From mentor at alb-net.com Wed Dec 8 16:45:19 1999 From: mentor at alb-net.com (Mentor Cana) Date: Wed, 8 Dec 1999 16:45:19 -0500 (EST) Subject: [Alb-Islam] Shqip: "KOSOVA NE MES DIPLOMACISE DHE REALITETIT", nga Dr.Ismail BARDHI Message-ID: Dr.Ismail BARDHI KOSOVA N? MES DIPLOMACIS? DHE REALITETIT ??shtja shqiptare ?sht? duke kaluar fazat e ndryshme dhe problemet e p?rs?ritura q? historia mir? i ka treguar, si t? koh?s s? lasht? ashtu edhe ato t? s? tashmes. N? diplomacin? shqiptare lexuesi e ka v?shtir? q? t? has? n? realitetin dhe t? drejt?n. Si? dihet, diplomacia e re evropiane me sjelljet e veta ka d?shmuar se mbi t? dob?tin ?sht? duke b?r? eksperimente t? ndryshme, duke filluar me shkat?rrimin komb?tar, ndarjen territoriale dhe ?rregullimin e brendsh?m kulturor e fetar t? nj? populli. Edhe pse koha nuk lejon q? t? merremi me histori ne n? m?nyr? shum? t? shkurt? do ta paraqesim problemin e ??shtjes shqiptare, gjegj?sisht segmentit t? saj kosovar, t? cilat argumentojn? trishtimin e ardhm?ris? dhe mashtrimin zyrtar t? diplomacis? evropiane. Kjo m?nyr? fillon t? v?rehet n? koh?n e fundit t? Perandoris? Osmane, kur fillon krijimi i shteteve t? reja dhe pastrimet etnike t? konfesionit islam. 1876 P?r her? t? par? kjo ??shtje nga diplomacia evropiane fillon t? trajtohet n? Konferenc?n e Ambasador?ve n? Stamboll, e organizuar me nism?n e Anglis? ku marrin pjes? 6 fuqi t? m?dha t? asaj kohe: Anglia, Austro- Hungaria, Gjermania, Italia, Rusia dhe Franca. Edhe pse kjo Konferenc? u mbajt n? Stamboll, fjala kryesore ishte ndarja territoriale e Perandoris? osmane, ashtu q? pjes?t si Bosna e Hercegovina, Shqip?ria, Kosova, Maqedonia u ndan? nd?rmjet Greqis?, Serbis?, Austro-Hungaris?, Bullgaris? dhe Malit t? Zi. Ishte ky nj? pazarll?k shum? i lir? dhe jasht?zakonisht i rreziksh?m p?r ardhm?rin?. 1878 Kongresi i Berlinit. Tezat e lartsh?nuara u verifikuan faktikisht pa i dh?n? ndonj? r?nd?si diplomacis? osmane t? asaj kohe, ku kjo diplomaci e luajti rolin m? t? dob?t sidomos kur ishte problemi i p?rkat?sis? fetare dhe ??shtjes nacionale. Natyrisht k?tu ishte insistimi i Kish?s Ortodokse q? p?rkat?sia fetare islame t? identifikohet me p?rkat?sin? nacionale turke. Kjo tez? b?ri q? hap?sira ballkanike t? pastrohet na elementi islam, duke p?rdorur shp?rnguljen masive t? shqiptar?ve, boshnjak?ve dhe turqve. Natyrisht se kjo rodhi nga ideja se meq? t? gjith? jan? turq, at?her? duhet t? shkojn? n? Turqi. 1912-1913 Konferenca e Ambasador?ve n? Lond?r.N? k?t? Konferenc? pa pjes?marrjen e faktorit shqiptar u vendos q? territori i shqiptar?ve t? ndahet n? shtetin am? Shqip?ri (gjysma e tokave shqiptare), nd?rsa pjes? t? tjera t? territorit t? mbeten n?n Mbret?rin? Jugosllave (Kosova dhe pjes? e Maqedonis?), Malin e Zi dhe Greqin?. 1912-1945 Mes dy Luft?rave Bot?rore, shqiptar?t e Kosov?s dhe t? vilajetit t? Shkupit dhe t? Manastirit nuk g?zonin kurrfar? t? drejtash shkollimi n? gjuh?n e tyre, ?do m?sim n? gjuh?n amtare d?nohej me masa drakonike. P?rpos izolimit kulturor ishte i pranish?m edhe shkat?rrimi ekonomik e etnik. N? k?t? koh? filloi praktikimi i Memorandumit t? njohur t? serbit Vasa ?ubrilloviq. N? k?t? koh? shp?rngulja e shqiptar?ve b?hej n? masa t? gjera p?r shkak t? gjenocidit ndaj musliman?ve shqiptar?. P?r k?t? historiografia ka dokumente autentike. N? Jugosllavin? e Titos si? dihet teza e "v?llaz?rim-bashkimit" dhe e "barazis?" duke paraqitur ideologjin? marksiste-komuniste filloi destabilizimin shpirt?ror dhe mashtrimin e "bukur" t? cilit iu n?nshtrua nj? mas? e madhe e popullat?s shqiptare e boshnjake. P?r k?t? faz? ?sht? folur dhe shkruar mjaft n?p?r forume t? ndryshme t? t? drejtave t? njeriut. ?sht? fakt se populli i Kosov?s n? k?t? koh? ishte m? i paarsimuari dhe m? i paorganizuari, i njohur p?r nga burgimet politike t? cilat vazhdojn? edhe sot e k?saj dite. Ajo q? duhet theksuar k?tu ?sht? se ??shtja e Kosov?s me sakrificat e m?dha t? shqiptar?ve filloi ta marr? kahjen e vet t? zyrtarizimit, me nj? fjal? t? b?het faktor p?r vetveten, ashtu q? Partia komuniste e Jugosllavis? iu detyrua t'ia jap? autonomin?. Ishin k?to vitet 1968 e k?ndej kur vet?dija komb?tare filloi gjithnj? e m? tep?r t? zgjohet. Nj? dridhje tjet?r q? shkaktoi faktori shqiptar n? Kosov? ishte periudha 1981-1991, kur k?rkesat shqiptare u b?n? maksimaliste p?r Kosov?n Republik? t? barabart? me republikat tjera jugosllave. N? k?t? periudh? kohore i t?r? arsenali i ish-Jugosllavis? u derdh n? m?nyr? t? padrejt? dhe anti-ligjore ku u shkel?n t? gjitha normat nd?rkomb?tare, natyrisht ushtria e ish-Jugosllavis? me arsenalin e vet ushtrak filloi ushtrimin e forc?s ndaj Kosov?s duke shkelur mbi trupat e njer?zve t? pambrojtur dhe duke b?r? burgosje masive. Sipas t? dh?nave t? Forumit p?r t? Drejtat e Njeriut t? Kosov?s 600.000 shqiptar? nga Kosova kaluan n?p?r duart e policis? jugosllave. Burgjet n? Slloveni, n? Kroaci, n? Bosnje e Hercegovin?, Maqedoni, Serbi e Mal t? Zi ishin p?rplot me shqiptar?. N? k?t? koh? fillon edhe shp?rngulja e t? rinjve n?p?r Evrop?, numri i t? cil?ve edhe sot ?sht? mjaft i madh. Ndodhit? n? Kosov? faktori nd?rkomb?tar i kaloi kinse fare gj? nuk ndodh, edhe pse k?rkesat e Kosov?s ishin minimalisht p?r koh?n q? k?rkonte zhvillimi ballkanik-evropian. N? k?t? koh? republikat e ish- Jugosllavis?, t? cilat sot jan? shtete t? pavarura, p?rpos disa intelektual?ve nuk i dhan? p?rkrahje politike e morale, saq? edhe disa politikan? shqiptar? t? asaj kohe iu bashkangjit?n fushat?s anti- Kosovare. Kosova ishte ajo q? gjenin serb m? s? miri e njihte, ajo u p?rpoq n? ?do m?nyr? t? tregoj? se faktori serb ?sht? shum? i rreziksh?m dhe i lig, i f?lliqt? p?r kultur?n dhe civilizimin e sot?m dhe i destabilizimit n? Ballkan dhe m? gjer?. Ai ?sht? n? gjendje t? b?j? ?mos, por fatkeq?sisht u hesht ndaj k?tyre paralajm?rimeve. T? flitet p?r sindromin serb ?sht? e tep?rt, racionalisht ?sht? ?menduri, sepse faktet, fotografit?, numrat e viktimave dhe gjaku i cili akoma rjedh n? troje si Bosnja e Kosova nuk lejojn? tjet?r p?rpos q? diplomacia evropiane t? mendoj? mir? kur bashk?punon me lugatin e shekullit XX. N? k?t? koh? n? Jugosllavi ndaj Kosov?s filluan t? krijohen metoda t? reja t? p?rndjekjes dhe presionit, si p.sh. t? ndiqet "armiku" gjithkund: n? fush?n e arsimit, kultur?s, fes?, ekonomis?, sh?ndet?sis? etj. K?sisoji duhej q? shqiptar?t kudo q? paraqiten t? konsiderohen si armiq. Nd?rgjegjja e ish-Jugosllavis? faktikisht ishte e k?till?. Paramendoni v?shtir?sin? e k?tij momenti. N? k?t? koh? vatra kryesore e arsimimit - Universiteti i Prishtin?s me mbi 30.000 student? u shpall si k?shtjell? e nacionalizmit shqiptar, fundamentalizmit islam dhe vat?r e separatizmit. Vjedhja dhe shkat?rrimi i resurseve natyrore t? Kosov?s filloi t? b?het n? m?nyr? shtet?rore; kultura filloi t? zhduket dhe t? asgj?sohet, ashtu q? ky shtet (i cili inshall-llah do t? krijohet) nes?r mos t? ket? mb?shtetje t? vet kulturore e historike. N? sh?ndet?si u b?n? helmime, eksperimentime t? ndryshme dhe pasiguri mjek?sore, faktikisht ai q? kishte nevoj? t? sh?rohet nga spitali dilte akoma m? i s?mur? dhe me frik? psiqike t? tmerrit. Temat kryesore t? cilat i p?rdorte propaganda p?r ta p?rkufizuar raportin e shqiptar?ve ndaj serb?ve t? Kosov?s ishin - sipas shkall?s s? nxehjes s? makineris? s? saj - "presioni" p?r t'i detyruar serb?t q? ta braktisin Kosov?n, pastaj "terrori" e madje edhe "gjenocidi". T? dh?nat q? p?rdoreshin p?r t'i provuar inkriminimet merreshin nga p?rditshm?ria e Kosov?s, s? pari t? gjitha trajtat e konflikteve t? r?ndomta midis shqiptar?ve dhe serb?ve transformoheshin p?rmes k?saj propagande n? konflikte nd?retnike. Pastaj mediumet e impononin n? gjykim t? formuar a priori p?r ?donj?rin prej k?tyre rasteve, para ?far?do hetimi gjyq?sor, e n? t? gjitha rastet roli i fajtorit ishte i rezervuar p?r shqiptarin, nd?rsa ai i viktim?s p?r serbin. Po t? b?hej nj? analiz? sado e sip?rfaqshme e prezentimit t? k?saj teme n? mediume gjat? nj? decenieje, ajo q? bie n? sy ?sht? n? nj?r?n an? shpesht?sia me t? cil?n p?rmendet fenomeni i dhun?s e n? an?n tjet?r mungesa e t? dh?nave q? do t? mund t? v?rtetonin inkriminimin. Shoqatat nd?rkomb?tare p?r t? drejtat e njeriut, si Komiteti i Helsinkit dhe Amnesty Internaional, sa her? q? kan? k?rkuar fakte nga faktori jugosllav rreth "terrorit shqiptar", ata mbet?n duarthat? edhe pas disa vjet pritjeje. Por, diplomacia dhe politika evropiane heshti, fare nuk tregoi interesim t? duhur. Jugosllavia ??shtjen shqiptare n? ?do m?nyr? p?rpiqet ta hesht? dhe ta paraqes? n? drit? shum? t? rrezikshme t? l?vizjeve t? ndryshme t? bot?s, duke v?n? shenj?n e barazimit me at? t? IRA-s? n? Irland?, t? kurd?ve e t? ngjashme. Me paraqitjen e luft?s n? Kroaci e Bosnje e Hercegovin? ??shtja e Kosov?s edhe m? shum? u hesht dhe u margjinalizua. Jugosllavia edhe pse kishte p?rvoj? t? madhe t? dhun?s ndaj popullit t? Kosov?s, ajo koh?ve t? fundit po e p?rsos k?t? duke krijuar metoda t? reja, t? cilat n? m?nyr? t? papar? i kreu n? Bosnje e Hercegovin?, duke vrar? qindra mij?ra njer?z dhe duke shkat?rruar kultur? fetare. Ilustrim p?r k?t? ?sht? edhe masakri n? Drenic?, ku gati dy muaj asnj? faktor humanitar e nd?rkomb?tar nuk ka mund?si t? hyj? p?r ta verifikuar masakrin e b?r?. ?sht? m? interesant se Jugosllavia luft?n ?sht? duke e fshehur nga ?dokush, madje edhe nga vet? kosovar?t. N? k?t? drejtim u v?rtetua konstatimi i strateg?ve dhe plnifikuesve t? ardhm?ris? si? jan? qendrat m? t? njohura informative t? SHBA-ve dhe t? Anglis? kur parashikuan se lufta n? Kosov? ?sht? e paevitueshme. ?sht? fakt se lufta e brendshme n? Kosov? ka ndodhur q? moti. ??shtjes s? luft?s i ka ndihmuar si ana shqiptare, po ashtu edhe ajo serbe; ana shqiptare p?r shkak t? rezistenc?s paqesore e jovendosm?ris?, e sidomos p?r shkak t? q?ndrimit t? paunj?suar e n? an?n tjet?r Serbia p?r shkaqe t? diskriminimit dhe padrejt?sis? q? t? ket? mbisundim mbi k?t? territor dhe popull t? Kosov?s. Historikisht, Kosova asnj?her? nuk i ka takuar Serbis?. K?t? e kan? d?shmuar edhe t? dh?nat historike t? etnolog?ve e sidomos momentet ekzistuese e d?shmojn? autoktonin? e k?tij populli. Si? dihet, me vet? shpartallimin e Jugosllavis? dhe krijimin e shteteve t? reja edhe populli i Kosov?s (n? vitin 1992) me referendum n? kushte t? ?uditshme dhe t? v?shtira shpalli pavar?sin? e Republik?s s? Kosov?s, t? cil?n e njohu si shtet vet?m Republika e Shqip?ris?; faktori nd?rkomb?tar heshti dhe n? m?nyr? private e p?rkrahu hapin e k?tyre dhe politik?n paq?sore t? Lidhjes Demokratike t? Kosov?s me n? krye Ibrahim Rugov?n. Lidhja Demokratike e Kosov?s e udh?hequr nga kryetari i saj Rugova b?ri keqp?rdorime t? shumta dhe at? me p?rkrahjen e faktorit nd?rkomb?tar. Ajo nuk mbrojti statusin q? vet e inicoi - pavar?sin? e Kosov?s, nuk i krijoi institucionet tjera q? k?rkohen nga vet? ajo q? p?rmban Republika e Kosov?s, si? jan? Ministria e brendshme, Ministria e jashtme dhe ajo e mbrojtjes. Edhe pse Ministria e mbrojtjes disa her? u paraqit me disa kumtesa, n? realitet ajo nuk ekzistoi. Kjo politik? e udh?hequr b?ri q? n? mesin e partive t? ndryshme t? krijohen mosmarr?veshje dhe konflikte t? shumta p?r shkak t? mosrespektimit t? Kushtetut?s s? Kosov?s (t? shpallur po t? nj?jtin vit). Faktikisht, n? mesin e tyre u krijua forc? radikale e cila n? m?nyr? kategorike k?rkon mbrojtjen e Kushtetut?s s? Kosov?s, krijimin e kushteve t? Republik?s s? Kosov?s dhe largimin definitiv nga Jugosllavia e udh?hequr nga Millosheviqi. Si? dihet, n? m?nyr? spontane erdhi deri te paraqitja edhe e forc?s ushtarake t? quajtur Ushtria ?lirimtare e Kosov?s, e cila akuzon faktorin e brendsh?m politik shqiptar me tradhti dhe mashtrim t? gjithansh?m popullor. Nd?rsa ?sht? e v?rtet? se LDK-ja duke krijuar nj? heshtje universale njollosi gjenin shqiptar me atribute shum? t? rrezikshme p?r nj? t? nes?rme m? t? mir?. Ajo metafizikisht e ?rregulloi popullin shqiptar. Ajo nuk ?sht? n? gjendje as t? koordinoj? sadopak pushtetin t? cilin mundohet ta ket?, koordinimin e brendsh?m t? qeveris? dhe t? kryetarit t? Kosov?s. Nj? fotografi e k?till? u mb?shtet n? dob?sin? momentale t? vet? shqiptar?ve dhe t? Republik?s s? Shqip?ris?. Shqiptar?t u ballafaquan me nj? shtet t? vetin nga i cili p?rpos deklaratave p?r p?rkrahje tjet?r gj? nuk pat?n. Ai u tregua si politikisht ashtu edhe ekonomikisht i dob?t dhe jo si faktor me relevanc? p?r ??shtjen shqiptare n? Kosov?. Me k?t? nuk do t? thot? se ai nuk ka mund?si t? b?j? di?, por sa her? q? ?sht? p?rpjekur t'i tregoj? p?rkrahje ??shtjes s? Kosov?s, faktori nd?rkomb?tar e ka d?nuar ashp?r. Sa p?r ilustrim p?rpos q?llimeve t? fshehura dhe t? f?lliqura q? akoma nuk jan? zbuluar n? shkat?rrimin e fundit t? Shqip?ris?, udh?heqjes berishiane i kushtoi shtrenjt? p?rkrahja Kosov?s. Momentalisht obcionet ekzistuese brenda korpusit politik shqiptar t? Kosov?s mund t? p?rmblidhen si vijon: - Politika e Rugov?s me mashtrimet e shumta, m? falni, me p?rkrahjen e faktorit nd?rkomb?tar i cili b?het p?rmes telefonave dhe disa emisar?ve t? cil?t personalisht fitojn? popullaritete t? ndryshme, prezenton rregullimin e ??shtjes s? Kosov?s n? m?nyr? paq?sore dhe e cila me vite t? t?ra ka lejuar, ose n? prezenc?n e saj dhe me p?rgjegj?sin? e vet politike e morale ka ndodhur tmerr i madh nga ana e Jugosllavis? ose Serbis?, duke filluar nga gjenocidi, zhdukja misterioze e njer?zve, vjedhja e pasuris? shtet?rore t? Kosov?s e k?shtu me radh?; - Qeveria e Republik?s s? Kosov?s n? krye me Bujar Bukoshin ka treguar se politika e udh?hequr nga kryetari i Republik?s s? Kosov?s nuk ?sht? n? pajtim me normat ligjore dhe rregullat e saj. Ajo nuk ?sht? pajtuar me sjelljet e Serbis? dhe p?r ?doher? i ka prezentuar planet q? me rezistenc? aktive dhe diplomaci t'i p?rgjigjet ?do padrejt?sie q? ndodh brenda Kosov?s p?r shkak se at? t? drejt? e ka t? garantuar n? m?nyr? ligjore dhe me p?rkrahje t? popullit. Natyrisht se qeveria e Republik?s s? Kosov?s asnj?her? nuk ka shfaqur dyshim se Kosova mund t? k?rkoj? di? tjet?r p?rve? pavar?sis?; - Disa lider?, n? krye me Adem Dema?in dhe akademikun Rexhep Qosja, haptazi nuk pajtohen me politik?n paq?sore t? Rugov?s, sepse ajo ?sht? iracionale dhe shkat?rrimtare p?r Republik?n e Kosov?s. Disa her? me pretekst q? Republika e Kosov?s pa u vonuar fare duhet t? mendoj? p?r bashkimin e natyrshm?ris? s? vet, ose shkurtimisht me shtetin am? - Shqip?rin?; - Obcioni i disa intelektual?ve dhe bijve t? ish-sistemit komunist, si Veton Surroi, Nazmi Maliqi, Mahmut Bakalli etj., t? cil?t n? m?nyr? individuale tentojn? t? dep?rtojn? n? politik? dhe me tezat se ??shtja e Kosov?s nuk mundet m? t? rregullohet me politik?n e lartsh?nuar, ajo duhet t? riaktivizohet dhe n? m?nyr? paq?sore ose, si? ?sht? e njohur me dialog shqiptar-serb, shqiptar?t ta rregullojn? at?. Faktikisht, kjo m?nyr? e zgjidhjes ka mund?si t? b?het edhe sipas maksim?s Kosova - Republik? Jugosllave, jasht? kuadrit t? Serbis?. Ky sistematizim ?sht? fakt i cili prezentohet edhe n?p?rmjet shtypit dhe shkrimeve t? ndryshme, saq? faktori nd?rkomb?tar n? m?nyr? t? holl?sishme b?n studimin e tyre, duke e p?rkrahur ?donj?r?n nga k?to, disa her? me akuza se Kosova me q?ndrimet e k?tilla t? paunj?suara e ka v?shtir? ta arrij? nj? zgjidhje t? duhur. Racionalisht ?sht? e v?rtet? se populli i Kosov?s nuk ka forc? e cila do t? mund t'i b?nte rezistenc? nj? ushtrie si? ?sht? ajo jugosllave, por gjendja faktike e Kosov?s n? k?t? m?nyr? ?sht? shum? v?shtir? t? jet? n?n kontrollin e politik?s s? lartsh?nuar t? partive politike shqiptare. Prezentimi i politik?s serbe n? Kosov? ?sht? jasht? ?do rregulli dhe norme shtet?rore e ligjore.. K?t? e them duke u bazuar n? histori dhe duke analizuar ??shtjet e nj? marr?dh?nieje politike mes politik?s serbe dhe t? asaj kosovare. Serbia n? k?t? fush? asnj? moment t? volitsh?m nuk e posedon p?r nj? zgjidhje t? nj? bashk?jetese me k?t? popull. Kjo m? s? miri v?rtetohet nga ajo se ?'ka b?r? deri m? tani dhe ?'?sht? duke b?r? Serbia me shqiptar?t: 1. Duke u nisur q? nga fillimi i k?tij shekulli, ajo e ka mohuar statusin politik p?r vetvendosje t? shqiptar?ve dhe e ka grabitur Kosov?n nga Shqip?ria, me p?rkrahjen e faktorit t? jasht?m; 2. N? m?nyr? konstante nuk ia ka lejuar shkollimin, hapjen e institucioneve kulturore k?tij populli. Sot f?mij?t shqiptar? shkollohen jasht? institucioneve shkollore, n?p?r dhoma, bodrume dhe n? natyr?. 3. Ka eksploatuar, vjedhur dhe akoma po vjedh pasurin? natyrore dhe fuqin? pun?tore t? k?tij populli p?r nd?rtimin e "Beogradit"; 4. Ka b?r? spastrimin etnik duke filluar me vrasjet e popullat?s s? fshatrave t? t?r?, saq? p?r raste t? tilla jan? xhiruar edhe filma; 5. Emigrimi duke filluar n? Turqi dhe shtete t? ndryshme, i cili ka l?n? trauma t? r?nda n? kultur?n shqiptare, ku e t?r? pasuria e ikanak?ve u ?sht? l?n? n? duar serb?ve. K?tu b?het fjal? p?r qindra mij?ra njer?z; 6. Burgosja n? m?nyr? konstante dhe jasht?ligjore, me ?'rast burgjet kan? qen? t? nd?rtuar vet?m p?r shqiptar?t dhe t? mbushur vet?m me shqiptar?; 7. ?rregullimi shpirt?ror, duke filluar me konvertim dhe shkat?rrimin e objekteve fetare, saq? edhe n? Memorandumin flet se shqiptar?t duhet prekur n? pikat m? t? ndjeshme: feja dhe nderi; 8. Izolimi i p?rhersh?m i k?tij populli, si p?rbrenda shqiptar?ve, po ashtu edhe n? hap?sir?n m? t? gjer? t? faktorit nd?rkomb?tar, dhe 9. Sh?ndet?sia dhe garancia e jet?s ?sht? definitivisht jasht? duarve t? shqiptar?ve, nd?rsa shqiptar?t plot?sisht kan? t? drejt? q? mos t'i besojn? institucionit sh?ndet?sor q? ?sht? shum? i shenjt? p?r njer?zit. Sot lindja b?het n?p?r sht?pi, operacionet e ndryshme n?p?r bodrume e kushte n?n ?do minimum t? nevojsh?m. Mbetet pyetja se si vall? Serbia me k?t? t? kaluar t? cil?n akoma po e vazhdon p?rpiqet ta rregulloj? ??shtjen shqiptare n? Kosov?? Ajo e ka ndyr? hap?sir?n psiqike dhe nuk ka lejuar e as q? lejon mund?si p?r rregullimin momental t? nj? psikologjie t? duhur p?r nj? shtet stabil. K?t? nuk e them me ndonj? q?llim e as q? m? intereson t? merrem me ??shtjen e pastrimit t? psikologjis? serbe, por merrem vet?m me momentin q? ?do politik? racionale e morale k?rkon p?r nj? dialog dhe rregullim ose stabilitet. Kushtet fare nuk tregojn? nj? klim? t? till?. Serbia dita-dit?s vet?m se e p?rforcon politik?n e vet dhe serbizmin e vet si vjedh?s, si planifikues t? gjenocidit me mb?shtetjen e Akademis? s? tyre, nd?rsa askund n? bot? intelektual?t nuk shnd?rrohen n? barbar? si? ?sht? rasti me Serbin?. ?do intelektual serb q? ka treguar pak mir?kuptim t? mb?shtetur n? bazat njer?zore dhe q? ka treguar se politika serbe nuk ?sht? n? rregull, i nj?jti intelektual ?sht? rrahur n? shesh t? Beogradit, ?sht? izoluar. Kjo d?shmon po ashtu se sot n? Serbi ?dokush q? ?sht? shqiptar, ballafaqohet me momente t? papritura. Nd?rgjegjja njer?zore nuk lejon q? t? fliten fjal? t? mira p?r momentumin e serbit; serbet e treguan fytyr?n e tmerrshme t? tyre n? m?nyr? t? papar? n? Bosnje e Hercegovin? ku dhunuan f?mij?, plaka, ku therr?n njer?z mu n? k?t? koh? kur ?do gj? regjistrohet n? m?nyr? jo vet?m t? shkruar por edhe vizuele. K?saj m?nyre t? shtypjes dhe pranis? n? Kosov? i ?sht? bashkangjitur edhe Kisha ortodokse serbe, e cila edhe e ka inkurajuar politik?n e k?till?, duke i bekuar zyrtarisht veprimet gjenocidale t? serb?ve n? Kosov?. Ajo deri m? tani nuk d?noi, e as q? mohoi se nuk ka marr? pjes? n? gjenocidin si n? Bosnje ashtu edhe n? kosv?. Politika momentale dhe diplomacia ndaj k?saj ??shtjeje shum? t? r?nd?sishme akoma ?sht? duke lejuar hap?sira t? ndryshme t? veprimit t? shqiptar?ve. ?sht? fakt se shqiptar?t t? cil?t asnj?her? nuk e kan? pasur lirin? q? t? merren me kultur?n ashtu si? duhet dhe me fen? ashtu si? duhet, e kan? t? domosdoshme t? jetojn? n? nj? vend. N?se kushtet e jet?s dhe liria e tyre u merren, at?her? ata medoemos duhet t'i kthejn? ato; ata do t? b?hen t? pam?shirsh?m ndaj ?do gj?je, sepse natyra e tyre ?sht? luftuar, e shum? mir? dihet se p?r ?doher? kur luftohet natyra, ajo kthen me nj? bumerang t? ?uditsh?m dhe t? papritur. N? k?t? m?nyr? Serbia edhe n? ushtarakisht filloi luft?n dhe masakr?n ndaj popullat?s s? Kosov?s. Sot n? Kosov? ?sht? duke u derdhur gjak, duke u therrur njeriu p?r s? gjalli, me nj? fjal? e t?r? p?rvoja nga Bosnja n? m?nyr? t? modernizuar po zbatohet n? Kosov?. Serbia po ballafaqohet edhe me rezistenc? t? armatosur e cila e ka mb?shtetjen e popullit por jo edhe t? politik?s udh?heq?se t? brendshme dhe diplomacis? nd?rkomb?tare. Fshatra t? t?ra jan? zbrazur, trupat e vrar? akoma nuk jan? varrosur, f?mij?t lindin n?n qiell t? hapur, tmerr q? v?shtir? mund t? p?rshkruhet. Natyrisht se ndihma e ?dokujt ?sht? e nevojshme, por ajo q? vjen nga musliman?t ?sht? akoma m? e nevojshme. ?do kosovar, ?do shqiptar sot pyetet se ku ?sht? njer?zia, ku ?sht? civilizimi, ku ?sht? diplomacia e bot?s moderne dhe humanizmi q? me ?do kusht mundohet t? tregohet se krimineli doemos d?nohet n? fund. ?sht? e v?rtet? se gjithmon? kur popujt e vegj?l jan? p?rpjekur t'u n?nshtrohen zgjidhjeve diplomatike, jan? ballafaquar me pasoja shum? t? rrezikshme. Kosov?s dhe popullit t? Kosov?s i mbetet q? ta riaktivizoj? zemr?n, arsyen dhe fuqin? duke u mb?shtetur n? Allahun dhe duke k?rkuar m?shir? p?r gabimet q? i ka b?r? n? em?r t? njer?zve ndaj Zotit, e ta d?shmoj? vetveten se kushtet p?r rezistenc? me forc? tashm? jan? pjekur, si duke u bazuar n? metafizik?n njer?zore ashtu edhe n? arsyen e past?r. From mentor at alb-net.com Wed Dec 8 16:47:04 1999 From: mentor at alb-net.com (Mentor Cana) Date: Wed, 8 Dec 1999 16:47:04 -0500 (EST) Subject: [Alb-Islam] Shqip: "CESHTJA: LETER RRETH TRILLIMEVE DHE OFENDIMIT TE FETARIT SHQIPTAR", nga Dr. Ismail BARDHI Message-ID: Shkup, shtator 1998 P?r: Ekselenc?n e tij Dr. Rexhep MEJDANI President i Republik?s s? Shqip?ris? Tiran? Nga: Dr. Ismail BARDHI, teolog "Topaanska" 9 - Shkup ??SHTJA: LET?R RRETH TRILLIMEVE DHE OFENDIMIT T? FETARIT SHQIPTAR "Kur traditat e humbin lidhjen me realitetin aktual, kur institucionet mbijetojn? vet?m me ndihm?n e represioneve t? verb?ta dhe kur individ?t nuk jan? m? n? gjendje t? njihen n? veprimtarit? e tyre personale, at?her? ?do etik? shnd?rrohet n? shkrumb e hi." J?rgen Habermas Ekselenca juaj, Edhe pse keni probleme m? t? m?dha se ato t? cilat i trillojn? dhe i fetishizojn? mediat, me nxitjen edhe t? qeveris?, s?rish ndjej nevoj?n se ndjenjat e fetarit dhe feja jan? nga fenomenet t? cilat z?n? vendin kryesor n? kultur?n e popujve t? civilizuar. Paramendoni se si paraqitet ky problem: "Islamik?t terrorist?", "bomba islamike", "feja aziatike" e t? ngjashme. M? lejoni q? ta paraqes nj? revolt? timen rreth k?tyre problemeve t? cilat kan? b?r? q? ?dokush t? merret me ??shtjen e fes?, p?rpos ekspert?ve dhe p?rgjegj?sve t? saj. Zot?ri President. N? perspektiv?n e p?rvoj?s mbar?njer?zore fakti i kalueshm?ris? p?r fat t? keq ?sht? i pamohuesh?m. Themi se ?do gj? kalon megjith?se presim q? ajo s?rish t? kthehet. Ritmi i nd?rrimit t? moteve ndodh pavar?sisht nga ne, n? m?nyr? t? paevitueshme. ?do gj? pra kthehet, vet?m njeriu udh?ton n? pakthim. Udh?ton madje edhe at?her? kur q?ndron n? nj? vend. Udh?ton, sepse shpirti i tij nuk njeh ankorim. Ne nuk jemi ajo q? jemi, ne b?hemi vet?m n? shqet?sim dhe k?rkim. Mir?po, ?sht? rrezik q? n? gjith? k?t? t? mbetesh i vetmuar, pa bashkudh?tar dhe shok, pa udh?zues. Padyshim se kemi nevoj? p?r dik? t? na udh?heq?, i cili do t? kujdeset p?r sigurin? dhe ngritjen ton? shpirt?rore. T? gjith? brengosemi p?r nes?r, p?r ardhm?rin?, malli mbi mall, brenga mbi breng?. Brengat na ndjekin deri nat?n von?, na marrin gjumin dhe na i thinjin flok?t. Ekzistojn? situata n? t? cilat nuk mund t? b?jm? asgj?, ku thjesht shnd?rrohemi n? objekt t? ndonj? procesi me t? cilin ne vet? nuk mund t? udh?heqim. Na udh?heq logjika e ardhm?ris?. P?rfundojm?: sot e nes?rmja do t? jet? dje. V?rtet, ne nuk jetojm? n? t? kaluar?n, por n? t? tashmen me shikim t? frik?suar drejt t? nes?rmes s? mundshme, t? pasigurt dhe t? panjohur. Frika, kjo ?sht? dita e nes?rme. Pyesim: Pse ?do tranzicion paraqitet me paradokse t? shumta? Pse n?n petkun e p?rgjegj?sis? s? kolektivitetit shkat?rrohemi? Pse fen? e politizojm?, flasim pa dije dhe pa p?rgjegj?si njer?zore p?r t?? ?do koh? e kaluar p?r Shqip?rin? ?sht? duke l?n? zbrazt?sira t? m?dha dhe d?shtime ideologjike, ekonomike e kulturore dhe moskuptim si nga vetvetja po ashtu edhe nga t? tjer?t. Ne akoma jemi t? brengosur me sundimet e m?parshme, kinse ato kan? qen? shkaktare q? Shqip?ria asnj?her? mos t? jet? e fort? dhe stabile, nd?rsa vetveten, faktumin shqiptar brenda atyre periudhave fare nuk e studiojm? e as q? e kritikojm?. Shum? leht? e themi fjal?n "rob?rim shekullor", q? mundet madje t? jet? edhe e v?rtet?, sepse ?sht? nj? fakt historik. Por, parashtrohet pyetja se vall? p?rse truri shqiptar, vullneti shqiptar, besa shqiptare ta lejojn? tragjedin? e rob?rimit? A nuk mjafton kjo t? kuptohet si e kaluar, e fakt ?sht? se ?sht? e kaluar, e sot nuk kemi njeri t? gjall? q? e ka p?rjetuar at? koh?, sepse nuk jemi vet?m ne shqiptar?t ata t? cil?t e kemi kaluar at? periudh?, kemi edhe popujt t? tjer? t? cil?t edhe me fe nuk kan? lidhshm?ri. Por, ata p?rpiqen q? t? ndalen n? interesat e tyre duke krijuar marr?dh?nie kulturore dhe diplomaci t? duhur me simpati ndaj nj?ri-tjetrit. E ne, pa nevoj? krijojm? acarim dhe ofendim. Ideologjia komuniste, sundimi enverian q? ishte "parajs?" p?r gjith? Shqip?rin?, bashk? me shkrimtar? e politikan? t? cil?t krijuan karierat e tyre akademike me mbrojtjen e sistemit t? till?, me nj? sekond? u shnd?rrua n? hi?gj?. P?rs?ri fajtore ishte ideologjia p?r shkat?rrimin ekonomik dhe shtet?ror t? Shqip?ris?. Edhe pse Shqip?ria nuk ishte vend i vet?m me at? ideologji t? sh?mtuar dhe t? f?lliqur, ajo n? mesin ton? u paraqit n? m?nyr? e cila nuk ?sht? e kuptueshme madje as p?r ata t? cil?t e kan? p?rjetuar at?, si p?r nga aspekti teorik, ashtu edhe politik e fetar. Si ?sht? e mundshme q? "?dokush spiunonte", "kishe frik? nga f?mija yt", "nuk kishte liri n? Shqip?ri" etj. K?to jan? momente q? askush nuk i beson e as q? ka mund?si racionale p?r t?u besuar. Por te shqiptar?t u b? fundamentaliz?m i gjall? ky tmerr q? shkat?rroi shpirtin, familjen, shtetin. P?rfundimisht, vetvetiu u paraqit demokracia dhe shqiptar?t at? masovikisht e pranuan, duke u b?r? m? demokrat se vet? dometh?nia e fjal?s. Besoj se askund n? bot? demokracia nuk e mori at? form? t? "liris?" si n? Shqip?ri. Si? e pam?, n? k?t? koh? t? demokracis? trazirat e vitit t? kaluar krijuan nj? fotografi para bot?s e cila fare nuk pati nevoj? t? komentohet. U shkat?rrua nj? shtet, u drodh n? t?r?si. Brenda k?tij kaosi u formua qeveria e tjet?r demokratike me shpresa se kinse do t? merret me ??shtjet jetike t? Shqip?ris?. Fatkeq?sisht, ajo deri m? tani po merret me teori utopike, me Shqip?rin? pa Shqip?ri, me burgime dhe me luftimin e "fes? aziatike", "fundamentalizmit", "terrorizmit musliman shqiptar", q? do t? thot? si Don Kishoti "mullinjt? e