ta 
dhe në të ka shkëputje). 


HADITHET E BAJRAMIT 
A. Gdhimi i natës së Bajramit 
Transmetohet nga Ebu Umame se Muhammedi a.s. ka thënë: 
"Kush lutet (falë namaz) në dy netët e bajrameve me kënaqësi (e 
sinqeritet), nuk i vdes zemra atë ditë kur do të vdesin zemrat". (Ibn 
Maxhe, kurse Taberani e transmeton nga Ubade ibn Samiti). 
B. Zbukurimi për Bajram 
Transmetohet nga Xhabir ibn Abdull-llahu se Muhammedi a.s.  e 
vishte gëzofin (gunën) e kuq të tij në të dy festat e Bajramit dhe në 
Ditën e xhumasë. (Ibn Huzejme). 
C. Ngrënia para namazit 
Transmetohet nga Enesi se Muhammedi a.s. nuk dilte ditën e Bajramit 
të Ramazanit pa ngrënë hurma edhe atë një nga një. (Buhariu dhe 
Ahmedi). 
Ç. Tekbiri në mëngjesin e Bajramit 
Transmetohet nga Ibn Umeri se kur (Pejgamberi a.s.) ka dalur në 
xhami, ka lexuar tekbir me zë të lartë. Sipas një transmetimi tjetër, dilte 
me agimin e diellit dhe lexonte tekbir derisa të arrinte në xhami. Aty 
vazhdonte të lexojë tekbir derisa të ulej imami dhe pastaj ndalej. 
(Shafi'u; Taberani e transmeton nga Ebu Hurejre; Bejhekiu dhe Hakimi 
nga Ibn Umeri me sened merfu'ë). 
D. Namazi i Bajramit 
Transmetohet nga Ibn Umeri se Muhammedi a.s., Ebu Bekri dhe 
Umeri e falnin namazin e Bajramit para hutbes. (Transmetim i të 
gjithëve përpos Ebu Davudit). 
Transmeton Sa'ëd ibn Evs el-Ensari nga i ati i tij se Muhammedi a.s. ka 
thënë: 
"Në ditën e Bajramit, engjëjt ndalen para dyerve dhe thërrasin: "O 
muslimanë! Shpejtoni te Zoti Fisnik, i cili ju siguron begati dhe ju 
shpërblen me të mira. Ishit të urdhëruar të faleni (luteni) natën, u 
falët; ishit të urdhëruar të agjëroni ditën, agjëruat dhe iu nënshtruat 
Zotit tuaj, pra merrni shpërblimet tuaja!" Gjatë faljes një thirrës 
thërret: "Zoti i juaj ju fali dhe kthehuni drejtë në vendbanimet tuaja 
sepse kjo është dita e shpërblimit". (Taberaniu transmeton në veprën e 
tij El-Kebir transmetimin e Xhabir El-Xhu'fit. Këtë e transmetojnë 
edhe Bejhekiu me Ibn Hibbanin). 


UDHËZIMET E MUHAMMEDIT A.S. 
RRETH AGJËRIMIT DHE DY 
BAJRAMEVE  
A. Adhurimi dhe bujaria e Muhammedit a.s.  
Muhammedi a.s. gjatë Muajit të Ramazanit e shtonte adhurimin. Gjatë 
këtij muaji Xhebraili ia mësonte Kur'anin. Kur e takonte Xhebrailin 
ishte edhe më zemërgjerë; ai ishte më zemërgjerë se njerëzit tjerë 
mirëpo edhe më tepër gjatë Muajit të Ramazanit; gjatë këtij muaji ai 
shtonte dhënien e lëmoshës, mirësinë, leximin e Kur'anit, namazin, 
përmendjen e emrit të All-llahut (dhikrin) dhe i'tikafin, gjegjësisht 
adhurimi dhe bujaria e tij gjatë këtij muaji ndryshonin nga muajt tjerë, 
ndërsa ndonjëherë agjëronte (edhe natën edhe ditën) me qëllim që sa 
më shumë kohë të kalojë në adhurim e ibadet, kurse shokëve të vet 
(as'habëve) nuk ua lejonte agjërimin e vazhdueshëm (natën dhe ditën). 
B. Iftari i tij para namazit 
Muhammedi a.s. hante iftar para namazit dhe zakonisht fillonte me 
lëngje, nëse nuk kishte lëngje atëherë me hurma, e nëse nuk kishte 
edhe hurma, atëherë me ujë. 
C. Lutja e tij në Iftar 
Transmetohet se Muhammedi a.s. në kohën e iftarit thoshte: "O Zot, 
për ty agjërova dhe me furnizimin Tënd ha iftar". Gjithashtu 
transmetohet se ai thoshte: "Përfundoi etshmëria, u ngopën damarët 
dhe u sigurua shpërblimi, nëse dëshiron Zoti!" 
Ç. Mosagjërimi i tij gjatë udhëtimit 
Muhammedi a.s. gjatë udhëtimit në Ramazan herë agjëronte e herë jo 
kurse shokët e tij (as'habët), zgjedhnin njërën prej të dyjave. 
Muhammedi a.s. i urdhëronte shokët e tij të hanë kur i afroheshin 
armikut me qëllim që të kenë forcë për ta luftuar. 
D. Në dy festat e Bajramit 
Muhammedi a.s. falte namazin e të dy Bajrameve në musal-la  kurse 
vetëm njëherë e ka falur në xhaminë e vet edhe ate për shkak të shiut. 
Falja e tij në musal-la argumentohet me hadithe të transmetuara në 
Sunenet e Ebu Davudit dhe Ibn Maxhes. Në festat e Bajramit dhe 
Ditën e xhumasë i vishte rrobat më të bukura. Zakonisht hante hurma 
para se të dilte në namazin e Bajramit të Madh, kurse në Bajramin e 
Vogël pas kthimit nga musal-laja dhe hante nga kurbani. 
Sipas haditheve autentike ai në këto dy festa të Bajramit, pastrohej. 
Muhammedi a.s. dilte në këmbë, shkonte në musal-la dhe kthehej nga 
ndonjë rrugë tjetër. Kur arrinte në musal-la, fillonte namazin pa ezan, 
pa ikamet dhe pa thirrjen: "Namazin në bashkësi!". As ai e as shokët e 
tij nuk faleshin në musal-la para e as pas namazit (të Bajramit). Ai e 
fillonte namazin para hutbes, falte dy reqate, përsëriste shtatë herë 
tekbirin: Zoti është më i madhi (All-llahu Ekber) me interval shumë të 
shkurtë dhe pa cekur diç tjetër. Mirëpo transmetohet nga Ibn Mes'udi, i 
cili i falënderohet All-llahut xh.sh. dhe kërkon mëshirë për 
Muhammedin a.s. se: "Muhammedi a.s. pas përfundimit të tekbirit 
lexonte suren el-Fatiha dhe pas saj lexonte suren Kâf: "KÂF - pasha 
Kur'anin Famëlartë" në një reqat kurse në tjetrin suren El-Kamer: 
"U afrua koha dhe u nda hëna...". Ndonjëherë lexonte suren El-A'la: 
"Madhëroje Zotin tënd më të lartë" apo suren Gashije: "A të erdhi 
lajmi për belanë që kaplon (kijametin)". Pas përfundimit të leximit 
merrte tekbir dhe binte në ruku. Kur e përfundonte reqatin e ngrihej 
nga sexhdja, merrte tekbir pesë herë e pastaj fillonte të lexojë. Në të dy 
reqatet fillonte me tekbir kurse pas leximit binte në ruku. 
Pas përfundimit të namazit, qëndronte para njerëzve të cilët ishin ulur 
pranë tij, i jepte leje atij që dëshironte të shkojë pa e dëgjuar hutben 
dhe fillonte hutben, gjegjësisht zhvillonte ligjëratë para tyre e pastaj u 
ligjëronte grave të cilat edhe jepnin sadaka. 
Gjatë hutbes shpesh merrte tekbir. 
Këto ishin disa të dhëna rreth asaj se si vepronte Muhammedi a.s. gjatë 
Muajit të Ramazanit dhe dy Bajrameve. 
Zoti i shtoftë ithtarët e tij, na fisnikëroftë me gjurmët e tij dhe na 
shpërbleftë me të mira! 


RREGULLAT E AGJËRIMIT 
Obligimi i agjërimit të Ramazanit 
Të gjithë muslimanët pajtohen se agjërimi i Ramazanit është obligim 
(farz), në bazë të ajetit: 
"(Ato ditë të numëruara janë) Muaji i Ramazanit që në të (flloi të) 
shpallet Kur'ani që është udhërrëfyes për njerëzit, sqarues i rrugës 
së drejtë dhe dallues (i të vërtetës nga gënjeshtra). E kush e përjeton 
prej jush këtë muaj, le të agjërojë..." (El-Bekare:185) 
Obligim është edhe sipas hadithit të Muhammedit a.s.: 
"Islami u ngrit mbi pesë (shtylla): 1. Dëshmisë se s'ka zot tjetër 
përveç All-llahut dhe se Muhammedi është i dërguar i Tij; 2. Faljes së 
namazit, 3. Dhënies së zekatit; 4. Agjërimit të Ramazanit; 5. 
Haxhxhit për atë që ka mundësi". 
Kushtet e obligimit 
Kushtet e obligimit të tij janë: 1. Islami, 2. Mendja e shëndoshë dhe 3. 
Pjekuria. Agjërimi nuk obligohet për jomuslimanin, as për të 
çmendurin e as për fëmijën. 
Parimet e agjërimit 
Parimet e agjërimit janë tre: 
1. Hyrja e Muajit të Ramazanit në bazë të pamjes së drejtpërdrejtë të 
hënës ose në bazë të vendimit të gjykatësit. 
2. Largimi nga ngrënia, pirja dhe marrëdhëniet intime prej agimit të 
mengjesit deri në perëndim të diellit. 
3. Vendosja (nijeti) 
Koha e vendosjes (nijetit) është para agimit të mëngjesit; duhet të 
vendoset me bindje të plotë për agjërimin e asaj dite me qëllim që të 
fitohet shpërblimi i Zotit. Sipas disa shkollave juridike (medhhebeve) 
mjafton vetëm një vendosje (nijet) gjatë Muajit të Ramazanit pa 
përsëritje. 
Çka e prishë agjërimin 
1. Ushqimi i qëllimtë qoftë edhe me pakicë ose me diçka që nuk është 
ushqyese. 
2. Pirja e qëllimtë qoftë edhe një pikë. 
3. Barnat ushqyese. 
4. Marrëdhëniet intime dhe ejakulimi. 
Çka urrehet gjatë agjërimit 
Urrehet të ndërmerret çdo gjë që e dobëson agjëruesin, si transfuzioni i 
gjakut apo që mund ta nxitë e ta prishë agjërimin, si puthja e gruas, 
kontrollimi i ushqimit me gjuhë dhe atë pa nevojë apo hyrja e pluhurit 
në gojë qëllimisht. 
Aspektet pozitive të agjërimit 
Agjërimi është adhurim (ibadet) për kontrollimin e epshit, forcimin e 
trupit, edukimin për bashkëpunim shoqëror si dhe për t'i njohur 
vuajtjet e të mjerëve e të varfërve... 
Kështu, preferohet që gjatë Ramazanit të shtohen: adhurimi, namazi, 
kërkimi falje (pendimi) dhe leximi i Kur'anit. Gjithashtu është e 
preferueshme të jepet më shumë sadaka, të ushqyerit e të mjerëve e të 
varfërve, vizita e fqinjve dhe anëtarëve të familjes, aplikimi i veprave të 
vlefshme për shoqërinë dhe pakësimi i veprave të padobishme. 
Gjatë agjërimit ndalohet çdo gjë që ndalohet edhe jashtë periudhës së 
agjërimit: gibeti (përgojimi), shpifja, gënjeshtra, armiqësia dhe 
njollosja e nderit të njerëzve. Pasi që këto vepra ndalohen jashtë 
periudhës së agjërimit, atëherë si do të trajtohen gjatë Muajit të 
Ramazanit, i cili është muaj i adhurimit, pastërtisë dhe dëlirësisë!... 
Për këta njerëz, Muhammedi a.s. ka thënë se agjërojnë barqet e tyre 
kurse gjymtyrët bëjnë mëkate: "Shumë agjërues nuk fitojnë gjë, 
përpos urisë dhe etjes". 
Muhammedi a.s. gjithashtu na ndalon dëmtimin e dëmbërësit dhe të 
sharësit: "Agjërimi mbron nga zjarri e ai që agjëron të mos harrojë 
një gjë të tillë. Nëse ndokush e nxitë, të mos e shajë e as ta blasfemojë 
por le të thotë: "Unë agjëroj". (Nesa'iu). 
Le ta dijë agjëruesi se nëse dëshiron shpërblim nga Zoti, do ta fitojë; 
çdo lëvizje që e bën dhe çdo fjalë që e flet konsiderohen adhurim... 
Agjëruesi duhet të ketë nijet të pastër, të bëjë më shumë vepra të mira 
e dhikër dhe të kërkojë falje (istigfar). 


SADAKATUL-FITRI (DHËNIA E 
LËMOSHËS) 
A. Tekstet argumentuese 
Transmetohet nga Ibn Umeri se Muhammedi a.s. e ka obliguar 
Sadakatul-Fitrin në Muajin e Ramazanit për robin, të lirin, mashkullin, 
femrën, fëmijën dhe plakun muslimanë, qoftë nga sa'ë hurme ose 
elbthi. (Buhariu, Muslimi dhe të tjerët). 
Transmetohet nga Ibn Umeri se Muhammedi a.s. ka urdhëruar të jepet 
Sadakatul-Fitri para se të nisen për në namaz. (Transmetimi i të 
gjithëve përveç Ibn Maxhes). 
Transmetohet nga Ibn Abbasi se Muhammedi a.s. e bëri obligim 
Sadakatul-Fitrin për pastrimin e agjëruesit nga përgojimi dhe fjalët e 
turpshme; me agjërimin ai (Muhammedi a.s.) e obligon t'i ushqejë të 
varfërit; ai që e jep Sadakatul-Fitrin para namazit pranohet e kush e jep 
pas namazit (të Bajramit) është sadaka (lëmoshë) e rëndomtë. (Ebu 
Davudi, Ibn Maxhe dhe Hakimi). 
B. Rregullat e Sadakatul-Fitrit 
Vitrat obligohen të jepen para agimit të mëngjesit në ditën e Bajramit 
të Vitrit (Bajramit të Madh), kurse për atë që vdes në këtë kohë ose 
lindet pas kësaj kohe, nuk janë obligim. Më mirë është të jepen para 
namazit të Bajramit si dhe mund të jepen gjatë Muajit të Ramazanit. 
Nëse vonohen nga namazi i Bajramit, nuk anulohen por patjetër të 
realizohen. 
Sadakatul-Fitri i jepet për çdo person një të varfëri, bile nuk lejohet t'u 
ndahet dy apo tre varfanjakëve, sepse qëllimi i kësaj sadakaje është 
shpëtimi; ngase Muhammedi a.s. thotë: "Shpëtoni ata nga hallet 
(barra e rëndë) në këtë ditë". 
Preferohet Sadakatul-Fitri në të holla, nëse kështu më tepër u 
konvenon të varfërve. 


PJESA E DYTË 
1.	Ardhja e muajit të dashur 
2.	Ramazani, muaji i të vërtetës 
3.	Ramazani, muaji i fuqisë 
4.	Ramazani, muaji i lirisë 
5.	Filozofia dhe sekretet e agjërimit 
6.	Ramazani, muaji i mirëbërjes 
7.	Ndikimi i adhurimit (ibadetit) në 
edukimin e popullit 
8.	Institucioni i zekatit 
9.	Ramazani flet 
10.	Lamtumira e Ramazanit 
11.	Filozofia e Bajramit 


ARDHJA E MUAJIT TË DASHUR 
Jemi para një kohe të re të gjithësisë ngase pas disa ditëve do të vjen 
Ramazani me rregullimin, format dhe atmosferën e vet. Njerëzit ndaj 
këtij muaji kanë disa qëndrime: 
1. Ka njerëz që nuk shohin në të gjë tjetër pos ndalesës së 
padobishme, traditës së paarsyeshme fetare. Qytetërimi u zhvillua dhe 
mendimi njerëzor  përparoi kështu që, sipas mendimit të tyre, këto 
pranga të rënda fetare janë të panevojshme. Ky grup tallet me 
agjëruesit dhe shpotit mendjen dhe qëndrimin e tyre. 
2. Ka njerëz që e kuptojnë vetëm si uri të cilës nuk mund t'i përballojë 
lukthi dhe si etshmëri të cilës nuk mund t'i përballojnë damarët. Ky 
grup nuk agjëron, paraqitet si agjërues para atij që e njeh kurse si 
joagjërues para atij që nuk e njeh. 
3. Ky grup mendon se Ramazani është kohë e dëfrimit vjetor që 
përbëhet prej llojeve të ndryshme të ushqimit si dhe si rast i bukur për 
dëfrim deri në agimin e mëngjesit dhe për gjumë të thellë tërë ditën 
deri në mbrëmje. 
Nëse është punëtor i mërzitet puna, nëse punon me palë sillet keq me 
to, e nëse është funksionar funksioni i duket shumë i rëndë... 
4. Sipas këtij grupi, edhe pse janë pakicë, qëllimi i Ramazanit është diç 
krejt tjetër sepse ka vlerë të madhe... Ky grup mendon se ky muaj 
është periudha ushtruese e ripërtërirjes shpirtërore të njerëzve si sjellja 
fisnike, përshtypja e bukur, durimi i pastër dhe edukata e përsosur 
hyjnore. 
Për ata të cilët mendojnë se agjërimi nuk përkon me zhvillimin e 
qytetërimit, propozojmë të bisedojnë me mjekët dhe psikologët që t'i 
shohin zbulimet e reja shkencore që kanë të bëjnë me dobitë e 
agjërimit. 
Atyre të cilët dështojnë para urisë, edhe pse e pranojnë obligimin dhe 
hyjninë e agjërimit, ua rikujtojmë se jetojmë në zemër të luftës 
definitive në historinë e këtij populli, kurse agjërimi është vetëm durim 
disaorësh dhe ai që dështon mes agjërimit dhe epshit të vet në durimin 
që zgjatë gjatë orëve të ditës, atëherë do të dështojë edhe para armiqve 
të tij në rast të luftës së tmerrshme që zgjatë me ditë, muaj e vite të 
tëra. 
Të dështuarit në një mejdan të vogël nuk janë të aftë të fitojnë për 
popullin e tyre në ndonjë konflikt më të madh. 
Ai që dorëzohet në luftën disaorëshe me epshin e vet, e humbë 
karakteristikën kryesore të moralit të luftëtarëve, gjegjësisht burrërinë, 
ndërsa ai që jeton në sferën e burrërisë del ngadhënjimtar ose 
dëshmor. 
Ka një grup që e kuptojnë Ramazanin si uri gjatë ditës dhe kënaqësi 
materiale gjatë natës... 
Masës së agjëruesve muslimanë ia kushtojmë këtë ngjarje dhe 
dëshirojmë që Zoti t'u jep dobi nga agjërimi e t'i shpërblejë me të mira. 
Si popujt, ashtu edhe individët, gjatë jetës së tyre të gjatë kanë nevojë 
për pushim dhe rehati përmirësuese e ripërtërirëse. Koha e pushimit 
dhe e qetësimit është pjesë e rasteve definitive në historinë e individëve 
dhe shoqërive dhe nëse dinë si ta shfrytëzojnë, fitojnë çelësin e të 
mirave të ardhshme, fitoreve në luftëra dhe përhershmërinë historike. 
Shoqëritë dhe individët gjejnë në Ramazan rastin e reformës së 
historisë së tyre ngase ai prezenton periudhën shpirtërore. 
Ramazani është epiqendër për përforcimin e fuqive shpirtërore, psikike 
e morale në jetën e popullit apo të individit... Ky na rikujton të vërtetën 
e qiejve dhe të tokës, na armatosë me fuqi ngadhënjyese dhe na nxitë 
ta duam lirinë, prej së cilës varet nderi i njerëzimit. Pra, Ramazani na 
dhuron "të vërtetën", "fuqinë" dhe "lirinë" gjatë ditëve të urisë dhe 
etjes... Çdokush që e kupton urtësinë dhe filozofinë e agjërimit, lufton 
për hir të vërtetës me bindje të plotë, ngadhënjen dhe përfiton qëllimin 
më fisnik të lirisë, gjegjësisht refuzon nënshtrimin dhe robërinë. 
Muslimani, i cili agjëron me vullnet të lirë e bindje të plotë për hir të 
Zotit e afrimit ndaj Tij, vuan nga egoizmi, izolimi dhe indiferenca e 
shoqërisë dhe kështu orvatet t'i zhdukë e t'i eliminojë; ky musliman 
agjërues mendon se epshi, pasioni, dëmi, armiqësia dhe urrejtja janë 
dobësi që e shkatërrojnë shpirtin e Ummetit dhe për këtë shkak ndien 
në vete përgjegjësi e obligim për t'u përballuar. Gjatë lutjeve dhe 
aplikimit të urdhërave të Zotit, ai ndien liri të plotë dhe pavarësi nga 
çdo gjë tjetër pos Tij, si ushqimi, pirja, kënaqësia, ambicia dhe 
gënjeshtra. Ai në këtë rast është përgjithmonë i lirë, jo në kuptimin e 
transferimit prej një vendi në vend tjetër, por në frenimin e epsheve 
dhe animeve të tij, fundos çka don dhe liron çka don. 
Ai kështu qëndron shpirtlirë mes mureve, mendjelirë në vend të 
shkretë dhe dëshirëlirë në pranga të hekurta... 
Pasha jetën time, kjo liri i takon nderit të njeriut, pra si mund të 
krahasohet me lirinë e trupave! 
Historia jonë e vjetër dhe ajo bashkëkohore kanë shënuar fitore të 
mëdha në bazë të këtij koncepti preciz të filozofisë së Ramazanit dhe 
të modelimit të plotë me edukatën e agjërimit, gjegjësisht në këtë 
mënyrë i kemi dhuruar botës njerëzore heronj dhe kreshnikë të 
reformave, çlirimeve, urtësive, shkencës etj... 
Shikoni muslimanët, të cilët në betejën e Bedrit që u zhvillua në ditën e 
shtatëmbëdhjetë të Ramazanit, edhe pse ishin pakicë, korrën fitore të 
bindshme, të cilën e amshoi Kur'ani Famëlartë... 
A mendoni se do të korrnin sukses sikur të mos i kishte përforcuar 
agjërimi në shpirtrat e tyre fuqinë, të vërtetën dhe lirinë e plotë 
shpirtërore. 
Ata sulmonin me fuqinë e Zotit, qëllonin me fuqinë e Zotit, sulmi i tyre 
kishte për qëllim të vërtetën. 
Pastaj shikoni fitoret tona në betejat e Jermukut, Kadisijes, Xhelules, 
Hit-tinit etj...! A do të mund të ndodhnin në atë mënyrë mahnitëse, që 
i habitnin edhe hulumtuesit më të mëdhenj, sikur të mos ishin fituar 
me karakteristikat e agjëruesve si ndershmëria, krenaria, sakrifikimi, 
durimi ndaj vështirësive, nënshtrimi para Zotit dhe zhvlerësimi i fuqive 
destruktive? E gjithë kjo ndodhi me fuqinë e Zotit xh.sh. sepse Ai 
është ngadhënjyesi më i madh! 
T'i shikojmë betejat tona moderne në malet e Oresit, eventualisht 
trimëritë dhe mrekullitë e Algjerit...! A i shihni ata të cilët luftonin 
kundër gjysëm milion njerëzve që ishin të armatosur me armë nga 
Franca, Amerika dhe shtetet e Paktit Atlantik? Jo vetëm atëherë por 
ende qëndrojnë në revolucionin e tyre edhe pse kaluan 900 ditë  Ata e 
sulmonin armikun e armatosur dhe ushtritë e mëdha me kryelartësi... 
A thua vallë do të qëndronin në atë betejë të madhe, qoftë edhe disa 
ditë sikur të ishin të formuar me shpirtrat e pabesimtarëve që tallen me 
agjërimin e muslimanëve apo me shpirtrat e të dështuarve që jetojnë 
nëpër bare e kafene të mbushura me alkool e që s'mund t'i përballojnë 
urisë dhe etjes disaorëshe? 
Jo vëllezër, sepse Islami i ka mësuar me anë të agjërimit në kohën e 
paqes si të agjërojnë në ditët e luftës... Në luftë nuk e fiton i dobëti të 
fortin, pakica shumicën, i paarmatosuri të armatosurin përpos nëse 
është i kalitur me moralin e agjëruesve... 
Heronjtë e maleve Ores, Konstantinës dhe Vehranit të Algjerit kanë 
agjëruar më parë dhe janë përgatitur që me agjërim të luftojnë; 
agjërojnë (të larguar) nga pushimi dhe nuk dinë se ç'është qetësia e as 
stabiliteti...; agjërojnë (të larguar) nga kënaqësia dhe nuk dinë 
kënaqësinë e gruas e as të fëmijës, agjërojnë nga luksi dhe nuk 
përjetojnë kënaqësinë e mëndafshit e as të armaçit; agjërojnë nga 
gjumi dhe nuk dallojnë ditën prej natës; agjërojnë nga dashuria e kësaj 
bote sepse gjëja më e kënaqshme për ta është shija e vdekjes dhe e 
flijimit. 
Francezët thonë se janë lodhur prej trimërisë së algjerianëve: Kush 
janë ata, a janë xhinë, djaj apo njerëz të krijuar me zemër të hekurt e 
nuk e njohin frikën, tmerrin, shkatërrimin dhe zjarrin? 
Vaj për kolonialistët që nuk e kuptojnë shkakun e disfatës nga 
revolucionarët agjërues... Këtu qëndron fshehtësia (e fitores së 
revolucionarëve), o ju njerëz, sepse francezët, që janë të preokupuar 
me ushqimin e pijen, nuk mund të korrin fitore ndaj agjëruesve 
ngadhënjimtarë e që janë të preokupuar me Zotin e Fuqishëm si dhe të 
udhëzuar me zemër të pastër ndriçuese. 
Pastaj, Ramazani vjen pas disa ditëve... Ata që e trajtojnë si muaj i 
urisë së ditës, ngopjes së natës dhe leximit formal të Kur'anit dhe 
fjetjes ditore nëpër xhami, nuk do të kenë kurrfarë dobie prej tij. 
Ata që e konsiderojnë si shkollë për përtërirjen e besimit (imanit, 
bindjes), dhe edukatës, përforcimin e shpirtit dhe vazhdimin e një jete 
më të mirë e më të përkryer, do të kenë dobi prej tij... Vetëm këta 
njerëz gjejnë gjatë ditës së tij (Ramazanit) kënaqësinë e trimave të 
mbuluar me pluhurin e luftërave, kurse gjatë mbrëmjes, natës, syfyrit 
dhe mëngjesit ndiejnë kënaqësinë e fundit të betejës, shpejtojnë... 
Këtyre u hapen dyert e parajsës (xhennetit) në Ramazan, u mbyllen 
dyert e skëterrës, pranojnë prej engjëjve (meleqve) në Natën e Kadrit 
uratë dhe paqe, u falen mëkatet e të këqijat, u mbushen zemrat me 
dritën e Zotit dhe e përtërijnë famën me fuqinë e besimit (imanit)... 
Me ta fitohen luftërat, gëzohen shoqëritë... Nevoja jonë për njerëz të 
tillë është shumë e madhe sepse sot ballafaqohemi me kolonializëm, 
gjëra destruktive, korrupsion dhe devijim; të jetojmë ose kryeulur ose 
kryelartë... 
O besimtarë! 
O bijtë e këtij Ummeti! 
Muhammedi a.s. ligjëroi në ditën e fundit të Muajit Sha'ban (apo si në 
këto ditë) kështu: "O ju njerëz, është afruar muaji famëlartë dhe i 
begatshëm, në të cilin është nata që vlerësohet më tepër se një mijë 
muaj, në të cilin obligohen agjërimi dhe lutja (namazi) vullnetare 
natën (nafile); kush vepron pak fiton shumë dhe ai që kryen një farz 
në të sikur ka kryer shtatëdhjetë farze në një kohë tjetër; ky është 
muaji i durimit kurse durimi shpërblehet me xhennet; ky është muaji 
i barazisë dhe i shtimit të furnizimit (rizkut) të besimtarit; ai që 
ushqen ndonjë agjërues i falen mëkatet, shpëton nga zjarri dhe nuk i 
pakësohet shpërblimi fare". 
Njerëzit i thanë: "O i Dërguar i Zotit, nuk mundet çdokush prej nesh të 
ushqejë ndonjë agjërues", kurse ai (a.s.) u përgjigj: "Zoti e shpërblen 
kështu atë që ushqen ndonjë agjërues me hurmë, ujë ose qumësht." 
Fillimi i këtij muaji është mëshirë, mesi falje (ndjesë) kurse fundi 
shpëtim nga zjarri. Atë që jep nga pasuria e vet, Zoti e mëshiron dhe 
e shpëton nga zjarri. 
Shtoni (në këtë muaj) katër gjëra: me dy fitoni pëlqimin e Zotit kurse 
me dy të tjerat jeni të obliguar; dy të parat janë: Deklarimi se nuk ka 
zot tjetër pos All-llahut dhe kërkimi për faljen (e mëkateve), kurse dy 
të fundit janë: kërkoni prej Zotit parajsën (xhennetin) dhe 
mbështetuni në mbrojtjen e Tij nga zjarri; kush i jep ujë agjëruesit, 
Zoti i jep atij prej lumit tim dhe nuk ndien etje derisa të hyjë në 
parajsë (xhennet). (Ibn Huzejme). 
Në një hadith tjetër thuhet: "U erdhi Ramazani, muaji i begatisë; me 
të Zoti ju kaplon, ju zbrit mëshirë, i mbulon gabimet, i përgjigjet 
lutjes, shikon garat tuaja në te; Tregoni Zotit mirësinë tuaj. I 
mallkuari privohet nga mëshira e Zotit të Madhëruar." (Taberani). 
Këtë e thoshte i Dërguari i Zotit para Ramazanit, i nxiste besimtarët në 
lutje e adhurim, i mbushte zemrat e tyre me begatitë dhe mëshirat që 
dërgoheshin ato ditë dhe i frymëzonte shpirtrat me të mirat e agjërimit 
si fuqia, ndriçimi, hyjnimi etj. 
Përgatituni për Muajin e Ramazanit, edukohuni me edukatën e tij dhe 
fitoni dobi prej urtësisë dhe fshehtësive të tij. 
Eni o besimtarë, sepse janë hapur dyert e parajsës! O ju që keni bërë 
lëshime, ejani, sepse Zoti ua ka ofruar mëshirën e Vet! 