er?s". Zot?ri President, Kjo fotografi e jet?s s? Shqip?ris? na mundon dhe na shqet?son. Kjo gjendje vetvetiu n?nkupton zhdukjen e p?rgjegj?sis? individuale dhe paraqitjen e p?rgjegj?sis? s? kolektivitetit, i cili edhe sot e k?saj dite mbret?ron n? ?do dimension t? shqiptarit. Manipulimi kolektiv me fajin dhe me "vet?faljen" nuk ?sht? asgj? e re. Ngjashm?ri do t? mund t? gjendej edhe n? fenomenin e ksenofobis? e cila ka marr? vrull n? Evrop?. N? t? gjitha ato dukuri mund t? gjenden elemente t? ngjashme. Njeriu akoma p?rpiqet q? fajtor ta konsideroj? at? i cili ka "sjellur" deri te ajo situat?: disidentin, t? huajin, t? marrin. Mir?po, kur qart?sia e veprimeve antietike arrin p?rmasa t? atilla q? ajo mos t? mbetet e panjohur, e as q? mund t?i hidhet mbi supe atij "t? ndryshmit", n?se nuk mund t? fshihen faktet dhe pasojat, sidomos pasojat e d?shirave t? tij - at?her? faji i tij b?het i qart?. Fakti se ka bashk?punuar n? krijimin e fajit, se me vet?dije u ka ofruar mb?shtetje dorasve, fiton p?rmasa t? st?rmadhuara n? mas? t? nj?jt? me at? kur m? par? i satanizonte ata t? cil?t d?shironte publikisht t?i njollos?. Mund t? themi se t? ballafaquar me situat?n jet?sore e cila i nxit qeniet n? veprim, mbrojtjen personale mund t?ua dor?zojm? t? tjer?ve, mir?po m?nyra me t? cil?n b?het ajo mbrojtje kthehet kund?r nesh, meq? kryesi i asaj mbrojtjeje vepron n? m?nyr? joetike. Reagimi ndaj k?saj reduktohet n? mbrojtjen e njeriut nga p?rgjegj?sia me at? q? ua fal kryesve t? veprave joetike t? cilat i kan? kryer ato n? em?r t? tij, e me k?t? ia fal edhe vetvetes. Ekselenca juaj, Dit?ve t? fundit u krijua nj? kinse problem i cili as n? teori, as n? interes, as n? fjalor e kultur? shtet?rore nuk ekziston, p?rpos n? "politik?n shqiptare" dhe asaj t? medias: "terroriz?m islamik", trillim ky i cili ?sht? i bazuar n? g?njesht?r e jo n? njimtim. E v?rteta logjike ?sht? e kund?rt me njimtimin, nd?rsa e v?rteta morale ?sht? e kund?rt me g?njeshtr?n. G?njeshtra mund t? jet? logjike, nd?rsa njimtimi mund t? jet? moral. Kjo ?sht? e v?rtet? q? ?sht? d?shmuar shpeshher?. E ??t? b?sh kur t? ballafaqohesh n? historin? ton? me momente t? cilat pothuajse askund tjet?r nuk mund t?i v?resh, si? jan? prezentimi i ateizmit zyrtar, thirrja n? konvertim t? p?rgjithsh?m, ndarja e kuptimit t? fes? n? at? moderne e jomoderne, aziatike, paraqitja e "fundamentalizmit islamik", "terrorizmit islamik" e k?shtu me radh?. K?so trillime nuk mund t? jen? baz? studimi, e l?re m? t? gjenden n? fjalor?t fetar?, politik? e enciklopedik?. K?to dit? lexuesi shqiptar ?sht? i ballafaquar me trillimet e lartsh?nuara, atij fare nuk i lejohet t? mendoj? p?r jet?n e vet, shtetin dhe kushtet ekonomike dhe ato t? siguris? shtet?rore. Sidomos pjes?tar?t e konfesionit islam jan? t? prekur nga informimet e llojit t? lartsh?nuar. Prezentimi i problemeve n? k?t? m?nyr? krijon nj? konfuzion i cili me t? v?rtet? mund t? paraqitet me t? papritura t? ndryshme. Edhe un? si lexues i atyre shkrimeve p?rjetova momente t? ?uditshme. M?u paraqit i t?r? problemi i shqiptar?ve n? ish-Jugosllavi; u detyrova t? besoj se akuzat q? u jan? b?r? shiqiptar?ve n? ish-Jugosllavi kinse kan? qen? t? v?rteta: t? gjitha ato burgosje, rasti i Para?init, "fundamentalizmi" dhe "terrorizmi" i shqiptar?ve e t? ngjashme. Pothuajse e nj?jta metod? koh?ve t? fundit po shihet n? shtypin shqiptar p?r "fundamentalizmin" e "terrorizmin". Me t? v?rtet? ?sht? p?r t?u ?uditur kur dihet se ?do popull i civilizuar dhe i pacivilizuar ?sht? rritur e ngritur vet?m n?n hijen e mitit dhe t? fes?. Dashti Zoti dhe i paraqiti fet? qiellore q? t? gjitha t? jen? prezente n? etnikumin shqiptar, por p?rs?ri "shqiptari i ?uditsh?m" p?rpiqet q? ta ?rregulloj? at? natyrshm?ri t? feve. Ku fati q? jo vet?m muslimani shqiptar t? ishte besimtar i fes? me fe, por edhe i krishteri shqiptar t? ishte i till? pa e politizuar - politika nuk jep fe. K?t? e them duke pasur parasysh frik?n e Per?ndimit i cili ballafaqohet me sekte t? panum?rta, gj? q? paraqet nj?rin nga problemet e m?dha shtet?rore, e fati i Shqip?ris? ishte q? ajo t? jet? n?n hijen e feve qiellore, larg sekteve dhe deliriumit t? Per?ndimit n? aspektin destruktiv. Feja ?sht? imperativ, forc? ndaj s? cil?s fuqia njer?zore n? esenc?n e vet nuk mund t?i kund?rvihet pos me pranimin apo refuzimin e saj. Dtth., "me apo pa d?shir?, njeriu do t? takohet me Per?ndin?". (M. Heideger). Njeriu me fen? vet?m se ka t? drejt? t? b?het fetar i drejt?, i sinqert, njeri i cili nuk shkat?rron kultur? dhe shtet. Feja islame ?sht? fe q? beson n? nj? Zot, n? pun?t e mira dhe eskatologjin?. Feja edukon, mbik?qyr p?rgjegj?sin? individuale, lidhshm?rin? Zot-njeri. K?t? e d?shmojn? si Fjala e Shenjt? po ashtu edhe filozofia. At?her?, si ?sht? e mundur q? t? lidhen, t? kuptohen akuzat, ofendimet "terrorizmi islamik", "terrorizmi shqiptar"... Terrorizmi ?sht? dukuri, drejtim, destruksion n? vete q? s?ka komb e fe. K?shtu kuptohet, k?shtu ?sht? dhe nuk mund t? jet? ndryshe. Do t? thoja se problem kryesor n? hap?sir?n shqiptare ?sht? afetarizmi, afundamentalizmi n? ?do aspekt, p?rpos negativitetit. Natyrisht se k?tu v?rehet paaft?sia intelektuale, kulturore e shtet?rore q? me k?t? ??shtje t? merret vet?m p?r hir t? dikujt tjet?r. Shteti kur do ta humb vetveten lejon q? t? merret me mbrojtjen e interesave t? t? tjer?ve. Paramendoni paradoksalitetin e lidhshm?ris? s? ?rregullimeve t? lartsh?nuara me shoqatat arabe n? Shqip?ri. ?sht? e v?rtet? se disa shoqata arabe b?n? aktivitete n? Shqip?ri n?n emrin e bamir?sis? dhe t? kultur?s, por shoqatat tjera q? sot ekzistojn? n? Shqip?ri dhe numri i t? cilave ?sht? mbase mbi 100 sosh, harrohen, nd?rsa apostrofohen t? gjitha ato vet?m se si disa shoqata arabe. Natyrisht se k?tu nuk merrem me mbrojtjen e asnj?r?s nga ato; ku fati q? Shqip?ria t? ishte nj? shtet q? nuk do t? kishte nevoj? p?r shoqata bamir?se e kulturore, por ja q? ato jan? aty. Problemi i misionar?ve n? p?rgjith?si ?sht? ??shtje q? duhet analizuar. Ata m? tep?r jan? duke shfaqur dob?si sesa dobi dhe p?lqyeshm?ri ndaj shtetit dhe institucioneve. Ata p?rpos fjal?ve t? bukura po p?rcjellin edhe traditat e tyre komb?tare dhe interesat e tyre territoriale e shtet?rore. Por, p?r k?t? ekzistojn? institucionet, shteti e k?shtu me radh?. Sa u p?rket shoqatave arabe, ato mund t? akuzohen vet?m p?r joprofesionaliz?m n? pun?t e tyre, si n? aspektin fetar, ashtu edhe kulturor. Shqip?ria ?sht? duke treguar vones? n? ?do drejtim; p?rpos lajmeve t? mira dhe jet?s s? v?shtir? njeriu fare nuk p?rjeton di? tjet?r. ?do e mir?, ?do bukuri ?sht? duke u njollosur me at? q? nuk duhet. Besimtar?t k?rkojn? respektin e duhur nga ?do institucion si dhe nga vet? shteti. I nderuari z. President ?sht? e v?rtet? se ju personalisht nuk e keni identifikuar "terrorizmin" me fen? islame, por fatkeq?sisht qeveria po merret me k?t? ??shtje joekzistuese, q? do t? thot? se ?sht? duke krijuar g?njesht?r dhe duke e harxhuar forc?n ekonomike t? shtetit shqiptar mbi k?t? ??shtje. Si? e dini edhe ju vet? n? Shqip?ri nuk ka, e as q? mund t? ket? "terroriz?m islamik". Edhe n?se t?r? bota e thot? k?t?, interesi shqiptar nuk ka t? drejt? t? lejoj? nj? shpifje t? k?tij lloji ndaj shtetasve t? vet. Ju lutemi z. President mos t? lejoni q? Shqip?rin? ta izoloni nga marr?dh?niet e mira dhe diplomacia pozitive me shtetet q? gjenden brenda korpusit islamik. Ndjenjat e fetar?ve kan? r?nd?si t? madhe, ato jan? t? shenjta dhe Zoti nuk i len pa i mbrojtur, por k?rkon nga ata q? kan? p?rgjegj?si t? sillen me korrekt?si dhe drejt?si ndaj tyre. Shteti shqiptar t? ruhet nga konfuzioni dhe ?rregullimi konfesional. Le t? ruhet nga diskriminimi fetar. T? k?rkohet p?rgjegj?si p?r t? th?nat e paargumentuara, e sidomos p?r deliriumin e mediave. Shtetit shqiptar mos t?i imponohet ndarja n? at? n? Lindje e Per?ndim. Kur?ani thot?: "All-llahu nuk e nd?rron nj? popull derisa ata vetveten nuk e nd?rrojn?." Sinqerisht From mentor at alb-net.com Wed Dec 8 16:51:49 1999 From: mentor at alb-net.com (Mentor Cana) Date: Wed, 8 Dec 1999 16:51:49 -0500 (EST) Subject: [Alb-Islam] English: "ISSUE: KOSOVA WITHIN A POLITICAL AND RELIGIOUS AMBIGUITY", by Dr. Ismail Bardhi Message-ID: ISSUE: KOSOVA WITHIN A POLITICAL AND RELIGIOUS AMBIGUITY by Dr. Ismail Bardhi "Surely, Allah does not change the condition of a people until they change their own condition...." (ar-Ra?d, 11) The main error pertaining to Kosova is our great delay and the unknowingness of the issue, both before as well as after the problem, either for us as Muslims or for the others, because we have always left it forgotten. Here our religious non-strategy within the political, cultural and religious courses of the believer in the Balkan?s area is very obvious. This is what is happening to Kosova!?! Although the same political and diplomatic methodology should have been followed up in the case of Kosova, like that of the Slovenians, Croats and Bosnians, unfortunately something totally different happened in Kosova. It is a fact that Yugoslavia, and its former republics not that didn?t give any importance to the issue of Kosova, but they even ignored it, while many humiliations, both on the national as well as on the religious aspects, still remain unforgettable. Nevertheless, the main error or mistake exists among the Albanians themselves, i.e. within the Kosova?s leadership. Naturally, the proclamation of the Republic of Kosova under very difficult conditions made the situation to become even more difficult, considering its recognition, functioning and officialisation. Shortcomings of the Democratic Alliance of Kosova and its president, Rugova, are numerous, tracing back since the very beginning of the dissolution of Yugoslavia, when the creation of new states, their foreign political support and the recognition of their independence started. In Kosova this method was presented by Rugova through imposture or, if I may say, through political defraud. As it is known, except for some kind of journalist politics and private diplomatic relations, the Kosovar politics did not offer anything else, thus allowing many opportunities to slip through their hands. The least it could have done was to defend its independence through active resistance, especially at the time when Bosnia was in war, and when there was a great necessity for inclusion in the warfare. The most dangerous of all moments was the Dayton accord, in which Kosova once again was melted, as if it didn?t exist as a problem. With Dayton Kosova was no longer a federal, but only a republican problem of Serbia. This kind of politics allowed the issue of Kosova and its people to remain under the shadow of humiliation and of numerous problems of division and disagreements both within the political parties, as well as in relation with the mother country ? Albania. Naturally the cause for such a situation was, and still remains, the political leadership of Kosova with Rugova on its top, that refused any call for defense and resistance since 1991 until 1996. This leadership by all means crushed the activity of the defending force and its functional participation in the course of concretization of Kosova?s constitution. All of this resulted with the appearance on the scene of the defense apparatus of Kosova?s people under the name of Kosova?s Liberation Army (U?K). The KLA, with no military experience, no diplomacy and no economic power was forced to take the issue of Kosova under its own care and protection. This army is presently holding 43% of the territory of Kosova and has some 30.000 armed soldiers, and more than 20.000 others awaiting and training to enter its ranks actively (this figure increases each day). Its main force is based in Albanian territory. (Albanian state is silently allowing this activity). It is an undeniable fact that this army alarmed the issue of Kosova and presented it on the international scene in a way that international factors had to have this issue on their tables as a hot one. As it is well known, each day brings great changes over there. The above given data have to do with the period before the last huge Serbian military operations, in which Serbian military forces cleansed the field, by involving many cities in the warfare. So, today at least 50% of the territory of Kosova is included in it. As a result of this, the tactics of the KLA changed, I could say that certain fear appeared among its ranks. The KLA at the first stage was presented in three branches: first was the one put under Kosovar government?s umbrella, the second one was the one led by Adem Dema?i and the third one that was the independent one as presented above. It is necessary to emphasize that another force colored with Islam was also present, consisted of students and others, but after the last Serbian operations it became silent and, what is worst, its members were captured and imprisoned. It is a fact that the population of Kosova accepted these Muslims with sympathy, but they were not taken seriously by the KLA. Here must be mentioned that this Muslim army was considered with sympathy by the KLA that was under government?s umbrella, which sees it as necessary and free to exist as such. This is a genuine information. After all that happened, the international factors requested the officialization and unification of the KLA with a political representative who would be responsible for that army. So, today the KLA, although acting under very difficult conditions, has taken its official form with its representative, Adem Dema?i. Despite of the fact that the KLA today has its official representative, again a gap remains which makes us reconsider the eventual problems that may happen with this army. One of them is the disagreement between Adem Dema?i and Ibrahim Rugova. But, Adem Dema?i himself is not capable to materially and technically follow the events within the KLA. As a result of this the problems between the KLA supported by the government and the one represented by Adem Dema?i may reflect in the future even after the officialization of this army. One question arises all along: Where was the Islamic religious force of the Kosovar leadership? Unfortunately, although the institution of the Islamic Union of Kosova exists, along with its president, yet it did not utilize many favorable chances of taking the necessary role that every religion has, both on religious as well as on state-governing aspect. This leadership proved itself as irresponsible for itself as well as for the believers. In this respect it created some moments for self-defraud: at the time when the status of Kosova was not settled, this religious center opened the Faculty of Islamic Sciences and some Madrasah, all of them taking the form of a great privatization. Here I would not like to mention the preparation of the teaching stuff that is out of any academic standards. It went even further: from the collected charities at the most dangerous times for Kosova, this institution distributed the salaries only for its own theological workers. I may say that this Islamic Union lead by Rajab Boya, who has no religious organizative abilities at all, nor the vigilance for the Islamic religious issue of the Kosovars, has created many dangerous moments so as to be considered as an unnecessary institution by the Kosovar factors. This may be clearly noticed in the fact that it doesn?t figure anywhere, thus allowing some to say that there is no need for such a religious union. Its cooperation with the Kosovar political leadership is done only through telephone and private talks. To put it in one word, the functioning, as well as the position of the Islamic Union among the Albanians in Kosova remains undefined. It is an undeniable fact that the officialization of Kosova and its high officials is unaccepted by the world diplomacy. Everybody, starting from Rugova on the top down to the common people, are absolutely non-official people. The difference in between is that the world policy accepted a political leader, not a president of a political state. In Kosova, those rights that Rugova has, the KLA also has. The KLA has its spokesman within Kosova, just as Rugova has, etc. Now the problem remains with whom should we co-operate. The answer is very simple ? with Kosova. The diplomatic factor must have its diplomatic support in the East. As for the radical wing, it also must have its support, starting from governmental levels to various associations. But, the most important thing is that the religious factor must be followed in a permanent manner and enabled to have its own credibility both in the religious as well as on state aspect. Indeed, the religious factor among the Albanians needs an elementary preparation, with a reasonable strategy and full financial support, with a final objective having or creating a religious leader within the Albanian ethnicum. It would not be good if our mistakes, for which we admit that we have done in Afghanistan, Tchechnia and Bosnia, become the cause for presumptions and inaction in Kosova. It would be much adequate if those mistakes that we did unconsciously in the above-mentioned countries, we at least repeat consciously in Kosova. The people of Kosova presently are crushed, tired, without diplomatic experience and lobby organization, especially the religious one. We, as Muslim believers must establish the necessary lobby for Kosova, which would present this issue in all aspects. This issue has no time to wait; previous delays have made us, the religious factor, to be humiliated and become unimportant, insignificant and misfunctioning. This lobby must return its credibility to the religious leadership and to the role of religion in the cultural as well as the state aspect. PS Albania is taking advantage of Kosova?s problem on many aspect, especially recently when using as a pretext the Islamic "terrorism and fundamentalism" has unable the efforts and willingness of various Muslim movements for helping Kosova. In this direction, Albania is obeying orders given by the powerful world countries and towards this goal it gets material and physical aid. Although there are no material argument for backing up this attitude, lately entrances and exists of Muslims to and from Albania are thoroughly checked. As it is well known, Albanian government is drawing its main force from Greece. Presently Greece is ensuring its physical existence. The fact that Greek soldiers guard the residence of the Albanian Primeminister speaks for itself. It is expected that if an open conflict between Sali Berisha, the leader of opposition, and the Primeminister Fatos Nano takes place, than the latter will ask for a help from Greece, be officially legalizing her presence in Albania. The Islamic Union of Albania has witnessed its weakness for being unable to protect itself, the Muslim interests and especially those of the Albanian Muslims in Albania. PPS Although it is certain that there are difficulties in Albania, as well as in Kosova: Kosova in war with Serbia and Albania in war with herself, the Muslim interest is the one put under the question mark. Officially even the outside Islamic factor is not paying the necessary attention to this question. We must do it regardless of methods and ways; we must create and strengthen an institutional, professional center that would have its long-term strategy. Remember that with this we would compete with the Catholic and Orthodox Church. Indeed, we have no right to ignore the Islamic religious issue among the Albanians. PPS 2 We should think again about the humanitarian associations led by unprofessional persons without good background. As it is known, most of them were either very obeying or frightened, or irresponsible without institutional or state culture. The Prophet (SAW) has said that: "The deeds are according to their intention". From mentor at alb-net.com Wed Dec 8 16:43:44 1999 From: mentor at alb-net.com (Mentor Cana) Date: Wed, 8 Dec 1999 16:43:44 -0500 (EST) Subject: [Alb-Islam] English: "ISSUE: BRIEF SURVEY OF THE RELIGIOUS SITUATION AND GAMES WITHIN THE ALBANIAN ETHNICUM", by Dr. Ismail BARDHI Message-ID: Dr. Ismail BARDHI ISSUE: BRIEF SURVEY OF THE RELIGIOUS SITUATION AND GAMES WITHIN THE ALBANIAN ETHNICUM ALBANIANS AND ISLAM: TO BE OR NOT TO BE?!? Whatever has happen in the Balkans throughout the history has drawn the attention of others only after great scandals, traumas and genocide. As far as the early and present history of the Balkans is concerned, lately many writings are published by various strategists, psychologists, and sociologists and especially by the ?church politics? and religious politics in general. Albanians have a long history of their presence in the Balkans, starting from early times to the present days. During the time of the Ottoman Empire they embraced Islam in large number, and so contributed to the Islamic culture. But, the Ottoman Empire came to its end, and Muslims started declining due to great injustice done to them both on geographic as well as on political aspect. One of the greatest injustices was done to the Albanians at the end of 19th century, especially during the Berlin Conference, when they were considered as Turks based on their religious belonging. This Conference was a sort of preparation for purging Albanians from their territories, something that was done with other Muslim people as well. Latter, after the London Conference the territory of the Albanian State was divided in several parts and given to Greece, Macedonia, Serbia, Montenegro and one separate part, Kosova, inhabited only by Albanians, was left inside the Kingdom of first Yugoslavia. Then Versay?s (1919) and Paris Conference were held in which this division of Albanian territories became more evident. At the end, in present days we have the Dayton Conference that left aside the Albanian issue. I?m saying this regarding the fact that we are witnessing creation of a state by a nation that has no history and own language, yet, on the other side, this is denied to others - in this case to the Albanian Muslims. That part of Albanian territory and people that was given to Greece presently creates a lot of headache to the Albanian State. Through this territory Greece is imposing itself in Albania through force; it arms Albanians, supports criminal and terrorism, and makes the Christianisation of the population. The same was done in Montenegro where the Albanians are assimilated to large extent. As for other parts of Albanian territories, each of them needs a separate study, because there is much to say for each of them. Yet, it is important to note that those parts of the Albanian territory in Macedonia, Kosova as a whole and the part in Serbia have preserved their Islamic religious culture. But, this division of territories for many reasons has made Albanians a political, cultural and religious phenomenon. Each time when Albanians have tried to put themselves together through foreign support, tragedy has fallen upon them. Unfortunately, it seems that they have adopted to a large extent this way of acting. Anyway, the past has passed and we have no right to complain, but the matter is that we feel its influence in present days on the political, economic, religious and cultural aspects. Facts show that the territory of the Albanian State that is surrounded by Italy (through the Adriatic Sea), Greece, Macedonia, Kosova and Montenegro has 28.748 km2. Kosova has 10.887 km2, and if we take into account the territories in Greece, Macedonia and Montenegro inhabited by Albanians, than we get a wide Albanian territory of some 55.000 km2. Major part of the Albanian population live in the Republic of Albania, some 3.5 million, then in Kosova 2 million, in Macedonia 700.000 etc. If we add to this number the remaining of the Albanians living in Montenegro, Southern Serbia and ?am?ria in Greece, the total number exceeds 6.5 million. Another important phenomenon, beside the national assimilation of a part of Albanians, is that of emigration with main destination being Turkey, where some million Albanians beside living in major cities have their villages where Albanian language is spoken; then Western Europe, and lately Greece and Italy. Naturally we should not forget America and Australia as continents where Albanians have emigrated in large number. It must be noted that these migrations have started during this century, and are still continuing. >From religious aspects it is a fact that most of the Albanians are Muslims. 