RAMAZANI, MUAJI I TË VËRTETËS 
"E populli yt e konsideroi atë (Kur'anin) të 
rremë, porse ai (Kur'ani) është i vërtetë. 
Thuaj: 'Unë nuk jam roje e juaj.'" (El-En'amë: 
66) 
Mjafton t'i themi muslimanit: "Zoti urdhëron të agjërosh" e ai të 
agjërojë pa i numëruar dobitë dhe sekretet e agjërimit, mirëpo jemi të 
detyruar të ndërmarrim një hap të tillë për dy shkaqe: 
1. Zoti i Madhëruar na informon në shumë ajete të Kur'anit Famëlartë 
për dobitë dhe sekretet e sheriatit që të mendojmë e punojmë dhe të 
bindemi se sheriati hyjnor i përhershëm është shpallur vetëm për të 
realizuar interesin e njerëzve dhe për t'i mënjanuar dëmet prej tyre. 
Shiko fjalën e Tij (xh.sh.) mbi etikën e kërkimit leje për hyrjen në 
shtëpi të huaj kur thotë se një gjest i tillë është më i mirë për ta: "O ju 
që besuat, mos hyni në shtëpi të huaj pa kërkuar leje dhe pa i 
përshëndetur njerëzit e saj. Kjo është më mirë për ju në mënyrë që të 
merrni mësim". (En-Nur:27). 
Gjithashtu edhe kur na urdhëron të agjërojmë i cekë dobitë dhe 
urtësinë e Tij me një fjalë: "O ju besimtarë, agjërimi u është bërë 
obligim sikurse që ishte obligim edhe i atyre që ishin para jush, 
kështu që të bëheni të devotshëm." (Bekare:183). 
Urtësia e obligimit të agjërimit, ashtu siç e potencon Zoti, xh.sh. 
fshehet në devotshmërinë që nënkupton çdo gjë të mirë që e don Zoti 
e që falënderohet njeriu për të në këtë botë, kurse mbrojtja nënkupton 
largimin prej çdo vepre të urryer e të dëmshme për shoqërinë dhe 
individin. 
Shih hadithin e Muhammedit a.s. rreth dobive të agjërimit: 
"Agjërimi është mbrojtje ngase agjëruesi s'përgojon e as që bën 
mëkate". 
Dobitë nga agjërimi numërohen me qëllim që të ndikojnë më tepër në 
shpirt e të kenë ndikim më të thellë, kurse muslimani të jetë më tepër i 
bindur në adhurim e në Sheriat.  
Një gjë e tillë është cekur edhe më parë kur Ibrahimi a.s. kërkoi prej 
Zotit t'i tregojë se si i ringjallë të vdekurit..! Kur e pyeti Zoti se "a nuk 
beson?", ai u përgjigj: "Po, por të qetësohet zemra ime". Analizimi i 
rregullave dhe shpalimi i sekreteve të tyre nuk kundërshtojnë imanin e 
as që prezentojnë dobësinë e bindjes ngase vetë Muhammedi a.s. i 
analizonte dhe i arsyetonte. 
2. Disa njerëz mendojnë se kanë qëndrim të lirë ndaj të kuptuarit të 
feve dhe besimeve dhe duke u mbështetur në këtë parim, dyshojnë në 
to dhe i kritikojnë sepse e pranojnë vetëm atë që e pranojnë intelektet e 
tyre dhe logjika. Pasi që Islami nuk e mohon rolin e intelektit, u flet 
njerëzve për atë që përputhet me mendjen e shëndoshë dhe logjikën e 
arsyeshme dhe obligon atë që është në favor (të njeriut) nëse 
urdhërohet ose ndalohet. Atëherë nuk na pengon gjë që të 
mbështetemi edhe në analizat racionale të fshehtësive dhe dobive të 
sheriatit. Të gjithë njerëzit, në çdo kohë, i kanë përjetuar dobitë e 
sheriatit që përputhen me mendjen, logjikën dhe interesin e tyre, pra 
ky është argument se pas këtij sheriati qëndron fuqia dhe caktimi i 
Zotit Mëshirues, të Urtë e të Gjithëdijshëm. "(Kjo është) mjeshtri e 
All-llahut që përsosi çdo send". (En-Neml:88) 
Me këto analiza u orvatëm t'i qetësojmë zemrat e muslimanëve për 
obligimin e agjërimit dhe t'ua vërtetojmë refuzuesve dhe mohuesve 
urtësinë dhe filozofinë e tij. Këtë vlerë të Islamit s'mund ta mohojë 
askush! 
Të shohim tani se çfarë urtësie ka agjërimi dhe cilat janë dobitë e tij?! 
Ne këtu nuk do të flasim për dobitë shëndetësore sepse shpjegimi i tillë 
është përgjegjësi e mjekut ngaqë Zoti urdhëron që t'i pyesim dijetarët 
përkatës, pra, t'ua lëmë aspektin shëndetësor të agjërimit mjekëve që 
mund të na njoftojnë më tepër rreth zbulimeve të mjekësisë moderne. 
Këtu do të përqëndrohemi në dobitë psikike, shpirtërore e morale të 
agjërimit. Kjo temë është shumë e gjerë dhe s'kemi mundësi të hyjmë 
në detaje të hollësishme që distribuohen nëpër mediumet informative, 
por do t'i cekim vetëm dobitë që kanë të bëjnë me shoqërinë, individët 
dhe gjendjen momentale të shoqërisë sonë. 
Një ndër aspektet më të rëndësishme të edukatës shoqërore që ka të 
bëjë me ndikimin e agjërimit në shpirtrat e agjëruesve, është përforcimi 
i bindjes në të vërtetën, konfirmimin, thirrjen në të (të vërtetën) dhe në 
formësimin me të. 
E vërteta në Islam ka vlerë të madhe, bile është edhe një prej emrave të 
Zotit (El-Hakk): "Këtë (e themi për ta ditur) se All-llahu është Ai i 
Vërteti", (El-Haxhxh:6); e vërtetë ëshë ajo që e thotë Zoti i Madhëruar: 
"Fjala e Tij është e njëmendtë dhe Atij i takon sundimi". (El-
En'am:73), apo: "E vërteta është nga Zoti yt", (Bekare:147). 
Për këtë, mesazhet e pejgamberëve përmbanin thirrjen në të vërtetën 
dhe përhapjen e saj midis njerëzve: "Njerëzit ishin një popull (të fesë 
së natyrshme islame) e (kur u përçanë) All-llahu dërgoi 
pejgamberët përgëzues dhe qortues, dhe atyre Ai ua zbriti edhe 
Librin me fakte të sakta për të gjykuar në atë që u kundërshtuan 
ndërmjet veti". (El-Bekare:213). 
Mesazhi i Islamit është periudha e fundit e sheriateve, thirrje në së 
vërtetën dhe konfirmues i synimeve të të vërtetës: "O ju njerëz, juve u 
erdhi i Dërguari me të vërtetën (fenë e drejtë) nga Zoti juaj". (En-
Nisaë:170). 
Pasi që qëllim i Islamit është "e vërteta", atëherë në fillim duhet të 
ceket adhurimi i Zotit, Krijuesit, Formuesit dhe Furnizuesit tënd me 
begatitë e shumta. Është kob i madh e i papërshkruar për njeriun nëse 
e harron adhurimin e Tij dhe fuqinë e Tij mbi të. 
Njerëzit hyjnizohen, dëmbërësit dëmtojnë dhe tiranët keqtrajtojnë 
atëherë kur e harrojnë adhurimin dhe kur ia mveshin vetes atributet e 
Zotit, ashtu që lejojnë derdhjen e gjakut, marrjen e shpirtrave, 
mendjemadhësinë në tokë, dëmtimin, robërimin e popujve dhe 
shkeljen e nderit të tyre... 
Faraoni ndjehej i madh në tokë dhe i fuqishëm: "O ju pari, unë nuk 
njoh ndonjë zot tjetër për ju pos meje". (El-Kasas:38). Kështu, i vriste 
njerëzit, i dhunonte gratë dhe i internonte udhëzuesit dhe prijësit më 
fisnikë të popullit. Tirania e tij vazhdoi derisa i erdhi vdekja 
përkujtuese: "Derisa e përfshiu atë përmbysja, e ai tha: 'Besova se 
nuk ka zot tjetër pos Atij që i besuan beni israilët, edhe unë jam nga 
muslimanët!'..." (Junus:90). 
Gjatë agjërimit njeriu e ndien veten njeri, apo ndien se është rob që ka 
nevojë për ushqim e pije, i shmangur nga çdo fuqi dhe barabarësohet 
me jetën e njerëzve të tjerë, si në ushqim, vendbanim ashtu edhe në 
veshmbathje... 
Gjatë agjërimit mbretërit, udhëheqësit, prijësit, komandantët, të 
fuqishmit, të pasurit dhe të autorizuarit me privilegje ndjejnë në vete se 
i ngjajnë popullit për shkak se kanë nevojë për furnizimin, ushqimin 
dhe pijen e Zotit; ndjejnë se u ngjajnë të varfërve dhe njerëzve të dobët 
për shkak të urisë, ushqimit, ujit... gjegjësisht pse e privojnë popullin 
nga ushqimi dhe pirja? Pse e pengojnë të drejtën e tij, sepse sikur t'i 
dobësonte Zoti xh.sh. faktorët e fuqisë së tyre, do të ishin të dobët në 
tokë, të poshtëruar e të degraduar? 
Këtë e rikujton për herë të parë agjëruesi (qoftë mbret apo tiran), sepse 
një gjë të tillë mund ta harrojë jashtë Ramazanit... Sa e bukur është 
lutja e besimtarit kur bën iftar e thotë: "O Zot, për ty agjëroj dhe nga 
furnizimi Yt filloj iftarin". Ai këtu pranon se furnizimi, pasuria dhe 
dhurimi janë të Tij dhe se e posedon vetëm atë që ia jep Zoti. Kjo është 
një ndër karakteristikat më të çmueshme të adhurimit dhe të atributeve 
të Tij. 
Është e vërtetë se njeriu duhet përherë ta rikujtojë lidhjen e vet me 
Ummetin dhe të jetojë përherë në zemrën, shpirtin dhe jetën e tij; aty 
të dëfrehet e të pikëllohet; tirani e sundon shoqërinë e tij vetëm kur 
harrohet kjo e vërtetë ngase paramendon se është gjeni, ka fuqi dhe 
personalitet; Kështu njerëzit i përkulen, pranojnë paaftësinë e tyre para 
tij dhe e përcjellin mendimin e tij... Nëse ndonjëri prej tyre thotë, "Jo", 
tirani përgjigjet me mendjemadhësi: "Vrit, burgos dhe interno!" 
Të pasurit sillen brutalisht ndaj të varfërve, të afërmit i këpusin 
marrëdhëniet familjare dhe fqiu refuzon të drejtën e fqiut vetëm 
atëherë kur e harrojnë lidhjen shoqërore dhe kur çdokush jeton për 
vete e jo për njerëz, jeton me barkun dhe epshin e tij gjinor e jo me 
nevojat dhe kërkesat e popullit... Gjatë agjërimit njeriu rikujton se i 
përket shoqërisë, është prej saj, me të, për të dhe në afërsi të saj... Ai 
jeton në uri me shoqërinë, ushqehet së bashku me të dhe feston me 
të... 
Vetëm atëherë i rikujton ato, nevojat e tyre,  urinë e të varfërve, ndien 
mjerimin dhe nevojën e tyre; pra, sikur të mos ishte agjërimi, nuk do t'i 
rikujtonte... Kështu, shpirti i agjëruesit bëhet më i lartë, më njerëzor 
dhe më afër zemrave të njerëzve... 
Muslimani i parë, Muhammedi a.s. ishte njeri shumë bujar, mirëpo 
gjatë Ramazanit i ngjante puhisë që sjell dobi, jetë dhe ringjallje... 
Aisheja r.a., gjatë Ramazanit i ka dhuruar popullit të vet njëqind mijë 
dirhemë ndërsa për vete i ka ruajtur teshat e rëndomta... Guvernatori 
për ketë e ka pyetur: "Sikur të bësh diçka për iftarin tonë të sodit!"., 
kurse ajo është përgjigjur: "Pasi që ma rikujtove, do të lëmë", pastaj  ka 
vazhduar: "A shihni o ju njerëz, se si lartësohet shpirti i agjëruesit aq sa 
i harron nevojat dhe kërkesat e vetvetes dhe i rikujton vetëm nevojat e 
popullit të vet! Këtë e kërkon Zoti prej agjëruesve". 
Është e vërtetë se kryetarët, udhëheqësit, funksionarët dhe politikanët  
nuk duhet të punojnë për hir të autoritetit ose pozitës së tyre por për 
hir të Zotit xh.sh., nëse populli refuzon vlerën e tyre atëherë nuk do t'i 
përkasin refuzimit, nëse e pranojnë vlerën e tyre nuk do mashtrohen 
me verbimin nga pasioni, nëse kanë nevojë për të (popullin), nuk do të 
hasin në mashtrues e lajkatarë; kështu populli fiton lumturinë së 
bashku me udhëheqësit dhe prijësit e vet kurse Zoti i bekon ata 
udhëheqës e prijës për veprat dhe përpjekjet e tyre..., e në të 
kundërtën, vjen mjerimi dhe vuajtja. 
Me agjërim mëvetësohet edukata e përsosur... Agjërimi është adhurim 
i fshehtë mes njeriut dhe Zotit të tij pa kurrfarë hipokrizie e tradhtimi, 
nuk kërkon lavdërim e as mirënjohje... Muslimanit agjërues i mjafton 
dituria e Zotit për urtinë, përuljen dhe vendimin e sinqertë; nga 
shpërblimi i Zotit xh.sh. i mjaftojnë pastërtia nga hipokrizia e tradhtimi 
dhe sinqeriteti e besa e gjuhës së tij... Turpërohet prej gënjeshtrës, 
vjedhjes, gibetit (përgojimit), dëmtimit dhe armiqësisë ndaj njerëzve 
sepse Muhammedi a.s. thotë: 
"Zoti s'ka nevojë për largimin e ndonjërit nga ushqimi dhe pirja nëse 
ai nuk e braktisë gënjeshtrën." 
Muhammedi a.s. gjithashtu e ka ndaluar agjëruesin t'i kundërvihet të 
keqes me të keqe, paturpshmërisë me paturpshmëri; 
"Nëse ndokush e shanë ose sulmon, le të thotë: 'Unë agjëroj', apo unë 
jam engjëll i tokës sime! Nuk gënjej, as nuk sulmoj e as s'dëmtoj..." Sa 
me vlerë është morali i tillë, për të cilin kanë nevojë para së gjithash 
udhëheqësit e politikanët, posaçërisht në Ramazan e në këtë kohë 
aktuale! 
Është e vërtetë se njeriu nuk ka vetëm natyrë trupore materiale dhe se 
nuk mund të arsyetojë se qëllimi i tij në jetë është vetëm ushqimi 
trupor, por në vete ka edhe natyrë të engjëjve, shpirtit dhe zemrës. 
Kur e harron njeriu këtë të vërtetë, bie në një nivel më të ulët se të 
kafshës. A nuk i sheh njerëzit e Perëndimit, të cilët janë shndërruar në 
rrezik për njerëzinë në atë çast kur e humbën engjëlloren dhe 
përkrahën shtazoren?!. 
Gjatë agjërimit barku ndjen uri kurse shpirti ushqehet, pastrohet trupi e 
zemra forcohet, dobësohet epshi e lartësohet shpirti... Në këtë muaj të 
bekuar besimtari gjenë kohë për t'iu lutur Zotit, për leximin e Kur'anit 
Famëlartë që është libër i përhershëm, edukativ, reformist dhe pastrues 
i shpirtrave. 
Në Ramazan muslimani dëgjon fjalët e Kur'anit të cilat e ftojnë në 
mirëbërje, adhurim dhe e largojnë nga e keqja dhe mëkati. Në këtë 
muaj muslimani i dëgjon fjalët e Zotit: "Afrohu o robi Im! Pasi që kjo 
botë të largoi prej Meje edhe pse jam më i afërt se damari i qafës, pasi 
që të demoralizoi djalli nga mëshira Ime edhe pse ajo kaplon çdo gjë, 
pasi që u mashtrove me autoritetin që ta dhurova dhe mendove se s'ke 
nevojë për Mua, edhe pse nuk mund ta shpëtosh gjënë që ta rrëmben 
miza dhe pasi që ke ra në një shkallë më të ulët se kafshët, edhe pse të 
krijova si mëkëmbës Timin në tokë... Eja te Unë, o robi Im, që të të 
lartësoj në shkallën e engjëjve të Mi e të jetosh me shpirt të lartë, 
ndriçim shpirtëror dhe dritë të zemrës. Në këtë mënyrë do të jetosh në 
parajsë para se të hysh në te." 
O vëlla besimtar! 
Këtë të vërtetë që e vërteton agjërimi në unin tënd, e ka vërtetuar edhe 
në paraardhësit tanë dhe për këtë shkak kanë qenë mrekulli e Islamit. 
Njerëzimi nuk njeh diçka që mund të krahasohet me shpirtin e tyre të 
lartë, qëllimin e ndershëm, synimin fisnik, ndriçimin e shpirtit dhe 
udhëzimin e zemrës. 
A s'ka njerëzimi sot nevojë për një gjeneratë të tillë, a s'ka nevojë 
shoqëria jonë për njerëz të tillë? 
A nuk sheh dëmin, humbjen, korrupsionin dhe amoralitetin që e kanë 
kapluar shoqërinë tënde? 
Ku është jehona e së vërtetës në shoqërinë tënde? 
A pranohet që popujt tanë të jetojnë nën presionin e hekurit dhe zjarrit 
e në shpinat e tyre të fëshkëllojnë kërbaçët e xhelatëve? 
A pranohet që popujt tanë të jetojnë në mjerim e vuajtje ndërsa 
pasurinë ta shrytëzojë një pakicë e pasur dhe cinike? 
A pranohet që këto parti t'i gënjejnë popujt tanë me fjalë të ëmbla për 
të arritur pozitë, fitim e autoritet? 
A pranohet që politika të jetë mashtrim, gënjim dhe humbje apo 
nxitëse e instinkteve dhe devijimit të popullit? 
A pranohet që feja të jetë tregti për disa juristë apo shkenca të jetë 
idhujtari për disa dijetarë? 
A pranohet që autoriteti i disa injorantëve të poshtër të jetë mjet 
nënshtrimi dhe shfrytëzimi? 
O vëlla besimtar! 
Pasi që Islami kërkon prej nesh që të jemi në çdo kohë mbrojtës të së 
vërtetës dhe më të sinqertë ndaj saj, atëherë a hase në Ramazan diçka 
që ta mundëson predikimin e këtij mesazhi në popujt e botës? 
A gjete në Ramazan atë që të lartëson aq shumë saqë të shndërron në 
udhëheqës nga e mira dhe paqja? 
A nuk të afron Ramazani me Zotin tënd të Vërtetë edhe atë nëpërmjet 
të Dërguarit të Tij, Librit të vërtetë dhe udhëzimit të sheriatit të 
drejtë?... 
Dëgjo atë çka të thotë Zoti xh. sh. me anë të ajeteve të agjërimit: 
"E kur robët e Mi të pyesin ty për Mua, Unë jam afër, i përgjigjem 
lutjes kur lutësi më lutet, pra për të qenë ata drejt të udhëzuar, le të 
më përgjigjen Mua dhe le të më besojnë Mua." (Bekare, 186) 
 


RAMAZANI, MUAJI I FUQISË 
"Nuk është i fuqishëm ai që tërbohet por ai që 
kontrollon veten në çastin e shqetësimeve të 
mëdha." Hadith 
Kjo jetë prezenton konfliktin në të cilin fitojnë të fuqishmit. Fuqia 
është dyllojesh: fuqia materiale dhe fuqia shpirtërore (ideologjike). 
Sipas parimeve islame, fuqia materiale ndonjëherë mund të korrë fitore 
të përkohshme dhe nuk do të jetë dobiprurëse. Kur'ani na rrëfen për 
popujt e hershëm për të cilët thuhet se kanë qenë të fuqishëm në 
aspektin e jetës materiale. Për këtë shkak është përhapur në tokë 
korrupsioni e devijimi, janë luftuar të dërguarit e Zotit e 
përgënjeshtruar thirrjet reformiste dhe kanë mbizotëruar dekadenca e 
shkatërrimi. 
Dëgjo ç'thotë Kur'ani Famëlartë rreth tyre: 
"A nuk e di ti se ç'bëri Zoti yt me Adin? Me banorët e Iremit me 
ndërtesa të larta? Që si ata (populli Ad) nuk është krijuar askush në 
tokë! Dhe me Themudin, të cilët shpuan shkëmbinj në luginën 
(Kura). Dhe me faraonin e fortifikuar me tenda (ushtarake)! Të 
cilët e tepruan me krime në tokë. Dhe në të shtuan shkatërrimin. E 
All-llahu kundër tyre lëshoi lloj-lloj dënimesh. Pse Zoti yt është që 
përcjell (u rri në pritë)." (Fexhër:6-14) 
Në një ajet tjetër thuhet: 
"A nuk udhëtuan ata nëpër tokë e të shikojnë se si përfunduan ata 
që ishin më parë, të cilët ishin edhe më të shumtë prej tyre dhe më të 
fortë për nga forca e ndikimit në tokë, por ajo që fituan, nuk u 
ndihmoi asgjë. Kur u erdhën atyre të dërguarit me argumente të 
qarta, ata iu gëzuan dijenisë së vet dhe atëherë i përfshiu ajo që e 
tallnin." (Gafir:82-83) 
Ky është fundi i popujve të cilët u mbështetën në fuqinë materiale pa 
atë shpirtërore ideologjike, gjë që rezultoi me mosrespektimin e 
besimit, moralit dhe jetës shpirtërore. 
Fuqia shpirtërore pa atë materiale, sipas Islamit, nuk do të korrë sukses 
dhe s'mund ta udhëheqë jetën. Gjatë historisë kemi parë popuj që 
jetuan të  shkelur, të nënshtruar e të keqtrajtuar, sepse nuk luftonin e as 
që i përballonin ndokujt në jetë dhe kështu pësuan disfatë nga të 
fuqishmit. 
Rruga e vërtetë e jetës së lumtur e fisnike është të harmonizohet 
materia me shpirtin për ta përforcuar njeriun dhe jetën e tij si dhe të 
mbështetet populli në të dy fuqitë: fuqinë e materies dhe atë të shpirtit; 
nuk sundon njëra mbi tjetrën. Kështu ngjitet në qiejt e lartë duke mos 
u frikuar nga tatëpjeta. Kur'ani na mëson ta lusim Zotin kështu: 
"O Zot, na jep të mira në këtë botë dhe në botën tjetër." 
Kur'ani na obligon ta përforcojmë besimin, kontrollojmë epshin dhe 
lartësojmë shpirtin; ai na urdhëron të përgatitim fuqi maksimale: "E ju 
përgatituni sa të keni mundësi force, (mjete luftarake) e kuaj të 
caktuar për betejë kundër atyre (që tradhtojnë) e me të (me 
përgatitje) ta frikësoni armikun e All-llahut, armikun tuaj dhe të 
tjerët". (El-Enfalë: 60) 
Ai gjithashtu na urdhëron të falim namazin e të japim zekatin sepse 
këto dy aspekte paraqesin faktorët kryesorë të fuqisë shpirtërore 
ideologjike si dhe urdhëron të punojmë: "Dhe me atë që ta ka dhënë 
All-llahu, kërko (ta fitosh) botën tjetër, e mos le mangu atë që të 
takon nga kjo botë." (El-Kasas: 77) 
Gjithashtu na urdhëron t'i zbulojmë pasuritë e tokës dhe fshehtësitë e 
gjithësisë (qiellit) "Thuaj: 'Vështroni me vëmendje çka ka (nga 
argumentet) në qiej e në tokë.'" (Junus: 101) 
Kur'ani na urdhëron të luftojmë në rrugë të Zotit xh. sh. dhe ta 
sakrifikojmë jetën për hir të së vërtetës sepse xhihadi është një ndër 
fenomenet më të mëdha të fuqisë, lëvizjes dhe punës, gjegjësisht në 
këtë frymë filloi thirrja islame në kohën e Muhammedit a.s. dhe u 
zhvilluan  luftërat, kurse Muhammedi a.s. nuk ishte i fortifikuar por 
luftoi së bashku me ta (muslimanët), e udhëhoqi ushtrinë, sulmoi, fitoi, 
u plagos... Fitorja ishte në anën e thirrjes që i bashkoi të dy fuqitë 
kundër idhujtarisë që kishte dobësuar mendjen, moralin dhe fuqinë 
luftarake të arabëve. 
Islami konfirmon se fuqia shpirtërore me pak fuqi materiale ka sukses 
kundër fuqisë materiale nëse humbet faktori psikik ideologjik: Për këtë, 
në Kur'an thuhet: 
"'Sa e sa grupe të vogla me dëshirën e All-llahut kanë triumfuar 
ndaj grupeve të mëdha!' All-llahu është me durimtarët." (Bekare: 
249) 
Shembull më i qëlluar për këtë është beteja e Bedrit, ku muslimanët, 
numri i të cilëve ishte treqind, fituan në Bedër edhe pse ishin arabë si 
kurejshitët që ishin afër një mijë. Ata ishin të afërmit  e tyre, prej një 
vendi, një popull dhe me karakteristika identike; kurse armët e 
njëmijëshit ishin më të shumta se ato të treqindëshit... Por, muslimanët 
kishin fuqinë e besimit, moralit e shpirtit, gjë që nuk e kishte opozita 
pabesimtare dhe për këtë dështuan ashtu që disfata e tyre u shënua në 
Kur'an në një formë ideale që tregon se ç'mund të bëjë fuqia 
shpirtërore ndaj asaj materiale nëse vlerësohet minimalisht fuqia e 
armës. 
Në Kur'an ceket shembulli i individit që i bashkon të dy fuqitë dhe 
fiton e korrë sukses, gjegjësisht Musa a.s. i cili u mbushi ujë dy 
vajzave dhe eci me to deri te babai i tyre pa i shikuar fare për shkak të 
turpit, moralit dhe fisnikërisë. Njëra prej tyre i tha babait të saj: 
"O babai im, merre këtë në shërbim me pagë, sepse më i miri i atij 
që do ta marrësh në shërbim është ai i fuqishmi e besniku!" (Kasas: 
26) 
Po ashtu në Kur'an ceket edhe shembulli i popullit që bashkon të dy 
fuqitë dhe që ngadhënjen: 
"Muhammedi është i dërguar i All-llahut, e ata që janë me të 
(as'habët), janë të ashpër kundër jobesimtarëve, janë të mëshirshëm 
ndërmjet vete, ti i sheh ata kah përulen (në ruku) duke rënë me 
fytyrë në tokë (në sexhde), dhe kërkojnë nga All-llahu që të ketë 
mëshirë dhe kënaqësinë e Tij ndaj tyre". (El-Fet'h:29) 
Ky është fryti i bashkimit të të dy fuqive dhe elementi kryesor i 
lumturisë së popullit të sinqertë. 
Agjërimi, të cilin e obligoi All-llahu xh. sh. për muslimanët, përmban 
në vete bashkimin harmonik të dy fuqive, që jep fryt ideal, sepse në 
aspektin shëndetësor prezenton fuqinë e trupit kundër shumë 
sëmundjeve, kurse në aspektin ideologjik muslimanit i dhuron tri fuqi 
ideologjike që ndikojnë më së shumti në lumturinë e individëve dhe të 
shoqërive. 
Durimi 
Muslimani gjatë Ramazanit duron në uri e etje, braktis gjërat që 
zakonisht i praktikon gjatë ditës, si kënaqësitë dhe lëngjet freskuese, 
pra me vetdëshirë abstenon e duron e jo nga frika e burgut, kërcënimi i 
trupit dhe i pasurisë. 
Durimi vullnetar në kënaqësitë e epsheve ka më tepër dobi për shpirtin 
dhe popullin se ai i obliguar nga mospasja, dënimi apo maltretimi. 
Ushtari i cili nuk ka mësuar të agjërojë vullnetarisht në kohën e paqes 
nuk do të jetë më i durueshëm në betejë gjatë rrethimit eventual nga 
armiku dhe ndërprerjes së lidhjeve mes tij e eprorësisë. 
Ushtari musliman duron urinë njëmujore në çdo vit dhe atë disaorëshe 
në ditë derisa shmangia nga gjërat e shndërruara në vese të ditës, si 
duhani, çaji dhe kafja, të bëhet për të e rëndomtë. Vetë e kam përjetuar 
gjatë burgosjes sime në Luftën e Dytë Botërore se si të burgosurit e 
humbnin vetëdijen për shkak të urisë disaditëshe. Vetëdijen e humbnin 
ata që nuk ishin mësuar të agjërojnë kurse ata që zakonisht kishin 
agjëruar më parë, urinë e pranuan si të rëndomtë në jetën e tyre, gjë që 
shkaktoi habi të madhe. 
Durimi në rastet e vështira paraqet armën më të fuqishme për popujt 
sepse një durim i tillë në mesin e betejës është faktor kryesor për ta 
mundur armikun. 
Ne e dimë, se një ndër problemet më të mëdha të eprorësisë luftarake 
bashkëkohore është furnizimi i ushtarëve me ushqim dhe disponimi i 
tyre nëse gjenden larg vendit dhe familjeve të tyre... 
Shpeshherë shohim se ushtria perëndimore merr me vete një grup 
laviresh për t'i disponuar ushtarët. Krahaso këtë me ushtrinë islame që 
zhvillonte luftëra dhjetëvjeçare në Gadishullin e Arabisë pa patur 
probleme me ushqimin dhe disponimin e ushtarëve. Problemi i 
ushqimit zgjidhej për shkak se ushtria islame përbëhej prej ushtarëve 
që nuk i jepnin rëndësi kënaqësisë ushqimore por sakrifikimit për të 
hyrë në parajsën (xhennetin) e gjerë aq sa qiejt e toka... Ushqimi për ta 
ishte vetëm materie për lukthin dhe përforcimin e trupit, nëse gjenin 
mish e qumësht, nuk ngopeshin, e nëse gjenin hurma e ujë ngopeshin 
dhe nëse nuk ushqeheshin me ditë e netë të tëra veten e konsideronin 
si agjërues të Ramazanit..! 
Sa i përket disponimit të tyre, ata e gjenin ate në adhurim sepse kishin 
fuqi shpirtërore, pastërti të besimit dhe moral të lartë. Po, pasha Zotin, 
disponimin epshor e largonin kurse në anën tjetër e forconin veten për 
luftë kundër armiqve të tyre, edhe ate me anë të adhurimit gjatë natës 
deri para agimit të mëngjesit sepse lexonin Kur'an, lutnin (All-llahun) 
dhe mësonin orë të tëra para se ta kryenin namazin e mëngjesit. Ata 
vetëm ashtu e gjenin fuqinë në shpirtrat e tyre dhe qetësinë e zemrave 
të tyre. Kështu vepronin  çdo ditë pas përfundimit të betejës e ju mund 
t'i paramendoni mundimet e atëhershme të luftëtarëve... Arma e 
bardhë, shigjetat e përpikta dhe kuajt e shaluar ishin armët e tyre, me të 
cilat luftonin ballë për ballë armikun, çdo ditë prej mëngjesit deri në 
mbrëmje, gjegjësisht deri në kryerjen e namazit të jacisë, pastaj 
pushonin disa orë në tendat e tyre. Pas pushimit çoheshin, i 
drejtoheshin All-llahut xh. sh. dhe i luteshin me zemra të pastra sepse 
vetëm lutjet dhe leximi i Kur'anit i dispononin shpirtrat e tyre. 
Ata vepronin kështu... A s'keni dëgjuar si erdhi deri në tubimin e 
Kur'anit gjatë kohës së Uthmanit r.a.? Hudhejfe ibn El-Jeman, 
komandant i ushtrisë islame, i cili luftonte në Azerbajxhan, dëgjonte 
lexime të ndryshme të muxhahidinëve gjatë kontrollimit të tij natën 
nëpër tendat e tyre para namazit të mëngjesit. 
Ata lexonin aq shumë saqë zëri i tyre i ngjante gumëzhimit të bletëve!! 
Kjo është fshehtësia e fitores se tyre mahnitëse e të mrekulluar, të cilën 
na e rrëfen historia si të pakrahasueshme. Kjo është fshehtësia e 
disfatës së ushtrive persiane e romake që kishin moral të shkatërruar, 
shpirt të pandritshëm, johuman e joideologjik, ashtu siç  është rasti me 
ushtritë e Perëndimit, të cilat vazhdojnë luftën në qoftë se kanë pranë 
vetes pije alkoolike dhe lavire. Hyrja e tyre në beteje realizohet vetëm 
pas sigurimit të ushqimit dhe furnizimit disamujor! 
Respektimi 
Muslimani i cili agjëron në Ramazan, largohet nga ushqimi, pija dhe 
tradita e përditshme për shkak të respektimit të urdhërit të Zotit xh. sh. 
dhe nderimit të Muhammedit a.s., dhe për këtë, ai nuk mendon se a do 
të jetojë në qetësi apo në vështirësi sepse për të mjafton besimi në një 
Zot dhe pranimi i Muhammedit a.s. si i dërguar e udhëheqës; ai është 
betuar në Islamin e tij qoftë në rrethana të volitshme apo të 
pavolitshme, të mira apo të këqija. 
Kështu, ushtari musliman ishte shembull ideal i respektimit që 
realizohej me vullnet dhe bindje të thellë shpirtërore. 
A do të përfitonte Halidi virtytin më të lartë, i cili u revokua nga posti si 
komandant i ushtrisë dhe u shndërrua në ushtarë të thjeshtë që luftonte 
me të njëjtën energji, duke  thënë: "Unë luftoj për hir të Zotit të Umerit 
e jo për Umerin", sikur të mos e kishte thelluar Islami në shpirtin e tij 
atë moral të lartë që përbëhej prej agjërimit, namazit dhe parimeve 
tjera islame? 
A do të realizoheshin shembujt e mrekullueshëm në historinë e Ebu 
Bekrit, Umerit, Halidit, Sa'dit dhe kolosëve tjerë muslimanë sikur të 
mos ishte ngulitur agjërimi në karakterin e devotshmërisë së tyre të 
vetëdijshme gjersa e respektonin njëri-tjetrin dhe vepronin 
bashkërisht? 
Çka vëreni në ushtrinë e Usames, të cilën e përgatiti Muhammedi a.s. 
pak para vdekjes ashtu që pleqësia e muhaxhirëve  dhe ensarëve, si 
Ebu Bekri, Umeri, Uthmani dhe Halidi të jenë nën komandën e të riut 
Usame ibn Zejd, i cili ende nuk kishte mbushur njëzet vjet? 
Si i shpjegoni fjalët e Ebu Bekrit drejtuar Umerit pas vdekjes së 
Muhammedit a.s., kur Umeri kërkoi që të caktohet komandant ndonjë 
që është në moshë dhe më me përvojë: "I Dërguari i Zotit ta caktojë e 
unë ta largoj?!" 
Si e kuptoni respektimin e çuditshëm të porosive të Muhammedit a.s. 
para dhe pas vdekjes së tij? A nuk është ky respekt fryt i ndikimit të 
agjërimit në edukatën e muslimanëve për respektimin e komandantit të 
dashur?! Po, këtë e dëshmon edhe vetë historia! 
Disiplina dhe organizimi 
Muslimani gjatë Ramazanit ushqehet, fle e zgjohet në mënyrë të 
disiplinuar e të organizuar. Organizimi i shoqërisë islame gjatë Muajit 
të Ramazanit realizohet në formë të përkryer sepse uria ditore është e 
përbashkët, bashkërisht në një kohë hanë iftarin, bashkërisht falin 
namazin e jacisë, teravisë, mëngjesit... Ky lloj organizimi s'krahasohet 
me asnjë shoqëri tjetër sepse në të barazohet plaku me të riun, dijetari 
me të paditurin, sunduesi me të sunduarit, i pasuri me të varfërin; nuk 
dallohen klasat njerëzore e as individët njëri prej tjetrit. 
Sa i mrekullueshëm është agjërimi në sytë e hulumtuesve, si vegël për 
edukimin, respektimin dhe organizimin e popujve?! 
Ky është morali kryesor që thellohet në shpirtin e muslimanit nën 
ndikimin e agjërimit: durimi, respektimi, organizimi, disiplina... 
A mendoni se një popull që i posedon këto fuqi shpirtërore do të 
shkatërrohet? 
A mendoni se ushtria e kalitur me këto elemente të fuqishme të moralit 
do të pësojë disfatë? 
A mendoni se në shoqërinë ku mbizotëron morali i tillë i fuqishëm do 
të përhapet amoraliteti? 
Pasha Dërguesin e Muhammedit a.s. si pejgamber, sikur ta posedonim 
sot këtë moral në konfliktin tonë me Izraelin, do të ndikonim shumë 
edhe sikur ta posedonim gjysmën e armëve dhe pajisjeve të tyre! 
Sikur t'i posedonim armët ideologjike e shpirtërore, do ta shndërronim 
çështjen e kolonializmit të botës arabe e islame në legjendë! 
Sikur të përkryhemi me këtë moral dhe të armatosemi me fuqi 
materiale do ta zhbinim flamurin e qytetërimit nga duart e 
perëndimorëve të mëdhenj e të degjeneruar. 
O vëlla musliman! 
Kur të agjërosh Ramazanin, mos harro se Zoti xh. sh. don të të 
shndërrojë me anë të agjërimit në njeri "të fuqishëm e besnik" dhe ke 
kujdes që të mos kalojë Ramazani e të ngelish "i dobët e tradhtar"! 
O bijtë e Ummetit! 
Kur agjëroni, mos harroni se Zoti me anë të agjërimit don t'ju 
shndërrojë  në popull "të ashpër kundër jobesimtarëve e të 
mëshirshëm ndërmjet vete" (El-Feth, 29) dhe keni kujdes të mos 
kalojë Ramazani e t'u përngjani njerëzve që i përshkruan Zoti kështu: 
"E kur t'i shohish ata, trupat e tyre të mahnisin, e kur të flasin, 
fjalës së tyre i vë veshin. Por ata janë si trungujt e zgavruar e të 
mbështetur, e çdo zë e mendojnë se është kundër tyre". (El-
Munafikun: 4) 