75% of the Albanians in Albania are Muslims, in Kosova more than 95%, in Macedonia over 99% of the Albanians are Muslims; in Montenegro also the number of Albanian Muslims is very high. Present religious situation in Albania The past of Albania is reflected in present days with great surprises in all aspects: religious, cultural, economic and political. Beside political games, in this country we have many maneuvers of horrifying powers, be they ideological or ?religious?. It is true that atheisation of Albanians was a specific phenomenon, because of its officialdoms during communism, which became a continuos process that left its traces to the present days. It is very easy to notice it today. It was then that any religious activity was banned officially, religious buildings and sanctuaries were destroyed, large number of theologists were imprisoned and sentenced to death. Above all this, Albania isolated itself from the outside world, especially from the Islamic countries that resulted with total absence of communication. So, today we have an Albania economically poor, culturally tired and religiously wondering. The religious phenomenon in Albania is secularized, deprived of its holiness, because the phenomenon itself was scandalized. And it is clear that religion without its source, and under its name, doesn?t accept anything else but what God says. While in Albania, one expects from religion to improve his economic welfare, if not so, then the religion is not good. This is a paradox that is difficult to be understood by many. The phenomenon of religion ?returned? for the moment because the current politics presented democracy, and due to this religion was accepted because of the democratic process. But having in mind the institutional religious activity in a situation when Albania is economically kneeling, extremely tired, we should not leave aside the foreign factor. In Albania, as we have mentioned before, also live Christians, both Catholic and Orthodox, who started their religious activity with appearance of democracy. It should be mentioned here that foreign Islamic theological factor made efforts to help Albanian Muslims only through promises, not in a systematic manner. Along with this, different groupings of Islamic provenience coming from outside to Albania poured their subjective thoughts very fast in this country. Here, beside benefits and their good intentions many other shortcomings and problems occurred within the native Albanian Islamic society, like the problem of medhahib, halal/haram, issues pertaining to aqidah, polygamy etc. It is more than true that they misused their presence, that was obvious through many conflicts, because maybe the problems were of subjective nature, but they were reflected on the surrounding. Almost none of the projects of those associations were fully implemented. Help coming from these associations and organizations came with its religious and cultural limitations, that were specific to each small ?team?; imagine three- four persons coming from Algeria, Sudan, Egypt who want to work in unknown surrounding, not being familiar with the native language, tradition and culture. Albania in the past has practiced the Hanafi medhheb and the traditional Islamic culture of the Ottoman Empire. This was clearly reflected both in the architecture of the religious buildings as well as in the daily Muslim life. The above mentioned associations started creating something totally different, not adequate to the environment, they built some small mosques that were never seen in these parts and didn?t belong to native tradition. They created the madhhab problem as well. What was even worse, those organizations and associations didn?t pay enough attention to the cultural and institutional religious space. With these people, that on the state aspect belong to Islam, they were dealing as if they were, for instance, in Greece, among Christians. Regardless of the fact that they were detached from Islam for a long period of time, religious strategy should have been followed and presented in a state manner. As for their professional preparation as missioners, they appeared as uncouth persons. Most of them were mainly interested in wasting the time instead of changing it. The number of these associations was very small. It is interesting that their appearance, work methods and manners of discussion were showing revolt towards the state leadership. Unfortunately, this is the way of attitude of most of the world theologist?s writings, who spend their all life in accusing the leadership, without their personal participation in changing the way of life, of the situation, of the politics! Most evident period of activity of these associations was during the time of Sali Berisha as Albanian president. At this time their number was around 15. Islamic religious activity in Albania since 1990, due to lack of native theologists, was mainly holding on the above-mentioned organizations, as were described earlier. Naturally, I?m not denying the fact that the fault falls upon us, Albanians, but at that time there was not any institutional Islamic religious theology. Regarding the relation Albania-Islamic World on government level, this may be seen only through membership of Albania as country observer in the Organization of the Islamic Conference and establishment of the Arab-Albanian Islamic Bank in Tirana. Other projects, like building of a (Islamic) hospital have started for some time and presently are left without supervision. Arab-Islamic cultural world didn?t play its necessary role, though it is true that Albania did not open itself for a closer cooperation, due to the great American and European influence on this country. The above mentioned may be best noticed in non- participation of Albanians in various conferences and alike. Presently Albania with its Albanian Muslim Community led by Sabri Ko?i is focusing its religious/cultural activity entirely on foreign help. He is engaged with sending students in the Arab world without any selection and by creating some madrasah that work without minimum of conditions necessary for their activity: without water, without cleanness, without necessary cloth for students, without books. Today Islam and Muslims in Albania live without any shelter. Beside the Islamic Community in Albania we have other two major religious entities: Catholic and Orthodox Churches. Their influence and role is spread all over the country, on the political stage as well as in the media. But, they act terribly with planning that guarantees them a bright future. Catholic Church for many years was strongly backed up by the West, especially Italy-Vatican. In this direction we may mention the visit of Pope to Albania and establishment of a great church center in the heart of Tirana. Officially, only 10% of Albanians belong to this Church, less then the Orthodox, but they have built modern churches in European style, religious schools and kindergartens, children villages, hospitals etc. Lately they are prepared to open Catholic Religious Faculties. This was even announced by the present Albanian president, Rexhep Mejdani, after his visit to Italy- Vatican. Catholic Church has presently become a shadow of the Albanian overall politics. Their activity is mainly religious; alongside the above-mentioned centers they have co-operation with Albanian intelligentsia and have their own religious publishing houses. As for the Orthodox Church, with the open support coming from Greece and Serbia today it is in a situation of running Albania on government level. Almost the entire state apparatus, starting from the Primeminister, Fatos Nano, Greek by origin, Foreign Minister, Paskal Milo, as well as many other ministers, politicians and (non)government officials is under the clear influence of Pan- Hellenism. It is more than obvious that they have many institutions in their hands, from pure religious to others that shouldn?t have anything religious, like church hospitals. It should be noted here that the leader of the Albanian Orthodox Church is Anastas Yanulatos, Greek by birth and citizenship. This Church, beside the religious conversion, makes the national assimilation of Albanians as well. They have great influence upon Albanian immigrants in Greece, whose number is more than 300.000. The activity of the Church in general is greatly supported by the Christian countries. Italy, Greece, Serbia as the well as the whole Christian world stands behind it. The Church does everything to annihilate the Albanians from religious as well as national point of view, with the intention to make Albanians fight among theirselfs in the future. This was best witnessed during the last events in Albania. The border between Albania and Greece is the major line of arms smuggling in the region, where great amount of weapons were sold very cheap, beside those destroyed by the Albanians. Also the espionage network is astonishing. In fact, Greece knows everything that is happening today in Albania even before it happens, because it has put its ?son? as Prime minister of Albania. Only 4 months have passed since the new socialist government came to power in Albania, and they already gave Kosovo on auction, with the consent of Greece, at the meeting of Balkan countries in Crete. Here again the influence of Church was very obvious. Damages and genocide done by the Church are more dangerous than the present economic conditions in Albania. Greek Orthodox Church, beside the fact that Albanian Archbishop is her man, makes every effort to put her priests on high positions in every city of Albania. Even the Macedonian Orthodox Church is acting similarly within Albania, especially in those parts that are near the Albanian-Macedonian border. In that direction, there are 7 Albanian Orthodox students studying at the Faculty of this Church in Skopje. Both these Churches are strengthening their influence on the religious as well as political scene. According to the facts of the previous Albanian government, Greek Orthodox Church has co-operated, and continues to co-operate with Albanian criminals. They way of acting is by indoctrinating Albanian workers in Greece through media propaganda, especially the local radio programs that openly call to Christianity, to wage war against the ?Turks? (Muslims) and to cleanse the country from them. Although it is difficult to poses arguments for the above-mentioned actions, the situation itself is best evidence for this. Albania under Sali Berisha didn?t develop any policy that took care for religion, but again it was open to all, i.e. to Muslims as well. Lifting the power to socialist?s hands not that has only narrowed Islamic religious activities, but they are openly collaborating with those powers that work towards conversion of Albanian Muslims. They consider Islam as unnecessary for Albania. As soon as they reached the power, immediately they announced Albania?s withdrawal from the Organization of Islamic Conference. If we compare the activity of the Islamic Community with that of the Churches, both Catholic and Orthodox, we may say without any hesitation that not that we don?t have any strategy for work, but even what we implement is out of time, crippled, both in institutional and cultural sense. At this moment Muslims are very weak, unprepared professionally, so without the foreign mediation, intervention, financial and institutional supervision and support dawn will never come on the horizon. So, today in Albania, beside political church support and its leadership there are many Christian centers and organizations lead by various missionaries, whose names is very difficult to trace, because they are doing everything to hide the exact number of such centers and kind of activity they are doing. Following are the names of only some of them: SJAA (St. John Ambulance Association); SSJE (Society of St. John Evangelist); SPSM (Society for the Sacred Mission); SCM (Student Christian Movement); UCCD (United Christian Council for Democracy); VAT (Voluntary Aid Detachment); YMFS (Young Men?s Friendly Society); PSCE (People?s Society for Christian Endeavor); C.O.S. (Charity Organization Society); FANY (First Aid Nursing Yeomanry); BSC - Bethany Christian Services (?Sh?rbimet Kristiane Bethany?, Head: Agim Xhumani, address: Blloku 50 vjetori str., Pall. 12, Ap. 19 ? Tirana); CF - Cross Foundation (?Fondacioni i Kryqit?, Head: Joseph Liffon, address: Ludovik Shllaku str., 14 ? Tirana); FPEC - Foundation Program for Evangelization of Children (?Fondacioni Program p?r Ungjillizimin e F?mij?ve?, Head: Madonna Maria Theresa Brody, address: Ludovik Shllaku str., 14 ? Tirana); Power of Light (?Fuqia e Drit?s?, head: R. Ridley, Rr?shen); International Professional Development (?Zhvillimi Nd?rkomb?tar Profesional?, Head: Bailey Michael Holman, address: Ludovik Shllaku Str., 14 ? Tirana); Humanitarian Foundation for Protection of Women and Children (?Fondacioni humanitar i mbrojtjes s? gruas dhe f?mij?s?, Head: Layla Pernosha, address: Mihal Grameno Str., 66 ? Tirana); Adams? Humanitarian Foundation (?Fondacioni Humanitar Adams?, Head: Kastriot Aliko, address: M. Lleshi Str., Pall. 1, Ap. 10 ? Tirana); ?Word of Life? Foundation (?Fondacioni ?Fjala e Jet?s??, Head: Bengt Arne Wedelmahn ? Tirana); God Loves Albania (?Zoti e do Shqip?rin??, Head: Jessica Bloom-Shane ? Tirana); Way of Peace (?Rruga e Paqes?, address: H. Tahsini Str., 251 ? Tirana); Albania for Social Prosperity (?Shqip?ria p?r p?rparim social?, Head: Xhavit Hyka, address: B. Curri Str., Pall. 8, Shk. 1, Ap. 3 ? Tirana); Austria for Albania Foundation (?Fondacioni Austria p?r Shqip?rin??, Head: Barbara Schofnagel, represented by Kujtim Brahimaj, address: Asim Vokshi Str., 42 ? Tirana; Church of Christ Tirana (?Kisha e Krishtit Tiran??, Head: Artan Xhaferri, address: 4 D?shmor?t Str., Pall. 193/12 ? Tirana); Siloah Fellowship International (Head: Paulus Fischer, address: Frosina Plaku Str., 36 ? Tirana); Albanian Encouragement Project (?Projekti p?r inkurajimin e Shqip?ris??, Head: David Larry Fyock ? Tirana); Norsk Nordhjelp (Head: Kastriot Faci, F. Ramadani Str., 2 ? Shkodra); Albkom (Head: Fran?ois Menebrey ? Tirana); International Christian Foundation (?Fondacioni Kristian Nd?rkomb?tar?, Head: Dino Pogo, address: H. Tahsini Str., 1 ? Torana); Federation of Albanian Women for Peace (?Federata e Grave Shqiptare p?r Paqe?, Head: Tomoko Taira, address: Shyqyri Islami Str., 52, Ap. 2 ? Tirana); Nostra Signora del Buon Consiglio (Head: Amelio Mozzeta ? Tirana); Erident (Head: Schio Valin Lucio, address: Rr. Durresit Str., Pall. 180, Shk. 3, Ap. 14 ? Tirana); Orthodox Clinic of Evangelization (?Klinika Ortodokse e Ungjillizimit?, Head: Anastasios Yannulatos, address: Rr. Kavayes Str. 151 ? Tirana); Bethany Fellowship Albania (Head: Erik Thomas Stensland, address: Ludovik Shllaku Str., 14 ? Tirana); Christian Center Victory (?Qendra Kristiane ?Fitorja??, Head: Luan Xhemali, address: Faik Trenova Str., Pall. 2, 4/15 ? Tirana); Mission Emanuel for Albania Foundation (?Fondacioni Misioni Emanuel p?r Shqip?rin??, address: Thimi Mitko Str. ? Korca); Contribute for Education Mission (?Misioni Kontribut p?r Edukimin?, address: Muhamet Gjollesha Str., Pall. Moshat, Shk. 3/16 ? Tirana); Orthodox Union ?Friends of St. Cosmo? (Lidhja Ortodokse ?Miqt? e Sh. Kozmait??); Christian Aid Service (?Sh?rbesa e Ndihmes?s Kristiane?, address: Frosina Plaku Str., 36 ? Tirana); Jehova?s Witnesses (?D?shmitar?t e Jehovait?, address: Asim Vokshi Str., P.O. Box 3 ? Tirana); Christian and Evangelist Union (?Enti i Bashkimit Kristian dhe Evangjelist?, address: Marsel Kashen Str., Pall. 6, Shk. 2, Ap. 10 ? Tirana); Adventistic Church (?Kisha Adventiste?, address: Blloku Demokracia, Pall. 2 c ? Kor?a); Christian Evangelistic Church (?Kisha Kristiane Evangjeliste?, Head: L.T. Kolaj, address: Hysaj Str., 37 ? Shkodra); Charity Mission ?Mother Theresa? (Misioni Bamir?s ?N?na Tereza??, address: Pandeli Carra Str. ? Shkodra); Selessian Association (?Shoqata Seleziane? address: Vasil Shanto Str. ? Shkodra); World Baptist Foundation (?Fondacioni Bot?ror Baptist?, address: Avni Rrustemi square, 2 ? Tirana); Y?rgen Walman Foundation (?Fondacioni ?J?rgen Walman??, address: F. Roda Str., Pall. 34/1, Shk. 1, Ap. 26 ? Tirana); Contro Informazione Terzo Mondo (Address: Konstandin Kristoforidhi Str., 5 ? Tirana); Humanitarian Foundation for Albanian Christian Culture (?Fondacioni Humanitar p?r Kultur?n Kristiane Shqiptare?, address: Qemal Stafa Str., 438, Shk. 2, Ap. 28 ? Tirana); Colping Family (?Familja Kolping?, address: Myslym Shyri Str., Pall. 6, Shk 2, Ap. 13 ? Tirana); European Baptist Federation (?Federata Baptiste Evropiane?, address: Budi Str., Pall. 62, Shk. 2, Ap. 29 ? Tirana); Youth for a Mission (?T? Rinjt? p?r nj? mision?, Head: Sandra Oestreich, address: H. Tahsini, Pall. 273, Ap. 3 ? Tirana); ?Don Bosco? Social Center (?Qendra Sociale ?Don Bosco??, address: Laprak ? Tirana); Charity Missionaries ? Sister M. Ancilla (?Misionaret e Bamir?sis? ? Motra M. Ancilla?, address: Ali Pash? Gucia Str., 35 ? Tirana); ?Jesus? Pupils? Society (?Bashk?sia ?Nx?n?sit e Jezusit??, Head: Stephen P. Lied, address: Ludovik Shllaku Str., 14 ? Tirana); Adventistic Church of the Seventh Day (?Kisha Adventiste e Dit?s s? Shtat??, address: Kongresi i Lushnjes Str., Pall. 37, Shk. 3, Ap. 31 ? Tirana); Mother Theresa Mission (?Misioni N?na Tereza?, address: Budi Str. 9 ? Tirana); Nehemiyah (?Nehemia?, address: Frosina Plaka Str., 36 ? Tirana); Free Finish Mission (?Misioni i Lir? Finlandez?, Head: Tauno Taukola, address: Sul Bega Str., 21 ? Tirana); Liahona (Head: David Haymond, address: M. Grameno Str., Pall. 78/8, Shk. 3, Ap. 22 ? Tirana); International Protestant Assembly (?Asambleja Protestante Nd?rkomb?tare?, address: Myslym Shyri Str. ? Tirana); Adra Albania ? Agency for Adventistic and Spiritual Development ? Albania (?Agjencia p?r Zhvillimin Adventist dhe Shpirt?ror n? Shqip?ri?, Head: Ron Edwards, address: Kavayes Str., P.O. Box 2937 ? Tirana); Oklahoma ? World Institute of English for Albania (?Oklahoma ? Instituti Bot?ror i Anglishtes p?r Shqip?rin??, Head: Richerd N. Ady, address: Frosina Plaku Str., 15 ? Tirana); Hope for Albania (?Shpres? p?r Shqip?rin??, Head: Alastair Barr, address: Elbasanit Str. ? Tirana); Gjerasim Qiriazi Foundation (?Fondacioni Gjerasim Qiriazi?, Head: Arthur Moore, Kavayes Str., 108 ? Tirana); Estafier (Head: Shefki Bejko, address: Dibres Str., Pall. 15, Shk. 1, Ap. 7 ? Tirana). These were only some of numerous Christian organizations working in Albania. Their names may differ, but their main objective is one and the same ? to cut off the Islamic tradition of the Albanian Muslim population. We can not say that Islamic Communities of Kosova and Macedonia didn?t make efforts to play their role in helping Albanian Muslims, but their slowness and experience of self-isolation from within, left big gap in the religious, national and political life. One small force within the Albanian Muslims Diaspora called Albanian Muslim Youth, a branch of the Young Muslims of Bosnia and Herzegovina, had always as its objective the unification of Albanian territories and filling up the religious cultural emptiness through book and writings. This group has presented various projects since the beginning of democracy in Albania, starting from the establishment of cultural centers in major cities of Albania, up to the foundation of a religious institution like the Islamic Theological Faculty in the country. But, unfortunately, nothing of this was realized. Present religious situation in Kosova It is an undeniable fact that Kosova didn?t enjoy the right to which it was entitled in comparison with the others. Presently Kosova is surrounded, occupied by the Slav cross and its own leadership that for the moment is playing a destructive role against itself. The current politics in Kosova is not at all interested about the phenomenon and the role of religion within the country. Its politicians are ready, for the sake of international factors, to play games with this phenomenon. On the other hand, the religious force is not able to deal and respond intellectually and culturally to those political forces. Serbs and Montenegrins are people that have played very destructive role in the history of Albanians. Not only their politicians, but even their Church also is characterized by genocide, imprisonment, tortures, theft, violence, political and cultural destruction. The number of Albanians that have suffered this is very large. Today the Human Right Committee of the Republic of Kosova has material evidences for the above-mentioned. Even recently we witnessed how Serb barbarian hordes showed their real face in Bosnia and Herzegovina. The same destructive people are holding under military and police occupation the Republic of Kosova, not recognized yet by Serbia. Only 9% of the Serbs that live in this territory are ruling backed up by Yugoslav supervision. Albanian people in Kosova lately are suffering from legal-police processes same as during the former-Yugoslavia, many of them as members of the Kosova?s Liberation Army. Leading Albanian politicians in Kosova, due to vain and dry politics are making to many mistakes, concessions, some times even by making great sacrifices, be they historical or strategic. Among those sacrifices the most important is the religious issue. Historically and in reality major part of Albanians are Muslims, while on the other hand the European, and especially the Balkan politics are presenting Islam as a destructive and alien phenomenon for this country, and official policy in Kosova and wider are somewhat swallowing this way of thinking. Because of this, the issue of religion is left aside and even choking. As for the theological factor inside Kosova, it should be mentioned that the Albanian population over there has not tasted the intellectual taste of religion. This is due to the fact that there were no primary, secondary and high religious educational institutions, not to mention the lack of Islamic religious literature. On the other hand, a great army of intellectuals was prepared and educated during the time of atheism, and as a result, this intellectual/atheist army rushed upon the religion with an intention to present it as an official ?opium? for the people. It is more than obvious that the Orthodox lobby, with great help of the Church, is following every step taken for the Albanian issue, and is doing its outmost to close all doors for it. It seems that the Church has taken a vow to exterminate the Albanian issue and to make it forgotten. In this direction Church is getting a large help from other institutions, like from various academies of the Balkan countries, especially the Greek and Serb. Naturally, Serbia is directly involved in this issue and has composed secret, as well as official plans that are being implemented step by step. It is a fact that this important issue was kept silent. There are only empty promises coming from renowned world personalities and Church representatives who are being presented as saviors of the Albanian cause. But the only thing they tell to Albanians by phone is that they should not hurry in taking things in their hands because they will not be forgotten. This has choked every effort and movement made by the Albanians. The role of the Orthodox Church compared with the Catholic in Kosova is weaker, but this doesn?t mean that it has no activities. This is mainly due to the extremely small number of Albanian Orthodox in Kosova. On the other side, like in Albania, the Catholic Church has realized its activity by misusing Albanian Muslims. This Church has created a Catholic lobby consisted of some well prepared and educated people supported by the Catholic Church from Croatia and Bosnia. Firstly they educate these people and give them high academic degrees, and later they send them to Kosova to do their utmost in exterminating the Islamic element within the population. This Catholic Church has presented an irrational problem: as if within the heart of the Albanian ethnicity exists the phenomenon of ?crypt-Catholics?, meaning that Albanians have Catholicism in their hearts while in their history and tradition they belong to Islam. This Church, based on non-Albanian and non-Islamic documents writes about the history as it suits to Vatican and the West. Recently they are promoting the thesis that Christianity is more modernized and only through it Albanians can enter to Europe. These theses are promoted by a certain circle of intellectuals with academic titles like Dr. Engj?ll Sedaj, Dr. Zef Mirdita, Dom Lush Gjergji, Gasp?r Gjini, Sar? Gjergji etc. Naturally, in this Kosovar/Albanian space the Islamic Community has its due place with a solid number of theologists, but not sufficient for the time being. It is more than evident that the Islamic Community is desiccated in its role and not interested to take over the role of supervisor upon the people, the educational, religious role that every modernized nation has. It?s being silent, with plenty of shortcomings; it has become a center without strategy, sometimes it shows destruction in work; takes the role of policeman and tries to make all kinds of investigations to obstruct the cultural and religious activities of some of its theologists. The Islamic Community in Kosova presently has three secondary religious schools and one Islamic Theological Faculty. Its irresponsibility is evident by the fact that people that lecture in this Faculty officially are not fulfilling the necessary conditions for such kind of work. Most of the theologists of this Islamic Community are educated in various countries of the Arab World. There is no strong working harmony of co-operation among them. Islamic Community in Kosova really needs help, be it intellectual or strategic, naturally without neglecting the economic supervision. The role of the Islamic Community is very important not only from the religious aspect, but also in the sense of watching over the people. Kosova is really a challenge of time; lately it has even given martyrs, shuhada of d?n. The miners of Kosova broke the world record while staying in their mines under ground for many days, thus showing their resistance against the Serb pan-Slavism that has no parallel. Imprisonment of hundreds of thousands of Albanians still continues; their immigration has become a serious problem for Europe. In fact, this is the reason why Europe sometimes is turning towards it. Kosova today economically is totally isolated while its resources are being stolen day by day. The process of education is being held out of the institutions and in very difficult conditions. The cultural treasure of the archives is destroyed and many historical findings and monuments are lost from the museums. The fact is that the Albanian State didn?t present itself as a factor that could take care for this issue, due to its own political and economic weakness. But, some other countries, like for instance Turkey that had some favorable opportunities for work, were not interested to be involved. The same goes for other countries of the Muslim World. The issue of Kosova has cost Sali Berisha?s system very expensive. It can not be said that that period of democracy did much, but it is true that it left great space for activity, in which politicians from Kosova articulated their issues with the support by Berisha, and had Albania as a shelter. But, this issue bothered the Greek lobby in the USA, the state of Greece as well as Serbia, so they started their interventions in the US Senate to make as much damage as possible to Albania. Thus, through major media representatives, like The New York Times, Newsweek and NBC and through Greek newspapers and radio- television, they did everything to turn the South of Albania against Berisha?s regime. Latter this was declared by some of the journalists after their arrival in Albania, when they admitted that they have informed wrongly, because today in Albania Albanian language and Greek mind are officially ruling. The political and strategic position of Kosova is of great importance, because whoever intends to take any step in dealing with this issue can experience the same fate as Sali Berisha. Recently there are some destructive moments that may be noticed within the Albanian ethnicity, especially pertaining to religious ethics. This is reflected in large number of cases of prostitution, drug addiction, thefts, killings and all other modern evils. This nation has always been sensitive concerning women?s chastity and moral. There are numerous writings dealing with the purity and bravery of women like novels, poems and alike. Unfortunately, today many prostitutes from these parts may be noticed in Italy, Greece and all around Europe, and, what is more strange, to many articles are written for them inside the Albanian corpus, but nothing has been done to eliminate this phenomenon. Present religious situation in Macedonia Muslims of these parts, after the withdrawal of the Ottoman Empire, were confronted with great disastrous problems with the arrival