RAMAZANI, MUAJI I LIRISË 
"Në liri plotësohet adhurimi, kurse me 
realizimin e adhurimit plotësohet liria". 
Ahmed ibn Hadravejhi 
Liria nuk është ashtu siç e kuptojnë shumica e njerëzve, gjegjësisht 
nuk përkufizohet me përfitimin e popujve, të drejtat e tyre në 
udhëheqje e pavarësi sepse kjo është liri politike, e pas saj vijon liria e 
idologjisë, e popullit, kulturës dhe doktrinave humane fisnike. 
Liria nuk është ashtu siç e paramendojnë shumica e të rinjve, 
gjegjësisht njeriu të vrapojë pas epsheve dhe dëfrimeve të tij, të hajë e 
të pijë si të dojë si dhe të realizojë çdo gjë që dëshiron. Kjo liri 
prezenton formën e kaosit në një anë dhe robërinë e urrejtur në anën 
tjetër. 
Kjo liri prezenton formën e kaosit sepse s'ka në botë liri absolute e të 
pakufizuar me ligj ose sistem, bile çdo gjë në botë zhvillohet sipas ligjit 
të posaçëm sistematizues. 
Liria e individit mbrohet vetëm nëse përkufizohet me disa rregulla me 
qëllim që të mbrohen liritë e të tjerëve, dhe nga kjo urtësi dalin ligjet, 
kushtetutat, sistemimet dhe rregullat. Për shembull, ligji i trafikut në 
metropolet e mëdha, ku udhëzohesh nëpër rrugë me shenjat 
udhëzuese të komunikacionit, ligji i qetësisë së përgjithshme, i cili 
pengon të bërtasish natën në rast të kalimit nëpër lagjet e banuara; ligji 
i mbrojtjes së pavarësisë, gjegjësisht s'mund të propagosh ide që e 
rrezikojnë sigurinë e paqes në shtet... 
A mund të kërkosh kontratën paqësore me armikun gjersa populli yt 
gjendet në kulm të luftës? A mund të zhvillosh tregti me armikun apo 
t'ia dorëzosh prodhimet e vendit tënd pa kurrfarë dënimi që 
shpeshherë përfundon me ekzekutim? 
Plotësimi i lirisë ndonjëherë realizohet me ndalim, p.sh. të sëmurit të 
cilit i ndalohet ushqimi i dëmshëm, i kufizohet përkohësisht liria e 
ushqimit për shkak të shërimit ndërsa krimineli burgoset përkohësisht 
për të kuptuar se si ta shfrytëzojë më vonë lirinë e vet, në mënyrë të 
drejtë dhe pa i dëmtuar njerëzit dhe vetveten. 
Njeriu nuk jeton i vetëm por është pjesë e shoqërisë së bashkuar dhe 
kështu nëse dëmtohet ai dëmtohet edhe shoqëria. Për këtë, 
Muhammedi a.s. ka dhënë një shembull të bukur rreth një grup 
njerëzish që kanë lundruar me anije. Disa prej tyre kanë qenë në 
pjesën e lartë kurse të tjerët në pjesën e ulët të anijes. Pasi që ata të 
cilët ishin poshtë e merrnin ujin prej atyre që ishin lartë, thanë: "Pse 
nuk fundosemi e të marrim ujin drejt nga deti?" Muhammedi a.s. tha: 
"Sikur t'u lejonin të veprojnë sipas dëshirës së tyre do të fundoseshin 
të gjithë, e nëse shpëtonin ata, do të shpëtonin të gjithë". Ky është 
një shembull i mirë nga mësuesi më i madh i njerëzimit, i cili 
përkufizon lirinë individuale që nuk dëmton askend dhe lirinë që 
dëmton dhe shkatërron shoqërinë nëse eventualisht aplikohet. 
Sa i përket robërimit, mund të themi se liria plotësohet atëherë kur nuk 
të robëron ndokush që është njeri sikur ti. Liria individuale, në të cilën 
mbështeten disa njerëz, prezenton robërimin e urrejtur nga ana e 
njeriut që është sikur ti dhe kaosin e parimeve jetësore. Nëse mbi 
njeriun dominojnë kënaqësitë e epsheve dhe jeta e shfrenuar, atëherë 
ai shndërrohet totalisht në rob të kënaqësisë, sepse jetën e tij vetëm ajo 
e dirigjon. Në këtë rast ai vepron siç dikton kënaqësia epshore dhe 
s'mund ta kundërshtojë. 
Çfarë lirie është kjo kur gjërat e pavlefshme e shndërrojnë njeriun në 
rob?! Sikur të vlerësohej njeriu sipas sasisë së plotësimit të epsheve, 
atëherë shtaza do të ishte më e vlefshme! 
Shtazët vrapojnë pas kënaqësisë së pakufizuar e të paqëllimtë, kurse 
njeriu sado që orvatet t'i plotësojë kënaqësitë e veta, përsëri do të 
gjegjë pengesa në rrugë. Pra si mendoni ju, a mund të paramendojë 
ndokush se shtaza që nuk hasë në pengesa është më e lirë se njeriu dhe 
më e lumtur?! 
Kur ndjek ndokush ndonjë vajzë apo këngëtare, a mund të 
paramendojë se është i lirë nga dominimi i tyre? A nuk e sheh ate si 
rob të çastit, të zënë peng e të humbur? 
Qëllimet më të larta në jetën e tij varen nga dashuria e larguar apo nga 
dëshuria e trupit të ndaluar? 
A ka robëri më të keqe se ajo që nuk e lë njeriun të lirë në dashuri ose 
urrejtje, në vazhdim ose ndalim, në kënaqësi ose hidhërim apo në 
qetësi ose huti? 
A mund të supozojmë se është i lirë ai që jepet pas pijeve dehëse 
derisa të dëmtohen nervat, shëndeti, mendja dhe dinjiteti i tij? A ka 
diçka më  neveritëse se robërimi nga pija vrasëse dhe helmi 
shkatërrues? 
Kështu mund ta gjykosh atë që dorëzohet krejtësisht para pasurisë e 
pozitës dhe fanatizmin e udhëheqësit. Çdo njeri i dorëzuar para këtyre 
gjërave, shndërrohet në rob të mposhtur si dhe çdo epsh që sundon 
mbi veprat dhe sjelljet e tij, e shndërron në rob të përhershëm. Kjo 
gjendje përshkruhet shumë bukur në Kur'an: "A e ke parë ti 
(Muhammed) atë që duke e ditur, dëshirën e vet e respekton si zot të 
vetin?" (El-Xhathije: 23) 
Dëshirat e njerëzve të tillë kanë karakteristika hyjnore... A nuk është 
Zot ai i cili adhurohet, i nënshtrohen, i frikohen dhe i luten? A nuk janë 
ithtarët e epsheve nën dominimin e dëshirave të tyre ngase nuk mund 
t'i hidhërojnë e as t'i refuzojnë?! 
Robërimi nuk paraqitet vetëm në formë të lidhjes apo të burgut sepse 
këto janë llojet më të lehta të tij dhe me afat shumë të shkurtë. 
Robërimi i vërtetë formohet nga tradita e përditshme që dirigjon, epshi 
që sundon dhe kënaqësia që adhurohet... Liria nuk është në 
transferimin prej një vendi në një vend tjetër por ajo është në 
dominimin mbi epshet tuaja dhe në dallimin e të mirës ndaj së keqes. 
Liria e vërtetë është që të mos bëhesh rob i shprehisë së përditshme 
dhe të të mos mposhtë epshi. Në këtë kuptim muslimanët e devotshëm 
kanë qenë plotësisht të lirë sepse feja i ka liruar shpirtrat e tyre nga 
ambiciet, epshet dhe dëshirat e dëmshme, i ka lidhur shpirtrat e tyre 
me All-llahun, xh.sh. Krijuesin e gjithësisë dhe jetës kurse dëshirat e 
tyre i ka kufizuar vetëm me dëshirën e Tij. Zoti xh.sh. është i Vërtetë, 
burim i të mirës, dashurisë dhe mëshirës. Njeriu lirohet nga atributet e 
urrejtura vetëm në rastë se dominojnë mbi te: e vërteta, mirësia dhe 
mëshira. Nëse njeriu obligohet të robërohet nga ndonjë ide, doktrinë 
apo krijesë, atëherë për të më mirë do të ishte sikur të bëhej rob i të 
Vërtetës se sa i të keqes. Ata të cilët i robëron doktrina njerëzore që e 
përfiton lartësinë e saj nga Zoti, janë më të mirë se ata të cilët i robëron 
doktrina epshore që rrjedh nga djalli. Ata të cilët i nënshtrohen All-
llahut xh.sh. dhe i respektojnë urdhërat e Tij janë më të mirë, më të 
përkryer dhe më të mençur se ata të cilët i nënshtrohen femrës, gotës, 
pasurisë ose epshit, gjegjësisht respektojnë urdhërin e njeriut që gabon 
apo qëllon, lartësohet apo mposhtet, bën mirë ose keq... 
A nuk vëren, së bashku me mua, pas gjithë kësaj, marrinë e disa 
përparimtarëve që refuzojnë të thirren ashtu siç i kanë thirrur etërit e 
tyre, si Abdull-llah (Rob i Zotit) ose Abdulxhevad (Rob i Bujarit), 
kurse në të kundërtën lejojnë të atribuohen me "robëri"?! A nuk i sheh 
ata të cilët refuzojnë robërinë nga fuqia e të cilit nuk mund të largohen 
kurse pranojnë robërimin e epshit më të urryer e më të poshtër? A nuk 
sheh se ata kanë nevojë për keqardhjen tënde më tepër sesa të nxisin 
në shpirtin tënd marrinë dhe mohimin? 
Me këtë koncept preciz të lirisë dhe robërimit e presim Ramazanin si 
muaj të "lirisë" kurse agjërimin si shkollë ku diplomojnë të lirët me 
plotkuptimin shkencor të fjalës. 
Në Ramazan ka uri, etje, kufizim dhe ndalim, por edhe shëndet dhe 
lirim nga robërimi; në të ka revolucion kundër robërimit të ushqimit e 
pierjes, shprehisë e jetës monotone... 
Revolucioni kundër robërisë është atributi i parë i të lirëve. 
Në Ramazan ka abstenim vullnetar nga kënaqësia dhe pikërisht kjo gjë 
paraqet lirinë. Liria e dëshirës është të veprosh sipas mendjes tënde e 
jo sipas epsheve dhe emocioneve, si dhe ta ndalosh veten nga ajo që 
mund ta realizosh. Vetëm në këtë rast ke dëshirë të fuqishme, epsh të 
dobët, i kontrollon dëshirat tuaja dhe nuk dështon mendja yte para 
fuqisë së epshit tënd. Ai që atribuohet kështu, korrë fitore në çdo 
betejë. 
Shiko tregimin për mbretin Talut, i cili ndaloi ushtarët e vet të pijnë ujë 
nga lumi, edhe pse ishin të etur e të rraskapitur, mirëpo vetëm një 
numër i vogël e respektoi urdhërin e dhënë dhe ky numër ngadhënjeu 
për shkak se ishin dinjitozë në përcaktimet e tyre: 
"E kur doli (prej qytetit) Taluti me ushtrinë, tha: 'All-llahu do t'ju 
sprovojë me një lumë, e ai që pi prej tij, ai nuk është me mua, e kush 
nuk e shijon ate, ai është me mua, përveç atij që me dorën e vet e pi 
një grusht!' Mirëpo, me përjashtim të një pakice prej tyre, të tjerët 
pinë nga ai. E kur e kaloi ai (Taluti) atë së bashku me të edhe ata që 
ishin besimtarë thanë: 'Ne sot nuk kemi fuqi kundër Xhalutit dhe 
ushtrisë së tij!' Por ata që ishin të bindur se do ta takonin All-
llahun xh.sh. thanë: 'Sa e sa grupe të vogla me dëshirën e All-llahut 
kanë triumfuar ndaj grupeve të mëdha!' All-llahu është me 
durimtarët. E kur i dolën përballë Xhalutit dhe ushtrisë së tij, 
thanë: "Zoti ynë! Na dhuro durim, na i përforco këmbët tona dhe 
na ndihmo kundër pabesimtarëve!" (El-Bekare: 249-250) 
Kështu, triumfuan ndaj tyre pasi që dominuan mbi nevojat e tyre. 
"E ata, të cilët luftuan për hir Tonin, Ne me siguri do t'i orientojmë 
rrugës për te Ne, e nuk ka dyshim se All-llahu është në krahun e 
besimtarëve". (El-Ankebut: 69) 
Gjatë Ramazanit, adhurimi ndaj Zotit është i plotë! 
Sa më të lirë të jenë njerëzit, aq më shumë do ta adhurojnë Zotin! 
Këta njerëz nuk robërohen nga këngëtarja, epshi, pasuria, kënaqësia, 
ambicia dhe shqetësimi, bile as që i kaplon frika apo drithma. 
Adhurimi i Zotit i ka çliruar nga çdo frikë pos frikës nga Ai: "Ta keni 
të ditur se të dashurit e All-llahut (evliatë) nuk kanë frikë (në botën 
tjetër) e as kurrfarë brengosje. (Ata janë ata) të cilët besuan dhe 
ishin të ruajtur. Atyre u jepet myzhde në jetën e dynjasë (në çastin e 
vdekjes) dhe në jetën tjetër (për shpëtim dhe xhennet). Premtimet e 
All-llahut nuk mund të pësojnë ndryshim. E, kjo është sukses i 
madh".  (Junus: 62-64) 
Kështu, ata refuzuan çdo adhurim pos atij të All-llahut xh.sh. dhe u 
shndërruan në zotërues të epsheve, fituan liri të vërtetë e moral fisnik 
dhe në zemrat e tyre u pasuruan... 
Pasha jetën time, kjo është liri e madhëruar! 
Me të drejtë ka thënë Muhammedi a.s.: 
"Pasuria nuk është në pronën e gjerë, por në shpirt." 
Sa e mirë është thënia e Ibn Ataull-llahut: "Ti je i lirë nëse largohesh 
nga diçka, e nëse jo, atëherë bëhesh rob i saj". 
Nga e gjithë kjo që u theksua mund të kuptohet urtësia e madhe e 
thënies së sufistit të njohur Ahmed ibn Hadravejhit: "Në liri plotësohet 
adhurimi, kurse me realizimin e adhurimit plotësohet liria". 
Gjatë Ramazanit njeriu largohet nga paedukimi i urrejtur, fjala fyese, 
sjellja e turpshme... 
Sa e ëmbël është kjo liri! 
Ti je i lirë në sjelljen fisnike dhe nuk dërgohesh nëpër gjyqe, nuk 
burgosesh dhe nuk e humbë meritën e pozitës!.. 
Ti je i lirë në fjalën fisnike, nuk obligohesh të kërkosh falje, nuk 
qortohesh dhe nuk pendohesh! 
Ti je i lirë në bashkëpunim me të tjerët, nuk kritikohesh, nuk flitet për 
tradhtinë tënde dhe nuk je i dyshimtë! 
O vëlla besimtar! 
Ky Ramazan na mëson lirinë e plotë me urinë e tij, etjen, kufizimin 
dhe ndalimin... A s'e dëshiron lirinë e tillë, që buron nga uria dhe 
ndalesa? 
Eja pra me mua e të fluturojmë në horizontet e lirisë! 
Eja me mua e të largohemi nga bota e robërve! 
Eja me mua e të shohim se si jetojnë robërit në botën e adhurimit! 
A mendon se politikanët e mëdhenj, që i dirigjojnë çështjet e botës 
janë të lirë? A nuk sheh se janë robër të ambicieve të tyre politike! 
Si të bëhet bota e lumtur kur robërit e udhëheqin? 
A mendon se ata të cilët e udhëheqin popullin pa dëshirën e tij janë të 
lirë? A nuk i sheh se janë robër të epsheve dhe lakmisë? Si mund të 
jetë populli i lumtur kur robërit e udhëheqin? 
A mendon se të gjithë popujt që anojnë nga epshet e lira janë të lirë 
nga çdo adhurim? A nuk sheh se janë viktimë e pavetëdijes dhe 
shprehisë vrasëse? Si mund të zgjohet një popull që nuk është çliruar 
nga prangat e robërisë? 
A mendon se "përparimtarët" që nuk agjërojnë janë të lirë në mendime 
e ide? A nuk sheh se mvaren nga kënaqësia e pafrenueshme dhe se 
janë robër të epshit të pangopur? Barku dhe epshi i tyre i kanë privuar 
nga bota e të lirëve dhe nga atributet e luftëtarëve! Si mund ta 
paramendojnë lirinë kur mendja e tyre është nën dominimin e epshit? 
Ata janë robër me rroba të të lirëve! 
T'i cekim të lirët e botës së të lirëve! 
A nuk të kujtohet dita kur i erdhi Muhammedit a.s. liria, gjegjësisht 
liria e plotë e sheriatit të Zotit, i çliroi arabët dhe i shndërroi në 
udhëheqës të botës? 
A nuk të kujtohet liria e tyre në mendime gjersa Umeri i tha (Haxherul-
Esvedit) gurit të zi: "Pasha Zotin, e di se je vetëm gurë, nuk dëmton e 
as që ka dobi prej teje. Sikur të mos e shihja të Dërguarin e Zotit se të 
puthë, nuk do të puthja asnjëherë". 
A nuk të kujtohet se përhapja e Islamit ishte mëshirë për popujt, çlirim 
dhe shkatërrim i prangave... Ata u shndërruan në popuj më të 
mëshirshëm dhe më të sinqertë në bartjen e flamurit të lirisë gjersa një 
i Perëndimit brohoriti: "Historia nuk ka parë pushtues më të 
mëshirshëm se arabët"! 
A nuk të kujtohet se u liruan nga robërimi i pasurisë aq shumë saqë të 
pasurit, gjatë jetës e shpërndanë tërë pasurinë e tyre. Kur e pyeti 
Muhammedi a.s. njërin prej tyre se çka i ka lënë familjes së tij, ai është 
përgjigjur: "Zotin dhe të Dërguarin e Tij". 
A nuk të kujtohet lirimi i tyre nga frika e vdekjes dhe dashuria e jetës 
gjersa komandanti i tyre, Halidi u tha armiqve: "Ju solla njerëz që e 
duan vdekjen ashtu siç e doni ju jetën!" 
Po, vëllai im, ti e kujton gjithë këtë! 
Pra, të mësojmë prej Ramazanit lirinë që të jetojmë të lirë në këtë botë 
dhe ta mësojmë botën se si është liria: "Ju jeni popull më i dobishëm, 
i ardhur për të mirën e njerëzve, të urdhëroni për të mirë, të ndaloni 
nga veprat e këqija dhe të besoni All-llahun." (Ali Imran: 110) 


FILOZOFIA DHE SEKRETET E 
AGJËRIMIT 
"Agjërimi paraqet burrërinë e proklamuar dhe 
dëshirën e lartë". 
Kjo është mbrëmja e dytë e këtij Muaji fisnik, në të cilin njerëzit 
zakonisht qëndrojnë deri në mëngjes, përgatisin ushqim gjersa e 
kalojnë nivelin e rëndomtë dhe përjetojnë gëzim dhe hare. Këto forma 
mund t'i plotësojnë dëshirat e disa fetarëve, që i konsiderojnë si 
argument për thellimin e Islamit në zemrat e muslimanëve, por ngelin 
në këtë kufi sepse e pranojnë realitetin e agjërimit në bazë të urisë 
ditore, realitetin e fisnikërisë me pagesat e iftarit dhe syfyrit kurse 
realitetin e devotshmërisë me ndriçimin e minareve dhe mbushjen e 
xhamive me njerëz. 
Në realitet e vërteta e agjërimit nuk ndikon në mjedisin e disa njerëzve 
dhe për këtë vendosin të mos agjërojnë, pa ndier kurrfarë faji ose 
mëkati, bile ndonjëherë hanë gjatë ditës së agjërimit publikisht pa 
kurrfarë turpi ose shqetësimi. 
Sekretet e agjërimit 
Sikur të ishte agjërimi traditë atëherë sipas edukatës shoqërore, duhej 
ta respektonim më tepër sesa e respektojmë tash për shkak të nderimit 
të popullit dhe traditës së tij. 
Pra në ç'mënyrë ta respektojmë pasi që është edukatë shpirtërore e 
popullit që mëson prej agjërimit ngritjen mbi epshet, depërtimin në 
horizontet e mirësisë dhe largimin nga materja, gjegjësisht shoqëria 
fiton lumturinë e saj?! 
Kështu, agjërimi është vegël për edukimin e dëshirës stabile të popullit 
sepse agjëruesi nuk dominon vetëm mbi kënaqësinë e lejuar por edhe 
mbi ate të ndaluarën; fiton shprehi të largohet vullnetarisht nga 
ushqimi e pija që më vonë të mos ndiej vështirësi në rast obligimi. 
Agjërimi është obligim praktik i Islamit të mëshirshëm për të gjithë 
muslimanët; hanë e pijnë në një kohë, nuk dallohet barku prej barkut e 
as goja prej gojës; ndien urinë edhe ai që se ka ndier para Ramazanit si 
dhe përjeton vuajtjet e varfërisë dhe të skamjes edhe ai që s'i ka 
përjetuar më parë. 
Pasha jetën time, a ka në botë socializëm praktik që i trajton njerëzit në 
mënyrë të barabartë, si në skamje ashtu edhe në bollëk, ashtu siç është 
shoqërorizimi i agjërimit gjatë Muajit të Ramazanit?! 
O agjërues besimtarë, Ramazani është largim nga epshi e kënaqësia, 
lartësim shpirtëror dhe liri shpirtërore. Sa bukur do të ishte sikur i tërë 
viti të ishte Ramazan, nëse ky është koncepti i agjërimit! 
Ramazani është muaji i burrërisë së proklamuar që dominon mbi 
instinktet dhe i dëshirës së lartë që funksionon vullnetarisht. Sa mirë 
do të ishte sikur Muaji i Ramazanit ta bashkonte gjithë popullin e të 
mos mbetet askush me burrëri të dështuar dhe me dëshirë të 
parealizuar! Sa mirë do të ishte sikur Ramazani t'i bashkonte njerëzit 
me agjërimin që përmban në vete burrëri të proklamuar dhe dëshirë të 
lartë! 
Ramazani është varfëri e obliguar sepse të gjithë njerëzit në të janë të 
barabartë, ndiejnë vuajtje të njëjta që dalin nga realiteti objektiv e jo 
nga imagjinata iluzore. Nga vuajtjet lindë mëshira kurse nga mëshira 
drejtësia! Sa e bukur do të ishte jeta sikur të gjithë të kishin vuajtje dhe 
ndjenja të njëjta! 
Sa e bukur do të ishte koha edhe sikur të ishte krejt Ramazan, ngase ai 
(Ramazani) i realizon gjërat më të rëndësishme në shoqëri: 
barabarësinë dhe rehatinë! 
Nëse Ramazani është përkryerje, burrëri, edukatë e dëshirës dhe 
socializëm praktik, atëherë a nuk e shpallin publikisht muslimanët që 
nuk agjërojnë zhytjen e tyre në epshe, largimin nga burrëria, dështimin 
në mejdanin e dëshirës dhe luftimin kundër socializmit praktik? A e 
fitojmë të drejtën që joagjëruesit e rritur t'i quajmë "fëmijë të rritur", 
kurse fëmijët agjërues "të rritur të vegjël?" 
O fëmijët e mi të vegjël dhe o vëllezër të rinj që e përjetoni vuajtjen e 
urisë, vapën e verës dhe vështirësinë e etjes! Ju agjëroni së bashku me 
prindërit tuaj dhe e vërtetoni burrërinë dhe dëshirën tuaj! 
Ju lumtë, sepse vatani me ju do të fitojë e jo me ata të cilët dështuan 
para se të hynë në mejdanin e luftës! 
O vëlla besimtar! 
Nëse Ramazani është ashtu siç u theksua, atëherë e drejta jonë është të 
pyesim se a agjërojmë me të vërtetë këto ditë apo a i përjetojmë 
vuajtjet e urisë në ditët e Ramazanit e t'i mënjanojmë nga ato që i 
përjetojmë gjatë tërë vitit? 
A e ndalojmë ushqimin e trupave tanë që t'i mbrojmë organet tona nga 
dëmtimi dhe armiqësia? 
A ndjejmë në agjërim lartësinë e shpirtrave tanë ashtu që të mos 
veprojmë siç kemi vepruar para Ramazanit? 
Muhammedi a.s. përgatitej para çdo Ramazani, jo me ushqim e pije as 
me zbukurim e veshje, por me adhurim dhe devocion, bujari dhe 
shpirtgjerësi, kështu që para Zotit xh.sh. shndërrohej në rob 
respektues, para njerëzve në pejgamber të urtë, kurse para vëllezërve 
dhe fqinjëve të tij në mirëbërës dhe bujar aq shumë saqë disa shokë të 
tij thonin se gjatë Ramazanit ishte më bujar se kurdoherë më parë... 
Ashtu vepronin edhe shokët dhe pasardhësit e tij. Ramazani për ta 
ishte koha kur shijonin erërat e parajsës (xhennetit), fluturonin 
besimtarët në qiejt e të vërtetës dhe ngriheshin zërat e falësve të 
namazit kundër tiranëve keqtrajtues. 
Pse nuk e përjetojmë Ramazanin ashtu siç e përjetuan Pejgamberi dhe 
paraardhësit tanë? Pse nuk e shndërrojmë në muaj të mirësisë ashtu që 
jeta jonë të lulëzojë vetëm me mirësi, begati dhe lartësi shpirtërore? 
Pse nuk e shndërrojmë Ramazanin në muaj të luftës kundër dobësisë, 
injorancës, epsheve tona, kaosit tonë dhe kundër çdo mëkatari e tirani 
në botë?! 
O ju agjërues! 
Ju jeni në luftë me epshet tuaja për shkak të grindjes mes materies dhe 
shpirtit dhe duhet të keni kujdes që të mos dështoni; keni kujdes që të 
mos keni uri ditën për t'i mbushur barqet natën; keni kujdes që të mos i 
ushqeni duart, sytë dhe gjuhën tuaj pas agjërimit me mëkate, 
gënjeshtra e sharje!. 
Keni kujdes që të mos jeni aktivë në veprat e këqija dhe përtacë në 
adhurim! Keni kujdes prej të gjitha këtyre gjërave sepse janë vepra të 
djallit e jo të Rrahmanit (Zoti xh.sh.). 
Shpejtoni në përkushtim! 
Bëni vepra të mira! 
Shijoni erërat e xhennetit! 
Çoni sytë përpjetë kah qielli! 
Ngreni shpirtrat tuaj nga kjo botë! 
Përkujtoni gjithmonë thënien e Muhammedit a.s.: "Shumë agjërues 
nuk fitojnë prej agjërimit të tyre pos urisë dhe etjes", ose: "Agjërimi 
është mburojë dhe nëse e nxitë ose e sulmon ndokush agjëruesin le të 
thotë: 'Unë agjëroj, unë agjëroj'." 
O Zot, na bën prej agjëruesve të pranuar! 