on power of the Orthodox Panslavism and Panhellenism of the Serbs, Bulgarians and Greeks. As it is clear from the past and present history, they always were and/or still are outrageous enemies of Muslims with an unseen arrogance against everything that is Islamic. Their rule was the beginning of a destruction and rule of non-freedom of speech and religion, prohibition of education in mother tongue for Muslims of these parts, mass deportation and extermination with imprisonment of Muslims. This form of rule made the communist system speed up its process of ruling so even legally to forbid the religion by announcing it as ?opium for people?. (Former Yugoslav) Republic of Macedonia has problems with its own name, history, and nation but, nevertheless, it is playing an interesting role in establishing itself as an independent state and a special role in the Balkans region. Macedonians, who are Orthodox Christians, were not forgotten by other Christians of the world in helping them during this process of establishing their state. It should not be forgotten that this Republic, as a unit of the former- Yugoslavia, was known especially for its ministry of internal affairs and its discriminatory administration towards Albanians, Turks, and Bosnians ? towards everything Islamic. The democratic process was undesirable phenomenon for Macedonia, and because of this it is possible to think and to say that ?democracy? and ?non-democracy? in this region are identical and are presented in their worst forms. The registration of many political parties (more than 50), while having only 10 of them active gives a good picture for the above-mentioned point. All of these parties are under the influence of nationalism and are defending it by all means. Also, Albanians were forced to participate in this ?democratic? game so they formed their own parties. Only three (of seven existing) Albanian parties are present at the Parliament with 19 deputies. All of these Albanian deputies are Muslims. But, unfortunately, these 19 confronted with those 101 Macedonian deputies can not play any role in the decision- making as well as in the law-making process. The total number of population of Macedonia, according to the 1991 Census given in official figures is 2.033.964, 1.328.817 are Macedonians, 441.987 Albanians, 77.080 Turks, 52.103 Rhomas etc. But it should be mentioned that due to disbelief to the statistics, and dissatisfaction with the official figures by the inhabitants of this Republic (24 nationalities), most of them didn?t accept these figures, especially Muslims, and this issue was internationalized. It is interesting that long before the announcement of the official figures, the leadership of this Republic knew and openly declared the number that matched with figures given some months latter. Indeed, many dirty things were done with the statistics, because Albanians and their parties claimed that their number is 700.000, while the statistics institute announced only the half of it. Turkish party was certain that some 200.000 Turks live in Macedonia, but, officially, they are only 75.000. It is possible to believe in the glorification of the number by us, but the other party (Macedonians) had no right to play on behalf of the population. As for the participation in the government, it is unbelievable but true that within the organs of internal affairs Albanians participate only by 1%; within the military ranks only 1.5%, which is only an advertising and defrauding figure. As for the participation of Albanian Muslims in higher education the number is only 2.5%. The issue of education still has not reached its legal form, something that Albanian parties (as Muslims) have requested at the Parliament. It is more than true that even in the future this will weaken us. On the educational plan, Muslims in comparison with Macedonians (Christians) feel inferiority, what makes the whole situation terrifying. According to the statistics of the Islamic Community the number of Muslims in this Republic is more than 1.000.000, though there are no written arguments to back this up. What is more than sure is that more than 45% of the population are Muslims. The role of Islam is a key factor, both for the stability as well as instability of the Republic of Macedonia. But, our weakness results from our failure ? be it in organizing our selves, or preparation for organizing and presentation. This phenomenon is a result of the past times when religion was a destructive and anti-governmental element. During the former-Yugoslavia theologists didn?t show the necessary ability to work and didn?t play the so much needed role in creating a religious community that would have been under the influence of its own control, in fact, they didn?t fought communism. Somehow they surrendered to fate and, what is even worst, to the question ?What is to be done?!?. There were cases when some of them even gave service to the state security. The Islamic Community in Macedonia, compared with other religious communities, is the most supervised and obstructed one by the power, not by the law, but the worst of all is that the resistance is not aiming to become power or the law. Islamic theology among the Muslim believers stands between fear and knowledge, so the believers have great difficulties of following it on the cultural and economic fields side by side the Muslim non- believers. I may say that the Islamic theology is more engaged with the moment of presentation of the theology and the case in its historical form, though the history is not an outcome of theology. In fact, religion deprived of its dynamics takes the shape of utopia. The religion of Islam is controlled by the State in virtue of the most severe and most strict world standards. Newly formed parties, those with members belonging to Islam, are making moves to initiate the settlement of Albanian, Turk, Bosnian people?s issue in accordance with the present standards in the Balkans. Unfortunately, their voice ends up between requests and hope. On the other side, their efforts are directed towards promise-givers, especially those with great influence in the world. For example, 3 major Albanian parties directed their requests to Bill Clinton. We believe that the silence of the Islamic East has contributed enough for such steps. As for the picture of the Muslims in the field of economic and living standard ? the State is not doing anything in this direction, because the percentage of Muslims employed in government offices is very small, even insulting. Street cleaning and physical labor is designated only for us. But, al hamdu li Allah, Muslims are doing their utmost to survive and to take care of themselves with their low living standard. Conclusion Albanian people have experienced very difficult moments for different reasons, especially as a result of the foreign influence. Every religious and ideological entity has interpreted the history as they so it fit for the given moment. Various political, strategic games as well as the economic disaster have taken place here. International factor, because of the history of this people, has caused a lot of damage by dividing this State and by offering many protectorates. This idea was promoted by all means by the foreign diplomacy. Main guilt for all of this should be looked for within the people itself, though there are many reasons not to accept this, having in mind the proverb ?Might is right?, something that we are witnessing today. But the overall economic situation is under the minimum level, which makes people hopeless. Politically, the voice of the Albanians is very silent; religiously this space has become very harmful without any knowledge what may happen in the future. The existing Islamic culture within the Albanian corpus is not intellectually able to face all these maneuvers and powers of various organizations that have government support, because those destructive forces are already realizing their goals in creating within the Albanian body a force that would fight the Islamic adherence. The entire Islamic Ummah is playing an irresponsible role towards the issue of the Albanian Muslim population. Continuation of this kind of attitude will have damaging impact on the Albanian Muslims. But, nevertheless, I?m not losing hope that with the support of our brothers, the realization of good results will be obvious. From mentor at alb-net.com Wed Dec 8 16:42:54 1999 From: mentor at alb-net.com (Mentor Cana) Date: Wed, 8 Dec 1999 16:42:54 -0500 (EST) Subject: [Alb-Islam] English: "ALBANIA UNDER THE SHADOW OF GREECE", by Dr. Ismail Bardhi Message-ID: ALBANIA UNDER THE SHADOW OF GREECE by Dr. Ismail Bardhi Albania?s main problem, as a problem in itself, is the one that it still doesn?t want to rely on its own freedom, independence and statehood, be it on state or in cultural and national aspect. It is not possible to forget last year?s turbulence and rebellion, I would say also the way in which democracy came: with destruction, irregularities and politics based on irrationality. By entering from "totalitarism" to "democracy" Albania experienced the shuddering of the time, by blemishing the national being and the state itself with non-culturism, non-religionism and alike. It is clear that some explanation on what is currently going on between the two major clans/parties are not accepted by the Albanian officials, but the existential facts prove that the Greek syndrome stands behind this scene. There is no need to say anything about the case of Fatos Nano and his socialism, knowing that he got his freedom by the rebels as a "fugitive" from prison as a criminal, by appearing afterwards on the political scene in the center of Greece. Naturally, here the origin of this person is irrelevant, but the problem remains in that that he is not representing the Albanian state as one from Albania, while his politics is well accepted and supported by non-Albanians. His main conformity with them is precisely where the Albanian interest is no longer Albanian or, better to say where the Albanian interest is at stake. The main problem these days is that this Albanian policy is preparing for an interior war, for a new destruction, for a massacre of Albania. The main threat comes from the fact that the legal jurisprudence is not functioning, nor does the state with its institutions. The government arrests leaders, common people, and especially announces war against Albanians of Islamic provenience, and through lies creates nonexistent phenomena such as the Islamic "fundamentalism", "terrorism" and alike. All this can naturally result in state disorder in which the Albanian politics will again be forced to seek for military and police help from the others, and Nano will surely ask it from Greece. I?m afraid to say, but from the theoretic aspect it could be explained that this Albanian politics of asking help from Greece could turn into Greek protectorate over Albania. Bear in mind the opening of many Greek consulates in Southern Albania, the games with refugees, changing Albanian with Greek names, religious proselytism, trade in the South with Greek currency, Greek guardians around Primeminister?s residence near Tirana, fact that speak in themselves about the great threat for the Albanian sovereignty. This Albanian government/politics is functioning almost according to the Enver Hoxha?s system, by making freedom and democracy nonexistent in Albania. At the same time it allows the fate of Albania to be determined through various phone calls. In this direction the Primeminister himself wants Albania to become a police state in which SHIK (the secret service) could play havoc in the country. It is clear that this kind of politics can become problematic for the entire region, especially for the Albanian state and the Albanians in general, because Albanians in the past, as well as today, were threatened and have suffered injustice by two of its neighboring countries: Greece and Serbia. For the moment, because of the fighting in Kosova, Serbia is not present on the Albanian political scene with its visible slyness, but the fact is that while it fights Albanians with weapons, Greece is doing it with politics. Dr. Ismail Bardhi Shkup, 08.09.1998 From mentor at alb-net.com Wed Dec 8 16:41:24 1999 From: mentor at alb-net.com (Mentor Cana) Date: Wed, 8 Dec 1999 16:41:24 -0500 (EST) Subject: [Alb-Islam] Kumtesa: "Ramazani ne Kosove," Dr. Rexhep Boja Message-ID: V?llez?r t? dashur! Nes?r, m? 9 dhjetor, ?sht? dita e par? e muajit t? Ramazanit. Ky ?sht? Ramazani yn? i par? n? Kosov?n e lir?. Deshi Allahu i madh?rish?m me fuqin? e Tij e na plot?soi nj? lutje ton? t? kahmotshme q? Kosova jon? t? jet? e lir?. Mir?po, ?mimi i k?saj lirie ishte tejet i shtrenjt?. Prandaj, me k?t? rast kemi obligim fetar dhe komb?tar t?i p?rkujtojm? mbi 15.000 viktima t? pafajshme e t? pambrojtura, t? cil?t u flijuan p?r lirin? e Kosov?s dhe mbi 7000 t? zhdukur e po aq t? burgosur t? cil?t po mbahen peng n? burgjet e Serbis?. Prandaj, kemi obligim q? t? gjith? ne t? kemi respekt p?r sakrificat e tyre dhe t? lutemi p?r ta, nd?rsa me t? af?rmit e tyre t? solidarizohemi q? s? paku t?ua leht?sojm? dhembjet q? ata kan? p?r m? t? dashurit e tyre. Por, respektimi m? i madh q? ne do t? b?nim p?r ta do t? ishte q? ne t?i realizojm? idealet e tyre p?r t? cil?n ata sakrifikuan edhe jet?n e tyre e ajo ?sht? q? n? Kosov?n ton? t? lir? t? mbret?roj? qet?sia, paqa dhe siguria. Vet?m n?se e realizojm? k?t?, at?her? ne do t? ?ojm? n? vend amanetin e tyre. Agj?rimi, si nj?ri prej pes? shtyllave t? Islamit, p?r besimtarin ?sht? simbol i sakrific?s, prehjes shpirt?rore dhe solidaritet n? kuptimin m? t? thell? t? fjal?s. Nj? solidaritet t? till? ndaj nesh m? s? miri e treguan n? praktik? v?llez?rit tan? n? Maqedoni, Shqip?ri e Mal t? Zi, duke i strehuar v?llez?rit e tyre n? kulminacionin e fushat?s m? t? eg?r t? d?bimeve nga soldateska serbe. K?tu nuk duhet t? harrojm? dhe solidaritetin dhe ndihm?n e adhe q? na ofroi edhe Bashk?sia e gjer? nd?rkomb?tare, qoft? n? strehim apo sigurimin e rikthimit ton? n? Kosov?, si dhe p?rpjekjet e saj p?r vendosjen e rendit dhe stabilizimin e gjendjes n? t?. Agj?rimi nuk do t? thot? q? besimtari t? mos haj? e t? mos pij? p?r nj? koh? t? caktuar, por para s? gjithash, ai lypset ta ndaloj? vetveten prej pun?ve t? k?qija. Vendosja e rendit, qet?sis? dhe paqes n? Kosov?, nuk ?sht? obligim vet?m i forcave t? KFORit, policis? nd?rkomb?tare t? UNMIKut ose e TMKs?, por ai ?sht? obligim i ?do qytetari t? Kosov?s. Imazhin, t? cilin populli i Kosov?s e arriti n? bot? me aq sakrifica, nuk duhet t? lejojm? q? ta prishin disa kriminel? ordinar?, hajdut? e pla?kit?s n?n ?far?do maske qofshin ata. N? Kosov?n e lir? m? nuk duhet t? ket? vend p?r hakmarrje, djegie e vrasje t? njer?zve t? pafajsh?m vet?m pse ata i p?rkasin nj? feje apo kombi tjet?r apo flasin nj? gjuh? tjet?r. Faj?sis? kolektive n? Kosov? duhet th?n? stop nj?her? e p?rgjithmon?. Njer?zit nuk duhet t? gjykohen mbi k?t? baz?, por n? baz? t? veprimeve t? tyre dhe se k?t? duhet ta b?jn? organet e ndjekjes dhe t? drejt?sis?. Apelojm? tek besimtar?t tan? q? p?r hir? t? Ramazanit, n? Kosov? t? mbret?roj? qet?sia, rendi dhe paqa, q? njer?zit t? jen? t? lir? t?i kryejn? pun?t e tyre, q? ata t? mos brengosen p?r f?mij?t e tyre. Vet?m, n?se kthehet rendi e qet?sia do t? jemi t? denj? ta quajm? veten popull i lir? dhe n? atdheun e lir?. Secili prej nesh ka p?rgjegj?si p?r (mos)veprimet e veta, andaj mos t? lejojm? q? tash t? d?shtojm? para Allahut, pastaj edhe t? mos i d?shp?rojm? miqt? tan? t? cil?t n? momentet m? t? v?shtira na ofruan ndihm?, sepse ?Allahu nuk e ndryshon gjendjen e nj? populli pa mos e ndryshuar ai vetveten?. T? nderuar v?llez?r dhe motra! Allahu i Gjith?m?shirsh?m na urdh?ron: ?Dhe kapuni q? t? gjith? p?r fen? e Allahut e mos u p?r?ani n? mes veti...? (Kur? ani) ?sht? ky nj? urdh?r i paalter nativ? p?r unitet e urt?si, prandaj ftojm? t? gjith? njer?zit e vullnetit t? mir?, e n? ve?anti prijatar?t politik?, q? t? gjejn? kuraj? e gatishm?ri, e t? jen? sa m? unik?. Vet?m me unitet, harmoni dhe respekt t? nd?rsjell?, do ta jet?sojm? idealin e shehidve tan? pavar?sin? e Kosov?s. Edhe n? k?to momente, kur e t?r? bota jeton me k?naq?sit? e muajit t? Ramazanit, me dhuntit? e pakufishme t? tij, zemrat tona jan? t? plagosura p?r Mitrovic?n p?rkoh?sisht t? ndar?, p?r Preshev?n, Bujanocin e Medvegj?n, e sidomos p?r t? burgosurit tan? q? dergjen n?p?r kazamatet e Serbis?. Duke ju uruar p?r muajin e madh?rish?m t? Ramazanit, lusim Allahun e Gjith?m?shirsh?m q? lutjet dhe ibadetin ton? t? na i pranoj?. Kryetari: Myftiu, dr. Rexhep Boja From mentor at alb-net.com Sat Dec 11 21:56:43 1999 From: mentor at alb-net.com (Mentor Cana) Date: Sat, 11 Dec 1999 21:56:43 -0500 (EST) Subject: [Alb-Islam] Shqip: "FILOZOFIA E AGJERIMIT DHE RREGULLAT E TIJ", nga DR. MUSTAFA SIBAI Message-ID: DR. MUSTAFA SIBAI FILOZOFIA E AGJ?RIMIT DHE RREGULLAT E TIJ Shkup 1414/1994 Biblioteka Mendimi Islam Titulli i origjinalit: Botuar nga: El-Mektebul-Islami Bejrut - Damask 1986 P?rktheu: Muhamed Mustafa CIP-Katalogizacija vo publikacija Narodna i univerzitetska biblioteka ?Kliment Ohridski?, Skopje 297 SIBAI, Mustafa Filozofia e agj?rimit dhe rregullat e tij / Mustafa Sibai ; [p?rktheu Muhamed Mustafa]. ? Shkup: Logos-A, 1414 [i.e.] 1994. ? 110 str. ; 20 cm (Biblioteka Mendimi Islam) Prevod na deloto: Ahkamus-sijamu ve felsefetuhu. a) Islam HYRJE I fal?nderohemi Zotit, Atij i mb?shtetemi dhe prej Tij k?rkojm? mbrojtje nga d?met e epsheve tona dhe nga veprat e k?qija. At? q? e udh?zoi Zoti nuk humb? e at? q? e humb? s'ka kush ta udh?zoj?. D?shmoj se s'ka zot tjet?r pos All-llahut xh. sh. dhe se Muhammedi ?sht? rob dhe i d?rguar i Tij! Muaji i Ramazanit ?sht? nj? nga periudhat m? t? r?nd?sishme prej periudhave t? mir?sis? sepse n? t? pastrohen shpirtrat, afrohen zemrat ndaj Krijuesit t? tyre, hapen dyert e parajs?s, shtohet mir?b?rja, i zbriti Kur'ani Fam?lart? Muhammedit a.s., pejgamber si udh?zues p?r njer?zit, dallues mes t? mir?s e t? keqes, udh?rr?fyes kah mir?sia dhe dallues i rrug?ve t? humbjes e t? keqes... Zoti e b?ri Kur'anin kushtetut? t? p?rhershme deri n? Dit?n e gjykimit dhe ai q? e p?rcjell at? shp?ton nd?rsa ai q? i refuzon udh?zimet, drit?n, lejimet dhe ndalesat e tij humb? jo vet?m n? k?t? bot? por edhe n? bot?n tjet?r. Zoti e obligoi agj?rimin e Ramazanit, ia p?rshkroi vetes s? Madh?ruar, shp?rblen agj?ruesin, realizon premtimin dhe bujaria e Tij s'krahasohet me asgj?. Q? t? pranohet vepra e mir?, njeriu duhet ta kuptoj? ?an?simin, parimet dhe rregullat, gjegj?sisht n?se d?shiron t? praktikoj? m?nyr?n e drejt? sipas rregullave q? i caktoi All-llahu xh.sh. p?r robin e Tij me d?shir? t? plot? e t? lir?. Kjo gj? kusht?zohet me njohjen e ajeteve t? shpallura dhe haditheve t? Muhammedit a.s. Dijetar?t tan? prej t? kaluar?s s? hershme e deri m? tash jan? orvatur t'i sqarojn? rregullat e agj?rimit dhe obligimet tjera duke i paraqitur an?t e shumta pazitive t? tyre, Zoti i shp?rbleft? t? gjith?. Nj?ri prej dijetar?ve t? fundit ?sht? edhe Shejh Mustafa Siba'i (Zoti e m?shiroft?) i cili shkroi nj? num?r t? madh artikujsh n? t? cil?t ka diskutuar rreth rregullave t? agj?rimit, ka komentuar disa ajete e hadithe t? agj?rimit, ka ligj?ruar rreth udh?zimeve t? Muhammedit a.s., dy festave t? bajrameve, sadakatul fitrit (kontribut i obliguesh?m), zekatit, isras?, miraxhit etj. K?ta artikuj jan? p?rmbledhur n? k?t? lib?r dhe kan? t? b?jn? me k?shillime e fikh edhe at? sipas metod?s s? tij t? njohur (Zoti e shp?rbleft? dhe e m?shiroft?). Tash na u b? e mundur (me ndihm?n e Zotit t? Madh?ruar) q? t'ua ofrojm? lexuesve tan? k?t? botim duke iu lutur All-llahut xh.sh. ta pranoj? k?t? mund e ta shp?rblej? autorin, t? na i fal? m?katet tona e t? tij dhe ky popull t? ket? dobi nga trash?gimia e t? par?ve tan? si dhe t? na rikthehet fama dhe autoriteti i humbur. Fal?nderimi i takon All-llahut, Zotit t? bot?ve! BOTUESI PJESA E PAR? 1. Ajetet e agj?rimit 2. Hadithet e agj?rimit 3. Hadithet e Bajramit 4. Udh?zimet e Muhammedit a.s. rreth agj?rimit dhe dy bajrameve 5. Rregullat e agj?rimit 6. Sadakatul-fitri (dh?nia l?mosh?) AJETET E AGJ?RIMIT "O ju q? besuat, agj?rimi u ?sht? b?r? obligim sikurse q? ishte obligim edhe i atyre q? ishin para jush, k?shtu q? t? b?heni t? devotsh?m. (Jeni t? obliguar p?r) Dit? t? caktuara, e kush ?sht? i s?mur? prej jush ose ?sht? n? udh?tim (e nuk agj?roi), at?her? ai (le t? agj?roj) m? von? aq dit?. E ata q? i r?ndon ai (nuk mund t? agj?rojn?), jan? t? obliguar p?r kompensim, ushqim (ditor) i nj? t? varf?ri e ai q? nga vullneti jep m? tep?r, ajo ?sht? aq m? mir? p?r te. Mir?po, po qe se e dini, agj?rimi ?sht? m? i mir? p?r ju. (Ato dit? t? num?ruara jan?) Muaji i Ramazanit, q? n? t? (filloi t?) shpallet Kur'ani q? ?sht? udh?rr?fyes p?r njer?z dhe sqarues i rrug?s s? drejt? dhe dallues (i t? v?rtet?s nga g?njeshtra). E kush e p?rjeton prej jush k?t? muaj, le t? agj?roj?, nd?rsa kush ?sht? i s?mur? ose n? udh?tim, le t? agj?roj? aq dit? n? dit?t e m?vonshme. All-llahu me k?t? d?shiron leht?sim e jo ngarkim p?r ju. (T'i agj?roni dit?t e l?shuara m? von?) q? t? plot?soni numrin, ta madh?roni All-llahun p?r at? se ju udh?zoi dhe q? ta fal?nderoni." (El-Bekare:183-185) "Net?ve t? agj?rimit u ?sht? lejuar afrimi te grat? tuaja, ato jan? prehje p?r ju dhe ju jeni prehje p?r ato. All-llahu e di se ju e keni mashtruar vetveten, andaj ua pranoi pendimin dhe ua fali gabimin. Tash e tutje bashkohuni me to dhe k?rkoni at? q? ua ka caktuar All-llahu dhe hani e pini derisa qart? t? dallohet peri i bardh? nga peri i zi n? agim, e pastaj agj?rimin plot?sone deri n? mbr?mje. E kur jeni t? izoluar (n? i'tikaf?) n? xhamia, mos iu afroni atyre (p?r marr?dh?nie intime). K?to jan? dispozitat e All-llahut, pra mos i kund?rshtoni. Ja k?shtu, n? k?t? m?nyr? All-llahu ua sqaron njer?zve argumentet e veta q? ata t? ruhen." (El-Bekare:187). HADITHET E AGJ?RIMIT A. Vlera e agj?rimit: Transmetohet nga Ebu Hurejre se Muhammedi a.s. ka th?n?: "Kush agj?ron Ramazanin me bindje dhe k?naq?si, i falen m?katet e b?ra." (Buhariu, Muslimi dhe Ebu Davudi). Transmetohet nga Ebu Se'id el-Hudrij se Muhammedi a.s. ka th?n?: "Kush e agj?ron Ramazanin, i njeh rregullat e tij dhe mbrohet nga ajo q? duhet t? mbrohet, i falen m?katet e b?ra." (Bejhekij dhe Ibn Hibban). Transmetohet nga Xhabir ibn Abdil-lah se Muhammedi a.s. ka th?n?: "Ummetit tim i jan? dhuruar pes? gj?ra n? Muajin e Ramazanit t? cilat nuk i jan? dh?n? asnj? t? d?rguari para meje. Nj?ra prej tyre ?sht? se Zoti i Madh?ruar i shikon ata n? nat?n e par? t? Ramazanit, e at? q? e shikon Ai nuk e d?non asnj?her?. E dyta ?sht? ajo se era e keqe e goj?s s? tyre n? mbr?mje ?sht? m? e mir? se aroma e miskut. E treta ?sht? se engj?jt k?rkojn? falje p?r ta ?do dit? e ?do nat?. E kat?rta, se Zoti i Madh?ruar e urdh?ron parajs?n k?shtu: "P?rgatitu dhe zbukurohu p?r rob?rit e Mi sepse ?sht? afruar dita e pushimit t? tyre n? sht?pin? dhe zem?rgjer?sin? time nga lodhjet e k?saj bote". E pesta ?sht? se Zoti i Madh?ruar i fal? t? gjith? nat?n e fundit. Nj?ri prej t? pranishm?ve e pyeti: "A ?sht? Nata e Kadrit"? Ai u p?rgjigj: "Jo, a nuk sheh se pun?tor?t kur i kryejn? pun?t i marrin shp?rblimet (rrogat)." (Bejhekij). Transmetohet nga Ebu Hurejre se Muhammedi a.s. ka th?n?: "Pes? namazet, prej xhumas? n? xhuma dhe prej Ramazanit n? Ramazan falen (m?katet) pos atyre q? jan? t? m?dha (kebair)". (Muslimi). Transmetohet nga Ka'b ibn Axhre se Muhammedi a.s. ka th?n?: "Zoti e largon nga m?shira e vet at? q? e kalon Ramazanin pa u falur." (El-Hakimi). Transmetohet nga Ebu Hurejre se Muhammedi a.s. ka th?n?: "?do vep?r e njeriut shtohet, e mira prej dhjet? deri n? shtat?qind her?. Zoti i Madh?ruar thot?: "P?rve? agj?rimit, sepse ai ?sht? p?r Mua dhe un? e shp?rblej, sepse ai braktis k?naq?sin? dhe ushqimin p?r Mua. P?r agj?ruesin ka dy g?zime: g?zimi i par? ?sht? n? iftar kurse i dyti n? takimin me Zotin e tij. Era e keqe nga goja e agj?ruesit ?sht? m? e mir? te Zoti se aroma e miskut." (Buhariu dhe Muslimi). Transmetohet nga ibn Mes'ud el-Gaffari se Muhammedi a.s. ka th?n?: "Sikur ta din? njer?zit vler?n e Ramazanit, do t? d?shironin t? jet? i gjith? viti Ramazan." (Ibn Huzejme). Transmetohet nga Ebu Hurejre se Muhammedi a.s. ka th?n?: "Tre personave u pranohen lutjet: 1. Agj?ruesit deri n? iftar; 2. Udh?heq?sit (prij?sit) t? drejt?; dhe 3. Lutja e t? d?mtuarit (t? keqtrajtuarit) ngrihet lart?, i hapen dyert e qiellit dhe Zoti i thot?: Pasha fuqin? time, do t? ndihmoj, qoft? edhe pas nj? kohe." (Ahmedi dhe Tirmidhiu). B. Nata e Kadrit Transmetohet nga Ebu Hurejre se Muhammedi a.s. ka th?n?: "Kush ngrihet (lutet) Nat?n e Kadrit, me bindje e k?naq?si, i falen m?katet e b?ra." (Buhariu dhe Muslimi). Transmetohet nga Enes Ibn Maliku se me ardhjen e Muajit t? Ramazanit, Muhammedi a.s. ka th?n?: "U erdhi ky muaj, i cili ka vler? m? shum? se nj? mij? muaj e atij q? i ndalohet, i ?sht? ndaluar gjith? mir?sia. T? mir?n e tij e refuzon vet?m i mallkuari." (Ibn Maxhe). Transmetohet nga Ubade ibn Samit se Muhammedi a.s. p?r Nat?n e Kadrit ka th?n?: "Kjo nat? ?sht? n? Ramazan, n? dhjet? dit?t e fundit, (gjegj?sisht) n? dit?n e nj?zet e nj?, nj?zet e tret?, nj?zet e pest?, nj?zet e shtat?, nj?zet e n?nt? ose nat?n e fundit. Kush lutet n? at? nat? me k?naq?si, i falen m?katet e kaluara e t? ardhshme." (Ahmedi). C. Prishja e agj?rimit t? Ramazanit pa arsye Transmetohet nga Ebu Hurejre se Muhammedi a.s. ka th?n?: "Kush e prish? nj? dit? agj?rimi n? Ramazan pa arsye e pa s?murje, nuk mund ta kompensoj? as me agj?rim shekullor." (Tirmidhiu). ?. Lejimet e prishjes s? agj?rimit Transmetohet nga Xhabiri se Muhammedi a.s. ka kaluar n? Mekke n? vitin e ?lirimit edhe at? n? Ramazan derisa ka arritur n? vendin Kera'? el-Gamim. Ai aty ka agj?ruar s? bashku me njer?zit tjer? pastaj ka k?rkuar uj?, e ka ngritur lart? got?n derisa e kan? par? njer?zit dhe e ka pir? ujin. Kur ?sht? informuar se disa kan? vazhduar agj?rimin, ka th?n?: "Ata jan? m?katar?, ata jan? m?katar?..." (Muslimi dhe Tirmidhiu). Transmetohet nga Xhabiri se Muhammedi a.s. gjat? nj? udh?timi t? tij ka v?rejtur nj? njeri rreth t? cilit jan? tubuar njer?z. ?sht? afruar dhe i ka pyetur: "?'ka ai?" Ata i jan? p?rgjigjur: "Agj?ron", kurse Muhammedi a.s. at?her? u p?rgjigj: "Nuk ?sht? mir?si t? agj?roni gjat? udh?timit". (Buhariu dhe Muslimi). Transmetohet nga Aisheja se Hamza ibn Am?r el-Eslemij e ka pyetur Muhammedin a.s. p?r agj?rimin n? udh?tim (ka agj?ruar shum?), kurse Muhammedi a.s. i ?sht? p?rgjigjur: "N?se d?shiron agj?ro, e n?se jo, at?her? ha." (Buhariu dhe Muslimi). Transmetohet nga nj? njeri i Beni Abdil-las ibn Ka'?b ibn Malikut, i quajtur Enes ibn Malik, se Muhammedi a.s. ka th?n?: "Zoti i Madh?ruar ia ka shkurtuar namazin udh?tarit dhe ia ka lejuar prishjen e agj?rimit. Ai gjithashtu ia ka mund?suar gruas