RAMAZANI, MUAJI I MIRËBËRJES 
Para pak çastesh përfunduat iftarin dhe falënderuat Zotin xh.sh. për 
ushqimin pas urisë dhe etjes. Iftari është njëri prej dy gëzimeve që i ka 
theksuar Muhammedi a.s.: "Agjëruesi ka dy gëzime: në iftar dhe në 
takimin me Zotin e tij." 
Gëzimi i përbashkët nga ushqimi dhe freskimi zakonisht realizohet në 
mbrëmjet e Ramazanit sepse familja vështirë bashkohet në ushqim e 
haje pos në Ramazan, bile nëse ndokush mungon nga familja, 
mungesa e tij ndihet më së shumti në ditët e Ramazanit. 
Ju, o agjërues, në çdo mbrëmje të Ramazanit përjetoni lumturi të 
papërshkruar, i falënderoheni Zotit xh.sh. dhe kërkoni prej Tij që ajo 
lumturi të vazhdojë; pra si e paramendoni vazhdimin e këtyre begative 
dhe si i falënderoheni? 
Falënderimi për mirësitë nuk shprehet vetëm me gjuhë por duhet të 
punosh që edhe vëllezërit tu, të cilët jetojnë një jetë në skamje, të të 
shoqërojnë në ato mirësi. Sa të varfër ka që janë më të zgjuar e më të 
mençur se të pasurit mirëpo ashpërsia e shoqërisë dhe mosinteresimi 
shtetëror ua destinoi botën e mjerimit dhe të problemeve elementare. 
Pasi që mëshira për ta është e obliguar jashtë ditëve të Ramazanit, 
atëherë gjatë këtij muaji bëhet edhe më e obligueshme. 
Pasi që shoqatat humanitare obligohen t'u ndihmojnë dhe t'ua fshijnë 
lotët, pikëllimet dhe mjerimet e tyre, atëherë muslimanët janë më të 
obliguar për t'i bërë të lumtur e t'u ndihmojnë. 
O ju njerëz, a nuk mendoni se numri i njerëzve të tillë është shumë i 
madh? 
A nuk mendoni se ata në shoqërinë tonë të ashpër e të vrazhdë 
gjenden në çdo lagje, treg, rrugë, fshat...? 
Mos mendoni se të gjithë ata të cilët trokasin në dyert tuaja dhe të cilët 
ju bezdisin me insistimet e tyre nëpër rrugë janë të varfër sepse 
shumica  janë ekspertë në fjalë. Të mjerë dhe të varfër janë ata të cilët 
nuk mund t'i ushqejnë fëmijët me rrogat e tyre, gratë që s'kanë gjë në 
vatrat e tyre, jetimat, refugjatët e ikur të cilët për shkak të politikës 
diskriminuese, tradhtisë apo faktorëve të tjerë e humbën pasurinë, u 
poshtëruan, u shpërndanë nëpër rruzullin tokësor dhe erdhën te ne që 
të kërkojnë lëmoshë për jetë. 
Për ta sot duhet të kujtoni. Nuk them që t'u jepni lëmoshë apo të 
bëheni zemërgjerë sepse këto janë sjellje njerëzore, por them: "fshini 
mëkatet tuaja dhe të tyre me ndjenjat e vëllazërimit, lidhjet fetare, 
mëshirën dhe afërsinë fqinjësore". 
Sikur të mos ishte vrazhdësia e shoqërisë, nuk do të jetonin në mjerim 
të tillë. Nëse ata ndjejnë idhëtinë e jetës një herë jashtë Ramazanit, 
atëherë e ndjejnë shumë herë gjatë këtij muaji. 
O ju njerëz, ata janë fqinj tuaj sepse në çdo lagje keni një ose më 
shumë familje të varfëra. Paramendone mjerimin e tyre kur ju shohin 
se si hyni në shtëpitë tuaja me lloj-lloj pemë, perime e ëmbëlsira, kur e 
ndjejnë erën e mishit të pjekur dhe të gjellave për çdo mbrëmje dhe 
kur i shohin fëmijët tuaj që dalin të ngopur në rrugë për të luajtur. I ati i 
tyre ndien  dhembje në gjoks, nënës i rrjedhin lotët, kurse fëmija qanë 
e vajton nga uria. 
Kështu ju ushqeheni çdo ditë kurse ata kalojnë natën të uritur... 
Njoh një prind që ishte i pasur kurse fëmijët e tij ishin mësuar me 
ushqim të mirë dhe veshmbathje luksoze, mirëpo, për fat të keq pas 
një kohe përjetoi çastet e vështira të mjerimit. U afrua  Ramazani kurse 
ai s'kishte të jep atë që e jepte më parë dhe kështu, për shkak të turpit 
nuk dilte të kërkojë prej njerëzve lëmoshë apo sadaka. S'kishte 
mundësi t'i ofrojë familjes së vet diçka për të ngrënë pos djathit, 
fasules dhe ullirit. 
Fëmijët e tij duruan ditën e parë dhe të dytë mirëpo në të tretën, fëmija 
i vogël i tha: "O baba, na e mbytë barkun djathi dhe ulliri, ne agjërojmë 
dhe kemi nevojë për ushqim të mirë e lëngje freskuese në këtë vapë 
dhe do ta humbim vetëdijen nga erërat e gjellërave të fqinjve tanë. Pse 
nuk na ushqen ashtu si i ushqen fqiu ynë fëmijët e tij dhe ashtu si na 
ushqejshe më parë?" Kështu, fëmijës i pikuan lotët, kurse i ati doli në 
një vend të errët të shtëpisë dhe filloi të qajë, sepse nuk dëshironte që 
zemrat e fëmijëve të tij ta përjetojnë mjerimin e skamjes nga 
vrazhdësia e njerëzve dhe dredhia e shoqërisë. 
O ju agjërues të pasur! Ju keni gjellëra të ndryshme e të këndshme për 
çdo mbrëmje. Diçka prej tyre mund ta ushqejë të uriturin, t'i gëzojë të 
mjerët dhe t'i fshijë pikëllimet. Pra, a mendoni për fqinjët dhe të 
afërmit tuaj? A mendoni që të ndani vetëm një gjellë prej gjellërave 
tuaja për familjen, mjerimin e së cilës e njeh vetëm All-llahu xh.sh.? 
Pasha Atë që e ka obliguar agjërimin për ta siguruar barabarësinë 
njerëzore dhe mirëbërjen ndaj të mjerëve e të varfërve, sikur çdo 
agjërues të ushqejë ndonjë agjërues të varfër dhe sikur çdo familje e 
pasur të ushqejë ndonjë familje të varfër, nuk do të ekzistonte në 
shoqërinë tonë asnjë i mjerë, i varfër ose fatkeq. Ramazani do të ishte 
muaj i begatisë së pafundshme dhe ne do të ishim Ummeti më i mirë 
në botë! 
O agjërues, ndihmoni fqinjët tuaj, të afërmit dhe vëllezërit refugjatë! 
Keni kujdes që të mos e harroni mirëbërjen ndaj tyre, lumturinë e tyre 
dhe shfrytëzimin e përbashkët të begative të Zotit xh.sh. 
O ju agjërues, kur të mblidheni me familjet tuaja rreth sofrave tuaja 
plot me ushqim e pije kujtoni urinë e zorëthatëve dhe vuajtjet e 
njerëzve si dhe binduni se Zoti xh.sh. nuk do ta pranojë agjërimin e as 
adhurimin tuaj, po qe se afër jush jetojnë njerëz të uritur që mund t'i 
ushqeni dhe të mjerë që mund t'i gëzoni! 
Muhammedi a.s. thotë: "Nuk më beson mua ai i cili fle i ngopur dhe e 
di se fqiu i tij është i uritur." 
O Zot, të lusim që të na dhurosh të mira të llojllojshme dhe të 
falënderohemi për bagatitë që na i ke dhuruar; na mundëso të bëjmë 
vepra të mira dhe të hyjmë në parajsë me mëshirën Tënde e të jetojmë 
me robërit e devotshëm! 


NDIKIMI I ADHURIMIT (IBADETIT) 
NË EDUKATËN E POPULLIT 
Popujt që duan të bëhen të famshëm dhe fisnikë ndjejnë nevojën për 
një edukatë të posaçme për fëmijët e tyre të cilët më vonë do ta 
mbrojnë ideologjinë dhe mesazhin e tyre. 
Karakteristikat më të rëndësishme të kësaj edukate janë: "fuqia", 
"dashuria" dhe "modestia". 
Me termin "fuqi" nënkuptojmë fuqinë e shpirtit dhe të mendjes; me 
termin "dashuri" nënkuptojmë dashurinë ndaj fëmijëve të popullit dhe 
bashkëpunimin e njohjen e ndërsjellë me fëmijët e njerëzimit; me 
termin "modesti" nënkuptojnë eliminimin e dallimeve klasore, 
gjegjësisht të mos ketë i pasuri përparësi ndaj të varfërit për shkak të 
pasurisë, njeriu i shtetit ndaj atij të rrugës për shkak të pozitës së tij dhe 
të mos mburren njerëzit me prejardhjen familjare, rrobat apo pasurinë, 
por me punë të mira. 
Nëse edukata e popullit përqëndrohet në këto tri karakteristika, atëherë 
do të ketë rini e cila do ta mbrojë nga sulmet e njerëzve qëllimkeqë dhe 
nga rreziku i dekadencës dhe devijimit të brendshëm shtetërorë. 
Për fat të mirë, sheriati ia ka siguruar popullit tonë këtë lloj edukate për 
të formuar një rini të tillë, edhe atë në bazë të parimeve fetare islame që 
i ka caktuar. Namazi, agjërimi, haxhxhi dhe zekati në realitet janë 
mënyra për edukimin e shëndoshë që është i nevojshëm për jetën e 
çdo populli nëse synon të jetojë i përkryer e fisnik. 
O vëlla i sinqertë, eja me mua e t'i analizojmë këto tri elemente islame 
dhe të shohim se a kemi nevojë për to që të formojnë gjeneratë që i 
përballon kohës me fuqi, lartësi dhe edukatë fisnike? Nëse e 
analizojmë elementin e fuqisë në besimin islam do të shohim se 
abdesti është fuqi për trupin dhe energji për shpirtin dhe se qëndrimi i 
përbashkët i gjithë muslimanëve para Zotit xh.sh. në një drejtim është 
fuqi që vërteton qëllimin unik, pastaj përgatitja e rrugës së drejtë dhe 
ngritja e kokës përpjetë, etj. 
A nuk sheh se hyrja në namaz me himnin hyjnor të përhershëm: "All-
llahu Ekber (Zoti është më i madh)" paraqet fuqinë e shpirtit, frymës 
dhe masës së popullit që ndien se Zoti është më i madh prej çdo të 
madhi, më i madhëruar dhe më i fuqishëm në botë se çdokush tjetër që 
konsiderohet i fuqishëm dhe i madhëruar? Pastaj a nuk shohim se 
thënia e besimtarit në namaz: "Vetëm Ty të adhurojmë dhe vetëm në 
Ty mbështetemi" paraqet betimin e fuqisë së besimtarit para Zotit se 
vetëm Atë e adhuron dhe vetëm në Të mbështetet? Në këtë mënyrë 
besimtari forcohet me Zotin para dobësisë së vet në jetë dhe 
provokimit të epshit. 
Pastaj qëndrimi në radhë të drejta pas imamit për të dëgjuar leximin e 
Kur'anit, ligjëratat ose për t'u falur gjithashtu prezenton fuqinë e 
bashkimit të popullit, fjalën e përbashkët, zemrat e bashkuara dhe 
dominimin e respektit dhe disiplinës. 
Çfarë fuqie mund të jetë më e mirë për popullin se kjo e namazit që 
ndjehet në shpirtin e muslimanit pesë herë në ditë? 
Nëse e analizojmë agjërimin do të vërejmë se agjëruesi vullnetarisht u 
nënshtrohet vuajtjeve nga uria, etja e lodhja. Kjo fuqi e dëshirës së tij 
për t'u përballuar vështirësive në jetë nuk mund të krahasohet me asnjë 
fuqi tjetër si dhe nuk e njeh dështimin apo disfatën. 
Nëse e analizon haxhxhin, do të kuptosh se lundrimi mbi det, hipja në 
tren e automjete tjera, ecja nëpër shkretëtirë, lakuriqësia e kokës, 
gjoksit, krahëve dhe këmbëve, qëndrimi nën diell, tavafi rreth Qabes 
dhe shpejtimi mes Safasë dhe Merves paraqesin fuqinë e shpirtit, 
fuqinë e trupit dhe fuqinë e dëshirës. A ka ndonjë edukatë shoqërore 
që është më e mirë dhe më fisnike se kjo që i bashkon të pasurit me të 
varfërit, të madhin me të voglin dhe që e forcon Ummetin aq shumë 
saqë e anulon dobësinë, dështimin dhe paaftësinë. 
Edhe zekati përmban fuqi e dëshirë sepse dhënësi ndanë nga pasuria e 
tij që e ka grumbulluar me lodhje e vuajtje për vëllezërit e vet, 
dominon mbi koprracinë dhe dëshirën për grumbullimin e pasurisë. 
Ai që jep diçka vullnetarisht nga pasuria e tij e shtrenjtë konsiderohet 
bujar më i madh. 
Ky është elementi i fuqisë në besimin islam. Tash të shohim elementin 
e dashurisë. 
A nuk sheh se tubimi i muslimanëve për faljen e namazit është faktor i 
dashurisë ndërnjerëzore? Ata tubohen në vendin më të pastër dhe me 
qëllim më fisnik para Zotit të botëve, të Gjithëmëshirshmit e 
Mëshirëbërësit... Pasi i kaplon mëshira e Zotit, atëherë s'ka vend për 
vrazhdësi, dëm e tirani. 
Pastaj shih se si e përfundon muslimani namazin e tij me thënien: 
"Paqja  dhe shpëtimi qofshin mbi ne dhe mbi të devotshmit e Zotit". 
Ai në këtë rast përkujton botën e mirësisë dhe vëllezërit e tij si në 
Lindje ashtu edhe në Perëndim. Kur del prej namazit thotë: "Paqja dhe 
shpëtimi i Zotit qofshin mbi ju". Ai e fillon namazin me madhërimin e 
Zotit dhe e përfundon me mëshirë e paqe të përhershme. 
Njerëzimi ka shumë nevojë për një fuqi të tillë të mëshirshme që i 
kaplon edhe popujt e shtypur e të mjeruar në tokë. 
A nuk të nxitë ndjenja për uri dhe etje gjatë agjërimit që ta rikujtosh 
botën e uritur e të etshme? A nuk është edukatë praktike e dashurisë 
pas dështimit të rregullave dhe leksioneve teorike në realizimin e saj? 
A nuk është haxhxhi dashuri ndaj Zotit xh.sh., Pejgamberit dhe vendit 
ku lindi thirrja islame? 
A nuk është dashuri ndaj njerëzve ngase braktiset shtëpia dhe familja 
për t'u tubuar në një vend? Përsa i përket elementit të modestisë, unë 
nuk shoh diçka më të bukur se modestia e muslimanit kur përulet para 
Zotit xh.sh. Kështu përulen të gjithë muslimanët - nuk ka kokë mbi 
kokë as shpirt mbi shpirt por të gjithë janë një. Gjatë faljes së namazit 
në xhami, shpirtit njerëzor i kthehet autoriteti sepse aty të mëdhenjtë e 
ndjejnë shpirtin popullor, sepse aty takohen me popullin krah për 
krahu e fytyrë për fytyre. Sheriati në namaz ka caktuar barabarësinë 
mes njerëzve sepse aty vërtetohet jeta e realtë. 
O ju të rinj, a dëshironi fuqi? Ajo përfitohet në bazë të adhurimit të 
Zotit të Madhëruar dhe përuljes para Tij? 
O ju të moralshëm, a dëshironi dashuri? Kjo realizohet në bazë të 
namazit, agjërimit, haxhxhit dhe zekatit! 
O ju socialistë, a dëshironi barabarësi? Kjo realizohet në bazë të 
namazit, agjërimit, haxhxhit dhe zekatit sepse njerëzit barabarësohen, -
trupat tubohen dhe duart bashkohen. 
O ju reformistë, a dëshironi fuqi për popullin tuaj, dashuri, barabarësi e 
modesti? Atëherë thirrni në adhurim, nxitne devotshmërinë në popull 
dhe bëhuni të devotshëm e adhurues! 


INSTITUCIONI I ZEKATIT 
Ramazani është afër përfundimit dhe ju përgatiteni ta përcjellni me 
mirësi e mirëbërje. Në kohën e fëmijërisë sime i vëreja njerëzit se si e 
përcillnin këtë muaj me ndihma e kontribute, gjegjësisht me zekat. 
Para se të afrohej gjysma e këtij muaji të pasurit i hapnin sënduqet e 
tyre, e pastronin pasurinë dhe i hapnin dyert e të varfërve me lloje të 
ndryshme bamirëse si në veshmbathje, ushqim dhe të holla. Sa bujar 
ishte shpirti  i muslimanëve të atëhershëm përplot me bashkëpunim, 
ndihma dhe kontribute. Ramazani i kishte kapluar zemrat dhe kishte 
çrrënjosur urrejtjen, i kishte bashkuar duart dhe eliminuar koprracinë si 
dhe e kishte kapluar pasurinë, e kishte zhdukur gjendjen e saj statike 
sepse bartej prej një xhepi në xhep tjetër dhe prej një shtëpie në shtëpi 
tjetër. Kur vinte festa, fytyrat e njerëzve ishin përplot hare, trupat e tyre 
të veshur me rroba të bukura dhe duart i zgjateshin njëri-tjetrit me 
dashuri. 
Kështu e shihja lamtumirën e Ramazanit në kohën e fëmijërisë sime 
dhe nuk e di se a ekzistojnë ende këto tradita të bukura. Jam i bindur 
se besimi që i nxiste etërit dhe gjyshërit tanë të japin zekatin dhe të 
shpërndajnë mirësi në Ramazan ende ekziston në shpirtin tonë dhe na 
nxitë të veprojmë ashtu siç vepronin ata, eventualisht ta përfundojmë 
Ramazanin ashtu siç e përfundonin ata. 
Zekati nuk ka muaj të caktuar në Islam mirëpo ne shfrytëzojmë një rast 
prej rasteve të adhurimit dhe një mënyrë prej mënyrave të eliminimit të 
varfërisë e mjerimit. 
Zekati në Islam nuk është sadaka (dhënie lëmoshë) e as nafile, por 
është dhënie e obliguar për të drejtën shoqërore, për lumturinë e 
shoqërisë  dhe për parimin islam që konfirmon se sado që të ketë 
dallime mes njerëzve në pasuri, përsëri duhet të mbretërojë parimi i 
përbashkët i nderit njerëzor që e proklamon Kur'ani: "I kemi 
fisnikëruar dhe nderuar pasardhësit e Ademit". 
Zekati është e drejta e të varfërit që ka aftësi për punë por s'e gjen dot 
apo s'mund të punojë për shkak të ndonjë sëmurje ose pengese tjetër. 
Zekati është e drejtë e klasave të nënshtruara në shoqëri për ta 
shfrytëzuar frytin e mundimeve të tyre, ashtu siç thotë All-llahu i 
Madhëruar në Kur'an: "Dhe në pasurinë e tyre kishin përcaktuar të 
drejtë, për lypësin dhe për të ngratin (që ka nevojë, por nuk lypë)."  
Është për t'u habitur se njerëzit e sotshëm shkojnë kah socializmi me 
hapa të shpejtë ngase mendojnë se ky është drejtimi ideal për 
mbrojtjen e nderit të njeriut edhe atë pas luftërave, revolucioneve dhe 
zhvillimeve që e ndërtojnë historinë. Njerëzit ende nuk kanë vendim të 
prerë për kufijtë e këtij socializmi apo për ndonjë mënyrë që e zhdukë 
mjerimin dhe e realizon lumturinë. 
Islami është ai që proklamoi parimin e barabarësisë shoqërore para 
katërmbëdhjetë shekujsh në mënyrë aq të qartë saqë askush s'mund ta 
mohojë. Pastaj ai caktoi edhe metodën e tij duke e caktuar zekatin si 
një prej karakteristikave të realizmit socialist. Zekati shumë herë ka 
realizuar drejtësinë shoqërore dhe ka luftuar dukuritë e mjerimit dhe 
vuajtjeve në shoqëri. 
Si shembull, i Dërguari i Zotit e dërgoi Muadhin në Jemen për ta 
mbledhur zekatin dhe për ta sjellë në Medine që t'ua shpërndajnë të 
varfërve, dhe e porositë kështu: "Po të dërgoj në Jemen për ta 
mbledhur zekatin nga të pasurit e Jemenit dhe t'ua shpërndash të 
varfërve", kurse Muadhi i është përgjigjur: "Pasurinë e tubuar nga 
zekati ta dërgoj pas plotësimit të nevojave të të varfërve derisa nuk 
mbetet tek unë asnjë i varfër." 
Edhe për Umer ibn Abdulazizin i cili i udhëzonte njerëzit ta aplikojnë 
sheriatin, një funksionar i tij rrëfen kështu: 
"I vizitonim njerëzit me sadakatë por askush s'i pranonte". 
Mendoj se asnjë shtet socialist bashkëkohor nuk mund të deklarojë se 
e ka eliminuar varfërinë dhe se nuk pranon ndihmë monetare. 
Nëse dëshirojmë ta zhdukin gjendjen e palakmueshme të shoqërisë 
sonë dhe ta realizojmë barabarësinë njerëzore, atëherë më mirë do të 
ishte t'i kthehemi zekatit e ta përdorim si armë kundër mjerimit në 
rrethin tonë, nga vrazhdësia dhe koprracia në një anë dhe mjerimi e 
skamja në anën tjetër. 
A nuk preferohet për ne, pasi që bëjmë përpjekje të shpëtojmë nga 
kaosi, regresi dhe prapambeturia, që t'i qasemi kësaj metode të siguruar 
me sheriat e të pamohuar? 
Zekati është pasuri e madhe që grumbullohet nga shteti e populli për 
përmirësimin e gjendjes së përgjithshme, ngritjen e standardit të 
familjeve të rrezikuara dhe sigurimin e gjërave elementare për çdo 
qytetar. 
Të gjithë jemi të bindur se kemi nevojë për të, mirëpo ankohemi se 
kemi pak pasuri, gjithashtu edhe shteti, shoqatat reformiste dhe 
apeluesit e drejtësisë shoqërore ankohen... 
Obligimi i zekatit është 2,5 për qind nga pasuria e posaçme, kështu 
mund të paramendoni se sa është pasuria e Damaskut, sa është zekati 
vjetor për të, sa mund të ndërtojë spitale, shkolla, fabrika e shtëpi për 
të varfërit, punëtorët dhe fshatarët dhe sa mund ta ngritë standardin e 
qindra familjeve për çdo vjet?! 
Pse ta humbim gjithë këtë e të ankohemi? 
Pse nuk e shfrytëzojmë këtë rregull të Islamit pasi që kemi nevojë 
jashtëzakonisht të madhe për të? Me këtë fjalim u drejtohem dy 
kategorive të popullit, kategorisë që i takon ta jep zekatin dhe 
kategorisë së udhëheqësve, prijësve dhe reformatorëve. 
Sa i përket grupit që i takon ta jep zekatin e që e përjeton obligimin e 
Ramazanit, lus që t'i besojnë Zotit xh.sh., ta përcjellin rrugën e 
Muhammedit a.s, ta respektojnë Librin e Zotit dhe ta japin zekatin e 
plotë aty ku e ka caktuar Islami nëse dëshirojnë ta takojnë Zotin xh.sh. 
me zemër të pastër e punë të mira. Pasuria juaj, kënaqësitë tuaja dhe 
fëmijët tuaj nuk ju afrojnë me Zotin, nuk ju shënojnë në histori e as që 
i hapin zemrat e dashurisë dhe respektit të popullit, por ajo që ju ofron 
me Të është vepra e mirë. Lumturia e popullit dhe përparimi i vendit 
tuaj ju shënojnë në histori kurse dhënia e pasurisë që ua ka dhuruar 
Zoti xh.sh. pa e mbyllur dhe pa e fshehur, ua hapë zemrat e popullit. 
Kthejani këtij populli të mjerë të drejtën e tij me pasurinë e zekatit që 
të shpërbleheni nga All-llahu xh.sh., t'ju përmendë historia e t'ju 
respektojë populli, sepse në të kundërtën do të ballafaqoheni me 
revolucion shpirtëror që vlon në brendësi, qoftë edhe nga duart e 
mëkatarëve! A pritni që pushteti t'ua merr atë që ju refuzoni ta jepni 
ashtu siç veproi Ebu Bekri? 
Unë gjithashtu i apeloj grupit të udhëheqësve, prijësve dhe 
reformatorëve që të themelojë institucion popullor të quajtur 
"Institucioni i Zekatit" të cilin do ta drejtojnë njerëzit më të zgjedhur e 
do ta mbikëqyrë shteti që të mos bëhet ndonjë shpenzim i kotë, që do 
ta realizojë drejtësinë shoqërore dhe përparojë standardin e jetës, 
arsimit, shëndetësisë dhe moralit. 
O ju udhëheqës dhe burra të shtetit, nëse veproni kështu, së shpejti do 
t'ia siguroni popullit tuaj fuqinë, famën dhe autoritetin! Ju jetoni në 
botën që e organizon dhe realizon barabarësinë mes njerëzve dhe nuk 
do të mund t'i mëshironi njerëzit me botën e tyre të organizuar e të 
drejtë sepse ata ju kanë paraprirë në të kohë më parë, pos nëse 
shpejtoni dhe e realizoni barabarësinë e Islamit, eventualisht të filloni 
me organizimin e të ardhurave të zekatit. 
Ky është një rikujtim për atë që e do mirësinë dhe që dëgjon me 
vëmendje! 