q? i jep gji f?mij?s dhe asaj q? ?sht? me barr? p?r shkak t? m?shir?s ndaj f?mij?ve t? saj." (P?rmbledh?sit e Suneneve). Transmetohet nga Mua'dh ibn Xhebeli se kur u shpall ajeti: "E ata q? i r?ndon ai (nuk mund t? agj?rojn?), jan? t? obliguar p?r kompensim, ushqim (ditor) i nj? t? varf?ri", ?dokush q? d?shironte ta prishte agj?rimin, e prishte dhe e kompensonte, derisa Zoti e shpalli ajetin: "E kush e p?rjeton prej jush k?t? muaj, le t? agj?roj?." N? k?t? m?nyr? e caktoi All-llahu agj?rimin e v?rtet? dhe ia mund?soi mosagj?rimin: t? s?murit, udh?tarit dhe plakut n? mosh? q? s'mund t? agj?roj?". (Ahmedi). D. Vlerat etike t? agj?ruesit Transmetohet nga Ebu Hurejre se Muhammedi a.s. ka th?n?: "Agj?rimi mbron nga morali i keq sepse ai q? agj?ron nuk flet gj?ra t? turpshme dhe nuk b?rtet. N?se (eventualisht) e shan? ndokush ose e sulmon, le t? thot?: 'Un? agj?roj, un? agj?roj'." (Buhariu dhe Muslimi) Transmetim nga Ebu Hurejre se Muhammedi a.s. ka th?n?: "Zoti nuk ka nevoj? p?r njeriun q? e braktis? ushqimin e pijen e nuk e braktis? fjal?n e keqe dhe vepr?n e lig?." (Buhariu). Transmetohet nga Ebu Hurejre se Muhammedi a.s. ka th?n?: "Agj?rimi nuk don t? thot? t? largohesh nga harja e pirja por t? largohesh nga fjala e keqe dhe vepra e sh?mtuar. N?se ndokush t? provokon apo sillet si i marr? ndaj teje, at?her? thuaj: 'Un? agj?roj, un? agj?roj'." (Ibn Huzejme dhe Ibn Hibbani). DH. Prishja me harres? Transmetohet nga Ebu Hurejre se Muhammedi a.s. ka th?n?: "Kush harron gjat? agj?rimit e pin dhe han, le ta vazhdoj? agj?rimin sepse Zoti e ka ushqyer dhe i ka dh?n? t? pij?." (Buhariu, Muslimi, Ebu Davudi, Tirmidhiu dhe Maliku). E. Syfyri (Sahuri) Transmetohet nga Enes ibn Maliku se Muhammedi a.s. ka th?n?: "Hani n? syfyr sepse n? t? ka begati (bereqet)." (Ibn Hibbani). Transmetohet nga Se'id el-Hudrij se Muhammedi a.s. ka th?n?: "B?ni syfyr qoft? edhe me nj? pik? uji". (Ebu Davudi dhe Tirmidhiu). ?. Iftari me hurma Transmetohet nga Selman ibn Amir ed-Dibbij se Muhammedi a.s. ka th?n?: "Kur b?n ndokush iftar, le t? filloj? me hurm? sepse ajo ?sht? begati, e n?se s'gjen? dot, at?her? me uj?, sepse uji ?sht? i past?r." (Buhariu, Muslimi dhe t? tjer?t). F. Shpejtimi i Iftarit Transmetohet nga Sehl ibn Sa'di se Muhammedi a.s. ka th?n?: "Njer?zit do t? ken? mir?si gjersa ta shpejtojn? iftarin". (Buhariu, Muslimi dhe Tirmidhiu). Transmetohet nga Ebu Hurejre se Muhammedi a.s. ka th?n?: "Zoti xh.sh. thot?: "M? i dashuri prej rob?rve t? mi ?sht? ai q? shpejton m? tep?r iftarin". (Ahmedi dhe Tirmidhiu). G. Vonimi i Syfyrit Transmetohet nga Ja'la ibn Murre se Muhammedi a.s. ka th?n?: "Zoti i do tri gj?ra: shpejtimin e iftarit, vonimin e syfyrit dhe lidhjen e duarve nj?r?n mbi tjetr?n n? namaz". (Taberani n? Ewsat). GJ. T? ushqyerit e agj?ruesit Transmetohet nga Zejd ibn Halid El-Xhuheni se Muhammedi a.s. ka th?n?: "Kush ushqen nj? agj?rues, fiton shp?rblimin sa t? tij ashtu q? nuk pak?sohet as shp?rblimi i agj?ruesit". (Tirmidhiu dhe Nesa'iu). H. Namazi i teravive Transmetohet nga Ebu Hurejre se Muhammedi a.s. d?shironte t? lutet (falet) n? Ramazan pa ndonj? urdh?r specifik dhe thoshte: "Kush lutet (ngrihet e falet) n? Ramazan me bindje e k?naq?si, i falen m?katet e b?ra". (Transmetim i t? gjith?ve). Transmetohet nga Aisheja r.a. se Muhammedi a.s. ?sht? falur n? xhami (namazin e teravive) dhe me t? jan? falur edhe disa njer?z. Kur ?sht? falur edhe nat?n e dyt? njer?zit jan? shtuar edhe m? tep?r. Ata jan? tubuar edhe nat?n e tret? e t? kat?rt mir?po Muhammedi a.s. nuk ka dalur dhe k?shtu kur ka aguar m?ngjesi ai u ka th?n?: "Pash? ate q? vepruat dhe nuk dola nga frika se mos po ju b?het obligim, edhe ate n? Ramazan" (Buhariu dhe Muslimi). Transmetohet nga Aisheja r.a. se Muhammedi a.s. nuk shtonte n? Ramazan e as jasht? tij m? shum? se nj?mb?dhjet? reqate. (Buhariu dhe t? tjer?t). Transmetohet nga Ibn Abbasi: "I ka falur n? Ramazan pa xhemat nj?zet reqate dhe namazin e vitrit". (Bejhekiu). Transmetohet nga Abdurrahman ibn Abdulkarij?: "Shkova me Umer ibn Hattabin n? xhami, edhe ate n? Ramazan dhe v?rejt?m se njer?zit ishin t? ndar? e t? shp?rndar? dhe ?dokush falej p?r vete. Umeri pastaj tha: "Sikur t'i bashkoj ata me nj? lexues (imam) do t? ishte m? mir?", dhe i bashkoi n?n udh?heqjen e Ubejj ibn Ka'bit. Kur shkuam nat?n tjet?r, i pam? njer?zit se faleshin me nj? lexues (imam), nd?rsa Umeri tha: "Sa risi e bukur ?sht? kjo!" (Buhariu dhe Maliku). Transmetohet nga Jezid ibn Rumani se njer?zit kan? falur n? Ramazan gjat? koh?s s? Umer ibn Hattabit 23 reqate. (Maliku n? El-Muvat-ta dhe n? t? ka shk?putje). HADITHET E BAJRAMIT A. Gdhimi i nat?s s? Bajramit Transmetohet nga Ebu Umame se Muhammedi a.s. ka th?n?: "Kush lutet (fal? namaz) n? dy net?t e bajrameve me k?naq?si (e sinqeritet), nuk i vdes zemra at? dit? kur do t? vdesin zemrat". (Ibn Maxhe, kurse Taberani e transmeton nga Ubade ibn Samiti). B. Zbukurimi p?r Bajram Transmetohet nga Xhabir ibn Abdull-llahu se Muhammedi a.s. e vishte g?zofin (gun?n) e kuq t? tij n? t? dy festat e Bajramit dhe n? Dit?n e xhumas?. (Ibn Huzejme). C. Ngr?nia para namazit Transmetohet nga Enesi se Muhammedi a.s. nuk dilte dit?n e Bajramit t? Ramazanit pa ngr?n? hurma edhe at? nj? nga nj?. (Buhariu dhe Ahmedi). ?. Tekbiri n? m?ngjesin e Bajramit Transmetohet nga Ibn Umeri se kur (Pejgamberi a.s.) ka dalur n? xhami, ka lexuar tekbir me z? t? lart?. Sipas nj? transmetimi tjet?r, dilte me agimin e diellit dhe lexonte tekbir derisa t? arrinte n? xhami. Aty vazhdonte t? lexoj? tekbir derisa t? ulej imami dhe pastaj ndalej. (Shafi'u; Taberani e transmeton nga Ebu Hurejre; Bejhekiu dhe Hakimi nga Ibn Umeri me sened merfu'?). D. Namazi i Bajramit Transmetohet nga Ibn Umeri se Muhammedi a.s., Ebu Bekri dhe Umeri e falnin namazin e Bajramit para hutbes. (Transmetim i t? gjith?ve p?rpos Ebu Davudit). Transmeton Sa'?d ibn Evs el-Ensari nga i ati i tij se Muhammedi a.s. ka th?n?: "N? dit?n e Bajramit, engj?jt ndalen para dyerve dhe th?rrasin: "O musliman?! Shpejtoni te Zoti Fisnik, i cili ju siguron begati dhe ju shp?rblen me t? mira. Ishit t? urdh?ruar t? faleni (luteni) nat?n, u fal?t; ishit t? urdh?ruar t? agj?roni dit?n, agj?ruat dhe iu n?nshtruat Zotit tuaj, pra merrni shp?rblimet tuaja!" Gjat? faljes nj? thirr?s th?rret: "Zoti i juaj ju fali dhe kthehuni drejt? n? vendbanimet tuaja sepse kjo ?sht? dita e shp?rblimit". (Taberaniu transmeton n? vepr?n e tij El-Kebir transmetimin e Xhabir El-Xhu'fit. K?t? e transmetojn? edhe Bejhekiu me Ibn Hibbanin). UDH?ZIMET E MUHAMMEDIT A.S. RRETH AGJ?RIMIT DHE DY BAJRAMEVE A. Adhurimi dhe bujaria e Muhammedit a.s. Muhammedi a.s. gjat? Muajit t? Ramazanit e shtonte adhurimin. Gjat? k?tij muaji Xhebraili ia m?sonte Kur'anin. Kur e takonte Xhebrailin ishte edhe m? zem?rgjer?; ai ishte m? zem?rgjer? se njer?zit tjer? mir?po edhe m? tep?r gjat? Muajit t? Ramazanit; gjat? k?tij muaji ai shtonte dh?nien e l?mosh?s, mir?sin?, leximin e Kur'anit, namazin, p?rmendjen e emrit t? All-llahut (dhikrin) dhe i'tikafin, gjegj?sisht adhurimi dhe bujaria e tij gjat? k?tij muaji ndryshonin nga muajt tjer?, nd?rsa ndonj?her? agj?ronte (edhe nat?n edhe dit?n) me q?llim q? sa m? shum? koh? t? kaloj? n? adhurim e ibadet, kurse shok?ve t? vet (as'hab?ve) nuk ua lejonte agj?rimin e vazhduesh?m (nat?n dhe dit?n). B. Iftari i tij para namazit Muhammedi a.s. hante iftar para namazit dhe zakonisht fillonte me l?ngje, n?se nuk kishte l?ngje at?her? me hurma, e n?se nuk kishte edhe hurma, at?her? me uj?. C. Lutja e tij n? Iftar Transmetohet se Muhammedi a.s. n? koh?n e iftarit thoshte: "O Zot, p?r ty agj?rova dhe me furnizimin T?nd ha iftar". Gjithashtu transmetohet se ai thoshte: "P?rfundoi etshm?ria, u ngop?n damar?t dhe u sigurua shp?rblimi, n?se d?shiron Zoti!" ?. Mosagj?rimi i tij gjat? udh?timit Muhammedi a.s. gjat? udh?timit n? Ramazan her? agj?ronte e her? jo kurse shok?t e tij (as'hab?t), zgjedhnin nj?r?n prej t? dyjave. Muhammedi a.s. i urdh?ronte shok?t e tij t? han? kur i afroheshin armikut me q?llim q? t? ken? forc? p?r ta luftuar. D. N? dy festat e Bajramit Muhammedi a.s. falte namazin e t? dy Bajrameve n? musal-la kurse vet?m nj?her? e ka falur n? xhamin? e vet edhe ate p?r shkak t? shiut. Falja e tij n? musal-la argumentohet me hadithe t? transmetuara n? Sunenet e Ebu Davudit dhe Ibn Maxhes. N? festat e Bajramit dhe Dit?n e xhumas? i vishte rrobat m? t? bukura. Zakonisht hante hurma para se t? dilte n? namazin e Bajramit t? Madh, kurse n? Bajramin e Vog?l pas kthimit nga musal-laja dhe hante nga kurbani. Sipas haditheve autentike ai n? k?to dy festa t? Bajramit, pastrohej. Muhammedi a.s. dilte n? k?mb?, shkonte n? musal-la dhe kthehej nga ndonj? rrug? tjet?r. Kur arrinte n? musal-la, fillonte namazin pa ezan, pa ikamet dhe pa thirrjen: "Namazin n? bashk?si!". As ai e as shok?t e tij nuk faleshin n? musal-la para e as pas namazit (t? Bajramit). Ai e fillonte namazin para hutbes, falte dy reqate, p?rs?riste shtat? her? tekbirin: Zoti ?sht? m? i madhi (All-llahu Ekber) me interval shum? t? shkurt? dhe pa cekur di? tjet?r. Mir?po transmetohet nga Ibn Mes'udi, i cili i fal?nderohet All-llahut xh.sh. dhe k?rkon m?shir? p?r Muhammedin a.s. se: "Muhammedi a.s. pas p?rfundimit t? tekbirit lexonte suren el-Fatiha dhe pas saj lexonte suren K?f: "K?F - pasha Kur'anin Fam?lart?" n? nj? reqat kurse n? tjetrin suren El-Kamer: "U afrua koha dhe u nda h?na...". Ndonj?her? lexonte suren El-A'la: "Madh?roje Zotin t?nd m? t? lart?" apo suren Gashije: "A t? erdhi lajmi p?r belan? q? kaplon (kijametin)". Pas p?rfundimit t? leximit merrte tekbir dhe binte n? ruku. Kur e p?rfundonte reqatin e ngrihej nga sexhdja, merrte tekbir pes? her? e pastaj fillonte t? lexoj?. N? t? dy reqatet fillonte me tekbir kurse pas leximit binte n? ruku. Pas p?rfundimit t? namazit, q?ndronte para njer?zve t? cil?t ishin ulur pran? tij, i jepte leje atij q? d?shironte t? shkoj? pa e d?gjuar hutben dhe fillonte hutben, gjegj?sisht zhvillonte ligj?rat? para tyre e pastaj u ligj?ronte grave t? cilat edhe jepnin sadaka. Gjat? hutbes shpesh merrte tekbir. K?to ishin disa t? dh?na rreth asaj se si vepronte Muhammedi a.s. gjat? Muajit t? Ramazanit dhe dy Bajrameve. Zoti i shtoft? ithtar?t e tij, na fisnik?roft? me gjurm?t e tij dhe na shp?rbleft? me t? mira! RREGULLAT E AGJ?RIMIT Obligimi i agj?rimit t? Ramazanit T? gjith? musliman?t pajtohen se agj?rimi i Ramazanit ?sht? obligim (farz), n? baz? t? ajetit: "(Ato dit? t? num?ruara jan?) Muaji i Ramazanit q? n? t? (flloi t?) shpallet Kur'ani q? ?sht? udh?rr?fyes p?r njer?zit, sqarues i rrug?s s? drejt? dhe dallues (i t? v?rtet?s nga g?njeshtra). E kush e p?rjeton prej jush k?t? muaj, le t? agj?roj?..." (El-Bekare:185) Obligim ?sht? edhe sipas hadithit t? Muhammedit a.s.: "Islami u ngrit mbi pes? (shtylla): 1. D?shmis? se s'ka zot tjet?r p?rve? All-llahut dhe se Muhammedi ?sht? i d?rguar i Tij; 2. Faljes s? namazit, 3. Dh?nies s? zekatit; 4. Agj?rimit t? Ramazanit; 5. Haxhxhit p?r at? q? ka mund?si". Kushtet e obligimit Kushtet e obligimit t? tij jan?: 1. Islami, 2. Mendja e sh?ndosh? dhe 3. Pjekuria. Agj?rimi nuk obligohet p?r jomuslimanin, as p?r t? ?mendurin e as p?r f?mij?n. Parimet e agj?rimit Parimet e agj?rimit jan? tre: 1. Hyrja e Muajit t? Ramazanit n? baz? t? pamjes s? drejtp?rdrejt? t? h?n?s ose n? baz? t? vendimit t? gjykat?sit. 2. Largimi nga ngr?nia, pirja dhe marr?dh?niet intime prej agimit t? mengjesit deri n? per?ndim t? diellit. 3. Vendosja (nijeti) Koha e vendosjes (nijetit) ?sht? para agimit t? m?ngjesit; duhet t? vendoset me bindje t? plot? p?r agj?rimin e asaj dite me q?llim q? t? fitohet shp?rblimi i Zotit. Sipas disa shkollave juridike (medhhebeve) mjafton vet?m nj? vendosje (nijet) gjat? Muajit t? Ramazanit pa p?rs?ritje. ?ka e prish? agj?rimin 1. Ushqimi i q?llimt? qoft? edhe me pakic? ose me di?ka q? nuk ?sht? ushqyese. 2. Pirja e q?llimt? qoft? edhe nj? pik?. 3. Barnat ushqyese. 4. Marr?dh?niet intime dhe ejakulimi. ?ka urrehet gjat? agj?rimit Urrehet t? nd?rmerret ?do gj? q? e dob?son agj?ruesin, si transfuzioni i gjakut apo q? mund ta nxit? e ta prish? agj?rimin, si puthja e gruas, kontrollimi i ushqimit me gjuh? dhe at? pa nevoj? apo hyrja e pluhurit n? goj? q?llimisht. Aspektet pozitive t? agj?rimit Agj?rimi ?sht? adhurim (ibadet) p?r kontrollimin e epshit, forcimin e trupit, edukimin p?r bashk?punim shoq?ror si dhe p?r t'i njohur vuajtjet e t? mjer?ve e t? varf?rve... K?shtu, preferohet q? gjat? Ramazanit t? shtohen: adhurimi, namazi, k?rkimi falje (pendimi) dhe leximi i Kur'anit. Gjithashtu ?sht? e preferueshme t? jepet m? shum? sadaka, t? ushqyerit e t? mjer?ve e t? varf?rve, vizita e fqinjve dhe an?tar?ve t? familjes, aplikimi i veprave t? vlefshme p?r shoq?rin? dhe pak?simi i veprave t? padobishme. Gjat? agj?rimit ndalohet ?do gj? q? ndalohet edhe jasht? periudh?s s? agj?rimit: gibeti (p?rgojimi), shpifja, g?njeshtra, armiq?sia dhe njollosja e nderit t? njer?zve. Pasi q? k?to vepra ndalohen jasht? periudh?s s? agj?rimit, at?her? si do t? trajtohen gjat? Muajit t? Ramazanit, i cili ?sht? muaj i adhurimit, past?rtis? dhe d?lir?sis?!... P?r k?ta njer?z, Muhammedi a.s. ka th?n? se agj?rojn? barqet e tyre kurse gjymtyr?t b?jn? m?kate: "Shum? agj?rues nuk fitojn? gj?, p?rpos uris? dhe etjes". Muhammedi a.s. gjithashtu na ndalon d?mtimin e d?mb?r?sit dhe t? shar?sit: "Agj?rimi mbron nga zjarri e ai q? agj?ron t? mos harroj? nj? gj? t? till?. N?se ndokush e nxit?, t? mos e shaj? e as ta blasfemoj? por le t? thot?: "Un? agj?roj". (Nesa'iu). Le ta dij? agj?ruesi se n?se d?shiron shp?rblim nga Zoti, do ta fitoj?; ?do l?vizje q? e b?n dhe ?do fjal? q? e flet konsiderohen adhurim... Agj?ruesi duhet t? ket? nijet t? past?r, t? b?j? m? shum? vepra t? mira e dhik?r dhe t? k?rkoj? falje (istigfar). SADAKATUL-FITRI (DH?NIA E L?MOSH?S) A. Tekstet argumentuese Transmetohet nga Ibn Umeri se Muhammedi a.s. e ka obliguar Sadakatul-Fitrin n? Muajin e Ramazanit p?r robin, t? lirin, mashkullin, femr?n, f?mij?n dhe plakun musliman?, qoft? nga sa'? hurme ose elbthi. (Buhariu, Muslimi dhe t? tjer?t). Transmetohet nga Ibn Umeri se Muhammedi a.s. ka urdh?ruar t? jepet Sadakatul-Fitri para se t? nisen p?r n? namaz. (Transmetimi i t? gjith?ve p?rve? Ibn Maxhes). Transmetohet nga Ibn Abbasi se Muhammedi a.s. e b?ri obligim Sadakatul-Fitrin p?r pastrimin e agj?ruesit nga p?rgojimi dhe fjal?t e turpshme; me agj?rimin ai (Muhammedi a.s.) e obligon t'i ushqej? t? varf?rit; ai q? e jep Sadakatul-Fitrin para namazit pranohet e kush e jep pas namazit (t? Bajramit) ?sht? sadaka (l?mosh?) e r?ndomt?. (Ebu Davudi, Ibn Maxhe dhe Hakimi). B. Rregullat e Sadakatul-Fitrit Vitrat obligohen t? jepen para agimit t? m?ngjesit n? dit?n e Bajramit t? Vitrit (Bajramit t? Madh), kurse p?r at? q? vdes n? k?t? koh? ose lindet pas k?saj kohe, nuk jan? obligim. M? mir? ?sht? t? jepen para namazit t? Bajramit si dhe mund t? jepen gjat? Muajit t? Ramazanit. N?se vonohen nga namazi i Bajramit, nuk anulohen por patjet?r t? realizohen. Sadakatul-Fitri i jepet p?r ?do person nj? t? varf?ri, bile nuk lejohet t'u ndahet dy apo tre varfanjak?ve, sepse q?llimi i k?saj sadakaje ?sht? shp?timi; ngase Muhammedi a.s. thot?: "Shp?toni ata nga hallet (barra e r?nd?) n? k?t? dit?". Preferohet Sadakatul-Fitri n? t? holla, n?se k?shtu m? tep?r u konvenon t? varf?rve. PJESA E DYT? 1. Ardhja e muajit t? dashur 2. Ramazani, muaji i t? v?rtet?s 3. Ramazani, muaji i fuqis? 4. Ramazani, muaji i liris? 5. Filozofia dhe sekretet e agj?rimit 6. Ramazani, muaji i mir?b?rjes 7. Ndikimi i adhurimit (ibadetit) n? edukimin e popullit 8. Institucioni i zekatit 9. Ramazani flet 10. Lamtumira e Ramazanit 11. Filozofia e Bajramit ARDHJA E MUAJIT T? DASHUR Jemi para nj? kohe t? re t? gjith?sis? ngase pas disa dit?ve do t? vjen Ramazani me rregullimin, format dhe atmosfer?n e vet. Njer?zit ndaj k?tij muaji kan? disa q?ndrime: 1. Ka njer?z q? nuk shohin n? t? gj? tjet?r pos ndales?s s? padobishme, tradit?s s? paarsyeshme fetare. Qytet?rimi u zhvillua dhe mendimi njer?zor p?rparoi k?shtu q?, sipas mendimit t? tyre, k?to pranga t? r?nda fetare jan? t? panevojshme. Ky grup tallet me agj?ruesit dhe shpotit mendjen dhe q?ndrimin e tyre. 2. Ka njer?z q? e kuptojn? vet?m si uri t? cil?s nuk mund t'i p?rballoj? lukthi dhe si etshm?ri t? cil?s nuk mund t'i p?rballojn? damar?t. Ky grup nuk agj?ron, paraqitet si agj?rues para atij q? e njeh kurse si joagj?rues para atij q? nuk e njeh. 3. Ky grup mendon se Ramazani ?sht? koh? e d?frimit vjetor q? p?rb?het prej llojeve t? ndryshme t? ushqimit si dhe si rast i bukur p?r d?frim deri n? agimin e m?ngjesit dhe p?r gjum? t? thell? t?r? dit?n deri n? mbr?mje. N?se ?sht? pun?tor i m?rzitet puna, n?se punon me pal? sillet keq me to, e n?se ?sht? funksionar funksioni i duket shum? i r?nd?... 4. Sipas k?tij grupi, edhe pse jan? pakic?, q?llimi i Ramazanit ?sht? di? krejt tjet?r sepse ka vler? t? madhe... Ky grup mendon se ky muaj ?sht? periudha ushtruese e rip?rt?rirjes shpirt?rore t? njer?zve si sjellja fisnike, p?rshtypja e bukur, durimi i past?r dhe edukata e p?rsosur hyjnore. P?r ata t? cil?t mendojn? se agj?rimi nuk p?rkon me zhvillimin e qytet?rimit, propozojm? t? bisedojn? me mjek?t dhe psikolog?t q? t'i shohin zbulimet e reja shkencore q? kan? t? b?jn? me dobit? e agj?rimit. Atyre t? cil?t d?shtojn? para uris?, edhe pse e pranojn? obligimin dhe hyjnin? e agj?rimit, ua rikujtojm? se jetojm? n? zem?r t? luft?s definitive n? historin? e k?tij populli, kurse agj?rimi ?sht? vet?m durim disaor?sh dhe ai q? d?shton mes agj?rimit dhe epshit t? vet n? durimin q? zgjat? gjat? or?ve t? dit?s, at?her? do t? d?shtoj? edhe para armiqve t? tij n? rast t? luft?s s? tmerrshme q? zgjat? me dit?, muaj e vite t? t?ra. T? d?shtuarit n? nj? mejdan t? vog?l nuk jan? t? aft? t? fitojn? p?r popullin e tyre n? ndonj? konflikt m? t? madh. Ai q? dor?zohet n? luft?n disaor?she me epshin e vet, e humb? karakteristik?n kryesore t? moralit t? luft?tar?ve, gjegj?sisht burr?rin?, nd?rsa ai q? jeton n? sfer?n e burr?ris? del ngadh?njimtar ose d?shmor. Ka nj? grup q? e kuptojn? Ramazanin si uri gjat? dit?s dhe k?naq?si materiale gjat? nat?s... Mas?s s? agj?ruesve musliman? ia kushtojm? k?t? ngjarje dhe d?shirojm? q? Zoti t'u jep dobi nga agj?rimi e t'i shp?rblej? me t? mira. Si popujt, ashtu edhe individ?t, gjat? jet?s s? tyre t? gjat? kan? nevoj? p?r pushim dhe rehati p?rmir?suese e rip?rt?rir?se. Koha e pushimit dhe e qet?simit ?sht? pjes? e rasteve definitive n? historin? e individ?ve dhe shoq?rive dhe n?se din? si ta shfryt?zojn?, fitojn? ?el?sin e t? mirave t? ardhshme, fitoreve n? luft?ra dhe p?rhershm?rin? historike. Shoq?rit? dhe individ?t gjejn? n? Ramazan rastin e reform?s s? historis? s? tyre ngase ai prezenton periudh?n shpirt?rore. Ramazani ?sht? epiqend?r p?r p?rforcimin e fuqive shpirt?rore, psikike e morale n? jet?n e popullit apo t? individit... Ky na rikujton t? v?rtet?n e qiejve dhe t? tok?s, na armatos? me fuqi ngadh?njyese dhe na nxit? ta duam lirin?, prej s? cil?s varet nderi i njer?zimit. Pra, Ramazani na dhuron "t? v?rtet?n", "fuqin?" dhe "lirin?" gjat? dit?ve t? uris? dhe etjes... ?dokush q? e kupton urt?sin? dhe filozofin? e agj?rimit, lufton p?r hir t? v?rtet?s me bindje t? plot?, ngadh?njen dhe p?rfiton q?llimin m? fisnik t? liris?, gjegj?sisht refuzon n?nshtrimin dhe rob?rin?. Muslimani, i cili agj?ron me vullnet t? lir? e bindje t? plot? p?r hir t? Zotit e afrimit ndaj Tij, vuan nga egoizmi, izolimi dhe indiferenca e shoq?ris? dhe k?shtu orvatet t'i zhduk? e t'i eliminoj?; ky musliman agj?rues mendon se epshi, pasioni, d?mi, armiq?sia dhe urrejtja jan? dob?si q? e shkat?rrojn? shpirtin e Ummetit dhe p?r k?t? shkak ndien n? vete p?rgjegj?si e obligim p?r t'u p?rballuar. Gjat? lutjeve dhe aplikimit t? urdh?rave t? Zotit, ai ndien liri t? plot? dhe pavar?si nga ?do gj? tjet?r pos Tij, si ushqimi, pirja, k?naq?sia, ambicia dhe g?njeshtra. Ai n? k?t? rast ?sht? p?rgjithmon? i lir?, jo n? kuptimin e transferimit prej nj? vendi n? vend tjet?r, por n? frenimin e epsheve dhe animeve t? tij, fundos ?ka don dhe liron ?ka don. Ai k?shtu q?ndron shpirtlir? mes mureve, mendjelir? n? vend t? shkret? dhe d?shir?lir? n? pranga t? hekurta... Pasha jet?n time, kjo liri i takon nderit t? njeriut, pra si mund t? krahasohet me lirin? e trupave! Historia jon? e vjet?r dhe ajo bashk?kohore kan? sh?nuar fitore t? m?dha n? baz? t? k?tij koncepti preciz t? filozofis? s? Ramazanit dhe t? modelimit t? plot? me edukat?n e agj?rimit, gjegj?sisht n? k?t? m?nyr? i kemi dhuruar bot?s njer?zore heronj dhe kreshnik? t? reformave, ?lirimeve, urt?sive, shkenc?s etj... Shikoni musliman?t, t? cil?t n? betej?n e Bedrit q? u zhvillua n? dit?n e shtat?mb?dhjet? t? Ramazanit, edhe pse ishin pakic?, korr?n fitore t? bindshme, t? cil?n e amshoi Kur'ani Fam?lart?... A mendoni se do t? korrnin sukses sikur t? mos i kishte p?rforcuar agj?rimi n? shpirtrat e tyre fuqin?, t? v?rtet?n dhe lirin? e plot? shpirt?rore. Ata sulmonin me fuqin? e Zotit, q?llonin me fuqin? e Zotit, sulmi i tyre kishte p?r q?llim t? v?rtet?n. Pastaj shikoni fitoret tona n? betejat e Jermukut, Kadisijes, Xhelules, Hit-tinit etj...! A do t? mund t? ndodhnin n? at? m?nyr? mahnit?se, q? i habitnin edhe hulumtuesit m? t? m?dhenj, sikur t? mos ishin fituar me karakteristikat e agj?ruesve si ndershm?ria, krenaria, sakrifikimi, durimi ndaj v?shtir?sive, n?nshtrimi para Zotit dhe zhvler?simi i fuqive destruktive? E gjith? kjo ndodhi me fuqin? e Zotit xh.sh. sepse Ai ?sht? ngadh?njyesi m? i madh! T'i shikojm? betejat tona moderne n? malet e Oresit, eventualisht trim?rit? dhe mrekullit? e Algjerit...! A i shihni ata t? cil?t luftonin kund?r gjys?m milion njer?zve q? ishin t? armatosur me arm? nga Franca, Amerika dhe shtetet e Paktit Atlantik? Jo vet?m at?her? por ende q?ndrojn? n? revolucionin e tyre edhe pse kaluan 900 dit? Ata e sulmonin armikun e armatosur dhe ushtrit? e m?dha me kryelart?si... A thua vall? do t? q?ndronin n? at? betej? t? madhe, qoft? edhe disa dit? sikur t? ishin t? formuar me shpirtrat e pabesimtar?ve q? tallen me agj?rimin e musliman?ve apo me shpirtrat e t? d?shtuarve q? jetojn? n?p?r bare e kafene t? mbushura me alkool e q? s'mund t'i p?rballojn? uris? dhe etjes disaor?she? Jo v?llez?r, sepse Islami i ka m?suar me an? t? agj?rimit n? koh?n e paqes si t? agj?rojn? n? dit?t e luft?s... N? luft? nuk e fiton i dob?ti t? fortin, pakica shumic?n, i paarmatosuri t? armatosurin p?rpos n?se ?sht? i kalitur me moralin e agj?ruesve... Heronjt? e maleve Ores, Konstantin?s dhe Vehranit t? Algjerit kan? agj?ruar m? par? dhe jan? p?rgatitur q? me agj?rim t? luftojn?; agj?rojn? (t? larguar) nga pushimi dhe nuk din? se ?'?sht? qet?sia e as stabiliteti...; agj?rojn? (t? larguar) nga k?naq?sia dhe nuk din? k?naq?sin? e gruas e as t? f?mij?s, agj?rojn? nga luksi dhe nuk p?rjetojn? k?naq?sin? e m?ndafshit e as t? arma?it; agj?rojn? nga gjumi dhe nuk dallojn? dit?n prej nat?s; agj?rojn? nga dashuria e k?saj bote sepse gj?ja m? e k?naqshme p?r ta ?sht? shija e vdekjes dhe e flijimit. Francez?t thon? se jan? lodhur prej trim?ris? s? algjerian?ve: Kush jan? ata, a jan? xhin?, djaj apo njer?z t? krijuar me zem?r t? hekurt e nuk e njohin frik?n, tmerrin, shkat?rrimin dhe zjarrin? Vaj p?r kolonialist?t q? nuk e kuptojn? shkakun e disfat?s nga revolucionar?t agj?rues... K?tu q?ndron fsheht?sia (e fitores s? revolucionar?ve), o ju njer?z, sepse francez?t, q? jan? t? preokupuar me ushqimin e pijen, nuk mund t? korrin fitore ndaj agj?ruesve ngadh?njimtar? e q? jan? t? preokupuar me Zotin e Fuqish?m si dhe t? udh?zuar me zem?r t? past?r ndri?uese. Pastaj, Ramazani vjen pas disa dit?ve... Ata q? e trajtojn? si muaj i uris? s? dit?s, ngopjes s? nat?s dhe leximit formal t? Kur'anit dhe fjetjes ditore n?p?r xhami, nuk do t? ken? kurrfar? dobie prej tij. Ata q? e konsiderojn? si shkoll? p?r p?rt?rirjen e besimit (imanit, bindjes), dhe edukat?s, p?rforcimin e shpirtit dhe vazhdimin e nj? jete m? t? mir? e m? t? p?rkryer, do t? ken? dobi prej tij... Vet?m k?ta njer?z gjejn? gjat? dit?s s? tij (Ramazanit) k?naq?sin? e trimave t? mbuluar me pluhurin e luft?rave, kurse gjat? mbr?mjes, nat?s, syfyrit dhe m?ngjesit ndiejn? k?naq?sin? e fundit t? betej?s, shpejtojn?... K?tyre u hapen dyert e parajs?s (xhennetit) n? Ramazan, u mbyllen dyert e sk?terr?s, pranojn? prej engj?jve (meleqve) n? Nat?n e Kadrit urat? dhe paqe, u falen m?katet e t? k?qijat, u mbushen zemrat me drit?n e Zotit dhe e p?rt?rijn? fam?n me fuqin? e besimit (imanit)... Me ta fitohen luft?rat, g?zohen shoq?rit?... Nevoja jon? p?r njer?z t? till? ?sht? shum? e madhe sepse sot ballafaqohemi me kolonializ?m, gj?ra destruktive, korrupsion dhe devijim; t? jetojm? ose kryeulur ose kryelart?... O besimtar?! O bijt? e k?tij Ummeti! Muhammedi a.s. ligj?roi n? dit?n e fundit t? Muajit Sha'ban (apo si n? k?to dit?) k?shtu: "O ju njer?z, ?sht? afruar muaji fam?lart? dhe i begatsh?m, n? t? cilin ?sht? nata q? vler?sohet m? tep?r se nj? mij? muaj, n? t? cilin obligohen agj?rimi dhe lutja (namazi) vullnetare nat?n (nafile); kush vepron pak fiton shum? dhe ai q? kryen nj? farz n? t? sikur ka kryer shtat?dhjet? farze n? nj? koh? tjet?r; ky ?sht? muaji i durimit kurse durimi shp?rblehet me xhennet; ky ?sht? muaji i barazis? dhe i shtimit t? furnizimit (rizkut) t? besimtarit; ai q? ushqen ndonj? agj?rues i falen m?katet, shp?ton nga zjarri dhe nuk i pak?sohet shp?rblimi fare". Njer?zit i than?: "O i D?rguar i Zotit, nuk mundet ?dokush prej nesh t? ushqej? ndonj? agj?rues", kurse ai (a.s.) u p?rgjigj: "Zoti e shp?rblen k?shtu at? q? ushqen ndonj? agj?rues me hurm?, uj? ose qum?sht." Fillimi i k?tij muaji ?sht? m?shir?, mesi falje (ndjes?) kurse fundi shp?tim nga zjarri. At? q? jep nga pasuria e vet, Zoti e m?shiron dhe e shp?ton nga zjarri. Shtoni (n? k?t? muaj) kat?r gj?ra: me dy fitoni p?lqimin e Zotit kurse me dy t? tjerat jeni t? obliguar; dy t? parat jan?: Deklarimi se nuk ka zot tjet?r pos All-llahut dhe k?rkimi p?r faljen (e m?kateve), kurse dy t? fundit jan?: k?rkoni prej Zotit parajs?n (xhennetin) dhe mb?shtetuni n? mbrojtjen e Tij nga zjarri; kush i jep uj? agj?ruesit, Zoti i jep atij prej lumit tim dhe nuk ndien etje derisa t? hyj? n? parajs? (xhennet). (Ibn Huzejme). N? nj? hadith tjet?r thuhet: "U erdhi Ramazani, muaji i begatis?; me t? Zoti ju kaplon, ju zbrit m?shir?, i mbulon gabimet, i p?rgjigjet lutjes, shikon garat tuaja n? te; Tregoni Zotit mir?sin? tuaj. I mallkuari privohet nga m?shira e Zotit t? Madh?ruar." (Taberani). K?t? e thoshte i D?rguari i Zotit para Ramazanit, i nxiste besimtar?t n? lutje e adhurim, i mbushte zemrat e tyre me begatit? dhe m?shirat q? d?rgoheshin ato dit? dhe i frym?zonte shpirtrat me t? mirat e agj?rimit si fuqia, ndri?imi, hyjnimi etj. P?rgatituni p?r Muajin e Ramazanit, edukohuni me edukat?n e tij dhe fitoni dobi prej urt?sis? dhe fsheht?sive t? tij. Eni o besimtar?, sepse jan? hapur dyert e parajs?s! O ju q? keni b?r? l?shime, ejani, sepse Zoti ua ka ofruar m?shir?n e Vet! RAMAZANI, MUAJI I T? V?RTET?S "E populli yt e konsideroi at? (Kur'anin) t? rrem?, porse ai (Kur'ani) ?sht? i v?rtet?. Thuaj: 'Un? nuk jam roje e juaj.'" (El-En'am?: 66) Mjafton t'i themi muslimanit: "Zoti urdh?ron t? agj?rosh" e ai t? agj?roj? pa i num?ruar dobit? dhe sekretet e agj?rimit, mir?po jemi t? detyruar t? nd?rmarrim nj? hap t? till? p?r dy shkaqe: 1. Zoti i Madh?ruar na informon n? shum? ajete t? Kur'anit Fam?lart? p?r dobit? dhe sekretet e sheriatit q? t? mendojm? e punojm? dhe t? bindemi se sheriati hyjnor i p?rhersh?m ?sht? shpallur vet?m p?r t? realizuar interesin e njer?zve dhe p?r t'i m?njanuar d?met prej tyre. Shiko fjal?n e Tij (xh.sh.) mbi etik?n e k?rkimit leje p?r hyrjen n? sht?pi t? huaj kur thot? se nj? gjest i till? ?sht? m? i mir? p?r ta: "O ju q? besuat, mos hyni n? sht?pi t? huaj pa k?rkuar leje dhe pa i p?rsh?ndetur njer?zit e saj. Kjo ?sht? m? mir? p?r ju n? m?nyr? q? t? merrni m?sim". (En-Nur:27). Gjithashtu edhe kur na urdh?ron t? agj?rojm? i cek? dobit? dhe urt?sin? e Tij me nj? fjal?: "O ju besimtar?, agj?rimi u ?sht? b?r? obligim sikurse q? ishte obligim edhe i atyre q? ishin para jush, k?shtu q? t? b?heni t? devotsh?m." (Bekare:183). Urt?sia e obligimit t? agj?rimit, ashtu si? e potencon Zoti, xh.sh. fshehet n? devotshm?rin? q? n?nkupton ?do gj? t? mir? q? e don Zoti e q? fal?nderohet njeriu p?r t? n? k?t? bot?, kurse mbrojtja n?nkupton largimin prej ?do vepre t? urryer e t? d?mshme p?r shoq?rin? dhe individin. Shih hadithin e Muhammedit a.s. rreth dobive t? agj?rimit: "Agj?rimi ?sht? mbrojtje ngase agj?ruesi s'p?rgojon e as q? b?n m?kate". Dobit? nga agj?rimi num?rohen me q?llim q? t? ndikojn? m? tep?r n? shpirt e t? ken? ndikim m? t? thell?, kurse muslimani t? jet? m? tep?r i bindur n? adhurim e n? Sheriat. Nj? gj? e till? ?sht? cekur edhe m? par? kur Ibrahimi a.s. k?rkoi prej Zotit t'i tregoj? se si i ringjall? t? vdekurit..! Kur e pyeti Zoti se "a nuk beson?", ai u p?rgjigj: "Po, por t? qet?sohet zemra ime". Analizimi i rregullave dhe shpalimi i sekreteve t? tyre nuk kund?rshtojn? imanin e as q? prezentojn? dob?sin? e bindjes ngase vet? Muhammedi a.s. i analizonte dhe i arsyetonte. 