RAMAZANI FLET 
Mesazhi i Ramazanit dërguar Ummetit fisnik  
O bijtë e Ummetit fisnik! 
Erdha tek ju dhe më pritët ashtu siç e pret populli vizituesin fisnik me 
mikpritje të mirë dhe dashamirësi të sinqertë, kurse disa të tjerë u tallën 
me mua dhe më pranuan ashtu siç i pranojnë muajt e tjerë të vitit. Unë 
erdha vetëm t'ju mësoj si të hyni në jetë me armët e fitores! 
Zoti i falënderoi popullit tuaj për mikpritjen e bukur dhe e shpërbleu. 
Zoti i faltë ata që u vonuan pak me mirëbërje, që dështuan në provimin 
e burrërisë dhe që refuzuan shpirtin dhe simbolin e besimit, nëse 
besojnë në Zot dhe në të Dërguarin e Tij. 
Pasi që vizituesi obligohet ta falënderojë atë që e pret me sinqeritet, 
atëherë unë ndiej veten të obliguar që t'ju falënderohem me këshilla 
dhe porosi që do të mjaftojnë për fisnikërinë dhe adhurimin tuaj. 
O popull i sinqertë! 
Erdha tek ju pas përfundimit të luftimeve që u zhvilluan gjatë 
votimeve. Këto luftime ishin të vërteta sepse shkaktuan plagosje, 
gjakderdhje, intriga dhe armiqësi! Mjerë për ju! 
Popujt zhvillojnë luftëra me armiqtë e tyre dhe i pranojnë të gjitha 
vuajtjet luftarake për ta kthyer nderin e tyre, t'i shpëtojnë fëmijët, pra 
pse ju i zhvilluat këto luftëra? 
Disa që e ngritën flamurin e luftës do të përgjigjen se ndjejnë obligim 
ndaj popullit dhe ndaj vatanit! Kjo përgjigje do të ishte e bukur sikur të 
përputhej me realitetin, sepse unë vërejta të vërteta që nuk përputhen 
me realitetin si p.sh. ndjekja e të pafajshmëve, falsifikimi i dëshirës së 
popullit, mbështetja në metodat e kolonialistëve që e privojnë popullin 
nga të drejtat e veta dhe humbja e dinjitetit dhe autoritetit të popullit. 
Pra, e gjithë kjo u realizua nga duart e falsifikuesve! Nëse është 
parlamentarizmi shprehje e mirësisë, atëherë pse e aplikuan metodën e 
të keqes? Nëse është për ngadhënjimin e të vërtetës, atëherë pse u 
mbështetën në fuqitë e të humburve? A nuk është vrasja e njeriut nga 
të ndershmit trima në mejdan më e mirë dhe më e preferueshme se 
suksesi dhe fitorja me armën e hajnave dhe horrave? 
A u bëhet shërbim nëse akuzohen me fjalë që e njollosin nderin e 
vendit? A i shërbejnë popullit nëse e mbulojnë dështimin e tyre me 
rrena, mashtrime, fjalë triviale edhe pse janë të vetëdijshëm për të 
kundërtën? 
A është ky moral? A i harruan leksionet e historisë? 
A nuk e kërkoi Aliu hilafetin, mirëpo kur u zgjodh Ebu Bekri u bë një 
prej më të sinqertëve ndaj tij? A nuk i lartësoi Halidi flamujt e Islamit 
mbi fortifikatën e Kisraut dhe Kajserit, mirëpo kur e revokoi Umeri, 
vazhdoi të luftojë me sinqeritet si ushtarë i rëndomtë për hir të All-
llahut, Zotit të botëve? 
Nëse refuzoni të bëheni si etërit dhe heronjtë tuaj të pavdekshëm, 
atëherë pse nuk merrni leksione patriotike të sinqerta prej armiqve tuaj 
bashkëkohorë? A nuk e udhëhoqi Çerçili popullin e vet deri në fitore, 
mirëpo kur dështoi partia e tij në votime, ua dorëzoi udhëheqjen 
shtetërore ngadhënjyesve, nuk i akuzoi kundërshtarët për tradhti, as 
popullin për mosdëgjim, e as që dërdëllisi para popullit se ai e 
udhëhoqi deri në fitore dhe  sikur të mos ishte ai do të humbte?! 
Kjo ishte pika e parë o vëllezërit e mi, kurse e dyta ka të bëjë me atë se 
ju jeni në fillim të pavarësive dhe nuk dini si t'i mbroni, si t'i forconi 
dhe si t'i dëboni armiqtë tuaj. Ju menduat se pavarësia do të thotë: 
parlament, ministri, ambasada, civilizim dhe qytetërim! Jo, o bijtë e mi, 
këto janë vetëm aspektet sipërfaqësore të pavarësisë, kurse parimet e 
vërteta të saj janë: burrëria, besa, pagjumësia, largimi nga mbështetja 
në fat dhe në epshe, pra a i plotësoni ju këto? 
Udhëheqësit tuaj ua kanë hapur dyert e mëkateve dhe kanë lejuar 
realizimin e epsheve të shfrenuara, kurse ju jetoni si të doni pa kurrfarë 
pengese, duke menduar se e tillë është liria, apo, liria është kryesore në 
pavarësi! Sipas tyre, kufizimi i epsheve është prapambeturi që 
kundërshton progresin dhe qytetërimin, por deri kur kështu? Si mund 
të fisnikërohet një popull nëse "zhvlerësohet" morali i të rinjve, i 
mbushin kafenetë dhe bredhin nëpër rrugë? 
Pasuria e shtetit është shkatërruar, pastaj shumica është harxhuar në 
gjëra të nevojshme e të panevojshme dhe janë ndalur shumë projekte 
të nevojshme pra, ku është besa? 
A është besë që të ardhurat e shtetit të investohen nëpër klube, 
pronarët e të cilëve vetë deklarojnë se i kanë formuar për ta tubuar 
klasën sunduese rreth tavolinave me alkool, vallëzim e bixhoz; pastaj 
nuk ka mjete për ndërtimin e shtëpive për pleq e as për t'i tubuar ata që 
e turpërojnë kryeqytetin me rrobat e vjetra duke lypur e jetuar në 
mjerim të madh. 
A është ky besim, o përgjegjës të pasurisë shtetërore? 
Kanë depërtuar idetë destruktive në trurin e fëmijëve tuaj, kanë hyrë 
duart e të huajve tinëzisht në disa institucione dhe janë thelluar intrigat 
shkatërruese në zemrat e masës suaj, pra ku është syçeltësia e 
përgjegjësve? Ku është gatishmëria për t'u përballuar këtyre ligësive të 
huaja, ku është syçeltësia e përgjegjësve për  zgjedhjen e 
funksionarëve të shtetit? A nuk i kanë lënë ndihmësit e kancelarëve 
dhe bishtat e kolonialistëve të kullosin nëpër kolltuqe e administrata 
dhe të marrin rroga të larta edhe pse prezentonin sytë, gjymtyrët dhe 
armët e kolonializmit? 
Zyrat janë mbushur me njerëz të njohur e të afërt që janë të paditur, 
kurse ata të aftit dhe pronarët e diplomave të larta mungojnë për shkak 
se nderi i tyre nuk u lejon të poshtërohen! 
A s'është kjo largim nga fati i shpirtit? Si mund të përparojë shteti që 
formohet në bazë të mëkatit apo si fitohet pavarësia që mbështetet në 
tirani, në afirmimin e të paditurve dhe largimin e besatarëve? 
Kjo ishte pika e dytë, o vëllezërit e mi, kurse e treta ka të bëjë me 
zjarrin që ju kaploi nga të gjitha anët kurse ju jeni të preokupuar me 
diç tjetër. Ja ku është Palestina e cila është gati të shkëputet nga duart 
tuaja dhe e cila ua tërheq vërejtjen për ndezjen e zjarrit dhe 
shpërthimin e vullkanit? Ky është fillimi i luftës mes arabëve të izoluar 
dhe hebrenjve të armatosur deri në fyt. Ç'përgatitët për t'u ndihmuar 
vëllezërve tuaj? Ku janë të rinjtë e stërvitur për luftë dhe ku janë 
prindërit që i përgatisin fëmijët e tyre për luftë? Ku janë të pasurit tuaj 
që i hapin kapakët e sënduqeve të tyre. Ku janë udhëheqësit tuaj që 
ndezin në zemrat e popullit zjarrin e zgjuarjes dhe gatishmërisë? 
Të mjerët ne, ngase unë shoh vetëm thirrje të kota dhe përgatitje 
sipërfaqësore të disa fëmijëve  e pas kësaj asgjë! Gjumë, tallje dhe 
shfrenim epshesh kurse armiqtë ua japin zjarrin shtëpive tuaja! 
Ja ku është Egjipti, i cili për shkak të antagonizmit me Këshillin e 
Sigurimit, mund të poshtërohet nga të pashpirtët e ta humbë të drejtën 
e vet, pra ju ç'keni përgatitur për t'i ndihmuar në momentin e duhur? 
Vëllezërit tuaj në Maroko, të cilët janë afër tridhjetë milionë, trajtohen 
si robër, pra ç'është përgatitur për t'ju ndihmuar? 
A janë udhëheqësit tuaj me të vërtetë të interesuar për nënshtrimin e 
armiqve? 
Kjo ishte pika e tretë, o vëllezërit e mi! 
Pasha Zotin, më vjen keq për ju që ende të numëroj, edhe pse kam 
shumë shembuj... 
O bijtë e mi! 
Ju tash përjetoni mospajtime të hatashme që do t'ju shkatërrojnë. Unë 
nuk jam pesimist dhe jam i sigurt se nëse përgatiteni, do të fitoni. 
Fitoren e kanë vërtetuar etërit tuaj në betejën e Bedrit dhe në kohën e 
Salahuddinit, i cili e çliroi Jerusalemin dhe i dëboi kryqtarët... 
Besoni, o fëmijët e mi, se armë e fitores së tyre ishte vetëm "imani dhe 
morali". Imani e kompensoi mungesën në përgatitje e numër kurse 
morali shkaktoi dështimin e armiqve të tyre. 
O bijtë e mi! Në luftë fiton morali burrëror, gjaku, plumbi, baruti dhe 
pagjumësia në hendeqe e jo ngjyra e kuqërremtë, lavdërimi i fytyrave 
dhe dhuratave e as pagjumësia në klube, mëkate e kurvëri. 
O bijtë e mi! Ju jeni më të mirët e popullit, e përcjellni udhëheqësin më 
të madhëruar, mbani mesazhin më të lartë, trashëgoni qytetërimin më 
fisnik, mbroni vatanin më të shtrenjtë dhe i përballoni armikut. Për 
këtë, ose ta pranoni përgjegjësinë e të shpërbleheni me jetë më fisnike 
dhe me famë të amshueshme ose "s'ka dyshim se All-llahu do të 
sjellë një popull që ai e do atë (popull) dhe ata e duan atë (Zotin), 
(një popull) që është modest e i butë ndaj besimtarëve por i ashpër 
dhe i fortë ndaj mohuesve, që lufton në rrugën e All-llahut dhe që 
nuk i frikësohet kërcënimit të asnjë tirani."  
Lamtumirë, o bijtë e mi, ju këshillova dhe ua tregova qëllimin tim; do 
ta mbani në mend atë që ua thash e unë tash i mbështetem Zotit! 
Ramazani thotë: 
Nëse dëshiron të njohësh madhështinë dhe kulturën e ndonjë populli, 
hulumto  udhëheqësit, rolin e tyre në të dhe shërbimin e tyre dhe atë 
me një precizitet të madh ashtu që nuk do të mashtrojë zbukurimi 
sipërfaqësor. 
Nëse dëshiron ta njohësh vlerën e udhëheqësve, bëj një krahasim mes 
fjalëve dhe veprave të tyre, mes të kaluarës së tyre dhe të tashmes dhe 
mes lidhjeve të tyre me popullin, e nëse i gjeni më të shpejtë në vepër 
se në fjalë, të njëjtë si në të kaluarën ashtu edhe në të tashmen, stabilë 
në parimet e tyre prej fillimit deri në mbarim, respektues të popullit 
dhe interesit të përgjithshëm, atëherë atyre u takon respekti, nderi, 
dashuria dhe vlerësimi. 
Nëse dëshiron të hulumtosh moralin e popullit, pastërtinë, nderin, 
diturinë, ëndrrën, fisnikërinë dhe besën e tij apo të kundërtën, atëherë 
shih moralin e udhëheqësve të njohur sepse vetëm kështu do të 
zbulosh çdo gjë. 
Nëse dëshiron ta njohësh sinqeritetin e udhëheqësit, hulumto 
mendimin e armiqve dhe sjelljen e tyre me të. Nëse e quajnë armik të 
ndershëm dhe nëse e trajtojnë si armik kokëfortë e të rrezikshëm, 
atëherë ai është i cili qëndron me sinqeritet para popullit, jep shpirtin 
dhe sakrifikon trupin. 
Nëse dëshiron të njohësh se cili udhëheqës është më i dobishëm për 
popullin e vet, shiko ate që e mbron të vërtetën, ofron bashkëpunim, 
harron egoizmin, shkelë mbi epshet e veta dhe mbi pozitën shtetërore 
në rastë se e thërret xhihadi për shpëtimin e vendit. Udhëheqësi i tillë e 
ka arritur kulmin e udhëheqjes, jeta e tij është pasuri për popullin, 
xhihadi i tij konsiderohet mëshirë për masën kurse humbja e tij që 
është goditje për vatanin, plotësohet vetëm me ndonjë njeri të 
ngjashëm me të. 
Kështu vlerësohet madhështia e popullit, moralit dhe udhëheqjes së tij. 
Ky vlerësim është i saktë dhe i vërtetë sepse qysh para katërmbëdhjetë 
shekujsh e deri më tash nuk ka qenë i gabuar asnjëherë. 
Thashë: "Ti e ke parë të kaluarën e të tashmen si dhe e ka parë me sytë 
e tu famën e Islamit dhe dështimin e tij, pra, çfarë rezultati jep 
vlerësimi yt i popullit tonë dhe i udhëheqësve tanë të sotëm?" 
Mori frymë thellë e tha: "Mjerë për popullin tënd dhe mjerë për 
udhëheqësit e tij! Do të humbin të dy, udhëheqësi dhe i udhëhequri". 
Më pyet për popullin tënd dhe udhëheqësit e tij, e unë të përgjigjem se 
populli është ashtu siç duan udhëheqësit të jetë, dhe se gjykimi për të 
mirë ose për të keq mvaret nga udhëheqësit që veprojnë ashtu siç 
duan! Udhëtova nëpër botë, në të kaluarën e në të tashmen dhe pashë 
shumë popuj që u zhvilluan e pastaj u zhdukën, mirëpo nuk pashë gjë 
më të çuditshme se  udhëheqësit tuaj bashkëkohorë. Udhëheqësit e 
popujve të botës janë syçelë para fatkeqësive, respektues të betimit, 
kanë mendje të zhvilluar dhe veprime të matura, i analizojnë çështjet 
me përpikshmëri dhe e udhëheqin popullin kah e vërteta e qartë; në 
rast nevoje të gjithë bashkohen dhe nëse ndjejnë rrezikun nga armiku 
tubohen e i përballojnë bashkërisht, sakrifikojnë shpirtin dhe pasurinë 
për hir të popullit me dëshirë dhe bindje të plotë; lodhen që populli i 
tyre të jetojë në lumturi, mundohen që vendi të gëzojë kënaqësi dhe 
vdesin që populli të jetojë. 
Udhëheqësit e vendeve tuaja u zhvilluan në mesin e një populli të 
lodhur nga katastrofat e kohës, të përçarë nga turbullitë e fatit dhe të 
deformuar nga politika e udhëheqësve. Pastaj, ata e panë me sytë e 
tyre vazhdimësinë e problemeve, armiqësinë kundër të drejtave të 
popujve dhe lojën e intrigave, gjë që mjafton ta ndezë zjarrin e 
xhihadit në zemrat tyre, ta ngjallë ndjenjën e përgjegjësisë së madhe 
dhe t'i nxitë për shpëtim e reformë me sinqeritet e iman derisa ta 
shpëtojnë popullin nga kthetrat e të huajve, ta nxisin mbrojtjen e nderit 
dhe famës, të ndërtojnë një shoqëri të re që përqëndrohet në zgjuarje, 
moral e devotshmëri dhe ta sigurojnë pozitën në hapësirën e nënqiellit. 
Por si vepruan udhëheqësit tuaj? 
Pasha Zotin, u tmerrova nga veprat e tyre... Nuk dua të t'i theksoj tash 
veprat e tyre që do t'i gjykojë historia, por, pash Zotin, a nuk i dehën 
nervat e popullit dhe a nuk e eliminuan gatishmërinë e tij për luftë? A 
nuk i përçanë intrigat e armiqve dhe dëshirat për pushtet? A nuk e 
larguan popullin prej rrugës së mirësisë, fesë, jetës dhe fuqisë në 
rrugën e shtrembët e të dështuar, fillimi i së cilës është epshi, mesi 
mjerim kurse fundi nënçmim e poshtërim? 
A nuk ndikoi kënaqësia e komoditetit në vështirësitë e xhihadit kështu 
që filluan ta preferojnë luksin dhe mendjelartësinë e rrejshme mbi 
jetën askete dhe luftimin në rrugë të Zotit? A nuk u përçanë edhe pse 
shteti jetonte në mjerim kurse populli në vuajtje? 
Shiko..., ata luftojnë njëri-tjetrin me armiqësi të ndërsjellë dhe e fyejnë 
nderin e njëri-tjetrit kurse armiku, i cili qëndron ulur mbi gjokset e tyre 
dhe ka pushtuar vendin është armatosur me armë, qëndron anash dhe 
qeshë me ironi! 
Mjerë për këtë ndryshim të deformuar dhe për këtë rrugë të keqe!" 
Ramazani tha: "Ndoshta të habitë kjo revoltë e imja kundër 
udhëheqësve tuaj, dhe mund të thuash se qëndrimi im është i 
përgjithshëm dhe se më mirë do të ishte  sikur të mbështetesha në 
specifikim, mirëpo unë dëshiroj që ti ta dishë plotësisht se populli yt 
ende ndien varfëri në udhëheqësit e vet dhe se ka nevojë vetëm për një 
udhëheqës që i plotëson të gjitha kushtet e udhëheqjes dhe 
qeverisjes!" 
Thashë: "Tash, o Ramazan, na trego mendimin tënd në këtë natë të 
errët!" 
Ramazani tha: 
"Dëgjomë, Zoti të bekoftë! Gjatë shëtitjes sime të mbrëmshme nëpër 
shoqëritë agjëruese, shënoja në ditarin tim, dhe kur, papritmas, pashë 
një djalosh trupgjatë, të hollë e fytyrëkuq që ishte ulur në një dhomë 
prej të cilës dilte një dritë e vogël para vitrinave të librave, kurse afër tij, 
sipas mendimit tim, ishte ulur shoku i tij. U afrova pranë tyre për ta 
dëgjuar bisedën e tyre.  
Djaloshi iu drejtua shokut të vet me një zë të fuqishëm e me 
entuziazëm të plotë dhe i tha: "Ne jemi popull i njohur me etërit tanë 
dhe me famë të lartë, pra mëkat është t'i nënshtrohemi Perëndimit dhe 
vrazhdësisë së tij! Populli ynë udhëhoqi botën dhe mëkat është që të 
na sundojnë sot ata që kërkonin dje ndihmë prej nesh! Në damarët e 
popullit tonë ende rrjedh gjaku i krenarisë dhe mëkat është të 
pushojmë! Popullin tonë e lanë pa gjumë ngjarjet e kohës gjersa u 
zbardhën bebëzat e syve dhe mëkat ështe të mos mundemi ta 
aplikojmë atë që e mësuam! Popullin tonë e udhëheqin udhëheqës 
fatkeqë dhe mëkat është të mos ua tërheqim vërejtjen! Populli ynë 
është ende i gjallë dhe i fuqishëm, pra duhet t'i udhëzojmë udhëheqësit 
ashtu siç mendojmë ne e jo siç mendojnë ata". 
Ramazani tha: "Duke i dëgjuar ata, m'u rrëqeth trupi dhe u binda se 
xhungla është ende e mbushur me luaj dhe se populli që ka një djalosh 
të tillë me iman, besim e entuziazëm, asnjëherë nuk vdes. 
Problemi më i madh është ai i udhëheqësve, pra a mund t'ua përcjellish 
porosinë dhe thirrjen time?" 
Thash: "Si urdhëron!" 
Thuaju udhëheqësve tuaj: "Pasi që mirësia dhe fuqia ekzistojnë a do të 
mundeni ta ringjallni me sinqeritet mirësinë dhe ta nxjerrni fuqinë prej 
thellësirave për ta ngritur famën e popullit?" 
Thuaju udhëheqësve tuaj: "Pasi që populli ju ka besuar dhe ju ka 
ndihmuar, atëherë kjo përçarje e juaj është prerje e dorës së tij 
(popullit) dhe thikë në zemër. Si e preni dorën që ju ndihmoi dhe si e 
shponi zemrën që ju don?" 
Thuaju udhëheqësve tuaj: "Ai që nuk mëson nga përvoja, është i 
marrë; ai që nuk preket nga ngjarjet, është i dobët; ai që vrapon pas 
epshit, është vetëvrasës; si mund të prijë apo të udhëheqë ai që është 
prej tyre?" 
Ramazani tha: "Kjo ishte biseda ime e sotme me ty, ndoshta herën 
tjetër do të flas diçka tjetër!" 


LAMTUMIRA E RAMAZANIT 
Ramazani tha: Dua ta përfundoj bisedën time me disa fjalë të 
përgjithshme rreth vuajtjeve të mia, këshillave dhe mendimeve që më 
preokupojnë dhe varet prej teje se a do t'i përcjellish në popull apo jo. 
Të gjithë popujt pësojnë ndryshime të shumta: fillim e mbarim, fuqi e 
dobësi, famë e nënshtrim edhe ate nën ndikimin e faktorëve natyrorë. 
Populli mund ta arrijë kulmin e famës, autoritetin dhe qytetërimin që i 
përmirëson rregullat e shoqërive dhe siguron lumturinë e tij, mirëpo do 
të përparojë me sukses të plotë derisa të mos depërtojë në të pasiviteti, 
ta kaplojë fshehtësia e ta dehë vrapimi pas epsheve dhe kështu fillon të 
shkatërrohet dhe përjeton vdekjen një kohë të gjatë pas shijimit të jetës 
së lumtur. 
Populli mund të jetë i lodhur dhe i dobësuar nga katastrofat që e 
dërrmojnë jetën mirëpo pas një kohe do t'i çelë sytë në dritë, do ta 
braktisë fshehtësine, do të ngrihet sikur luani që lëshohet nga kafazi në 
liri dhe pas një përpjekje disavjeçare do ta eliminojë dekadencën 
shumëshekullore, do të fitojë autoritet në mesin e popujve të gjallë dhe 
do të udhëheqë për t'i realizuar të drejtat, drejtësinë dhe paqen në 
mesin e popujve të terrorizuar. 
Në të dy rastet, duhet të ketë vëmendje të plotë dhe të veprojë me 
urtësi. Në rastin e fuqisë, duhet të merr shembull prej paraardhësve të 
famshëm që i shkatërroi koha dhe t'i hulumtojë shkaqet e fuqisë dhe 
dekadencës së tyre. 
Në rastin e dobësisë, duhet t'i hulumtojë shkaqet që i përparuan popujt 
e mëparshëm dhe t'i aplikojë. Nuk dua ta teproj me shembuj rreth 
autenticitetit të kësaj teorie sepse në historinë e popullit tënd musliman 
kaluan periudha të ndryshme që të bindin plotësisht në te.Cili i mençur 
mohon se faktori më i rëndësishëm që lartësoi famën e muslimanëve të 
hershëm ishte frika e tyre nga Zoti i Madhëruar, braktisja e kënaqësive 
afatshkurte të kësaj bote dhe përqëndrimi i përbashkët në lartësimin e 
fjalës së Zotit dhe flamurit të Islamit? Kur më vonë e humbën 
namazin, kur u dhanë pas epsheve dhe u përçanë pas bashkimit që 
ishte begati e Zotit xh.sh., Zoti i sprovoi me poshtërim, prej të cilit 
vuajnë edhe sot. Ju tash largoheni nga poshtërimi dhe dëshironi të 
përparoni dhe nuk mohoj se shpirti i zgjuarjes është riaktivizuar në 
brendësinë tuaj, mirëpo më pikëllon fakti se nuk shoh syçeltësi në 
rregullimin e çështjeve tuaja por bredhni të hutuar nëpër rrugët e 
errësirës me mendime të ndryshme, pra, si do të keni sukses në 
rilindjen tuaj me këtë gjendje të mjeruar? 
Dëshironi ta riktheni famën e etërve tuaj dhe mburrjen e tyre, mirëpo 
ku jeni ju e ku ishin ata? "Dallimi mes jush është shumë i madh". Ata e 
vendosën pëlqimin e Zotit xh.sh. mbi dëshirat e tyre dhe adhurimin e 
Tij mbi epshet e tyre. Ata e kuptuan Islamin si ligj të plotë e të pandarë 
dhe respektuan çdo imtësi të tij me vullnet të plotë. Ata largoheshin 
nga mëkatet ashtu siç largoheni ju sot nga epidemitë e sëmurjeve. 
Transmetohet se gjatë një beteje të vështirë filluan të rikujtojnë ndonjë 
mëkat eventual që ua vështirësonte fitoren dhe u ra ndërmend se nuk e 
kishin aplikuar sunnetin e misvakit dhe kështu i pastruan dhëmbët me 
misvak, derisa armiku mendoi se i mprehin dhëmbët për t'i përbirë të 
gjallë dhe kështu ai (armiku) humbi. 
Ata e konsideronin jetën vegël për përfitimin e gradave të larta në 
botën tjetër dhe me dëshirë të flaktë pritnin flijimin e jetës, si dhe e 
lutnin Zotin, ditë dhe natë, që të mos i kthejë në vendlindje, as te 
familja e as tek fëmijët e tyre. 
Ata e rregulluan shoqërinë nga frika prej Zotit xh.sh. kurse udhëheqësi 
interesohej për popullin e vet më shumë se nëna për fëmijën e saj; nuk 
pritonte ta udhëheqë botën kah e vërteta pa i marrë parasyshë pasojat 
negative kurse i pasuri e shpërndante pasurinë e vet me plotë dëshirë 
edhe ate vetëm për hir të Zotit xh.sh. Tregtari ishte i sinqertë e besnik 
në shitblerje kurse femra kishte zemër të pastër e të sinqertë dhe i 
zbatonte rregullat e Zotit të Madhëruar. 
Etërit tuaj ishin ata të cilët fituan kundër një mijë idhujtarëve edhe pse 
ishin vetëm treqind veta; ata ishin heronjtë e Kadisijes, Jermukut, 
Hittinit dhe luftërave tjera historike, kurse udhëheqësit tuaj të sotëm 
janë tiranë, dijetarët flejnë, të pasurit janë strofulluar, rinia është 
çorientuar, tregtarët janë bërë gënjeshtarë e mashtrues, kurse gratë 
stolisen dhe largohen nga udhëzimi i Zotit xh.sh. Ju sot jeni zhytur në 
mendjemadhësi, në epshe e në gjumë aq shumë saqë u janë errësuar 
mendjet, zemrat dhe sytë sepse për qëllim kryesor keni botën, luksin, 
pasurinë dhe pozitën e rrejshme dhe luftoni për to. 
Nuk është çudi që bota u përkulej etërve tuaj kurse ju i përkuleni botës. 
Nuk është për t'u habitur se Zoti xh.sh. atyre ua jepte atë që e 
dëshironin kurse juve ua merr dhe jetoni nën dirigjimin e epsheve. 
Nuk është çudi se fjala e tyre mbizotëronte në botë kurse juve ju 
udhëzojnë njerëz të çoroditur. 
"A është i njëjtë ai që iu bind All-llahut dhe kërkoi kënaqësinë e Tij, 
si ai që tërhoqi kundër vetes hidhërim të madh nga All-llahu?" (Ali 
Imran: 162) 
"A është më i udhëzuar ai që ecë i përmbysur me fytyrë për tokë, 
apo ai që ecë i bindur rrugës së drejtë?" (El-Mulk, 22) 
"A mos do t'i barazojmë ata që besuan dhe bënë vepra të mira me 
ata që bënë shkatërrime në tokë, apo do t'i konsiderojmë njësoj si të 
ruajturit prej të këqijave, ashtu edhe ata që janë mëkatarë?" (Sad, 
28) 
Ky është dallimi mes jush dhe etërve tuaj dhe ky është shkaku kryesor 
i disfatës suaj. 
Pasi që sot vendosa të shkoj, të lutem përcjelli këto fjalë vijuese në 
mesin e vëllezërve muslimanë: 
O muslimanë! 
Si pranon populli që ka fe, mendje e inteligjencë t'u nënshtrohet 
popujve që kanë karakter të dobët, zemër mizore, moral të shëmtuar, 
tradita dhe shije të palakmueshme, si dhe i shoqërojnë Zotit xh.sh. 
shok dhe e refuzojnë fenë e Tij? 
O muslimanë! 
Nëse armiqtë tuaj idhujtarë dominojnë në botë, atëherë a nuk është më 
mirë që ju të dominoni me besim në Të? Nëse ata sundojnë me 
dëfrime e amoral, a nuk është më mirë ju të sundoni me devotshmëri e 
pastërti? 
O muslimanë! 
Jeta është pasuri dhe u takon vetëm falënderuesve, kurse falënderimi 
nënkupton përballimin e vështirësive të kohës, ngritjen kundër 
intrigave të armikut dhe qytetërimin me fenë e Zotit xh.sh. 
Me dhembje në zemër dhe me lotë në sy ju përshëndes, o muslimanë! 
Lamtumirë, o muslimanë! 
Unë sot do të takohem me Zotin tim dhe do t'ia parashtroj 
zhvlerësimin e monoteizmit (tevhidit), famën e idhujtarisë, 
keqtrajtimin e udhëzimit, vrazhdësinë e fatit dhe vdekjen e ndërgjegjes: 
"Unë hidhërimin tim dhe pikëllimin tim, ia parashtroj All-llahut." 
(Jusuf, 86) 
Ramazani tha: "Zoti të lashtë!" 
Kështu, ai mori rrugën kurse mua m'u tha fryma nga pikëllimi i 
ndarjes. 