2. Disa njer?z mendojn? se kan? q?ndrim t? lir? ndaj t? kuptuarit t? feve dhe besimeve dhe duke u mb?shtetur n? k?t? parim, dyshojn? n? to dhe i kritikojn? sepse e pranojn? vet?m at? q? e pranojn? intelektet e tyre dhe logjika. Pasi q? Islami nuk e mohon rolin e intelektit, u flet njer?zve p?r at? q? p?rputhet me mendjen e sh?ndosh? dhe logjik?n e arsyeshme dhe obligon at? q? ?sht? n? favor (t? njeriut) n?se urdh?rohet ose ndalohet. At?her? nuk na pengon gj? q? t? mb?shtetemi edhe n? analizat racionale t? fsheht?sive dhe dobive t? sheriatit. T? gjith? njer?zit, n? ?do koh?, i kan? p?rjetuar dobit? e sheriatit q? p?rputhen me mendjen, logjik?n dhe interesin e tyre, pra ky ?sht? argument se pas k?tij sheriati q?ndron fuqia dhe caktimi i Zotit M?shirues, t? Urt? e t? Gjith?dijsh?m. "(Kjo ?sht?) mjeshtri e All-llahut q? p?rsosi ?do send". (En-Neml:88) Me k?to analiza u orvat?m t'i qet?sojm? zemrat e musliman?ve p?r obligimin e agj?rimit dhe t'ua v?rtetojm? refuzuesve dhe mohuesve urt?sin? dhe filozofin? e tij. K?t? vler? t? Islamit s'mund ta mohoj? askush! T? shohim tani se ?far? urt?sie ka agj?rimi dhe cilat jan? dobit? e tij?! Ne k?tu nuk do t? flasim p?r dobit? sh?ndet?sore sepse shpjegimi i till? ?sht? p?rgjegj?si e mjekut ngaq? Zoti urdh?ron q? t'i pyesim dijetar?t p?rkat?s, pra, t'ua l?m? aspektin sh?ndet?sor t? agj?rimit mjek?ve q? mund t? na njoftojn? m? tep?r rreth zbulimeve t? mjek?sis? moderne. K?tu do t? p?rq?ndrohemi n? dobit? psikike, shpirt?rore e morale t? agj?rimit. Kjo tem? ?sht? shum? e gjer? dhe s'kemi mund?si t? hyjm? n? detaje t? holl?sishme q? distribuohen n?p?r mediumet informative, por do t'i cekim vet?m dobit? q? kan? t? b?jn? me shoq?rin?, individ?t dhe gjendjen momentale t? shoq?ris? son?. Nj? nd?r aspektet m? t? r?nd?sishme t? edukat?s shoq?rore q? ka t? b?j? me ndikimin e agj?rimit n? shpirtrat e agj?ruesve, ?sht? p?rforcimi i bindjes n? t? v?rtet?n, konfirmimin, thirrjen n? t? (t? v?rtet?n) dhe n? form?simin me t?. E v?rteta n? Islam ka vler? t? madhe, bile ?sht? edhe nj? prej emrave t? Zotit (El-Hakk): "K?t? (e themi p?r ta ditur) se All-llahu ?sht? Ai i V?rteti", (El-Haxhxh:6); e v?rtet? ?sh? ajo q? e thot? Zoti i Madh?ruar: "Fjala e Tij ?sht? e nj?mendt? dhe Atij i takon sundimi". (El- En'am:73), apo: "E v?rteta ?sht? nga Zoti yt", (Bekare:147). P?r k?t?, mesazhet e pejgamber?ve p?rmbanin thirrjen n? t? v?rtet?n dhe p?rhapjen e saj midis njer?zve: "Njer?zit ishin nj? popull (t? fes? s? natyrshme islame) e (kur u p?r?an?) All-llahu d?rgoi pejgamber?t p?rg?zues dhe qortues, dhe atyre Ai ua zbriti edhe Librin me fakte t? sakta p?r t? gjykuar n? at? q? u kund?rshtuan nd?rmjet veti". (El-Bekare:213). Mesazhi i Islamit ?sht? periudha e fundit e sheriateve, thirrje n? s? v?rtet?n dhe konfirmues i synimeve t? t? v?rtet?s: "O ju njer?z, juve u erdhi i D?rguari me t? v?rtet?n (fen? e drejt?) nga Zoti juaj". (En- Nisa?:170). Pasi q? q?llim i Islamit ?sht? "e v?rteta", at?her? n? fillim duhet t? ceket adhurimi i Zotit, Krijuesit, Formuesit dhe Furnizuesit t?nd me begatit? e shumta. ?sht? kob i madh e i pap?rshkruar p?r njeriun n?se e harron adhurimin e Tij dhe fuqin? e Tij mbi t?. Njer?zit hyjnizohen, d?mb?r?sit d?mtojn? dhe tiran?t keqtrajtojn? at?her? kur e harrojn? adhurimin dhe kur ia mveshin vetes atributet e Zotit, ashtu q? lejojn? derdhjen e gjakut, marrjen e shpirtrave, mendjemadh?sin? n? tok?, d?mtimin, rob?rimin e popujve dhe shkeljen e nderit t? tyre... Faraoni ndjehej i madh n? tok? dhe i fuqish?m: "O ju pari, un? nuk njoh ndonj? zot tjet?r p?r ju pos meje". (El-Kasas:38). K?shtu, i vriste njer?zit, i dhunonte grat? dhe i internonte udh?zuesit dhe prij?sit m? fisnik? t? popullit. Tirania e tij vazhdoi derisa i erdhi vdekja p?rkujtuese: "Derisa e p?rfshiu at? p?rmbysja, e ai tha: 'Besova se nuk ka zot tjet?r pos Atij q? i besuan beni israil?t, edhe un? jam nga musliman?t!'..." (Junus:90). Gjat? agj?rimit njeriu e ndien veten njeri, apo ndien se ?sht? rob q? ka nevoj? p?r ushqim e pije, i shmangur nga ?do fuqi dhe barabar?sohet me jet?n e njer?zve t? tjer?, si n? ushqim, vendbanim ashtu edhe n? veshmbathje... Gjat? agj?rimit mbret?rit, udh?heq?sit, prij?sit, komandant?t, t? fuqishmit, t? pasurit dhe t? autorizuarit me privilegje ndjejn? n? vete se i ngjajn? popullit p?r shkak se kan? nevoj? p?r furnizimin, ushqimin dhe pijen e Zotit; ndjejn? se u ngjajn? t? varf?rve dhe njer?zve t? dob?t p?r shkak t? uris?, ushqimit, ujit... gjegj?sisht pse e privojn? popullin nga ushqimi dhe pirja? Pse e pengojn? t? drejt?n e tij, sepse sikur t'i dob?sonte Zoti xh.sh. faktor?t e fuqis? s? tyre, do t? ishin t? dob?t n? tok?, t? posht?ruar e t? degraduar? K?t? e rikujton p?r her? t? par? agj?ruesi (qoft? mbret apo tiran), sepse nj? gj? t? till? mund ta harroj? jasht? Ramazanit... Sa e bukur ?sht? lutja e besimtarit kur b?n iftar e thot?: "O Zot, p?r ty agj?roj dhe nga furnizimi Yt filloj iftarin". Ai k?tu pranon se furnizimi, pasuria dhe dhurimi jan? t? Tij dhe se e posedon vet?m at? q? ia jep Zoti. Kjo ?sht? nj? nd?r karakteristikat m? t? ?mueshme t? adhurimit dhe t? atributeve t? Tij. ?sht? e v?rtet? se njeriu duhet p?rher? ta rikujtoj? lidhjen e vet me Ummetin dhe t? jetoj? p?rher? n? zemr?n, shpirtin dhe jet?n e tij; aty t? d?frehet e t? pik?llohet; tirani e sundon shoq?rin? e tij vet?m kur harrohet kjo e v?rtet? ngase paramendon se ?sht? gjeni, ka fuqi dhe personalitet; K?shtu njer?zit i p?rkulen, pranojn? paaft?sin? e tyre para tij dhe e p?rcjellin mendimin e tij... N?se ndonj?ri prej tyre thot?, "Jo", tirani p?rgjigjet me mendjemadh?si: "Vrit, burgos dhe interno!" T? pasurit sillen brutalisht ndaj t? varf?rve, t? af?rmit i k?pusin marr?dh?niet familjare dhe fqiu refuzon t? drejt?n e fqiut vet?m at?her? kur e harrojn? lidhjen shoq?rore dhe kur ?dokush jeton p?r vete e jo p?r njer?z, jeton me barkun dhe epshin e tij gjinor e jo me nevojat dhe k?rkesat e popullit... Gjat? agj?rimit njeriu rikujton se i p?rket shoq?ris?, ?sht? prej saj, me t?, p?r t? dhe n? af?rsi t? saj... Ai jeton n? uri me shoq?rin?, ushqehet s? bashku me t? dhe feston me t?... Vet?m at?her? i rikujton ato, nevojat e tyre, urin? e t? varf?rve, ndien mjerimin dhe nevoj?n e tyre; pra, sikur t? mos ishte agj?rimi, nuk do t'i rikujtonte... K?shtu, shpirti i agj?ruesit b?het m? i lart?, m? njer?zor dhe m? af?r zemrave t? njer?zve... Muslimani i par?, Muhammedi a.s. ishte njeri shum? bujar, mir?po gjat? Ramazanit i ngjante puhis? q? sjell dobi, jet? dhe ringjallje... Aisheja r.a., gjat? Ramazanit i ka dhuruar popullit t? vet nj?qind mij? dirhem? nd?rsa p?r vete i ka ruajtur teshat e r?ndomta... Guvernatori p?r ket? e ka pyetur: "Sikur t? b?sh di?ka p?r iftarin ton? t? sodit!"., kurse ajo ?sht? p?rgjigjur: "Pasi q? ma rikujtove, do t? l?m?", pastaj ka vazhduar: "A shihni o ju njer?z, se si lart?sohet shpirti i agj?ruesit aq sa i harron nevojat dhe k?rkesat e vetvetes dhe i rikujton vet?m nevojat e popullit t? vet! K?t? e k?rkon Zoti prej agj?ruesve". ?sht? e v?rtet? se kryetar?t, udh?heq?sit, funksionar?t dhe politikan?t nuk duhet t? punojn? p?r hir t? autoritetit ose pozit?s s? tyre por p?r hir t? Zotit xh.sh., n?se populli refuzon vler?n e tyre at?her? nuk do t'i p?rkasin refuzimit, n?se e pranojn? vler?n e tyre nuk do mashtrohen me verbimin nga pasioni, n?se kan? nevoj? p?r t? (popullin), nuk do t? hasin n? mashtrues e lajkatar?; k?shtu populli fiton lumturin? s? bashku me udh?heq?sit dhe prij?sit e vet kurse Zoti i bekon ata udh?heq?s e prij?s p?r veprat dhe p?rpjekjet e tyre..., e n? t? kund?rt?n, vjen mjerimi dhe vuajtja. Me agj?rim m?vet?sohet edukata e p?rsosur... Agj?rimi ?sht? adhurim i fsheht? mes njeriut dhe Zotit t? tij pa kurrfar? hipokrizie e tradhtimi, nuk k?rkon lavd?rim e as mir?njohje... Muslimanit agj?rues i mjafton dituria e Zotit p?r urtin?, p?ruljen dhe vendimin e sinqert?; nga shp?rblimi i Zotit xh.sh. i mjaftojn? past?rtia nga hipokrizia e tradhtimi dhe sinqeriteti e besa e gjuh?s s? tij... Turp?rohet prej g?njeshtr?s, vjedhjes, gibetit (p?rgojimit), d?mtimit dhe armiq?sis? ndaj njer?zve sepse Muhammedi a.s. thot?: "Zoti s'ka nevoj? p?r largimin e ndonj?rit nga ushqimi dhe pirja n?se ai nuk e braktis? g?njeshtr?n." Muhammedi a.s. gjithashtu e ka ndaluar agj?ruesin t'i kund?rvihet t? keqes me t? keqe, paturpshm?ris? me paturpshm?ri; "N?se ndokush e shan? ose sulmon, le t? thot?: 'Un? agj?roj', apo un? jam engj?ll i tok?s sime! Nuk g?njej, as nuk sulmoj e as s'd?mtoj..." Sa me vler? ?sht? morali i till?, p?r t? cilin kan? nevoj? para s? gjithash udh?heq?sit e politikan?t, posa??risht n? Ramazan e n? k?t? koh? aktuale! ?sht? e v?rtet? se njeriu nuk ka vet?m natyr? trupore materiale dhe se nuk mund t? arsyetoj? se q?llimi i tij n? jet? ?sht? vet?m ushqimi trupor, por n? vete ka edhe natyr? t? engj?jve, shpirtit dhe zemr?s. Kur e harron njeriu k?t? t? v?rtet?, bie n? nj? nivel m? t? ul?t se t? kafsh?s. A nuk i sheh njer?zit e Per?ndimit, t? cil?t jan? shnd?rruar n? rrezik p?r njer?zin? n? at? ?ast kur e humb?n engj?lloren dhe p?rkrah?n shtazoren?!. Gjat? agj?rimit barku ndjen uri kurse shpirti ushqehet, pastrohet trupi e zemra forcohet, dob?sohet epshi e lart?sohet shpirti... N? k?t? muaj t? bekuar besimtari gjen? koh? p?r t'iu lutur Zotit, p?r leximin e Kur'anit Fam?lart? q? ?sht? lib?r i p?rhersh?m, edukativ, reformist dhe pastrues i shpirtrave. N? Ramazan muslimani d?gjon fjal?t e Kur'anit t? cilat e ftojn? n? mir?b?rje, adhurim dhe e largojn? nga e keqja dhe m?kati. N? k?t? muaj muslimani i d?gjon fjal?t e Zotit: "Afrohu o robi Im! Pasi q? kjo bot? t? largoi prej Meje edhe pse jam m? i af?rt se damari i qaf?s, pasi q? t? demoralizoi djalli nga m?shira Ime edhe pse ajo kaplon ?do gj?, pasi q? u mashtrove me autoritetin q? ta dhurova dhe mendove se s'ke nevoj? p?r Mua, edhe pse nuk mund ta shp?tosh gj?n? q? ta rr?mben miza dhe pasi q? ke ra n? nj? shkall? m? t? ul?t se kafsh?t, edhe pse t? krijova si m?k?mb?s Timin n? tok?... Eja te Un?, o robi Im, q? t? t? lart?soj n? shkall?n e engj?jve t? Mi e t? jetosh me shpirt t? lart?, ndri?im shpirt?ror dhe drit? t? zemr?s. N? k?t? m?nyr? do t? jetosh n? parajs? para se t? hysh n? te." O v?lla besimtar! K?t? t? v?rtet? q? e v?rteton agj?rimi n? unin t?nd, e ka v?rtetuar edhe n? paraardh?sit tan? dhe p?r k?t? shkak kan? qen? mrekulli e Islamit. Njer?zimi nuk njeh di?ka q? mund t? krahasohet me shpirtin e tyre t? lart?, q?llimin e ndersh?m, synimin fisnik, ndri?imin e shpirtit dhe udh?zimin e zemr?s. A s'ka njer?zimi sot nevoj? p?r nj? gjenerat? t? till?, a s'ka nevoj? shoq?ria jon? p?r njer?z t? till?? A nuk sheh d?min, humbjen, korrupsionin dhe amoralitetin q? e kan? kapluar shoq?rin? t?nde? Ku ?sht? jehona e s? v?rtet?s n? shoq?rin? t?nde? A pranohet q? popujt tan? t? jetojn? n?n presionin e hekurit dhe zjarrit e n? shpinat e tyre t? f?shk?llojn? k?rba??t e xhelat?ve? A pranohet q? popujt tan? t? jetojn? n? mjerim e vuajtje nd?rsa pasurin? ta shryt?zoj? nj? pakic? e pasur dhe cinike? A pranohet q? k?to parti t'i g?njejn? popujt tan? me fjal? t? ?mbla p?r t? arritur pozit?, fitim e autoritet? A pranohet q? politika t? jet? mashtrim, g?njim dhe humbje apo nxit?se e instinkteve dhe devijimit t? popullit? A pranohet q? feja t? jet? tregti p?r disa jurist? apo shkenca t? jet? idhujtari p?r disa dijetar?? A pranohet q? autoriteti i disa injorant?ve t? posht?r t? jet? mjet n?nshtrimi dhe shfryt?zimi? O v?lla besimtar! Pasi q? Islami k?rkon prej nesh q? t? jemi n? ?do koh? mbrojt?s t? s? v?rtet?s dhe m? t? sinqert? ndaj saj, at?her? a hase n? Ramazan di?ka q? ta mund?son predikimin e k?tij mesazhi n? popujt e bot?s? A gjete n? Ramazan at? q? t? lart?son aq shum? saq? t? shnd?rron n? udh?heq?s nga e mira dhe paqja? A nuk t? afron Ramazani me Zotin t?nd t? V?rtet? edhe at? n?p?rmjet t? D?rguarit t? Tij, Librit t? v?rtet? dhe udh?zimit t? sheriatit t? drejt??... D?gjo at? ?ka t? thot? Zoti xh. sh. me an? t? ajeteve t? agj?rimit: "E kur rob?t e Mi t? pyesin ty p?r Mua, Un? jam af?r, i p?rgjigjem lutjes kur lut?si m? lutet, pra p?r t? qen? ata drejt t? udh?zuar, le t? m? p?rgjigjen Mua dhe le t? m? besojn? Mua." (Bekare, 186) RAMAZANI, MUAJI I FUQIS? "Nuk ?sht? i fuqish?m ai q? t?rbohet por ai q? kontrollon veten n? ?astin e shqet?simeve t? m?dha." Hadith Kjo jet? prezenton konfliktin n? t? cilin fitojn? t? fuqishmit. Fuqia ?sht? dyllojesh: fuqia materiale dhe fuqia shpirt?rore (ideologjike). Sipas parimeve islame, fuqia materiale ndonj?her? mund t? korr? fitore t? p?rkohshme dhe nuk do t? jet? dobiprur?se. Kur'ani na rr?fen p?r popujt e hersh?m p?r t? cil?t thuhet se kan? qen? t? fuqish?m n? aspektin e jet?s materiale. P?r k?t? shkak ?sht? p?rhapur n? tok? korrupsioni e devijimi, jan? luftuar t? d?rguarit e Zotit e p?rg?njeshtruar thirrjet reformiste dhe kan? mbizot?ruar dekadenca e shkat?rrimi. D?gjo ?'thot? Kur'ani Fam?lart? rreth tyre: "A nuk e di ti se ?'b?ri Zoti yt me Adin? Me banor?t e Iremit me nd?rtesa t? larta? Q? si ata (populli Ad) nuk ?sht? krijuar askush n? tok?! Dhe me Themudin, t? cil?t shpuan shk?mbinj n? lugin?n (Kura). Dhe me faraonin e fortifikuar me tenda (ushtarake)! T? cil?t e tepruan me krime n? tok?. Dhe n? t? shtuan shkat?rrimin. E All-llahu kund?r tyre l?shoi lloj-lloj d?nimesh. Pse Zoti yt ?sht? q? p?rcjell (u rri n? prit?)." (Fexh?r:6-14) N? nj? ajet tjet?r thuhet: "A nuk udh?tuan ata n?p?r tok? e t? shikojn? se si p?rfunduan ata q? ishin m? par?, t? cil?t ishin edhe m? t? shumt? prej tyre dhe m? t? fort? p?r nga forca e ndikimit n? tok?, por ajo q? fituan, nuk u ndihmoi asgj?. Kur u erdh?n atyre t? d?rguarit me argumente t? qarta, ata iu g?zuan dijenis? s? vet dhe at?her? i p?rfshiu ajo q? e tallnin." (Gafir:82-83) Ky ?sht? fundi i popujve t? cil?t u mb?shtet?n n? fuqin? materiale pa at? shpirt?rore ideologjike, gj? q? rezultoi me mosrespektimin e besimit, moralit dhe jet?s shpirt?rore. Fuqia shpirt?rore pa at? materiale, sipas Islamit, nuk do t? korr? sukses dhe s'mund ta udh?heq? jet?n. Gjat? historis? kemi par? popuj q? jetuan t? shkelur, t? n?nshtruar e t? keqtrajtuar, sepse nuk luftonin e as q? i p?rballonin ndokujt n? jet? dhe k?shtu p?suan disfat? nga t? fuqishmit. Rruga e v?rtet? e jet?s s? lumtur e fisnike ?sht? t? harmonizohet materia me shpirtin p?r ta p?rforcuar njeriun dhe jet?n e tij si dhe t? mb?shtetet populli n? t? dy fuqit?: fuqin? e materies dhe at? t? shpirtit; nuk sundon nj?ra mbi tjetr?n. K?shtu ngjitet n? qiejt e lart? duke mos u frikuar nga tat?pjeta. Kur'ani na m?son ta lusim Zotin k?shtu: "O Zot, na jep t? mira n? k?t? bot? dhe n? bot?n tjet?r." Kur'ani na obligon ta p?rforcojm? besimin, kontrollojm? epshin dhe lart?sojm? shpirtin; ai na urdh?ron t? p?rgatitim fuqi maksimale: "E ju p?rgatituni sa t? keni mund?si force, (mjete luftarake) e kuaj t? caktuar p?r betej? kund?r atyre (q? tradhtojn?) e me t? (me p?rgatitje) ta frik?soni armikun e All-llahut, armikun tuaj dhe t? tjer?t". (El-Enfal?: 60) Ai gjithashtu na urdh?ron t? falim namazin e t? japim zekatin sepse k?to dy aspekte paraqesin faktor?t kryesor? t? fuqis? shpirt?rore ideologjike si dhe urdh?ron t? punojm?: "Dhe me at? q? ta ka dh?n? All-llahu, k?rko (ta fitosh) bot?n tjet?r, e mos le mangu at? q? t? takon nga kjo bot?." (El-Kasas: 77) Gjithashtu na urdh?ron t'i zbulojm? pasurit? e tok?s dhe fsheht?sit? e gjith?sis? (qiellit) "Thuaj: 'V?shtroni me v?mendje ?ka ka (nga argumentet) n? qiej e n? tok?.'" (Junus: 101) Kur'ani na urdh?ron t? luftojm? n? rrug? t? Zotit xh. sh. dhe ta sakrifikojm? jet?n p?r hir t? s? v?rtet?s sepse xhihadi ?sht? nj? nd?r fenomenet m? t? m?dha t? fuqis?, l?vizjes dhe pun?s, gjegj?sisht n? k?t? frym? filloi thirrja islame n? koh?n e Muhammedit a.s. dhe u zhvilluan luft?rat, kurse Muhammedi a.s. nuk ishte i fortifikuar por luftoi s? bashku me ta (musliman?t), e udh?hoqi ushtrin?, sulmoi, fitoi, u plagos... Fitorja ishte n? an?n e thirrjes q? i bashkoi t? dy fuqit? kund?r idhujtaris? q? kishte dob?suar mendjen, moralin dhe fuqin? luftarake t? arab?ve. Islami konfirmon se fuqia shpirt?rore me pak fuqi materiale ka sukses kund?r fuqis? materiale n?se humbet faktori psikik ideologjik: P?r k?t?, n? Kur'an thuhet: "'Sa e sa grupe t? vogla me d?shir?n e All-llahut kan? triumfuar ndaj grupeve t? m?dha!' All-llahu ?sht? me durimtar?t." (Bekare: 249) Shembull m? i q?lluar p?r k?t? ?sht? beteja e Bedrit, ku musliman?t, numri i t? cil?ve ishte treqind, fituan n? Bed?r edhe pse ishin arab? si kurejshit?t q? ishin af?r nj? mij?. Ata ishin t? af?rmit e tyre, prej nj? vendi, nj? popull dhe me karakteristika identike; kurse arm?t e nj?mij?shit ishin m? t? shumta se ato t? treqind?shit... Por, musliman?t kishin fuqin? e besimit, moralit e shpirtit, gj? q? nuk e kishte opozita pabesimtare dhe p?r k?t? d?shtuan ashtu q? disfata e tyre u sh?nua n? Kur'an n? nj? form? ideale q? tregon se ?'mund t? b?j? fuqia shpirt?rore ndaj asaj materiale n?se vler?sohet minimalisht fuqia e arm?s. N? Kur'an ceket shembulli i individit q? i bashkon t? dy fuqit? dhe fiton e korr? sukses, gjegj?sisht Musa a.s. i cili u mbushi uj? dy vajzave dhe eci me to deri te babai i tyre pa i shikuar fare p?r shkak t? turpit, moralit dhe fisnik?ris?. Nj?ra prej tyre i tha babait t? saj: "O babai im, merre k?t? n? sh?rbim me pag?, sepse m? i miri i atij q? do ta marr?sh n? sh?rbim ?sht? ai i fuqishmi e besniku!" (Kasas: 26) Po ashtu n? Kur'an ceket edhe shembulli i popullit q? bashkon t? dy fuqit? dhe q? ngadh?njen: "Muhammedi ?sht? i d?rguar i All-llahut, e ata q? jan? me t? (as'hab?t), jan? t? ashp?r kund?r jobesimtar?ve, jan? t? m?shirsh?m nd?rmjet vete, ti i sheh ata kah p?rulen (n? ruku) duke r?n? me fytyr? n? tok? (n? sexhde), dhe k?rkojn? nga All-llahu q? t? ket? m?shir? dhe k?naq?sin? e Tij ndaj tyre". (El-Fet'h:29) Ky ?sht? fryti i bashkimit t? t? dy fuqive dhe elementi kryesor i lumturis? s? popullit t? sinqert?. Agj?rimi, t? cilin e obligoi All-llahu xh. sh. p?r musliman?t, p?rmban n? vete bashkimin harmonik t? dy fuqive, q? jep fryt ideal, sepse n? aspektin sh?ndet?sor prezenton fuqin? e trupit kund?r shum? s?mundjeve, kurse n? aspektin ideologjik muslimanit i dhuron tri fuqi ideologjike q? ndikojn? m? s? shumti n? lumturin? e individ?ve dhe t? shoq?rive. Durimi Muslimani gjat? Ramazanit duron n? uri e etje, braktis gj?rat q? zakonisht i praktikon gjat? dit?s, si k?naq?sit? dhe l?ngjet freskuese, pra me vetd?shir? abstenon e duron e jo nga frika e burgut, k?rc?nimi i trupit dhe i pasuris?. Durimi vullnetar n? k?naq?sit? e epsheve ka m? tep?r dobi p?r shpirtin dhe popullin se ai i obliguar nga mospasja, d?nimi apo maltretimi. Ushtari i cili nuk ka m?suar t? agj?roj? vullnetarisht n? koh?n e paqes nuk do t? jet? m? i duruesh?m n? betej? gjat? rrethimit eventual nga armiku dhe nd?rprerjes s? lidhjeve mes tij e epror?sis?. Ushtari musliman duron urin? nj?mujore n? ?do vit dhe at? disaor?she n? dit? derisa shmangia nga gj?rat e shnd?rruara n? vese t? dit?s, si duhani, ?aji dhe kafja, t? b?het p?r t? e r?ndomt?. Vet? e kam p?rjetuar gjat? burgosjes sime n? Luft?n e Dyt? Bot?rore se si t? burgosurit e humbnin vet?dijen p?r shkak t? uris? disadit?she. Vet?dijen e humbnin ata q? nuk ishin m?suar t? agj?rojn? kurse ata q? zakonisht kishin agj?ruar m? par?, urin? e pranuan si t? r?ndomt? n? jet?n e tyre, gj? q? shkaktoi habi t? madhe. Durimi n? rastet e v?shtira paraqet arm?n m? t? fuqishme p?r popujt sepse nj? durim i till? n? mesin e betej?s ?sht? faktor kryesor p?r ta mundur armikun. Ne e dim?, se nj? nd?r problemet m? t? m?dha t? epror?sis? luftarake bashk?kohore ?sht? furnizimi i ushtar?ve me ushqim dhe disponimi i tyre n?se gjenden larg vendit dhe familjeve t? tyre... Shpeshher? shohim se ushtria per?ndimore merr me vete nj? grup laviresh p?r t'i disponuar ushtar?t. Krahaso k?t? me ushtrin? islame q? zhvillonte luft?ra dhjet?vje?are n? Gadishullin e Arabis? pa patur probleme me ushqimin dhe disponimin e ushtar?ve. Problemi i ushqimit zgjidhej p?r shkak se ushtria islame p?rb?hej prej ushtar?ve q? nuk i jepnin r?nd?si k?naq?sis? ushqimore por sakrifikimit p?r t? hyr? n? parajs?n (xhennetin) e gjer? aq sa qiejt e toka... Ushqimi p?r ta ishte vet?m materie p?r lukthin dhe p?rforcimin e trupit, n?se gjenin mish e qum?sht, nuk ngopeshin, e n?se gjenin hurma e uj? ngopeshin dhe n?se nuk ushqeheshin me dit? e net? t? t?ra veten e konsideronin si agj?rues t? Ramazanit..! Sa i p?rket disponimit t? tyre, ata e gjenin ate n? adhurim sepse kishin fuqi shpirt?rore, past?rti t? besimit dhe moral t? lart?. Po, pasha Zotin, disponimin epshor e largonin kurse n? an?n tjet?r e forconin veten p?r luft? kund?r armiqve t? tyre, edhe ate me an? t? adhurimit gjat? nat?s deri para agimit t? m?ngjesit sepse lexonin Kur'an, lutnin (All-llahun) dhe m?sonin or? t? t?ra para se ta kryenin namazin e m?ngjesit. Ata vet?m ashtu e gjenin fuqin? n? shpirtrat e tyre dhe qet?sin? e zemrave t? tyre. K?shtu vepronin ?do dit? pas p?rfundimit t? betej?s e ju mund t'i paramendoni mundimet e at?hershme t? luft?tar?ve... Arma e bardh?, shigjetat e p?rpikta dhe kuajt e shaluar ishin arm?t e tyre, me t? cilat luftonin ball? p?r ball? armikun, ?do dit? prej m?ngjesit deri n? mbr?mje, gjegj?sisht deri n? kryerjen e namazit t? jacis?, pastaj pushonin disa or? n? tendat e tyre. Pas pushimit ?oheshin, i drejtoheshin All-llahut xh. sh. dhe i luteshin me zemra t? pastra sepse vet?m lutjet dhe leximi i Kur'anit i dispononin shpirtrat e tyre. Ata vepronin k?shtu... A s'keni d?gjuar si erdhi deri n? tubimin e Kur'anit gjat? koh?s s? Uthmanit r.a.? Hudhejfe ibn El-Jeman, komandant i ushtris? islame, i cili luftonte n? Azerbajxhan, d?gjonte lexime t? ndryshme t? muxhahidin?ve gjat? kontrollimit t? tij nat?n n?p?r tendat e tyre para namazit t? m?ngjesit. Ata lexonin aq shum? saq? z?ri i tyre i ngjante gum?zhimit t? blet?ve!! Kjo ?sht? fsheht?sia e fitores se tyre mahnit?se e t? mrekulluar, t? cil?n na e rr?fen historia si t? pakrahasueshme. Kjo ?sht? fsheht?sia e disfat?s s? ushtrive persiane e romake q? kishin moral t? shkat?rruar, shpirt t? pandritsh?m, johuman e joideologjik, ashtu si? ?sht? rasti me ushtrit? e Per?ndimit, t? cilat vazhdojn? luft?n n? qoft? se kan? pran? vetes pije alkoolike dhe lavire. Hyrja e tyre n? beteje realizohet vet?m pas sigurimit t? ushqimit dhe furnizimit disamujor! Respektimi Muslimani i cili agj?ron n? Ramazan, largohet nga ushqimi, pija dhe tradita e p?rditshme p?r shkak t? respektimit t? urdh?rit t? Zotit xh. sh. dhe nderimit t? Muhammedit a.s., dhe p?r k?t?, ai nuk mendon se a do t? jetoj? n? qet?si apo n? v?shtir?si sepse p?r t? mjafton besimi n? nj? Zot dhe pranimi i Muhammedit a.s. si i d?rguar e udh?heq?s; ai ?sht? betuar n? Islamin e tij qoft? n? rrethana t? volitshme apo t? pavolitshme, t? mira apo t? k?qija. K?shtu, ushtari musliman ishte shembull ideal i respektimit q? realizohej me vullnet dhe bindje t? thell? shpirt?rore. A do t? p?rfitonte Halidi virtytin m? t? lart?, i cili u revokua nga posti si komandant i ushtris? dhe u shnd?rrua n? ushtar? t? thjesht? q? luftonte me t? nj?jt?n energji, duke th?n?: "Un? luftoj p?r hir t? Zotit t? Umerit e jo p?r Umerin", sikur t? mos e kishte thelluar Islami n? shpirtin e tij at? moral t? lart? q? p?rb?hej prej agj?rimit, namazit dhe parimeve tjera islame? A do t? realizoheshin shembujt e mrekulluesh?m n? historin? e Ebu Bekrit, Umerit, Halidit, Sa'dit dhe kolos?ve tjer? musliman? sikur t? mos ishte ngulitur agj?rimi n? karakterin e devotshm?ris? s? tyre t? vet?dijshme gjersa e respektonin nj?ri-tjetrin dhe vepronin bashk?risht? ?ka v?reni n? ushtrin? e Usames, t? cil?n e p?rgatiti Muhammedi a.s. pak para vdekjes ashtu q? pleq?sia e muhaxhir?ve dhe ensar?ve, si Ebu Bekri, Umeri, Uthmani dhe Halidi t? jen? n?n komand?n e t? riut Usame ibn Zejd, i cili ende nuk kishte mbushur nj?zet vjet? Si i shpjegoni fjal?t e Ebu Bekrit drejtuar Umerit pas vdekjes s? Muhammedit a.s., kur Umeri k?rkoi q? t? caktohet komandant ndonj? q? ?sht? n? mosh? dhe m? me p?rvoj?: "I D?rguari i Zotit ta caktoj? e un? ta largoj?!" Si e kuptoni respektimin e ?uditsh?m t? porosive t? Muhammedit a.s. para dhe pas vdekjes s? tij? A nuk ?sht? ky respekt fryt i ndikimit t? agj?rimit n? edukat?n e musliman?ve p?r respektimin e komandantit t? dashur?! Po, k?t? e d?shmon edhe vet? historia! Disiplina dhe organizimi Muslimani gjat? Ramazanit ushqehet, fle e zgjohet n? m?nyr? t? disiplinuar e t? organizuar. Organizimi i shoq?ris? islame gjat? Muajit t? Ramazanit realizohet n? form? t? p?rkryer sepse uria ditore ?sht? e p?rbashk?t, bashk?risht n? nj? koh? han? iftarin, bashk?risht falin namazin e jacis?, teravis?, m?ngjesit... Ky lloj organizimi s'krahasohet me asnj? shoq?ri tjet?r sepse n? t? barazohet plaku me t? riun, dijetari me t? paditurin, sunduesi me t? sunduarit, i pasuri me t? varf?rin; nuk dallohen klasat njer?zore e as individ?t nj?ri prej tjetrit. Sa i mrekulluesh?m ?sht? agj?rimi n? syt? e hulumtuesve, si veg?l p?r edukimin, respektimin dhe organizimin e popujve?! Ky ?sht? morali kryesor q? thellohet n? shpirtin e muslimanit n?n ndikimin e agj?rimit: durimi, respektimi, organizimi, disiplina... A mendoni se nj? popull q? i posedon k?to fuqi shpirt?rore do t? shkat?rrohet? A mendoni se ushtria e kalitur me k?to elemente t? fuqishme t? moralit do t? p?soj? disfat?? A mendoni se n? shoq?rin? ku mbizot?ron morali i till? i fuqish?m do t? p?rhapet amoraliteti? Pasha D?rguesin e Muhammedit a.s. si pejgamber, sikur ta posedonim sot k?t? moral n? konfliktin ton? me Izraelin, do t? ndikonim shum? edhe sikur ta posedonim gjysm?n e arm?ve dhe pajisjeve t? tyre! Sikur t'i posedonim arm?t ideologjike e shpirt?rore, do ta shnd?rronim ??shtjen e kolonializmit t? bot?s arabe e islame n? legjend?! Sikur t? p?rkryhemi me k?t? moral dhe t? armatosemi me fuqi materiale do ta zhbinim flamurin e qytet?rimit nga duart e per?ndimor?ve t? m?dhenj e t? degjeneruar. O v?lla musliman! Kur t? agj?rosh Ramazanin, mos harro se Zoti xh. sh. don t? t? shnd?rroj? me an? t? agj?rimit n? njeri "t? fuqish?m e besnik" dhe ke kujdes q? t? mos kaloj? Ramazani e t? ngelish "i dob?t e tradhtar"! O bijt? e Ummetit! Kur agj?roni, mos harroni se Zoti me an? t? agj?rimit don t'ju shnd?rroj? n? popull "t? ashp?r kund?r jobesimtar?ve e t? m?shirsh?m nd?rmjet vete" (El-Feth, 29) dhe keni kujdes t? mos kaloj? Ramazani e t'u p?rngjani njer?zve q? i p?rshkruan Zoti k?shtu: "E kur t'i shohish ata, trupat e tyre t? mahnisin, e kur t? flasin, fjal?s s? tyre i v? veshin. Por ata jan? si trungujt e zgavruar e t? mb?shtetur, e ?do z? e mendojn? se ?sht? kund?r tyre". (El- Munafikun: 4) RAMAZANI, MUAJI I LIRIS? "N? liri plot?sohet adhurimi, kurse me realizimin e adhurimit plot?sohet liria". Ahmed ibn Hadravejhi Liria nuk ?sht? ashtu si? e kuptojn? shumica e njer?zve, gjegj?sisht nuk p?rkufizohet me p?rfitimin e popujve, t? drejtat e tyre n? udh?heqje e pavar?si sepse kjo ?sht? liri politike, e pas saj vijon liria e idologjis?, e popullit, kultur?s dhe doktrinave humane fisnike. Liria nuk ?sht? ashtu si? e paramendojn? shumica e t? rinjve, gjegj?sisht njeriu t? vrapoj? pas epsheve dhe d?frimeve t? tij, t? haj? e t? pij? si t? doj? si dhe t? realizoj? ?do gj? q? d?shiron. Kjo liri prezenton form?n e kaosit n? nj? an? dhe rob?rin? e urrejtur n? an?n tjet?r. Kjo liri prezenton form?n e kaosit sepse s'ka n? bot? liri absolute e t? pakufizuar me ligj ose sistem, bile ?do gj? n? bot? zhvillohet sipas ligjit t? posa??m sistematizues. Liria e individit mbrohet vet?m n?se p?rkufizohet me disa rregulla me q?llim q? t? mbrohen lirit? e t? tjer?ve, dhe nga kjo urt?si dalin ligjet, kushtetutat, sistemimet dhe rregullat. P?r shembull, ligji i trafikut n? metropolet e m?dha, ku udh?zohesh n?p?r rrug? me shenjat udh?zuese t? komunikacionit, ligji i qet?sis? s? p?rgjithshme, i cili pengon t? b?rtasish nat?n n? rast t? kalimit n?p?r lagjet e banuara; ligji i mbrojtjes s? pavar?sis?, gjegj?sisht s'mund t? propagosh ide q? e rrezikojn? sigurin? e paqes n? shtet... A mund t? k?rkosh kontrat?n paq?sore me armikun gjersa populli yt gjendet n? kulm t? luft?s? A mund t? zhvillosh tregti me armikun apo t'ia dor?zosh prodhimet e vendit t?nd pa kurrfar? d?nimi q? shpeshher? p?rfundon me ekzekutim? Plot?simi i liris? ndonj?her? realizohet me ndalim, p.sh. t? s?murit t? cilit i ndalohet ushqimi i d?msh?m, i kufizohet p?rkoh?sisht liria e ushqimit p?r shkak t? sh?rimit nd?rsa krimineli burgoset p?rkoh?sisht p?r t? kuptuar se si ta shfryt?zoj? m? von? lirin? e vet, n? m?nyr? t? drejt? dhe pa i d?mtuar njer?zit dhe vetveten. Njeriu nuk jeton i vet?m por ?sht? pjes? e shoq?ris? s? bashkuar dhe k?shtu n?se d?mtohet ai d?mtohet edhe shoq?ria. P?r k?t?, Muhammedi a.s. ka dh?n? nj? shembull t? bukur rreth nj? grup njer?zish q? kan? lundruar me anije. Disa prej tyre kan? qen? n? pjes?n e lart? kurse t? tjer?t n? pjes?n e ul?t t? anijes. Pasi q? ata t? cil?t ishin posht? e merrnin ujin prej atyre q? ishin lart?, than?: "Pse nuk fundosemi e t? marrim ujin drejt nga deti?" Muhammedi a.s. tha: "Sikur t'u lejonin t? veprojn? sipas d?shir?s s? tyre do t? fundoseshin t? gjith?, e n?se shp?tonin ata, do t? shp?tonin t? gjith?". Ky ?sht? nj? shembull i mir? nga m?suesi m? i madh i njer?zimit, i cili p?rkufizon lirin? individuale q? nuk d?mton askend dhe lirin? q? d?mton dhe shkat?rron shoq?rin? n?se eventualisht aplikohet. Sa i p?rket rob?rimit, mund t? themi se liria plot?sohet at?her? kur nuk t? rob?ron ndokush q? ?sht? njeri sikur ti. Liria individuale, n? t? cil?n mb?shteten disa njer?z, prezenton rob?rimin e urrejtur nga ana e njeriut q? ?sht? sikur ti dhe kaosin e parimeve jet?sore. N?se mbi njeriun dominojn? k?naq?sit? e epsheve dhe jeta e shfrenuar, at?her? ai shnd?rrohet totalisht n? rob t? k?naq?sis?, sepse jet?n e tij vet?m ajo e dirigjon. N? k?t? rast ai vepron si? dikton k?naq?sia epshore dhe s'mund ta kund?rshtoj?. ?far? lirie ?sht? kjo kur gj?rat e pavlefshme e shnd?rrojn? njeriun n? rob?! Sikur t? vler?sohej njeriu sipas sasis? s? plot?simit t? epsheve, at?her? shtaza do t? ishte m? e vlefshme! Shtaz?t vrapojn? pas k?naq?sis? s? pakufizuar e t? paq?llimt?, kurse njeriu sado q? orvatet t'i plot?soj? k?naq?sit? e veta, p?rs?ri do t? gjegj? pengesa n? rrug?. Pra si mendoni ju, a mund t? paramendoj? ndokush se shtaza q? nuk has? n? pengesa ?sht? m? e lir? se njeriu dhe m? e lumtur?! Kur ndjek ndokush ndonj? vajz? apo k?ng?tare, a mund t? paramendoj? se ?sht? i lir? nga dominimi i tyre? A nuk e sheh ate si rob t? ?astit, t? z?n? peng e t? humbur? Q?llimet m? t? larta n? jet?n e tij varen nga dashuria e larguar apo nga d?shuria e trupit t? ndaluar? A ka rob?ri m? t? keqe se ajo q? nuk e l? njeriun t? lir? n? dashuri ose urrejtje, n? vazhdim ose ndalim, n? k?naq?si ose hidh?rim apo n? qet?si ose huti? A mund t? supozojm? se ?sht? i lir? ai q? jepet pas pijeve deh?se derisa t? d?mtohen nervat, sh?ndeti, mendja dhe dinjiteti i tij? A ka di?ka m? neverit?se se rob?rimi nga pija vras?se dhe helmi shkat?rrues? K?shtu mund ta gjykosh at? q? dor?zohet krejt?sisht para pasuris? e pozit?s dhe fanatizmin e udh?heq?sit. ?do njeri i dor?zuar para k?tyre gj?rave, shnd?rrohet n? rob t? mposhtur si dhe ?do epsh q? sundon mbi veprat dhe sjelljet e tij, e shnd?rron n? rob t? p?rhersh?m. Kjo gjendje p?rshkruhet shum? bukur n? Kur'an: "A e ke par? ti (Muhammed) at? q? duke e ditur, d?shir?n e vet e respekton si zot t? vetin?" (El-Xhathije: 23) D?shirat e njer?zve t? till? kan? karakteristika hyjnore... A nuk ?sht? Zot ai i cili adhurohet, i n?nshtrohen, i frikohen dhe i luten? A nuk jan? ithtar?t e epsheve n?n dominimin e d?shirave t? tyre ngase nuk mund t'i hidh?rojn? e as t'i refuzojn??! Rob?rimi nuk paraqitet vet?m n? form? t? lidhjes apo t? burgut sepse k?to jan? llojet m? t? lehta t? tij dhe me afat shum? t? shkurt?. Rob?rimi i v?rtet? formohet nga tradita e p?rditshme q? dirigjon, epshi q? sundon dhe k?naq?sia q? adhurohet... Liria nuk ?sht? n? transferimin prej nj? vendi n? nj? vend tjet?r por ajo ?sht? n? dominimin mbi epshet tuaja dhe n? dallimin e t? mir?s ndaj s? keqes. Liria e v?rtet? ?sht? q? t? mos b?hesh rob i shprehis? s? p?rditshme dhe t? t? mos mposht? epshi. N? k?t? kuptim musliman?t e devotsh?m kan? qen? plot?sisht t? lir? sepse feja i ka liruar shpirtrat e tyre nga ambiciet, epshet dhe d?shirat e d?mshme, i ka lidhur shpirtrat e tyre me All-llahun, xh.sh. Krijuesin e gjith?sis? dhe jet?s kurse d?shirat e tyre i ka kufizuar vet?m me d?shir?n e Tij. Zoti xh.sh. ?sht? i V?rtet?, burim i t? mir?s, dashuris? dhe m?shir?s. Njeriu lirohet nga atributet e urrejtura vet?m n? rast? se dominojn? mbi te: e v?rteta, mir?sia dhe m?shira. N?se njeriu obligohet t? rob?rohet nga ndonj? ide, doktrin? apo krijes?, at?her? p?r t? m? mir? do t? ishte sikur t? b?hej rob i t? V?rtet?s se sa i t? keqes. Ata t? cil?t i rob?ron doktrina njer?zore q? e p?rfiton lart?sin? e saj nga Zoti, jan? m? t? mir? se ata t? cil?t i rob?ron doktrina epshore q? rrjedh nga djalli. Ata t? cil?t i n?nshtrohen All- llahut xh.sh. dhe i respektojn? urdh?rat e Tij jan? m? t? mir?, m? t? p?rkryer dhe m? t? men?ur se ata t? cil?t i n?nshtrohen femr?s, got?s, pasuris? ose epshit, gjegj?sisht respektojn? urdh?rin e njeriut q? gabon apo q?llon, lart?sohet apo mposhtet, b?n mir? ose keq... A nuk v?ren, s? bashku me mua, pas gjith? k?saj, marrin? e disa p?rparimtar?ve q? refuzojn? t? thirren ashtu si? i kan? thirrur et?rit e tyre, si Abdull-llah (Rob i Zotit) ose Abdulxhevad (Rob i Bujarit), kurse n? t? kund?rt?n lejojn? t? atribuohen me "rob?ri"?! A nuk i sheh ata t? cil?t refuzojn? rob?rin? nga fuqia e t? cilit nuk mund t? largohen kurse pranojn? rob?rimin e epshit m? t? urryer e m? t? posht?r? A nuk sheh se ata kan? nevoj? p?r keqardhjen t?nde m? tep?r sesa t? nxisin n? shpirtin t?nd marrin? dhe mohimin? Me k?t? koncept preciz t? liris? dhe rob?rimit e presim Ramazanin si muaj t? "liris?" kurse agj?rimin si shkoll? ku diplomojn? t? lir?t me plotkuptimin shkencor t? fjal?s. N? Ramazan ka uri, etje, kufizim dhe ndalim, por edhe sh?ndet dhe lirim nga rob?rimi; n? t? ka revolucion kund?r rob?rimit t? ushqimit e pierjes, shprehis? e jet?s monotone... Revolucioni kund?r rob?ris? ?sht? atributi i par? i t? lir?ve. N? Ramazan ka abstenim vullnetar nga k?naq?sia dhe pik?risht kjo gj? paraqet lirin?. Liria e d?shir?s ?sht? t? veprosh sipas mendjes t?nde e jo sipas epsheve dhe emocioneve, si dhe ta ndalosh veten nga ajo q? mund ta realizosh. Vet?m n? k?t? rast ke d?shir? t? fuqishme, epsh t? dob?t, i kontrollon d?shirat tuaja dhe nuk d?shton mendja yte para fuqis? s? epshit t?nd. Ai q? atribuohet k?shtu, korr? fitore n? ?do betej?. Shiko tregimin p?r mbretin Talut, i cili ndaloi ushtar?t e vet t? pijn? uj? nga lumi, edhe pse ishin t? etur e t? rraskapitur, mir?po vet?m nj? num?r i vog?l e respektoi urdh?rin e dh?n? dhe ky num?r ngadh?njeu p?r shkak se ishin dinjitoz? n? p?rcaktimet e tyre: "E kur doli (prej qytetit) Taluti me ushtrin?, tha: 'All-llahu do t'ju sprovoj? me nj? lum?, e ai q? pi prej tij, ai nuk ?sht? me mua, e kush nuk e shijon ate, ai ?sht? me mua, p?rve? atij q? me dor?n e vet e pi nj? grusht!' Mir?po, me p?rjashtim t? nj? pakice prej tyre, t? tjer?t pin? nga ai. E kur e kaloi ai (Taluti) at? s? bashku me t? edhe ata q? ishin besimtar? than?: 'Ne sot nuk kemi fuqi kund?r Xhalutit dhe ushtris? s? tij!' Por ata q? ishin t? bindur se do ta takonin All- llahun xh.sh. than?: 'Sa e sa grupe t? vogla me d?shir?n e All-llahut kan? triumfuar ndaj grupeve t? m?dha!' All-llahu ?sht? me durimtar?t. E kur i dol?n p?rball? Xhalutit dhe ushtris? s? tij, than?: "Zoti yn?! Na dhuro durim, na i p?rforco k?mb?t tona dhe na ndihmo kund?r pabesimtar?ve!" (El-Bekare: 249-250) K?shtu, triumfuan ndaj tyre pasi q? dominuan mbi nevojat e tyre. "E ata, t? cil?t luftuan p?r hir Tonin, Ne me siguri do t'i orientojm? rrug?s p?r te Ne, e nuk ka dyshim se All-llahu ?sht? n? krahun e besimtar?ve". (El-Ankebut: 69) Gjat? Ramazanit, adhurimi ndaj Zotit ?sht? i plot?! Sa m? t? lir? t? jen? njer?zit, aq m? shum? do ta adhurojn? Zotin! K?ta njer?z nuk rob?rohen nga k?ng?tarja, epshi, pasuria, k?naq?sia, ambicia dhe shqet?simi, bile as q? i kaplon frika apo drithma. Adhurimi i Zotit i ka ?liruar nga ?do frik? pos frik?s nga Ai: "Ta keni t? ditur se t? dashurit e All-llahut (evliat?) nuk kan? frik? (n? bot?n tjet?r) e as kurrfar? brengosje. (Ata jan? ata) t? cil?t besuan dhe ishin t? ruajtur. Atyre u jepet myzhde n? jet?n e dynjas? (n? ?astin e vdekjes) dhe n? jet?n tjet?r (p?r shp?tim dhe xhennet). Premtimet e All-llahut nuk mund t? p?sojn? ndryshim. E, kjo ?sht? sukses i madh". (Junus: 62-64) K?shtu, ata refuzuan ?do adhurim pos atij t? All-llahut xh.sh. dhe u shnd?rruan n? zot?rues t? epsheve, fituan liri t? v?rtet? e moral fisnik dhe n? zemrat e tyre u pasuruan... Pasha jet?n time, kjo ?sht? liri e madh?ruar! Me t? drejt? ka th?n? Muhammedi a.s.: "Pasuria nuk ?sht? n? pron?n e gjer?, por n? shpirt." Sa e mir? ?sht? th?nia e Ibn Ataull-llahut: "Ti je i lir? n?se largohesh nga di?ka, e n?se jo, at?her? b?hesh rob i saj". Nga e gjith? kjo q? u theksua mund t? kuptohet urt?sia e madhe e th?nies s? sufistit t? njohur Ahmed ibn Hadravejhit: "N? liri plot?sohet adhurimi, kurse me realizimin e adhurimit plot?sohet liria". Gjat? Ramazanit njeriu largohet nga paedukimi i urrejtur, fjala fyese, sjellja e turpshme... Sa e ?mb?l ?sht? kjo liri! Ti je i lir? n? sjelljen fisnike dhe nuk d?rgohesh n?p?r gjyqe, nuk burgosesh dhe nuk e humb? merit?n e pozit?s!.. Ti je i lir? n? fjal?n fisnike, nuk obligohesh t? k?rkosh falje, nuk qortohesh dhe nuk pendohesh! Ti je i lir? n? bashk?punim me t? tjer?t, nuk kritikohesh, nuk flitet p?r tradhtin? t?nde dhe nuk je i dyshimt?! O v?lla besimtar! Ky Ramazan na m?son lirin? e plot? me urin? e tij, etjen, kufizimin dhe ndalimin... A s'e d?shiron lirin? e till?, q? buron nga uria dhe ndalesa? Eja pra me mua e t? fluturojm? n? horizontet e liris?! Eja me mua e t? largohemi nga bota e rob?rve! Eja me mua e t? shohim se si jetojn? rob?rit n? bot?n e adhurimit! A mendon se politikan?t e m?dhenj, q? i dirigjojn? ??shtjet e bot?s jan? t? lir?? A nuk sheh se jan? rob?r t? ambicieve t? tyre politike! Si t? b?het bota e lumtur kur rob?rit e udh?heqin? A mendon se ata t? cil?t e udh?heqin popullin pa d?shir?n e tij jan? t? lir?? A nuk i sheh se jan? rob?r t? epsheve dhe lakmis?? Si mund t? jet? populli i lumtur kur rob?rit e udh?heqin? A mendon se t? gjith? popujt q? anojn? nga epshet e lira jan? t? lir? nga ?do adhurim? A nuk sheh se jan? viktim? e pavet?dijes dhe shprehis? vras?se? Si mund t? zgjohet nj? popull q? nuk ?sht? ?liruar nga prangat e rob?ris?? A mendon se "p?rparimtar?t" q? nuk agj?rojn? jan? t? lir? n? mendime e ide? A nuk sheh se mvaren nga k?naq?sia e pafrenueshme dhe se jan? rob?r t? epshit t? pangopur? Barku dhe epshi i tyre i kan? privuar nga bota e t? lir?ve dhe nga atributet e luft?tar?ve! Si mund ta paramendojn? lirin? kur mendja e tyre ?sht? n?n dominimin e epshit? Ata jan? rob?r me rroba t? t? lir?ve! T'i cekim t? lir?t e bot?s s? t? lir?ve! A nuk t? kujtohet dita kur i erdhi Muhammedit a.s. liria, gjegj?sisht liria e plot? e sheriatit t? Zotit, i ?liroi arab?t dhe i shnd?rroi n? udh?heq?s t? bot?s? A nuk t? kujtohet liria e tyre n? mendime gjersa Umeri i tha (Haxherul- Esvedit) gurit t? zi: "Pasha Zotin, e di se je vet?m gur?, nuk d?mton e as q? ka dobi prej teje. Sikur t? mos e shihja t? D?rguarin e Zotit se t? puth?, nuk do t? puthja asnj?her?". A nuk t? kujtohet se p?rhapja e Islamit ishte m?shir? p?r popujt, ?lirim dhe shkat?rrim i prangave... Ata u shnd?rruan n? popuj m? t? m?shirsh?m dhe m? t? sinqert? n? bartjen e flamurit t? liris? gjersa nj? i Per?ndimit brohoriti: "Historia nuk ka par? pushtues m? t? m?shirsh?m se arab?t"! A nuk t? kujtohet se u liruan nga rob?rimi i pasuris? aq shum? saq? t? pasurit, gjat? jet?s e shp?rndan? t?r? pasurin? e tyre. Kur e pyeti Muhammedi a.s. nj?rin prej tyre se ?ka i ka l?n? familjes s? tij, ai ?sht? p?rgjigjur: "Zotin dhe t? D?rguarin e Tij". A nuk t? kujtohet lirimi i tyre nga frika e vdekjes dhe dashuria e jet?s gjersa komandanti i tyre, Halidi u tha armiqve: "Ju solla njer?z q? e duan vdekjen ashtu si? e doni ju jet?n!" Po, v?llai im, ti e kujton gjith? k?t?! Pra, t? m?sojm? prej Ramazanit lirin? q? t? jetojm? t? lir? n? k?t? bot? dhe ta m?sojm? bot?n se si ?sht? liria: "Ju jeni popull m? i dobish?m, i ardhur p?r t? mir?n e njer?zve, t? urdh?roni p?r t? mir?, t? ndaloni nga veprat e k?qija dhe t? besoni All-llahun." (Ali Imran: 110) FILOZOFIA DHE SEKRETET E AGJ?RIMIT "Agj?rimi paraqet burr?rin? e proklamuar dhe d?shir?n e lart?". Kjo ?sht? mbr?mja e dyt? e k?tij Muaji fisnik, n? t? cilin njer?zit zakonisht q?ndrojn? deri n? m?ngjes, p?rgatisin ushqim gjersa e kalojn? nivelin e r?ndomt? dhe p?rjetojn? g?zim dhe hare. K?to forma mund t'i plot?sojn? d?shirat e disa fetar?ve, q? i konsiderojn? si argument p?r thellimin e Islamit n? zemrat e musliman?ve, por ngelin n? k?t? kufi sepse e pranojn? realitetin e agj?rimit n? baz? t? uris? ditore, realitetin e fisnik?ris? me pagesat e iftarit dhe syfyrit kurse realitetin e devotshm?ris? me ndri?imin e minareve dhe mbushjen e xhamive me njer?z. N? realitet e v?rteta e agj?rimit nuk ndikon n? mjedisin e disa njer?zve dhe p?r k?t? vendosin t? mos agj?rojn?, pa ndier kurrfar? faji ose m?kati, bile ndonj?her? han? gjat? dit?s s? agj?rimit publikisht pa kurrfar? turpi ose shqet?simi. Sekretet e agj?rimit Sikur t? ishte agj?rimi tradit? at?her? sipas edukat?s shoq?rore, duhej ta respektonim m? tep?r sesa e respektojm? tash p?r shkak t? nderimit t? popullit dhe tradit?s s? tij. Pra n? ?'m?nyr? ta respektojm? pasi q? ?sht? edukat? shpirt?rore e popullit q? m?son prej agj?rimit ngritjen mbi epshet, dep?rtimin n? horizontet e mir?sis? dhe largimin nga materja, gjegj?sisht shoq?ria fiton lumturin? e saj?! K?shtu, agj?rimi ?sht? veg?l p?r edukimin e d?shir?s stabile t? popullit sepse agj?ruesi nuk dominon vet?m mbi k?naq?sin? e lejuar por edhe mbi ate t? ndaluar?n; fiton shprehi t? largohet vullnetarisht nga ushqimi e pija q? m? von? t? mos ndiej v?shtir?si n? rast obligimi. Agj?rimi ?sht? obligim praktik i Islamit t? m?shirsh?m p?r t? gjith? musliman?t; han? e pijn? n? nj? koh?, nuk dallohet barku prej barkut e as goja prej goj?s; ndien urin? edhe ai q? se ka ndier para Ramazanit si dhe p?rjeton vuajtjet e varf?ris? dhe t? skamjes edhe ai q? s'i ka p?rjetuar m? par?. Pasha jet?n time, a ka n? bot? socializ?m praktik q? i trajton njer?zit n? m?nyr? t? barabart?, si n? skamje ashtu edhe n? boll?k, ashtu si? ?sht? shoq?rorizimi i agj?rimit gjat? Muajit t? Ramazanit?! O agj?rues besimtar?, Ramazani ?sht? largim nga epshi e k?naq?sia, lart?sim shpirt?ror dhe liri shpirt?rore. Sa bukur do t? ishte sikur i t?r? viti t? ishte Ramazan, n?se ky ?sht? koncepti i agj?rimit! Ramazani ?sht? muaji i burr?ris? s? proklamuar q? dominon mbi instinktet dhe i d?shir?s s? lart? q? funksionon vullnetarisht. Sa mir? do t? ishte sikur Muaji i Ramazanit ta bashkonte gjith? popullin e t? mos mbetet askush me burr?ri t? d?shtuar dhe me d?shir? t? parealizuar! Sa mir? do t? ishte sikur Ramazani t'i bashkonte njer?zit me agj?rimin q? p?rmban n? vete burr?ri t? proklamuar dhe d?shir? t? lart?! Ramazani ?sht? varf?ri e obliguar sepse t? gjith? njer?zit n? t? jan? t? barabart?, ndiejn? vuajtje t? nj?jta q? dalin nga realiteti objektiv e jo nga imagjinata iluzore. Nga vuajtjet lind? m?shira kurse nga m?shira drejt?sia! Sa e bukur do t? ishte jeta sikur t? gjith? t? kishin vuajtje dhe ndjenja t? nj?jta! Sa e bukur do t? ishte koha edhe sikur t? ishte krejt Ramazan, ngase ai (Ramazani) i realizon gj?rat m? t? r?nd?sishme n? shoq?ri: barabar?sin? dhe rehatin?! N?se Ramazani ?sht? p?rkryerje, burr?ri, edukat? e d?shir?s dhe socializ?m praktik, at?her? a nuk e shpallin publikisht musliman?t q? nuk agj?rojn? zhytjen e tyre n? epshe, largimin nga burr?ria, d?shtimin n? mejdanin e d?shir?s dhe luftimin kund?r socializmit praktik? A e fitojm? t? drejt?n q? joagj?ruesit e rritur t'i quajm? "f?mij? t? rritur", kurse f?mij?t agj?rues "t? rritur t? vegj?l?" O f?mij?t e mi t? vegj?l dhe o v?llez?r t? rinj q? e p?rjetoni vuajtjen e uris?, vap?n e ver?s dhe v?shtir?sin? e etjes! Ju agj?roni s? bashku me prind?rit tuaj dhe e v?rtetoni burr?rin? dhe d?shir?n tuaj! Ju lumt?, sepse vatani me ju do t? fitoj? e jo me ata t? cil?t d?shtuan para se t? hyn? n? mejdanin e luft?s! O v?lla besimtar! N?se Ramazani ?sht? ashtu si? u theksua, at?her? e drejta jon? ?sht? t? pyesim se a agj?rojm? me t? v?rtet? k?to dit? apo a i p?rjetojm? vuajtjet e uris? n? dit?t e Ramazanit e t'i m?njanojm? nga ato q? i p?rjetojm? gjat? t?r? vitit? A e ndalojm? ushqimin e trupave tan? q? t'i mbrojm? organet tona nga d?mtimi dhe armiq?sia? A ndjejm? n? agj?rim lart?sin? e shpirtrave tan? ashtu q? t? mos veprojm? si? kemi vepruar para Ramazanit? Muhammedi a.s. p?rgatitej para ?do Ramazani, jo me ushqim e pije as me zbukurim e veshje, por me adhurim dhe devocion, bujari dhe shpirtgjer?si, k?shtu q? para Zotit xh.sh. shnd?rrohej n? rob respektues, para njer?zve n? pejgamber t? urt?, kurse para v?llez?rve dhe fqinj?ve t? tij n? mir?b?r?s dhe bujar aq shum? saq? disa shok? t? tij thonin se gjat? Ramazanit ishte m? bujar se kurdoher? m? par?... Ashtu vepronin edhe shok?t dhe pasardh?sit e tij. Ramazani p?r ta ishte koha kur shijonin er?rat e parajs?s (xhennetit), fluturonin besimtar?t n? qiejt e t? v?rtet?s dhe ngriheshin z?rat e fal?sve t? namazit kund?r tiran?ve keqtrajtues. Pse nuk e p?rjetojm? Ramazanin ashtu si? e p?rjetuan Pejgamberi dhe paraardh?sit tan?? Pse nuk e shnd?rrojm? n? muaj t? mir?sis? ashtu q? jeta jon? t? lul?zoj? vet?m me mir?si, begati dhe lart?si shpirt?rore? Pse nuk e shnd?rrojm? Ramazanin n? muaj t? luft?s kund?r dob?sis?, injoranc?s, epsheve tona, kaosit ton? dhe kund?r ?do m?katari e tirani n? bot??! O ju agj?rues! Ju jeni n? luft? me epshet tuaja p?r shkak t? grindjes mes materies dhe shpirtit dhe duhet t? keni kujdes q? t? mos d?shtoni; keni kujdes q? t? mos keni uri dit?n p?r t'i mbushur barqet nat?n; keni kujdes q? t? mos i ushqeni duart, syt? dhe gjuh?n tuaj pas agj?rimit me m?kate, g?njeshtra e sharje!. Keni kujdes q? t? mos jeni aktiv? n? veprat e k?qija dhe p?rtac? n? adhurim! Keni kujdes prej t? gjitha k?tyre gj?rave sepse jan? vepra t? djallit e jo t? Rrahmanit (Zoti xh.sh.). Shpejtoni n? p?rkushtim! B?ni vepra t? mira! Shijoni er?rat e xhennetit! ?oni syt? p?rpjet? kah qielli! Ngreni shpirtrat tuaj nga kjo bot?! P?rkujtoni gjithmon? th?nien e Muhammedit a.s.: "Shum? agj?rues nuk fitojn? prej agj?rimit t? tyre pos uris? dhe etjes", ose: "Agj?rimi ?sht? mburoj? dhe n?se e nxit? ose e sulmon ndokush agj?ruesin le t? thot?: 'Un? agj?roj, un? agj?roj'." O Zot, na b?n prej agj?ruesve t? pranuar! RAMAZANI, MUAJI I MIR?B?RJES Para pak ?astesh p?rfunduat iftarin dhe fal?nderuat Zotin xh.sh. p?r ushqimin pas uris? dhe etjes. Iftari ?sht? nj?ri prej dy g?zimeve q? i ka theksuar Muhammedi a.s.: "Agj?ruesi ka dy g?zime: n? iftar dhe n? takimin me Zotin e tij." G?zimi i p?rbashk?t nga ushqimi dhe freskimi zakonisht realizohet n? mbr?mjet e Ramazanit sepse familja v?shtir? bashkohet n? ushqim e haje pos n? Ramazan, bile n?se ndokush mungon nga familja, mungesa e tij ndihet m? s? shumti n? dit?t e Ramazanit. Ju, o agj?rues, n? ?do mbr?mje t? Ramazanit p?rjetoni lumturi t? pap?rshkruar, i fal?nderoheni Zotit xh.sh. dhe k?rkoni prej Tij q? ajo lumturi t? vazhdoj?; pra si e paramendoni vazhdimin e k?tyre begative dhe si i fal?nderoheni? Fal?nderimi p?r mir?sit? nuk shprehet vet?m me gjuh? por duhet t? punosh q? edhe v?llez?rit tu, t? cil?t jetojn? nj? jet? n? skamje, t? t? shoq?rojn? n? ato mir?si. Sa t? varf?r ka q? jan? m? t? zgjuar e m? t? men?ur se t? pasurit mir?po ashp?rsia e shoq?ris? dhe mosinteresimi shtet?ror ua destinoi bot?n e mjerimit dhe t? problemeve elementare. Pasi q? m?shira p?r ta ?sht? e obliguar jasht? dit?ve t? Ramazanit, at?her? gjat? k?tij muaji b?het edhe m? e obligueshme. Pasi q? shoqatat humanitare obligohen t'u ndihmojn? dhe t'ua fshijn? lot?t, pik?llimet dhe mjerimet e tyre, at?her? musliman?t jan? m? t? obliguar p?r t'i b?r? t? lumtur e t'u ndihmojn?. O ju njer?z, a nuk mendoni se numri i njer?zve t? till? ?sht? shum? i madh? A nuk mendoni se ata n? shoq?rin? ton? t? ashp?r e t? vrazhd? gjenden n? ?do lagje, treg, rrug?, fshat...? Mos mendoni se t? gjith? ata t? cil?t trokasin n? dyert tuaja dhe t? cil?t ju bezdisin me insistimet e tyre n?p?r rrug? jan? t? varf?r sepse shumica jan? ekspert? n? fjal?. T? mjer? dhe t? varf?r jan? ata t? cil?t nuk mund t'i ushqejn? f?mij?t me rrogat e tyre, grat? q? s'kan? gj? n? vatrat e tyre, jetimat, refugjat?t e ikur t? cil?t p?r shkak t? politik?s diskriminuese, tradhtis? apo faktor?ve t? tjer? e humb?n pasurin?, u posht?ruan, u shp?rndan? n?p?r rruzullin tok?sor dhe erdh?n te ne q? t? k?rkojn? l?mosh? p?r jet?. P?r ta sot duhet t? kujtoni. Nuk them q? t'u jepni l?mosh? apo t? b?heni zem?rgjer? sepse k?to jan? sjellje njer?zore, por them: "fshini m?katet tuaja dhe t? tyre me ndjenjat e v?llaz?rimit, lidhjet fetare, m?shir?n dhe af?rsin? fqinj?sore". Sikur t? mos ishte vrazhd?sia e shoq?ris?, nuk do t? jetonin n? mjerim t? till?. N?se ata ndjejn? idh?tin? e jet?s nj? her? jasht? Ramazanit, at?her? e ndjejn? shum? her? gjat? k?tij muaji. O ju njer?z, ata jan? fqinj tuaj sepse n? ?do lagje keni nj? ose m? shum? familje t? varf?ra. Paramendone mjerimin e tyre kur ju shohin se si hyni n? sht?pit? tuaja me lloj-lloj pem?, perime e ?mb?lsira, kur e ndjejn? er?n e mishit t? pjekur dhe t? gjellave p?r ?do mbr?mje dhe kur i shohin f?mij?t tuaj q? dalin t? ngopur n? rrug? p?r t? luajtur. I ati i tyre ndien dhembje n? gjoks, n?n?s i rrjedhin lot?t, kurse f?mija qan? e vajton nga uria. K?shtu ju ushqeheni ?do dit? kurse ata kalojn? nat?n t? uritur... Njoh nj? prind q? ishte i pasur kurse f?mij?t e tij ishin m?suar me ushqim t? mir? dhe veshmbathje luksoze, mir?po, p?r fat t? keq pas nj? kohe p?rjetoi ?astet e v?shtira t? mjerimit. U afrua Ramazani kurse ai s'kishte t? jep at? q? e jepte m? par? dhe k?shtu, p?r shkak t? turpit nuk dilte t? k?rkoj? prej njer?zve l?mosh? apo sadaka. S'kishte mund?si t'i ofroj? familjes s? vet di?ka p?r t? ngr?n? pos djathit, fasules dhe ullirit. F?mij?t e tij duruan dit?n e par? dhe t? dyt? mir?po n? t? tret?n, f?mija i vog?l i tha: "O baba, na e mbyt? barkun djathi dhe ulliri, ne agj?rojm? dhe kemi nevoj? p?r ushqim t? mir? e l?ngje freskuese n? k?t? vap? dhe do ta humbim vet?dijen nga er?rat e gjell?rave t? fqinjve tan?. Pse nuk na ushqen ashtu si i ushqen fqiu yn? f?mij?t e tij dhe ashtu si na ushqejshe m? par??" K?shtu, f?mij?s i pikuan lot?t, kurse i ati doli n? nj? vend t? err?t t? sht?pis? dhe filloi t? qaj?, sepse nuk d?shironte q? zemrat e f?mij?ve t? tij ta p?rjetojn? mjerimin e skamjes nga vrazhd?sia e njer?zve dhe dredhia e shoq?ris?. O ju agj?rues t? pasur! Ju keni gjell?ra t? ndryshme e t? k?ndshme p?r ?do mbr?mje. Di?ka prej tyre mund ta ushqej? t? uriturin, t'i g?zoj? t? mjer?t dhe t'i fshij? pik?llimet. Pra, a mendoni p?r fqinj?t dhe t? af?rmit tuaj? A mendoni q? t? ndani vet?m nj? gjell? prej gjell?rave tuaja p?r familjen, mjerimin e s? cil?s e njeh vet?m All-llahu xh.sh.? Pasha At? q? e ka obliguar agj?rimin p?r ta siguruar barabar?sin? njer?zore dhe mir?b?rjen ndaj t? mjer?ve e t? varf?rve, sikur ?do agj?rues t? ushqej? ndonj? agj?rues t? varf?r dhe sikur ?do familje e pasur t? ushqej? ndonj? familje t? varf?r, nuk do t? ekzistonte n? shoq?rin? ton? asnj? i mjer?, i varf?r ose fatkeq. Ramazani do t? ishte muaj i begatis? s? pafundshme dhe ne do t? ishim Ummeti m? i mir? n? bot?! O agj?rues, ndihmoni fqinj?t tuaj, t? af?rmit dhe v?llez?rit refugjat?! Keni kujdes q? t? mos e harroni mir?b?rjen ndaj tyre, lumturin? e tyre dhe shfryt?zimin e p?rbashk?t t? begative