FILOZOFIA E BAJRAMIT 
Mbarë bota islame pasnesër me hare feston Bajramin, jepen sadakatë, 
vizitohen anëtarët e familjes dhe shokët, njerëzit veshin rroba të 
bukura e të reja... 
Ç'është qëllimi shoqëror dhe njerëzor i Bajramit dhe si duhet të jetë 
edukata apo morali jonë gjatë kohës së tij? 
Qëllimi shoqëror i Bajramit është të mbjellë harenë në zemra, gëzimin 
në shpirtra, qetësinë e trupave, përforcimin e dashurisë shoqërore, 
mëshirën mes të afërmve dhe bashkëpunimin e ndërsjellë njerëzor. 
Në këtë festë afrohen zemrat, bashkohen me lidhje miqësore, harrohen 
urrejtjet, takohen pas ndarjes, pajtohen pas mosmarrëveshjeve, 
shtrijnë dorën e pajtimit, gjegjësisht ripërtërihen lidhjet shoqërore e 
njerëzore me dashuri, sinqeritet e vëllazërim. 
Qëllimi shoqëror i festës është rikujtimi i ndërtuesve të shoqërisë për të 
dobëtit dhe të paaftit derisa çdo shtëpi dhe çdo familje të mbushet me 
gëzim e hare. Këtë qëllim të lartë shoqëror e simbolizon urdhërimi i 
"Sadakatul-Fitrit" në festën e Bajramit të Vitrit (të Madh) dhe i prerjes 
së kurbanëve në festën e Bajramit të Kurbanëve (të Vogël). 
Dhënia e vitrave para festës paraqet shtrimin e dorës së mirësisë. 
Para se të lindë dielli ditën e Bajramit, buzëqeshja i kaplon fytyrat e të 
gjithë njerëzve dhe hareja dominon në zemrat e fëmijëve të shoqërisë. 
Qëllimi njerëzor i festës është shoqërimi i një numri të madh njerëzish 
në gëzim e hare, në një kohë të caktuar si në Lindje ashtu edhe në 
Perëndim. Kështu njerëzit ndjejnë lumturi të përbashkët, kurse fëmijët 
e një populli, pa marrë parasysh shtëpitë e shpërndara, bashkohen në 
të mirë e në të keqe. Në festë forcohen lidhjet ideologjike e shpirtërore 
që i caktoi feja për njerëzit, pa marrë parasysh llojllojshmërinë e 
gjuhëve dhe kombeve... 
Këto ishin disa nocione shoqërore e njerëzore të festës. Pastaj festat i 
prezentojnë këto nocione në çdo shoqëri dhe ai i cili dëshiron ta njeh 
moralin e një populli, le t'i përcjellë festat e tyre të cilat paraqesin 
realitetin e ndjenjave dhe traditave të tyre. 
Shoqëri e lumtur konsiderohet ajo që e lartëson deri në kulm moralin 
dhe ndjenjën njerëzore gjatë kohës së festës, sepse në këtë kohë ajo 
tregon bashkimin, kooperimin dhe mëshirën e ndërsjellë të saj, derisa 
çdo zemër mbushet me dashuri, mirësi e kënaqësi dhe çdokush ia 
tregon vëllait të vet hallet e veta në rast të katastrofave ose ngjarjeve 
tragjike, qoftë edhe në vende tjera. 
Si veprojmë ne me këto nocione shoqërore e njerëzore gjatë festave 
tona bashkëkohore? Si është realiteti i moralit tonë shoqëror? 
S'ka dyshim se festat tona atribuohen me disa nocione kooperuese 
shoqërore të sadakave dhe mirëbërjeve ndaj shtëpive të varfëra dhe 
familjeve të mjera por jo aq sa duhet, gjegjësisht jo aq sa harxhojmë 
në luks, dëfrim, udhëtime e gosti. Pra, mjafton të japim më pak sesa 
kot të bëjmë harxhime të mëdha dhe rrallëherë japim pa na rikujtuar 
ndokush! 
Njerëzit, të cilët jetojnë të mbyllur në shtëpitë e tyre dhe nuk kërkojnë 
lëmoshë për shkak të mbrojtjes së nderit dhe dinjitetit, përjetojnë 
mjerim gjatë ditëve të festës. Ne ndoshta i harrojmë mirëpo njerëz të 
tillë  kemi afër nesh, qoftë me lidhje familjare, shoqërore apo 
fqinjësore; kjo harresë nuk bën pjesë në shoqërinë e lumtur. 
Kur populli ynë shijonte lumturinë e festës fqiu mendonte për fqiun e 
vet para se të mendonte për veten dhe i preferonte nevojat e fëmijëve 
të shokut mbi nevojat e fëmijëve të vet. 
El-Vakidiu, dijetar i njohur i shekullit të dytë hixhrij, rrëfen një ngjarje 
kështu: "Kisha dy shokë aq të ngushtë sa e ndienim veten si një, kurse 
njëri prej tyre ishte hashimij. Kur përjetova një vështirësi gjatë një 
feste të Bajramit, shoqja më tha: 'Përjetojmë mjerim e vështirësi, dhe 
kur i shoh fëmijët me rroba të vjetra, më tronditet zemra, pra mendo se 
si t'ia bëjmë'." 
El-Vakidiu vazhdoi më tutje e tha: "I shkrova shokut tim hashimij një 
letër, dhe i kërkova ndihmë, kurse ai më dërgoi një qese me 1000 
dirhemë. Sa i mora në dorë, kur ja, pranova një letër nga shoku tjetër, 
në të cilën ankohet ashtu siç iu ankova shokut tim hashimij, dhe ia 
dërgova qesen e posapranuar. Për këtë e lajmërova shoqen time e cila 
më lavdëroi e s'më qortoi. Derisa isha në atë gjendje, papritmas më 
erdhi shoku hashimij, më solli një qese sikur ajo e para dhe më tha: 
'Me trego se ç'bëre me qesen e parë që ta dërgova ty?' Pasi që ia rrëfeva 
ngjarjen, më tha: 'Kur më kërkove para i kisha vetëm ato që t'i dërgova, 
pastaj kërkova prej shokut tim të tretë të më ndihmojë, e ai ma dërgoi 
qesen që ta dërgova ty...'" 
El-Vakidiu pastaj thotë: "Kështu, i ndamë 1000 dirhemët mes nesh, 
ashtu që secili prej nesh mori nga 300 kurse e shoqja 100 dirhemë. Pasi 
që këtë lajm e kishte dëgjuar Me'muni më thirri dhe më pyeti e unë ia 
vërtetova lajmin. Pastaj ai urdhëroi të na dhurojnë 7000 dirhemë, 
gjegjësisht për secilin nga 2000 kurse për shoqen 1000 dirhemë". 
Ky është fenomen i sinqertë i lartësisë së moralit shoqëror në çdo 
popull. 
S'ka dyshim se ne nuk i rikujtojmë vëllezërit tanë të tjerë gjatë festës, 
p.sh. në shtetin tonë në Siri, ka vende që i ka kapluar thatësia, 
konkretisht në Horan, dhe për këtë shkak banorët e këtij qyteti u 
shpërndanë nëpër vende tjera duke kërkuar kushte më të volitshme për 
jetë. A e kujtuam ne katastrofën e tyre? A i menduam vuajtjet e tyre 
nga skamja, etja e uria? 
Në mbarë vendin tonë arab zhvillohen revolucione e ndizen zjarre 
kundër kolonializmit tiran derisa u rrënuan shtëpitë dhe u ndanë 
familjet; armiku i shkatërron me të madhe popujt tanë kurse mbrojtësit 
e popullit braktisën jetën e qetë dhe begatinë dhe iu vërsulën me pak 
armë armikut të armatosur deri në dhëmbë, bile ende luftojnë për 
çlirimin e vatanit të okupuar e të jetojnë si popujt tjerë, gjegjësisht të 
jetojnë me nder e sinqeritet. Çka u ofruam ne? Çka mendojmë të 
ndërmarrim për ta në kohën e festave? 
Mund të paramendoj se kremtet tona të pasnesërme do të jenë ashtu 
siç ishin në festat e kaluara, ashtu sikur bota jonë nuk vuan nga 
katastrofat e tragjeditë, sikur populli ynë në disa vende nuk vuan nga 
pikëllimi i dëshmorëve të vdekur! 
Unë nuk kërkoj prej njerëzve t'i veshin mburojat e hekurta e as të 
derdhin lot për dëshmorët e lirisë dhe të vërtetës, as të izolohen në 
shtëpitë e tyre ashtu siç izolohet njeriu i goditur me fatkeqësi të madhe 
si vdekja e të afërmit, të dashurës etj., e as të largohen nga ngrënia e 
pija ashtu siç largohen agjëruesit. Unë s'kërkoj gjëra të tilla, por kërkoj 
që populli ynë ta tregojë veten të vetëdijshëm gjatë festave tona 
përkujtimore e fetare dhe ta ndiej atë që e ndjejnë njerëzit tanë të tjerë; 
dëshiroj që ta pakësojmë dëfrimin dhe teprimin e t'ia ofrojmë popullit 
tonë nevojat që i ndien gjatë luftës së hidhur e shkatërruese. 
Dua që të ndjejmë lidhje të fuqishme vëllazërore gjatë ditëve të festës 
ashtu që katastrofat, që i përjetojnë vëllezërit tanë, të na nxisin në 
dhënie e sakrifikim. 
Dua që ta kufizojmë qeshjen tonë e të vërehet pikëllimi i sinqertë në 
fytyrat tona për shkak të interesimit tonë të madh për çështjet tona dhe 
ngjarjet e katastrofat që ndodhin në vatanin tonë të gjerë. 
Dua të mos e harrojmë Palestinën, vatanin tonë të plagosur që e 
përjeton terrorin e sulmuesve të egër; të mos e harrojmë popullin tonë 
të shpërndarë nën qiellin e pastër duke kërkuar prej popujve tjerë 
vendstrehim, kafshatë buke, ujë dhe shërim; të mos e harrojmë 
Marokun tonë i cili në kohën e festave i varrosë dëshmorët, i shëron të 
plagosurit, u ndihmon fatkeqëve dhe përgatitet kundër tiranëve 
okupues; të mos e harrojmë rrezikun që i kërcënohet mbarë popullit 
tonë nga intrigat e kolonializmit, eliminimi i lirisë, maltretimi i të lirëve, 
plaçkitja e pasurive që shkojnë në arkat e kolonialistëve për ta rritur 
kënaqësinë, luksin dhe fuqinë e tyre në llogari të popullit tonë të varfër 
e të përvuajtur! 
O vëlla fisnik! 
S'ka dyshim se ti përgatitesh për festën e Bajramit, qofsh babë, nënë, 
burrë, grua, djalë apo vajzë si dhe s'ka dyshim se ofron çdo gjë që 
është e nevojshme për festë, si veshja, ushqimi dhe dëfrimi, por shto 
edhe një përgatitje tjetër të çmueshme për Zotin xh.sh. dhe të vlefshme 
për vëllezërit, gjegjësisht përgatitjen për mënjanimin e barrës dhe 
vështirësive nga të mjerët dhe të varfërit e mjedisit tënd!.. 
Kërko fqiun tënd, të afërmin apo anëtarin tjetër të shoqërisë dhe pyete 
për nevojat e tij, ndihmoi që të depërtojë gëzimi në zemrat e fëmijëve 
dhe gruas së tij, e nëse s'mundesh një gjë të tillë, atëherë ndihmoi me 
fjalë të mira, buzëqeshje të këndshme, dëshira të sinqerta nga zemra 
yte islame dhe përkujtoi vëllezërit që vuajnë në botë! 
Në mëngjesin e festës kur t'ua urosh anëtarëve të familjes festën dhe 
kur të tuboheni rreth ushqimit të këndshëm e pijeve të freskëta, 
përkujtoi të vobektit që nuk e kanë në atë mëngjes buzëqeshjen e të 
jatit të tyre, të vejat që nuk e përjetojnë dashurinë e burrave të tyre dhe 
refugjatët që i deportoi kolonializmi mizor, sepse këta njerëz e presin 
festën me lot në sy, janë të preokupuar me zjarr dhe nuk e shijojnë 
qetësinë, sigurimin dhe paqen. 
Pos këtyre, rikujto edhe veten tënde, sepse kur pikëllohesh për plagët e 
vëllezërve tuaj, pikëllohesh edhe për plagën tënde dhe kur i plotëson 
nevojat e fqinjve tuaj, i plotëson edhe nevojat tua personale. Zoti i 
Madhëruar thotë: 
"Çkado që të jepni nga pasuria, e keni për veten tuaj". (Bekare: 272) 
"Kush bën mirë, ai e ka për vete". (Fussilet: 46) 
Pasha shpirtin tim, s'ka më të madhëruar e më të lartësuar se 
Muhammedi a.s., i cili kur ua mëson njerëzve dashurinë, mirësinë dhe 
vëllazërimin, thotë: 
"Ai që e shpëton vëllain e vet nga ndonjë vështirësi e kësaj bote, Zoti  
e shpëton atë nga një vështirësi në botën tjetër". 
"Zoti i ndihmon robit (njeriut), gjersa ai i ndihmon vëllait të vet". 
(Muslimi). 
"Kush nuk interesohet për çështjet e muslimanëve, s'është prej tyre 
(s'është musliman)." (Hakimi). 
"Shembulli i dashurisë dhe i mëshirës së ndërsjellë tek besimtarët i 
ngjanë trupit, gjegjësisht nëse ankohet një organ, ankohen edhe 
organet tjera". (Muslimi dhe Ahmedi). 
- O Zot, na bën prej atyre, të cilët të falënderohen për begatitë Tua, u 
ndihmojnë vëllezërve dhe i përgjigjen thirrjes Sate në çdo rast e në çdo 
kohë! 
O Zot, unë jam këtu, para Teje! 
O Zot, deklaroj se s'ke shok! 
O Zot, deklaroj se falënderimi, begatia dhe sundimi të takojnë vetëm 
Ty! 
O Zot, deklaroj se s'ke shok! 


PJESA E TRETË 
1.	PËRKUJTIMI I "ISRASË DHE 
MI'RAXHIT" NË HISTORINË 
TONË 
2.	NATA E MESIT TË MUAJIT 
"SHA'BAN" 




PËRKUJTIMI I "ISRASË DHE 
MI'RAXHIT" NË HISTORINË TONË 
Një ndër përkujtimet më madhështore në historinë islame dhe më të 
gëzuara për muslimanët është përkujtimi i natës së sotme, gjegjësisht 
natës së "Israsë dhe Mi'raxhit". Gjatë kësaj nate tubohen muslimanët e 
tërë botës nëpër shtëpitë e Zotit (xhami), i përsërisin detajet e kësaj 
ngjarjeje të jashtëzakonshme që i ka ndodhur të Dërguarit të Zotit para 
14 shekujsh, nxjerrin këshilla e shembuj, e paramendojnë kujdesin e 
Zotit xh.sh. ndaj të Dërguarit të Tij fisnik dhe i betohen Zotit se do të 
largohen nga çdo amoralitet i urrejtur, do të atribuohen me sjelle të 
lavdëruara dhe ripërtërijnë betimin e tyre para Zotit xh.sh., sinqeritetin 
ndaj të Dërguarit të Tij dhe qëndrimin në fenë e Tij. 
Nuk dëshirojmë këtu ta argumentojmë Isranë në aspektin historik apo 
logjik sepse njerëzit janë dy llojësh, lloji që nuk beson në Zot e as në 
metafizikë kështu që s'ka kurrfarë dobie të flitet me ta për Isranë dhe 
Mi'raxhin para se të binden në ekzistimin e Zotit dhe në mesazhet e të 
dërguarve të Tij, dhe lloji që beson në Zotin e Madhëruar dhe 
mesazhet e Tij. Edhe nëse nuk janë muslimanë, gjejmë se librat e tyre 
fetarë janë të mbushur me mrekulli të profetëve kështu që nuk mund ta 
mohojnë këtë fenomen sepse besojnë edhe në anën tjetër që vjen pas 
intelektit, si p.sh. mrekullitë dhe fenomenet e jashtëzakonshme të 
natyrës. Nëse janë muslimanë, atëherë mjafton se kjo ngjarje është 
shënuar qartë në Kur'anin Famëlartë:" 
"Pa të meta është Lartmadhëria e Atij që robin e Vet e kaloi në një 
pjesë të natës prej Mesxhidi Haramit (prej Qabes) gjer në Mesxhidi 
Aksa (Bejti Mukaddes), rrethinën e së cilës Ne e kemi bekuar, (Ia 
bëmë këtë udhëtim) për t'i treguar atij disa nga argumentet Tona." 
(El-Israë:1). 
"Pasha yllin kur ai bie (prej së larti poshtë)! Miku juaj 
(Muhammedi që ju e njihni) as nuk është njeri që ka humbur, as që 
ka devijuar (nga e vërteta). Dhe ai nuk flet nga mendja e tij. Ai 
(Kur'ani) nuk është tjetër pos shpallje që i shpallet. Atë ia mësoi, ai 
fuqiforti (Xhibrili), që ka mendje precize dhe që u përqëndrua në 
formën e vet (reale). Dhe ai (Xhibrili) ishte në horizontin e lartë 
(nga lindja). Pastaj u lëshua dhe iu afrua. E ishte afër sa dy harqe 
(dy kute) apo edhe më afër". (En-Nexhm: 1-9). 
Mua më intereson që nga kjo që u tha të nxjerrim dobi për realitetin 
tonë bashkëkohor dhe t'i rikujtojmë ngjarjet që ndodhën gjatë 
historisë. 
Arabët ishin të izoluar nga bota e jashtme. Kur u dërgua Muhammedi 
a.s. pos disa lidhjeve të kufizuara, ishin larg ndikimit të tyre në ngjarjet 
politike e shoqërore, të përçarë brenda Siujdhesës dhe nuk mendonin 
të bashkohen ndonjëherë me vendet tjera si Egjiptin, Irakun dhe 
Shamin. Ndërsa prej sekreteve të gjithësisë e njihnin vetëm tokën, 
rërën, kodrat dhe ujërat. 
Hyjnia e perëndisë materializohej me duart e tyre, u drejtoheshin 
idhujve me lutje e adhurim dhe aty merrnin fund shpresat e tyre. 
Kështu ishin kur Muhammedi a.s. e shpalli thirrjen e tij që 
përqëndrohej në besimin në një Zot, Krijues të gjithësisë e jetës, në 
fshehtësitë dhe sekretet e mrekullueshme të gjithësisë, në konsiderimin 
e shkencës dhe mendjes si parime të teorive shkencore, shoqërore e 
politike. Edhe pse mesazhi i Islamit i thirrte në reformimin e gjendjes 
së tyre fetare e ekonomike, ata ishin të vetëdijshëm se fati ua kishte 
caktuar misionin më të madh që mund ta ketë ndonjë popull në histori. 
Ai ishte mesazhi i pikënisjes, çlirimit, shkencës dhe qytetërimit në bazë 
të besimit (imanit), intelektit dhe moralit fisnik. Përderisa kurejshitët e 
mohonin Muhammedin a.s. dhe e luftonin thirrjen e tij, ngjanë "Israja 
dhe Miraxhi" në qiell, gjë që shumë i habiti sepse mes Mekkes dhe 
Bejtul Mukaddesit distanca ishte e gjatë afër një muaj. 
Pra si mundi Muhammedi a.s. të shkojë e të vijë? Njeriu, sipas 
mendimit të tyre, endet nëpër tokë sepse nuk mund të ecë nëpër qiell, 
pra si mundi të hipë Muhammedi a.s. e të zbret për disa orë? 
Ç'është me Mekken e ç'është me Bejtul-Mukaddesin? Ç'është lidhja 
mes Qabes dhe Xhamisë Aksa? A nuk ishte Qabja faltore e vetme në 
tokë për ta? Cilat janë lidhjet mes banorëve të Mekkes dhe atyre të 
Bejtul-Mukaddesit"? 
A nuk ishin banorët e Mekkes më fisnikë se banorët tjerë për shkak se 
e mbronin Qaben? Çfarë nevoje kishin për popujt tjerë dhe çfarë 
lidhjesh kishin me ta? 
Mendimi i tyre ishte i tkurrur, materialist, idhujtar e injorant. Ata 
s'mundën ta kuptojnë atëherë qëllimin, të përfitojnë e t'i zbulojnë 
fshehtësitë e ardhmërisë nëpërmjet asaj ngjarjeje. 
Muhammedi a.s. e dinte se populli i tij do ta përgënjejë e do të tallet 
me të kur t'ia rrëfejë udhëtimin e tij të jashtëzakonshëm, por këtë nuk e 
merrte parasysh përderisa mesazhi ishte kah realizimi i qëllimit të vet 
dhe përderisa tallësit dhe përgënjeshtarët do ta pranonin atë ngjarje pas 
një kohe, qoftë edhe pas vdekjes së Pejgamberit besnik. 
Muhammedit a.s. i besuan besimtarët e vërtetë kurse të tjerët e 
përgënjeshtruan dhe u larguan... Ata të cilët e përgënjeshtruan dhe u 
tallën me rrëfimin e tij, pas disa vjetëve e çliruan Bejtul-Mukaddesin e 
prej aty depërtuan në Lindje, Perëndim, Jug e Veri dhe i bashkuan 
Shamin, Egjiptin dhe Irakun në një perandori, që prej aty t'i vazhdojnë 
çlirimet në botë. 
Këto ishin informatat burimore rreth ngjarjes së Israsë dhe komentimi i 
parë realist e politik i qëllimit të thellë e të gjerë të Israsë! 
Pas një kohe të shkurtë, ushtritë e kryqëzatave perëndimore trokitën në 
dyert e Bejtul-Mukaddesit, u bënë gjakderdhje të mëdha nëpër lumenj, 
rrugë dhe në Mesxhidul-Aksa, e cila u shndërrua në kryeqendër të tyre 
fetare afër 100 vjet. 
Përsëri pas një kohe, Salahuddin Ejjubi troket në dyert e Bejtul-
Mukaddesit dhe e çliron pa gjak, pa dhunë dhe pa prishje të betimit. 
Kështu, Bejtul-Mukaddesi dhe Palestina bien nën pushtetin islam 
kurse faltoret dhe kishat i konsiderojnë amanet dhe i mbrojnë derisa 
hyjnë ushtritë aleate në Luftën e Parë Botërore. Komandanti anglez 
Lanby pas hyrjes thotë: 
- "Tash përfunduan luftërat kryqtare (kryqëzatat)". 
Ai thotë ashtu për shkak se mendon se e kanë grabitur njëherë e 
përgjithmonë prej arabëve e muslimanëve. Anglezët dalin prej 
Palestine por e lënë aty Izraelin në zemër të territorit arab që të 
dëmtojë, maltretojë e sulmojë... Ja, ende jemi në konflikt të 
vazhdueshëm e të idhët me Izraelin kurse rrëfimi i Mesxhidi Aksasë 
dhe i Bejtul-Mukaddesit (vendet e Israsë dhe Miraxhit) ende 
vazhdon... 
A e kuptuam fshehtësinë e ngjarjes së Israsë? 
A e kuptuam tash qëllimin madhështor të kësaj ngjarjeje të 
jashtëzakonshme? Sa shumë përgëzime e paralajmërime ka për ne? 
Ngjarja e Israsë ka lidhje të posaçme me Bejtul-Mukaddesin dhe lidhje 
të përgjithshme me Shamin si dhe me Siujdhesën e Arabisë para se të 
shndërrohej Shami në territor arab e islam. 
Muhammedi a.s. u afrua gjatë Miraxhit me kufijtë shpirtërorë para se 
t'u afrohej kufijve tokësore afro dhjetë vjet. I Dërguari i Zotit me këtë 
ngjarje na obligoi neve me një përgjegjësi të madhe, gjegjësisht ta 
ruajmë këtë pjesë të tokës si pjesë të pandashme të vatanit tonë të 
madh, të mos u lejojmë sulmuesve shkatërrues që të grabitin qoftë 
edhe një pëllëmbë derisa të jemi të gjallë, ta mbrojmë dhe ta 
konsiderojmë mbrojtjen e tij si obligim feje e besimi për secilin që 
beson në Zot e në botën tjetër. 
Ne e festojmë këtë ditë kurse konflikti me Izraelin dhe shtetet 
kolonialiste është në kulmim e sipër. 
Izraeli në vitin 1948 i okupoi vendet më të pjellshme, më të bukura dhe 
më të pasura të Palestinës, deportoi miliona pleq, gra, fëmijë, djem e 
vajza, e okupoi Gazën dhe Sherem Shejhin, vrau mijëra banorë të 
Palestinës, burgosi me mijëra njerëz bile edhe refuzon sot të del, edhe 
atë duke i përballuar botës mbarë... Izraeli nuk do të vepronte kështu 
sikur të mos qëndronin pas tij Franca dhe Anglia që janë më të 
fuqishme, më të pasura dhe më autoritative se Izraeli. 
Izraeli me këtë qëndrim e zbuloi fytyrën e vërtetë dhe qëllimet 
armiqësore ndaj pjesës tjetër të Palestinës, Egjiptit, Jordanisë, Sirisë... 
Kjo atmosferë e zymtë me Izraelin na rikujton luftën dhe tmerret e saj 
si dhe obligimin e arabëve dhe muslimanëve ndaj këtyre vendeve të 
shenjta, nga të cilat rrjedhin kujtimet islame derisa t'i bashkojnë me 
vatanin e tyre të gjerë. 
Sikur të ishin këto kujtime të lidhura me ndonjë popull tjetër, që është 
në konflikt me armiqtë, tiranët, kolonialistët dhe dëmtuesit, do të 
kishim shumë dobi prej tyre në përforcimin e fuqisë shpirtërore e 
materiale si dhe të ndjenjave mbrojtëse. 
Pse s'e bëjmë këtë tash? Pse nuk i shfrytëzojmë këto kujtime për 
zgjidhjen e çështjes së botës islame, gjegjësisht çështjen e tokës sonë 
të dashur? Pse nuk i shfrytëzojmë në nxitjen e emocioneve fetare e 
kombëtare të popullit tonë islam?!... 
Përkujtimi i udhëtimit deri në Bejtul-Mukaddes të Palestinës e jo në 
ndonjë vend tjetër të tokës dhe deri në Xhaminë Aksa që është afër 
kishës krishtere më të vjetër në botë dhe afër Bejt Lahëm, vendlindjes 
së Isaut a.s. dhe epiqendrës së krishterëve në botë... na nxitë që së 
bashku ta çlirojmë këtë pjesë të tokës. 
Obligohemi që në këtë ditë ta vizitojmë Bejtul-Mukaddesin historik e 
të nisemi në drejtim të kufijve që t'i shohim armiqtë dhe armiqësinë e 
tyre; në këtë kohë duhet të organizohen festivale në Bejtul-Mukaddes 
për përforcimin e bindjes së banorëve që janë nën okupimin 
armiqësor; kjo ditë duhet të konsiderohet festë kombëtare në çdo vend 
arab e islam për të biseduar rreth historisë dhe ngjarjeve historike të 
Palestinës. 
Pasiqë jemi në konflikt me kolonializmin e fuqishëm, pasiqë fuqitë 
destruktive orvaten ta grabisin lirinë tonë dhe pasiqë cionizmi botëror e 
nxitë Perëndimin me gënjeshtra e mashtrime kundër nesh, atëherë pse 
nuk i përgatisim të gjitha fuqitë e arabëve dhe të muslimanëve për një 
betejë të tillë. Pse nuk e konsiderojmë këtë përkujtim si përtërirje e 
bindjes sonë dhe përkujtuese e obligimeve të rënda e sakrifikimeve të 
shtrenjta? 
Mjetet arabe të informacionit të Kajros, Damaskut dhe Ammanit e 
transmetuan manifestimin përkujtimor të Israsë në mbarë botën, gjë që 
tregon se kemi filluar të përfitojmë dobi prej saj dhe ta çmojmë ashtu 
siç i takon. 
A mund të kërkojmë interesim më të madh, e të shohim se manifestimi 
përkujtimor në vitin e ardhshëm do ta trondisë botën me fjalimet, 
kremtimet dhe vendimin tonë për kthimin e vatanit të grabitur? 
 
O arabë e muslimanë! 
- Dita e njëzet e shtatë e muajit Rexhep në kohën e Muhammedit a.s. 
ishte dita e hapjes shpirtërore të Bejtul-Mukaddesit. 
- Dita e njëzet e shtatë e muajit Rexhep në kohën e Salahuddin Ejjubit 
ishte dita e çlirimit ushtarak të Bejtul-Mukaddesit dhe e kthimit prej 
duarve të okupatorëve. 
Përkujtone gjithmonë këtë ditë dhe shndërrone në pikënisje për 
çlirimin e pjesës së okupuar të Palestinës së shtrenjtë, për çlirimin e 
pjesëve të okupuara të vatanit arab dhe për çlirimin e botës islame nga 
gjurmët e kolonializmit, shfrytëzimit dhe armiqësisë. 
 "Pa të meta është Lartmadhëria e Atij që robin e Vet e kaloi në një 
pjesë të natës prej Mesxhidi-Haramit (Qabes) gjer në Mesxhidi-
Aksa (Bejti Mukaddes), rrethinën e së cilës Ne e kemi bekuar, (ia 
bëmë këtë udhëtim) për t'i treguar atij disa nga argumentet Tona. 
Vërtet, Ai është dëgjuesi (i fjalëve të Muhammedit), pamësi (i 
punëve të Muhammedit)". (El-Israë:1)  


NATA E MESIT TË MUAJIT 
"SHA'BAN" 
Kjo është nata e mesme e muajit Sha'ban, në të cilën muslimanët 
zakonisht aplikojnë lloje të ndryshme adhurimi, si namazi, lutja, 
pagjumësia, gjegjësisht recitojnë një "dua" të përbashkët në të gjitha 
xhamitë e shtëpitë. 
Ende më kujtohet se si prindi im na tubonte pas namazit të akshamit 
në një rreth dhe lexonim Kur'an dhe lutnim Zotin xh.sh. me këtë "dua" 
të njohur pa kuptuar gjë pos përsëritjes mekanike. Edhe pse nuk e 
kuptonim, përsëri ndjenim modesti, përulje, kënaqësi nga tubimi 
familjar, lidhje familjare të pastër e të sinqertë dhe adhurim ashtu siç e 
kuptonim ne të vegjëlit, edhe pse nuk kuptonim fare. 
Para se të flas rreth vlerës së kësaj nate dhe urtësisë së saj, ndiej 
përgjegjësi para Zotit xh.sh. që të them diçka për rregullën e sheriatit 
për namazin dhe lutjen e përbashkët të njerëzve. 
Nuk kemi argumente se Muhammedi a.s. i ka tubuar njerëzit në xhami 
në këtë natë për lutje e adhurim. Gjithashtu edhe shokët e tij s'kanë 
aplikuar një veprim të tillë, mirëpo kemi hadithe që e çmojnë 
adhurimin gjatë kësaj nate dhe agjërimin e ditës. Transmetohet nga Ibn 
Maxhe se Muhammedi a.s. ka thënë: "Kur të vjen nata e mesme e 
muajit Sha'ban, adhuroni natën dhe agjëroni ditën". Gjithashtu edhe 
Bejhekiu transmeton nga Aisheja r.a. se Muhammedi a.s. ka thënë: 
"Kjo është nata e mesme e muajit Sha'ban, Zoti i vështron robët e vet 
gjatë saj, i falë ata që kërkojnë falje, i mëshiron ata që kërkojnë 
mëshirë dhe i pengon ziliqarët". Në këtë kontekst kemi shumë 
hadithe që nuk e kanë shkallën e duhur të autenticitetit, mirëpo 
theksohen në pjesën e vlerës së veprave sepse juristët muslimanë e 
pranojnë argumentimin me hadithe të dobëta që kanë të bëjnë me 
vlerën dhe çmimin e veprave. 
Lutja e njohur që recitohet nëpër xhami e shtëpia nuk rrjedh nga 
Muhammedi a.s. as nga shokët e tij e as nga selefët pasardhës si dhe 
nuk dihet se kush e ka formuluar pos disa pjesëve të transmetuara nga 
disa njerëz të devotshëm, bile aty ka disa fjalë që nuk i takojnë Zotit të 
Madhëruar, p.sh. çështja e "shlyerjes". Ajeti, i cili theksohet në këtë 
lutje: "All-llahu shlyen (nga ajo evidencë) ç'ka të dojë, e edhe 
forcon (çka të dojë)" (Er-Rra'd), nuk kuptohet ashtu siç ceket në lutje 
e as ashtu siç e kupton masa e gjerë e muslimanëve.  
Vlera e kësaj nate është cekur në disa hadithe ashtu që preferohet për 
muslimanin t'i drejtohet Zotit xh.sh. me lutje e adhurim ashtu siç 
preferohet dita e saj me agjërim. Lutja më e mirë në këtë natë është ajo 
që ceket në Kur'an e sunnet sepse në të dy burimet ka lutje të 
preferuara, me të cilat (muslimani) i drejtohet Zotit në raste të tilla. 
Rëndësia e vlerësimit të kësaj nate qëndron aty se Zoti i Madhëruar 
cakton edukim të kohëpaskohshëm për pastrimin që i ngjanë kohës 
"pushim-pune", gjegjësisht pushim nga punët e jetës së përditshme që 
e lodhin trupin dhe shpirtin dhe nga mëkatet si dhe punë për pastrimin 
e shpirtit, ripërtërirjen e imanit (besimit) dhe përforcimin e tij. 
Njerëzit të cilët janë zhytur në epshe e kënaqësi dhe të cilët i kanë 
braktisur rregullat e parimet e Zotit xh.sh. kanë nevojë të madhe për 
përtërirjen e lidhjes së tyre shpirtërore me Zotin dhe moralin e Tij. 
Në këtë natë, muslimani përkujton ardhjen e Muajit Ramazan, që është 
muaj i devotshmërisë, mirëbërjes, adhurimit, përuljes fetare, bujarisë 
dhe i mirësisë. Muslimani e agjëron këtë ditë si parapërgatitje për 
agjërimin e Ramazanit, lutet natën për t'u përgatitur për netët e 
Ramazanit dhe kërkon falje për ta pritur Ramazanin me shpirt të pastër 
e zemër të qetë, gjegjësisht përgatitet për shpërblimet e Tij dhe për 
takimin me Të. 
Sipas mendimit tim, këto ishin disa fshehtësi të festave të tilla fetare, në 
të cilat preferohen lutjet, namazi dhe adhurimi për pastrimin e shpirtit, 
plotësimin e edukatës, ringjalljen e vlerës së lartë shpirtërore dhe 
pastrimin e zemrës. 
Ne kemi nevojë të madhe për netë të tilla për shkak se jemi zhytur në 
mëkate, zemrat janë bërë të pamëshirshme, duart kanë pranuar 
koprracinë, sytë janë verbuar dhe jemi larguar nga rruga e Zotit dhe e 
Pejgamberit të Tij! 
Ne kemi nevojë të madhe për netë të tilla për shkak se na kanë kapluar 
fatkeqësitë, janë ngritur armiqtë kundër nesh, sundojnë arrogantët në 
tokën tonë dhe janë përforcuar mëkatarët...! 
Ne kemi nevojë të madhe për netë të tilla vetëm e vetëm që t'i 
mbështetemi Zotit, t'i kthehemi të vërtetës, t'i pastrojmë shpirtrat dhe 
zemrat tona dhe t'i shmangemi asaj që na largoi nga Zoti xh.sh., na e 
humbi famën dhe na mënjanoi nga bota e feja! 
O besimtarë e bij të këtij Ummeti fisnik! 
Në kohët e vështira popujt, të cilët duan të shpëtojnë, bëhen të sinqertë 
dhe bashkohen. 
Ne sot përjetojmë vështirësi të mëdha, armiku është në kufijtë tanë, 
gjegjësisht në zemër të vatanit tonë dhe pret çastin e volitshëm pë sulm 
e krim! 
Ju e dini se armiku pas fitores së tij do t'i shkatërrojë shtëpitë, do t'i 
përçajë njerëzit dhe do t'i ndajë familjet, kurse ne mund të korrim 
fitore kundër tij vetëm me fuqi. 
Fuqia në Islam është dyllojesh: fuqia e hekurit dhe e zjarrit si dhe fuqia 
e armatimit dhe përgatitjes. Kjo fuqi në Kur'an theksohet kështu: 
"E ju përgatituni sa të keni mundësi force (mjete luftarake), e kuaj 
të caktuar për betejë kundër atyre (që tradhtojnë) e me të, (me 
përgatitje) ta frikësoni armikun e All-llahut, armikun tuaj dhe të 
tjerët, të cilët ju nuk i dini (se kush janë) e All-llahu i di ata." (El-
Enfal:60). 
Muhammedi a.s. thotë: "Kush lufton, le të luftojë ashtu siç është i 
luftuar". 
Ne e humbëm fuqinë dhe u shndërruam në popull më të dobët edhe 
pse duhej të ishim më të fuqishmit në tokë! 
Fuqia e dytë është fuqia e shpirtit, moralit, burrërisë, drejtësisë, 
adhurimit, devotshmërisë, lidhjes me Zotin dhe e mburrjes me fuqinë e 
Tij... 
Kjo fuqi, që sot njihet si fuqi shpirtërore dhe morale e ushtrisë dhe e 
popujve dhe si nevojë elementare për popujt sulmues e ushtrinë 
sulmuese, ka ndikuar në ngadhënjimet që i realizoi populli ynë në 
historinë e artë. Ju e dini se populli ynë kur doli nga Siujdhesa s'kishte 
ashtu siç kishin popujt tjerë, si persianët e romakët, e as njerëz e 
luftëtarë, mirëpo, përkundër kësaj, korri fitore historike, la gjurmë të 
përhershme në tokë dhe u zgjerua në Lindje e Perëndim me një 
shpejtësi që i habitë edhe historianët. Këtu s'ka kurrfarë fshehtësie e as 
mrekulli, sepse fuqia e shpirtit dhe e besimit i solli në rrugën e fitores 
me një shpejtësi që i ngjan vetëtimës. 
A s'keni dëgjuar për Kadisijen dhe për qëndrimin e delegacionit islam 
me Rustemin para filimit të betejës? Rustemi grumbulloi tërë pasurinë, 
armët, arin dhe mëndafshin, tuboi rreth vetes robërit e armatosur deri 
në dhëmbë, komandantët që kishin shpata prej arit dhe ministrat e 
stolisur me gurë të çmueshëm e diamante, shtroi tokën me mëndafsh 
dhe u ul në karrigen e stolisur me diamante e margaritarë për ta pritur 
delegacionin arab. Rustemi mendonte se nevoja dhe uria i kishin 
detyruar muslimanët të dalin jashtë shtëpive të tyre dhe kur do ta 
shohin arin ndriçues, mëndafshin e galerisë dhe pasurinë e Persisë do 
të dështojnë zemrat dhe shpirtrat para se të dështojnë shpatat. 
Kjo ishte hamendja e Rustemit, edhe pse ajo hamendje konsiderohet 
si mëkat. 
Kur hynë muslimanët në galeri dhe kur e panë arin, mëndafshin, 
robërit dhe pasuritë tjera që i kishte përgatitur Rustemi, udhëheqësi i 
delegacionit tha: "Veproni si veproj unë...!" Kështu, hynë në galeri, e 
shkelën mëndafshin me kuajt e tyre dhe u tallën me ta. Kur arritën te 
Rustemi, zbritën prej kuajve, i morën jastëkët prej duarve të Rustemit, 
ministrave e komandantëve, i shqyen dhe i lidhën kuajt në galeri. Edhe 
pse menduan xhahilat se këta ishin të prapambetur, historia u 
pëshpëriste: "Kjo është hyrja e fitores dhe fillimi i amshueshmërisë..." 
Pastaj Rustemi e pyeti udhëheqësin e delegacionit tonë : 
"Çka ju shtyri të dilni nga shtëpitë tuaja e t'i sulmoni shtëpitë tona! 
Nëse ju shtyri uria, ne do t'ju ushqejmë derisa të ngopeni, nëse ju 
shtyri lakuriqësia, ne do t'ju veshim dhe nëse ju shtyri varfëria, ne do 
t'ju pasurojmë!" 
Udhëheqësi ynë u përgjigj: "Jo, neve nuk na tronditë në luftë uria e 
barkut, as varfëria e as veshja. Ju vetë e patë se ne e shkelëm 
mëndafshin tuaj me kuajt tanë dhe i lidhëm me atë që mburreni ju, 
gjegjësisht me jastëkët e zbukuruar me flori e argjend. Ne kemi dalur 
që t'ua transmetojmë mesazhin e të vërtetës, për t'ju nxjerrur prej 
errësirës në dritë dhe për t'ju çliruar nga idhujtaria..." 
Rustemi dhe ata që ishin me të krenoheshin me ate që e kishin tubuar, 
kurse udhëheqësi ynë krenohej me të vërtetën dhe me besimin. 
Pas një kohe u zhvillua beteja në të cilën dështuan armiqtë e pasur nga 
kuajt e pashaluar, devet e pambuluara, rrobat e vjetra e të këqija dhe 
shpatat e rëndomta e të mbuluara me lecka! 
Fituan ata të cilët i zbukuruan kokat e tyre me krenarinë e Zotit xh.sh. 
të cilët i mbushën zemrat me premtimin e Zotit dhe i pasuruan shpirtrat 
me vlerat më fisnike të nderit, lartësisë dhe moralit të lartë... 
O bijtë e këtij Ummeti! 
Këto dy rrugë janë rrugët e fitores! 
Dy mjetet e fitores janë: zjarri dhe drita, hekuri dhe morali, shpata dhe 
besimi, materia dhe shpirti... 
Kujtoni këtë kur të jeni në qendër të betejës dhe kur ende nuk ka fituar 
armiku i juaj. 
- O besimtarë! 
Në këtë natë drejtohen lutjet kah All-llahu xh.sh. dhe çdokush prej 
jush e rikujton veten dhe familjen e vet dhe kërkon për të falje e 
furnizim. 
S'është keq që njeriu ta kujtojë veten por është turp ta kujtojë vetëm 
veten e ta harrojë Ummetin dhe vatanin e vet! 
Nëse i drejtoheni Zotit xh.sh. në këtë natë, atëherë drejtohuni me 
zemër të të penduarve dhe shpirtra të të sinqertëve, pastaj përkujtoni 
popullin dhe vendin tuaj së bashku me veten tuaj ose para vetes suaj. 
Përkujtoni në këtë natë vatanin tuaj të sulmuar, Palestinën e plagosur, 
ushtrinë tuaj të fuqishme, ardhmërinë e Ummetit dhe vendit tuaj... 
Përkujtoni këtë luftë e pastaj kërkoni ndihmë prej All-llahut xh.sh.! 
O ju besimtarë! 
Unë ju thërras e ju bëhuni të sinqertë! 
Afrone në zemrat tuaja frikën prej All-llahut xh.sh. sepse në këto çaste 
dyert e qiellit janë të hapura për t'i pranuar lutjet e atyre që frikohen 
nga Zoti xh.sh. e që pendohen... 
O Zot, kërkojmë prej Teje udhëzim, devotshmëri, zemërbutësi dhe 
pasuri! 
O Zot, përmirëso fenë tonë që na mbron, botën ku jetojmë dhe botën 
ku do të kthehemi! 
O Zot, bëne jetën tonë të begatshme me mirësi kurse vdekjen qetësi! 
O Zot, të lusim që të na caktosh vendet e të lumturve, nderin e 
dëshmorëve dhe fitoren kundër armiqve! 
O Zot, na bashko në udhëzim, mirësi, famë e amshueshmëri! 
O Zot, na mbro nga armiqtë sepse ata janë të dobët para Teje; përçaj  
dhe dobëso udhëheqësit e tyre që të kacafyten mes vete, zbrite 
zemërimin Tënd mbi ta dhe na ndihmo ashtu siç ju ndihmon 
besimtarëve luftëtarë! 
O Zot, na dhuro mëshirën Tënde që është udhëzuese për ne! 
Dhe në fund, i falënderohem All-llahut xh.sh. Zotit të botëve! 


Dr. Mustafa Sibai 
FILOZOFIA E AGJËRIMIT  
DHE RREGULLAT E TIJ 
 
Lektor - Korrektor: 
Fatmire Ajdini 
 
Recensor: 
Neshat Xheladini 
 
Redaktor: 
Husamedin Abazi 
 
Boton: 
Shtëpia Botuese Logos-A - Shkup 




A thua vallë do të qëndronin në atë betejë të madhe, qoftë 
edhe disa ditë sikur të ishin të formuar me shpirtrat e 
pabesimtarëve që tallen me agjërimin e muslimanëve apo 
me shpirtrat e të dështuarve që jetojnë nëpër bare e kafene 
të mbushura me alkool e që s'mund t'i përballojnë urisë 
dhe etjes disaorëshe? 
Jo vëllezër, sepse Islami i ka mësuar me anë të agjërimit 
në kohën e paqes si të agjërojnë në ditët e luftës... Në luftë 
nuk e fiton i dobëti të fortin, pakica shumicën, i 
paarmatosuri të armatosurin përpos nëse është i kalitur 
me moralin e agjëruesve... 
 
Me këtë koncept preciz të lirisë dhe robërimit e presim 
Ramazanin si muaj të "lirisë" kurse agjërimin si shkollë ku 
diplomojnë të lirët me plotkuptimin shkencor të fjalës. 
Në Ramazan ka uri, etje, kufizim dhe ndalim, por edhe 
shëndet dhe lirim nga robërimi; në të ka revolucion 
kundër robërimit të ushqimit e pierjes, shprehisë e jetës 
monotone... 
Revolucioni kundër robërisë është atributi i parë i të 
lirëve.
  Pesë kilometra afër Asafanit mes Mekkes dhe Medines. 
 Shiko më gjerësisht: El-Imam ibnul - Kajjim, Zadul-Meâd. 
 Vend i hapur në natyrë (përkthyesi) 
 Revolucioni vazhdoi gjersa ranë dëshmorë më shumë se një milon heronj (Botuesi i 
origjinalit). Këtu flitet për luftën revolucionare të popullit algjerian kundër kolonialistëve 
francezë - Logos-A. 
 Ky artikull është shkruar pas votimeve të njohura që u mbajtën në Damask në gusht të 
vitit 1947. 
 Profesori dhe autori (Zoti e mëshiroftë) ka luftuar me vëllezërit e vet 
para shkrimit të këtij artikulli për ta mbrojtur Bejtul-Mukaddesin edhe 
atë me një trimëri që e ka habitur edhe armikun. 
 Ky ishte Reb'i ibn Amir. 
 
 
Filozofia e Agjërimit 
 
76 
 
5
 
Hyrje 
 

 
73 
 
Hadithet  e Agjërimit 
 
Filozofia e Agjërimit 
 
Hadithet e Bajramit 
 
Udhëzimet e Muhammedit a.s. ... 
 
Rregullat e Agjërimit 
 
Sadakatul - fitër 
 
Ardhja e Muajit të dashur 
 
Ramazani, Muaji i të Vertetës 
 
Ramazani, Muaji i fuqisë 
 
Ramazani, Muaji i lirisë 
 
Filozofia dhe skretet e Agjërimit 
 
Ramazani, Muaji i mirëbërjes 
 
Ndikimi i Adhurimit në edukatën e popullit 
 
Institucioni i Zekatit 
 
Ramazani flet 
 
Lamtumira e Ramazanit 
 
Filozofia e Bajramit 
 
Përkujtimi i "Israsë dhe Mi'raxhit" në ... 
 
Nata e Mesit të Muajit "Sha'ban" 







More information about the Alb-Islam mailing list