t? Zotit xh.sh. O ju agj?rues, kur t? mblidheni me familjet tuaja rreth sofrave tuaja plot me ushqim e pije kujtoni urin? e zor?that?ve dhe vuajtjet e njer?zve si dhe binduni se Zoti xh.sh. nuk do ta pranoj? agj?rimin e as adhurimin tuaj, po qe se af?r jush jetojn? njer?z t? uritur q? mund t'i ushqeni dhe t? mjer? q? mund t'i g?zoni! Muhammedi a.s. thot?: "Nuk m? beson mua ai i cili fle i ngopur dhe e di se fqiu i tij ?sht? i uritur." O Zot, t? lusim q? t? na dhurosh t? mira t? llojllojshme dhe t? fal?nderohemi p?r bagatit? q? na i ke dhuruar; na mund?so t? b?jm? vepra t? mira dhe t? hyjm? n? parajs? me m?shir?n T?nde e t? jetojm? me rob?rit e devotsh?m! NDIKIMI I ADHURIMIT (IBADETIT) N? EDUKAT?N E POPULLIT Popujt q? duan t? b?hen t? famsh?m dhe fisnik? ndjejn? nevoj?n p?r nj? edukat? t? posa?me p?r f?mij?t e tyre t? cil?t m? von? do ta mbrojn? ideologjin? dhe mesazhin e tyre. Karakteristikat m? t? r?nd?sishme t? k?saj edukate jan?: "fuqia", "dashuria" dhe "modestia". Me termin "fuqi" n?nkuptojm? fuqin? e shpirtit dhe t? mendjes; me termin "dashuri" n?nkuptojm? dashurin? ndaj f?mij?ve t? popullit dhe bashk?punimin e njohjen e nd?rsjell? me f?mij?t e njer?zimit; me termin "modesti" n?nkuptojn? eliminimin e dallimeve klasore, gjegj?sisht t? mos ket? i pasuri p?rpar?si ndaj t? varf?rit p?r shkak t? pasuris?, njeriu i shtetit ndaj atij t? rrug?s p?r shkak t? pozit?s s? tij dhe t? mos mburren njer?zit me prejardhjen familjare, rrobat apo pasurin?, por me pun? t? mira. N?se edukata e popullit p?rq?ndrohet n? k?to tri karakteristika, at?her? do t? ket? rini e cila do ta mbroj? nga sulmet e njer?zve q?llimkeq? dhe nga rreziku i dekadenc?s dhe devijimit t? brendsh?m shtet?ror?. P?r fat t? mir?, sheriati ia ka siguruar popullit ton? k?t? lloj edukate p?r t? formuar nj? rini t? till?, edhe at? n? baz? t? parimeve fetare islame q? i ka caktuar. Namazi, agj?rimi, haxhxhi dhe zekati n? realitet jan? m?nyra p?r edukimin e sh?ndosh? q? ?sht? i nevojsh?m p?r jet?n e ?do populli n?se synon t? jetoj? i p?rkryer e fisnik. O v?lla i sinqert?, eja me mua e t'i analizojm? k?to tri elemente islame dhe t? shohim se a kemi nevoj? p?r to q? t? formojn? gjenerat? q? i p?rballon koh?s me fuqi, lart?si dhe edukat? fisnike? N?se e analizojm? elementin e fuqis? n? besimin islam do t? shohim se abdesti ?sht? fuqi p?r trupin dhe energji p?r shpirtin dhe se q?ndrimi i p?rbashk?t i gjith? musliman?ve para Zotit xh.sh. n? nj? drejtim ?sht? fuqi q? v?rteton q?llimin unik, pastaj p?rgatitja e rrug?s s? drejt? dhe ngritja e kok?s p?rpjet?, etj. A nuk sheh se hyrja n? namaz me himnin hyjnor t? p?rhersh?m: "All- llahu Ekber (Zoti ?sht? m? i madh)" paraqet fuqin? e shpirtit, frym?s dhe mas?s s? popullit q? ndien se Zoti ?sht? m? i madh prej ?do t? madhi, m? i madh?ruar dhe m? i fuqish?m n? bot? se ?dokush tjet?r q? konsiderohet i fuqish?m dhe i madh?ruar? Pastaj a nuk shohim se th?nia e besimtarit n? namaz: "Vet?m Ty t? adhurojm? dhe vet?m n? Ty mb?shtetemi" paraqet betimin e fuqis? s? besimtarit para Zotit se vet?m At? e adhuron dhe vet?m n? T? mb?shtetet? N? k?t? m?nyr? besimtari forcohet me Zotin para dob?sis? s? vet n? jet? dhe provokimit t? epshit. Pastaj q?ndrimi n? radh? t? drejta pas imamit p?r t? d?gjuar leximin e Kur'anit, ligj?ratat ose p?r t'u falur gjithashtu prezenton fuqin? e bashkimit t? popullit, fjal?n e p?rbashk?t, zemrat e bashkuara dhe dominimin e respektit dhe disiplin?s. ?far? fuqie mund t? jet? m? e mir? p?r popullin se kjo e namazit q? ndjehet n? shpirtin e muslimanit pes? her? n? dit?? N?se e analizojm? agj?rimin do t? v?rejm? se agj?ruesi vullnetarisht u n?nshtrohet vuajtjeve nga uria, etja e lodhja. Kjo fuqi e d?shir?s s? tij p?r t'u p?rballuar v?shtir?sive n? jet? nuk mund t? krahasohet me asnj? fuqi tjet?r si dhe nuk e njeh d?shtimin apo disfat?n. N?se e analizon haxhxhin, do t? kuptosh se lundrimi mbi det, hipja n? tren e automjete tjera, ecja n?p?r shkret?tir?, lakuriq?sia e kok?s, gjoksit, krah?ve dhe k?mb?ve, q?ndrimi n?n diell, tavafi rreth Qabes dhe shpejtimi mes Safas? dhe Merves paraqesin fuqin? e shpirtit, fuqin? e trupit dhe fuqin? e d?shir?s. A ka ndonj? edukat? shoq?rore q? ?sht? m? e mir? dhe m? fisnike se kjo q? i bashkon t? pasurit me t? varf?rit, t? madhin me t? voglin dhe q? e forcon Ummetin aq shum? saq? e anulon dob?sin?, d?shtimin dhe paaft?sin?. Edhe zekati p?rmban fuqi e d?shir? sepse dh?n?si ndan? nga pasuria e tij q? e ka grumbulluar me lodhje e vuajtje p?r v?llez?rit e vet, dominon mbi koprracin? dhe d?shir?n p?r grumbullimin e pasuris?. Ai q? jep di?ka vullnetarisht nga pasuria e tij e shtrenjt? konsiderohet bujar m? i madh. Ky ?sht? elementi i fuqis? n? besimin islam. Tash t? shohim elementin e dashuris?. A nuk sheh se tubimi i musliman?ve p?r faljen e namazit ?sht? faktor i dashuris? nd?rnjer?zore? Ata tubohen n? vendin m? t? past?r dhe me q?llim m? fisnik para Zotit t? bot?ve, t? Gjith?m?shirshmit e M?shir?b?r?sit... Pasi i kaplon m?shira e Zotit, at?her? s'ka vend p?r vrazhd?si, d?m e tirani. Pastaj shih se si e p?rfundon muslimani namazin e tij me th?nien: "Paqja dhe shp?timi qofshin mbi ne dhe mbi t? devotshmit e Zotit". Ai n? k?t? rast p?rkujton bot?n e mir?sis? dhe v?llez?rit e tij si n? Lindje ashtu edhe n? Per?ndim. Kur del prej namazit thot?: "Paqja dhe shp?timi i Zotit qofshin mbi ju". Ai e fillon namazin me madh?rimin e Zotit dhe e p?rfundon me m?shir? e paqe t? p?rhershme. Njer?zimi ka shum? nevoj? p?r nj? fuqi t? till? t? m?shirshme q? i kaplon edhe popujt e shtypur e t? mjeruar n? tok?. A nuk t? nxit? ndjenja p?r uri dhe etje gjat? agj?rimit q? ta rikujtosh bot?n e uritur e t? etshme? A nuk ?sht? edukat? praktike e dashuris? pas d?shtimit t? rregullave dhe leksioneve teorike n? realizimin e saj? A nuk ?sht? haxhxhi dashuri ndaj Zotit xh.sh., Pejgamberit dhe vendit ku lindi thirrja islame? A nuk ?sht? dashuri ndaj njer?zve ngase braktiset sht?pia dhe familja p?r t'u tubuar n? nj? vend? P?rsa i p?rket elementit t? modestis?, un? nuk shoh di?ka m? t? bukur se modestia e muslimanit kur p?rulet para Zotit xh.sh. K?shtu p?rulen t? gjith? musliman?t - nuk ka kok? mbi kok? as shpirt mbi shpirt por t? gjith? jan? nj?. Gjat? faljes s? namazit n? xhami, shpirtit njer?zor i kthehet autoriteti sepse aty t? m?dhenjt? e ndjejn? shpirtin popullor, sepse aty takohen me popullin krah p?r krahu e fytyr? p?r fytyre. Sheriati n? namaz ka caktuar barabar?sin? mes njer?zve sepse aty v?rtetohet jeta e realt?. O ju t? rinj, a d?shironi fuqi? Ajo p?rfitohet n? baz? t? adhurimit t? Zotit t? Madh?ruar dhe p?ruljes para Tij? O ju t? moralsh?m, a d?shironi dashuri? Kjo realizohet n? baz? t? namazit, agj?rimit, haxhxhit dhe zekatit! O ju socialist?, a d?shironi barabar?si? Kjo realizohet n? baz? t? namazit, agj?rimit, haxhxhit dhe zekatit sepse njer?zit barabar?sohen, - trupat tubohen dhe duart bashkohen. O ju reformist?, a d?shironi fuqi p?r popullin tuaj, dashuri, barabar?si e modesti? At?her? thirrni n? adhurim, nxitne devotshm?rin? n? popull dhe b?huni t? devotsh?m e adhurues! INSTITUCIONI I ZEKATIT Ramazani ?sht? af?r p?rfundimit dhe ju p?rgatiteni ta p?rcjellni me mir?si e mir?b?rje. N? koh?n e f?mij?ris? sime i v?reja njer?zit se si e p?rcillnin k?t? muaj me ndihma e kontribute, gjegj?sisht me zekat. Para se t? afrohej gjysma e k?tij muaji t? pasurit i hapnin s?nduqet e tyre, e pastronin pasurin? dhe i hapnin dyert e t? varf?rve me lloje t? ndryshme bamir?se si n? veshmbathje, ushqim dhe t? holla. Sa bujar ishte shpirti i musliman?ve t? at?hersh?m p?rplot me bashk?punim, ndihma dhe kontribute. Ramazani i kishte kapluar zemrat dhe kishte ?rr?njosur urrejtjen, i kishte bashkuar duart dhe eliminuar koprracin? si dhe e kishte kapluar pasurin?, e kishte zhdukur gjendjen e saj statike sepse bartej prej nj? xhepi n? xhep tjet?r dhe prej nj? sht?pie n? sht?pi tjet?r. Kur vinte festa, fytyrat e njer?zve ishin p?rplot hare, trupat e tyre t? veshur me rroba t? bukura dhe duart i zgjateshin nj?ri-tjetrit me dashuri. K?shtu e shihja lamtumir?n e Ramazanit n? koh?n e f?mij?ris? sime dhe nuk e di se a ekzistojn? ende k?to tradita t? bukura. Jam i bindur se besimi q? i nxiste et?rit dhe gjysh?rit tan? t? japin zekatin dhe t? shp?rndajn? mir?si n? Ramazan ende ekziston n? shpirtin ton? dhe na nxit? t? veprojm? ashtu si? vepronin ata, eventualisht ta p?rfundojm? Ramazanin ashtu si? e p?rfundonin ata. Zekati nuk ka muaj t? caktuar n? Islam mir?po ne shfryt?zojm? nj? rast prej rasteve t? adhurimit dhe nj? m?nyr? prej m?nyrave t? eliminimit t? varf?ris? e mjerimit. Zekati n? Islam nuk ?sht? sadaka (dh?nie l?mosh?) e as nafile, por ?sht? dh?nie e obliguar p?r t? drejt?n shoq?rore, p?r lumturin? e shoq?ris? dhe p?r parimin islam q? konfirmon se sado q? t? ket? dallime mes njer?zve n? pasuri, p?rs?ri duhet t? mbret?roj? parimi i p?rbashk?t i nderit njer?zor q? e proklamon Kur'ani: "I kemi fisnik?ruar dhe nderuar pasardh?sit e Ademit". Zekati ?sht? e drejta e t? varf?rit q? ka aft?si p?r pun? por s'e gjen dot apo s'mund t? punoj? p?r shkak t? ndonj? s?murje ose pengese tjet?r. Zekati ?sht? e drejt? e klasave t? n?nshtruara n? shoq?ri p?r ta shfryt?zuar frytin e mundimeve t? tyre, ashtu si? thot? All-llahu i Madh?ruar n? Kur'an: "Dhe n? pasurin? e tyre kishin p?rcaktuar t? drejt?, p?r lyp?sin dhe p?r t? ngratin (q? ka nevoj?, por nuk lyp?)." ?sht? p?r t'u habitur se njer?zit e sotsh?m shkojn? kah socializmi me hapa t? shpejt? ngase mendojn? se ky ?sht? drejtimi ideal p?r mbrojtjen e nderit t? njeriut edhe at? pas luft?rave, revolucioneve dhe zhvillimeve q? e nd?rtojn? historin?. Njer?zit ende nuk kan? vendim t? prer? p?r kufijt? e k?tij socializmi apo p?r ndonj? m?nyr? q? e zhduk? mjerimin dhe e realizon lumturin?. Islami ?sht? ai q? proklamoi parimin e barabar?sis? shoq?rore para kat?rmb?dhjet? shekujsh n? m?nyr? aq t? qart? saq? askush s'mund ta mohoj?. Pastaj ai caktoi edhe metod?n e tij duke e caktuar zekatin si nj? prej karakteristikave t? realizmit socialist. Zekati shum? her? ka realizuar drejt?sin? shoq?rore dhe ka luftuar dukurit? e mjerimit dhe vuajtjeve n? shoq?ri. Si shembull, i D?rguari i Zotit e d?rgoi Muadhin n? Jemen p?r ta mbledhur zekatin dhe p?r ta sjell? n? Medine q? t'ua shp?rndajn? t? varf?rve, dhe e porosit? k?shtu: "Po t? d?rgoj n? Jemen p?r ta mbledhur zekatin nga t? pasurit e Jemenit dhe t'ua shp?rndash t? varf?rve", kurse Muadhi i ?sht? p?rgjigjur: "Pasurin? e tubuar nga zekati ta d?rgoj pas plot?simit t? nevojave t? t? varf?rve derisa nuk mbetet tek un? asnj? i varf?r." Edhe p?r Umer ibn Abdulazizin i cili i udh?zonte njer?zit ta aplikojn? sheriatin, nj? funksionar i tij rr?fen k?shtu: "I vizitonim njer?zit me sadakat? por askush s'i pranonte". Mendoj se asnj? shtet socialist bashk?kohor nuk mund t? deklaroj? se e ka eliminuar varf?rin? dhe se nuk pranon ndihm? monetare. N?se d?shirojm? ta zhdukin gjendjen e palakmueshme t? shoq?ris? son? dhe ta realizojm? barabar?sin? njer?zore, at?her? m? mir? do t? ishte t'i kthehemi zekatit e ta p?rdorim si arm? kund?r mjerimit n? rrethin ton?, nga vrazhd?sia dhe koprracia n? nj? an? dhe mjerimi e skamja n? an?n tjet?r. A nuk preferohet p?r ne, pasi q? b?jm? p?rpjekje t? shp?tojm? nga kaosi, regresi dhe prapambeturia, q? t'i qasemi k?saj metode t? siguruar me sheriat e t? pamohuar? Zekati ?sht? pasuri e madhe q? grumbullohet nga shteti e populli p?r p?rmir?simin e gjendjes s? p?rgjithshme, ngritjen e standardit t? familjeve t? rrezikuara dhe sigurimin e gj?rave elementare p?r ?do qytetar. T? gjith? jemi t? bindur se kemi nevoj? p?r t?, mir?po ankohemi se kemi pak pasuri, gjithashtu edhe shteti, shoqatat reformiste dhe apeluesit e drejt?sis? shoq?rore ankohen... Obligimi i zekatit ?sht? 2,5 p?r qind nga pasuria e posa?me, k?shtu mund t? paramendoni se sa ?sht? pasuria e Damaskut, sa ?sht? zekati vjetor p?r t?, sa mund t? nd?rtoj? spitale, shkolla, fabrika e sht?pi p?r t? varf?rit, pun?tor?t dhe fshatar?t dhe sa mund ta ngrit? standardin e qindra familjeve p?r ?do vjet?! Pse ta humbim gjith? k?t? e t? ankohemi? Pse nuk e shfryt?zojm? k?t? rregull t? Islamit pasi q? kemi nevoj? jasht?zakonisht t? madhe p?r t?? Me k?t? fjalim u drejtohem dy kategorive t? popullit, kategoris? q? i takon ta jep zekatin dhe kategoris? s? udh?heq?sve, prij?sve dhe reformator?ve. Sa i p?rket grupit q? i takon ta jep zekatin e q? e p?rjeton obligimin e Ramazanit, lus q? t'i besojn? Zotit xh.sh., ta p?rcjellin rrug?n e Muhammedit a.s, ta respektojn? Librin e Zotit dhe ta japin zekatin e plot? aty ku e ka caktuar Islami n?se d?shirojn? ta takojn? Zotin xh.sh. me zem?r t? past?r e pun? t? mira. Pasuria juaj, k?naq?sit? tuaja dhe f?mij?t tuaj nuk ju afrojn? me Zotin, nuk ju sh?nojn? n? histori e as q? i hapin zemrat e dashuris? dhe respektit t? popullit, por ajo q? ju ofron me T? ?sht? vepra e mir?. Lumturia e popullit dhe p?rparimi i vendit tuaj ju sh?nojn? n? histori kurse dh?nia e pasuris? q? ua ka dhuruar Zoti xh.sh. pa e mbyllur dhe pa e fshehur, ua hap? zemrat e popullit. Kthejani k?tij populli t? mjer? t? drejt?n e tij me pasurin? e zekatit q? t? shp?rbleheni nga All-llahu xh.sh., t'ju p?rmend? historia e t'ju respektoj? populli, sepse n? t? kund?rt?n do t? ballafaqoheni me revolucion shpirt?ror q? vlon n? brend?si, qoft? edhe nga duart e m?katar?ve! A pritni q? pushteti t'ua merr at? q? ju refuzoni ta jepni ashtu si? veproi Ebu Bekri? Un? gjithashtu i apeloj grupit t? udh?heq?sve, prij?sve dhe reformator?ve q? t? themeloj? institucion popullor t? quajtur "Institucioni i Zekatit" t? cilin do ta drejtojn? njer?zit m? t? zgjedhur e do ta mbik?qyr? shteti q? t? mos b?het ndonj? shpenzim i kot?, q? do ta realizoj? drejt?sin? shoq?rore dhe p?rparoj? standardin e jet?s, arsimit, sh?ndet?sis? dhe moralit. O ju udh?heq?s dhe burra t? shtetit, n?se veproni k?shtu, s? shpejti do t'ia siguroni popullit tuaj fuqin?, fam?n dhe autoritetin! Ju jetoni n? bot?n q? e organizon dhe realizon barabar?sin? mes njer?zve dhe nuk do t? mund t'i m?shironi njer?zit me bot?n e tyre t? organizuar e t? drejt? sepse ata ju kan? paraprir? n? t? koh? m? par?, pos n?se shpejtoni dhe e realizoni barabar?sin? e Islamit, eventualisht t? filloni me organizimin e t? ardhurave t? zekatit. Ky ?sht? nj? rikujtim p?r at? q? e do mir?sin? dhe q? d?gjon me v?mendje! RAMAZANI FLET Mesazhi i Ramazanit d?rguar Ummetit fisnik O bijt? e Ummetit fisnik! Erdha tek ju dhe m? prit?t ashtu si? e pret populli vizituesin fisnik me mikpritje t? mir? dhe dashamir?si t? sinqert?, kurse disa t? tjer? u tall?n me mua dhe m? pranuan ashtu si? i pranojn? muajt e tjer? t? vitit. Un? erdha vet?m t'ju m?soj si t? hyni n? jet? me arm?t e fitores! Zoti i fal?nderoi popullit tuaj p?r mikpritjen e bukur dhe e shp?rbleu. Zoti i falt? ata q? u vonuan pak me mir?b?rje, q? d?shtuan n? provimin e burr?ris? dhe q? refuzuan shpirtin dhe simbolin e besimit, n?se besojn? n? Zot dhe n? t? D?rguarin e Tij. Pasi q? vizituesi obligohet ta fal?nderoj? at? q? e pret me sinqeritet, at?her? un? ndiej veten t? obliguar q? t'ju fal?nderohem me k?shilla dhe porosi q? do t? mjaftojn? p?r fisnik?rin? dhe adhurimin tuaj. O popull i sinqert?! Erdha tek ju pas p?rfundimit t? luftimeve q? u zhvilluan gjat? votimeve. K?to luftime ishin t? v?rteta sepse shkaktuan plagosje, gjakderdhje, intriga dhe armiq?si! Mjer? p?r ju! Popujt zhvillojn? luft?ra me armiqt? e tyre dhe i pranojn? t? gjitha vuajtjet luftarake p?r ta kthyer nderin e tyre, t'i shp?tojn? f?mij?t, pra pse ju i zhvilluat k?to luft?ra? Disa q? e ngrit?n flamurin e luft?s do t? p?rgjigjen se ndjejn? obligim ndaj popullit dhe ndaj vatanit! Kjo p?rgjigje do t? ishte e bukur sikur t? p?rputhej me realitetin, sepse un? v?rejta t? v?rteta q? nuk p?rputhen me realitetin si p.sh. ndjekja e t? pafajshm?ve, falsifikimi i d?shir?s s? popullit, mb?shtetja n? metodat e kolonialist?ve q? e privojn? popullin nga t? drejtat e veta dhe humbja e dinjitetit dhe autoritetit t? popullit. Pra, e gjith? kjo u realizua nga duart e falsifikuesve! N?se ?sht? parlamentarizmi shprehje e mir?sis?, at?her? pse e aplikuan metod?n e t? keqes? N?se ?sht? p?r ngadh?njimin e t? v?rtet?s, at?her? pse u mb?shtet?n n? fuqit? e t? humburve? A nuk ?sht? vrasja e njeriut nga t? ndershmit trima n? mejdan m? e mir? dhe m? e preferueshme se suksesi dhe fitorja me arm?n e hajnave dhe horrave? A u b?het sh?rbim n?se akuzohen me fjal? q? e njollosin nderin e vendit? A i sh?rbejn? popullit n?se e mbulojn? d?shtimin e tyre me rrena, mashtrime, fjal? triviale edhe pse jan? t? vet?dijsh?m p?r t? kund?rt?n? A ?sht? ky moral? A i harruan leksionet e historis?? A nuk e k?rkoi Aliu hilafetin, mir?po kur u zgjodh Ebu Bekri u b? nj? prej m? t? sinqert?ve ndaj tij? A nuk i lart?soi Halidi flamujt e Islamit mbi fortifikat?n e Kisraut dhe Kajserit, mir?po kur e revokoi Umeri, vazhdoi t? luftoj? me sinqeritet si ushtar? i r?ndomt? p?r hir t? All- llahut, Zotit t? bot?ve? N?se refuzoni t? b?heni si et?rit dhe heronjt? tuaj t? pavdeksh?m, at?her? pse nuk merrni leksione patriotike t? sinqerta prej armiqve tuaj bashk?kohor?? A nuk e udh?hoqi ?er?ili popullin e vet deri n? fitore, mir?po kur d?shtoi partia e tij n? votime, ua dor?zoi udh?heqjen shtet?rore ngadh?njyesve, nuk i akuzoi kund?rshtar?t p?r tradhti, as popullin p?r mosd?gjim, e as q? d?rd?llisi para popullit se ai e udh?hoqi deri n? fitore dhe sikur t? mos ishte ai do t? humbte?! Kjo ishte pika e par? o v?llez?rit e mi, kurse e dyta ka t? b?j? me at? se ju jeni n? fillim t? pavar?sive dhe nuk dini si t'i mbroni, si t'i forconi dhe si t'i d?boni armiqt? tuaj. Ju menduat se pavar?sia do t? thot?: parlament, ministri, ambasada, civilizim dhe qytet?rim! Jo, o bijt? e mi, k?to jan? vet?m aspektet sip?rfaq?sore t? pavar?sis?, kurse parimet e v?rteta t? saj jan?: burr?ria, besa, pagjum?sia, largimi nga mb?shtetja n? fat dhe n? epshe, pra a i plot?soni ju k?to? Udh?heq?sit tuaj ua kan? hapur dyert e m?kateve dhe kan? lejuar realizimin e epsheve t? shfrenuara, kurse ju jetoni si t? doni pa kurrfar? pengese, duke menduar se e till? ?sht? liria, apo, liria ?sht? kryesore n? pavar?si! Sipas tyre, kufizimi i epsheve ?sht? prapambeturi q? kund?rshton progresin dhe qytet?rimin, por deri kur k?shtu? Si mund t? fisnik?rohet nj? popull n?se "zhvler?sohet" morali i t? rinjve, i mbushin kafenet? dhe bredhin n?p?r rrug?? Pasuria e shtetit ?sht? shkat?rruar, pastaj shumica ?sht? harxhuar n? gj?ra t? nevojshme e t? panevojshme dhe jan? ndalur shum? projekte t? nevojshme pra, ku ?sht? besa? A ?sht? bes? q? t? ardhurat e shtetit t? investohen n?p?r klube, pronar?t e t? cil?ve vet? deklarojn? se i kan? formuar p?r ta tubuar klas?n sunduese rreth tavolinave me alkool, vall?zim e bixhoz; pastaj nuk ka mjete p?r nd?rtimin e sht?pive p?r pleq e as p?r t'i tubuar ata q? e turp?rojn? kryeqytetin me rrobat e vjetra duke lypur e jetuar n? mjerim t? madh. A ?sht? ky besim, o p?rgjegj?s t? pasuris? shtet?rore? Kan? dep?rtuar idet? destruktive n? trurin e f?mij?ve tuaj, kan? hyr? duart e t? huajve tin?zisht n? disa institucione dhe jan? thelluar intrigat shkat?rruese n? zemrat e mas?s suaj, pra ku ?sht? sy?elt?sia e p?rgjegj?sve? Ku ?sht? gatishm?ria p?r t'u p?rballuar k?tyre lig?sive t? huaja, ku ?sht? sy?elt?sia e p?rgjegj?sve p?r zgjedhjen e funksionar?ve t? shtetit? A nuk i kan? l?n? ndihm?sit e kancelar?ve dhe bishtat e kolonialist?ve t? kullosin n?p?r kolltuqe e administrata dhe t? marrin rroga t? larta edhe pse prezentonin syt?, gjymtyr?t dhe arm?t e kolonializmit? Zyrat jan? mbushur me njer?z t? njohur e t? af?rt q? jan? t? paditur, kurse ata t? aftit dhe pronar?t e diplomave t? larta mungojn? p?r shkak se nderi i tyre nuk u lejon t? posht?rohen! A s'?sht? kjo largim nga fati i shpirtit? Si mund t? p?rparoj? shteti q? formohet n? baz? t? m?katit apo si fitohet pavar?sia q? mb?shtetet n? tirani, n? afirmimin e t? paditurve dhe largimin e besatar?ve? Kjo ishte pika e dyt?, o v?llez?rit e mi, kurse e treta ka t? b?j? me zjarrin q? ju kaploi nga t? gjitha an?t kurse ju jeni t? preokupuar me di? tjet?r. Ja ku ?sht? Palestina e cila ?sht? gati t? shk?putet nga duart tuaja dhe e cila ua t?rheq v?rejtjen p?r ndezjen e zjarrit dhe shp?rthimin e vullkanit? Ky ?sht? fillimi i luft?s mes arab?ve t? izoluar dhe hebrenjve t? armatosur deri n? fyt. ?'p?rgatit?t p?r t'u ndihmuar v?llez?rve tuaj? Ku jan? t? rinjt? e st?rvitur p?r luft? dhe ku jan? prind?rit q? i p?rgatisin f?mij?t e tyre p?r luft?? Ku jan? t? pasurit tuaj q? i hapin kapak?t e s?nduqeve t? tyre. Ku jan? udh?heq?sit tuaj q? ndezin n? zemrat e popullit zjarrin e zgjuarjes dhe gatishm?ris?? T? mjer?t ne, ngase un? shoh vet?m thirrje t? kota dhe p?rgatitje sip?rfaq?sore t? disa f?mij?ve e pas k?saj asgj?! Gjum?, tallje dhe shfrenim epshesh kurse armiqt? ua japin zjarrin sht?pive tuaja! Ja ku ?sht? Egjipti, i cili p?r shkak t? antagonizmit me K?shillin e Sigurimit, mund t? posht?rohet nga t? pashpirt?t e ta humb? t? drejt?n e vet, pra ju ?'keni p?rgatitur p?r t'i ndihmuar n? momentin e duhur? V?llez?rit tuaj n? Maroko, t? cil?t jan? af?r tridhjet? milion?, trajtohen si rob?r, pra ?'?sht? p?rgatitur p?r t'ju ndihmuar? A jan? udh?heq?sit tuaj me t? v?rtet? t? interesuar p?r n?nshtrimin e armiqve? Kjo ishte pika e tret?, o v?llez?rit e mi! Pasha Zotin, m? vjen keq p?r ju q? ende t? num?roj, edhe pse kam shum? shembuj... O bijt? e mi! Ju tash p?rjetoni mospajtime t? hatashme q? do t'ju shkat?rrojn?. Un? nuk jam pesimist dhe jam i sigurt se n?se p?rgatiteni, do t? fitoni. Fitoren e kan? v?rtetuar et?rit tuaj n? betej?n e Bedrit dhe n? koh?n e Salahuddinit, i cili e ?liroi Jerusalemin dhe i d?boi kryqtar?t... Besoni, o f?mij?t e mi, se arm? e fitores s? tyre ishte vet?m "imani dhe morali". Imani e kompensoi munges?n n? p?rgatitje e num?r kurse morali shkaktoi d?shtimin e armiqve t? tyre. O bijt? e mi! N? luft? fiton morali burr?ror, gjaku, plumbi, baruti dhe pagjum?sia n? hendeqe e jo ngjyra e kuq?rremt?, lavd?rimi i fytyrave dhe dhuratave e as pagjum?sia n? klube, m?kate e kurv?ri. O bijt? e mi! Ju jeni m? t? mir?t e popullit, e p?rcjellni udh?heq?sin m? t? madh?ruar, mbani mesazhin m? t? lart?, trash?goni qytet?rimin m? fisnik, mbroni vatanin m? t? shtrenjt? dhe i p?rballoni armikut. P?r k?t?, ose ta pranoni p?rgjegj?sin? e t? shp?rbleheni me jet? m? fisnike dhe me fam? t? amshueshme ose "s'ka dyshim se All-llahu do t? sjell? nj? popull q? ai e do at? (popull) dhe ata e duan at? (Zotin), (nj? popull) q? ?sht? modest e i but? ndaj besimtar?ve por i ashp?r dhe i fort? ndaj mohuesve, q? lufton n? rrug?n e All-llahut dhe q? nuk i frik?sohet k?rc?nimit t? asnj? tirani." Lamtumir?, o bijt? e mi, ju k?shillova dhe ua tregova q?llimin tim; do ta mbani n? mend at? q? ua thash e un? tash i mb?shtetem Zotit! Ramazani thot?: N?se d?shiron t? njoh?sh madh?shtin? dhe kultur?n e ndonj? populli, hulumto udh?heq?sit, rolin e tyre n? t? dhe sh?rbimin e tyre dhe at? me nj? precizitet t? madh ashtu q? nuk do t? mashtroj? zbukurimi sip?rfaq?sor. N?se d?shiron ta njoh?sh vler?n e udh?heq?sve, b?j nj? krahasim mes fjal?ve dhe veprave t? tyre, mes t? kaluar?s s? tyre dhe t? tashmes dhe mes lidhjeve t? tyre me popullin, e n?se i gjeni m? t? shpejt? n? vep?r se n? fjal?, t? nj?jt? si n? t? kaluar?n ashtu edhe n? t? tashmen, stabil? n? parimet e tyre prej fillimit deri n? mbarim, respektues t? popullit dhe interesit t? p?rgjithsh?m, at?her? atyre u takon respekti, nderi, dashuria dhe vler?simi. N?se d?shiron t? hulumtosh moralin e popullit, past?rtin?, nderin, diturin?, ?ndrr?n, fisnik?rin? dhe bes?n e tij apo t? kund?rt?n, at?her? shih moralin e udh?heq?sve t? njohur sepse vet?m k?shtu do t? zbulosh ?do gj?. N?se d?shiron ta njoh?sh sinqeritetin e udh?heq?sit, hulumto mendimin e armiqve dhe sjelljen e tyre me t?. N?se e quajn? armik t? ndersh?m dhe n?se e trajtojn? si armik kok?fort? e t? rreziksh?m, at?her? ai ?sht? i cili q?ndron me sinqeritet para popullit, jep shpirtin dhe sakrifikon trupin. N?se d?shiron t? njoh?sh se cili udh?heq?s ?sht? m? i dobish?m p?r popullin e vet, shiko ate q? e mbron t? v?rtet?n, ofron bashk?punim, harron egoizmin, shkel? mbi epshet e veta dhe mbi pozit?n shtet?rore n? rast? se e th?rret xhihadi p?r shp?timin e vendit. Udh?heq?si i till? e ka arritur kulmin e udh?heqjes, jeta e tij ?sht? pasuri p?r popullin, xhihadi i tij konsiderohet m?shir? p?r mas?n kurse humbja e tij q? ?sht? goditje p?r vatanin, plot?sohet vet?m me ndonj? njeri t? ngjash?m me t?. K?shtu vler?sohet madh?shtia e popullit, moralit dhe udh?heqjes s? tij. Ky vler?sim ?sht? i sakt? dhe i v?rtet? sepse qysh para kat?rmb?dhjet? shekujsh e deri m? tash nuk ka qen? i gabuar asnj?her?. Thash?: "Ti e ke par? t? kaluar?n e t? tashmen si dhe e ka par? me syt? e tu fam?n e Islamit dhe d?shtimin e tij, pra, ?far? rezultati jep vler?simi yt i popullit ton? dhe i udh?heq?sve tan? t? sot?m?" Mori frym? thell? e tha: "Mjer? p?r popullin t?nd dhe mjer? p?r udh?heq?sit e tij! Do t? humbin t? dy, udh?heq?si dhe i udh?hequri". M? pyet p?r popullin t?nd dhe udh?heq?sit e tij, e un? t? p?rgjigjem se populli ?sht? ashtu si? duan udh?heq?sit t? jet?, dhe se gjykimi p?r t? mir? ose p?r t? keq mvaret nga udh?heq?sit q? veprojn? ashtu si? duan! Udh?tova n?p?r bot?, n? t? kaluar?n e n? t? tashmen dhe pash? shum? popuj q? u zhvilluan e pastaj u zhduk?n, mir?po nuk pash? gj? m? t? ?uditshme se udh?heq?sit tuaj bashk?kohor?. Udh?heq?sit e popujve t? bot?s jan? sy?el? para fatkeq?sive, respektues t? betimit, kan? mendje t? zhvilluar dhe veprime t? matura, i analizojn? ??shtjet me p?rpikshm?ri dhe e udh?heqin popullin kah e v?rteta e qart?; n? rast nevoje t? gjith? bashkohen dhe n?se ndjejn? rrezikun nga armiku tubohen e i p?rballojn? bashk?risht, sakrifikojn? shpirtin dhe pasurin? p?r hir t? popullit me d?shir? dhe bindje t? plot?; lodhen q? populli i tyre t? jetoj? n? lumturi, mundohen q? vendi t? g?zoj? k?naq?si dhe vdesin q? populli t? jetoj?. Udh?heq?sit e vendeve tuaja u zhvilluan n? mesin e nj? populli t? lodhur nga katastrofat e koh?s, t? p?r?ar? nga turbullit? e fatit dhe t? deformuar nga politika e udh?heq?sve. Pastaj, ata e pan? me syt? e tyre vazhdim?sin? e problemeve, armiq?sin? kund?r t? drejtave t? popujve dhe loj?n e intrigave, gj? q? mjafton ta ndez? zjarrin e xhihadit n? zemrat tyre, ta ngjall? ndjenj?n e p?rgjegj?sis? s? madhe dhe t'i nxit? p?r shp?tim e reform? me sinqeritet e iman derisa ta shp?tojn? popullin nga kthetrat e t? huajve, ta nxisin mbrojtjen e nderit dhe fam?s, t? nd?rtojn? nj? shoq?ri t? re q? p?rq?ndrohet n? zgjuarje, moral e devotshm?ri dhe ta sigurojn? pozit?n n? hap?sir?n e n?nqiellit. Por si vepruan udh?heq?sit tuaj? Pasha Zotin, u tmerrova nga veprat e tyre... Nuk dua t? t'i theksoj tash veprat e tyre q? do t'i gjykoj? historia, por, pash Zotin, a nuk i deh?n nervat e popullit dhe a nuk e eliminuan gatishm?rin? e tij p?r luft?? A nuk i p?r?an? intrigat e armiqve dhe d?shirat p?r pushtet? A nuk e larguan popullin prej rrug?s s? mir?sis?, fes?, jet?s dhe fuqis? n? rrug?n e shtremb?t e t? d?shtuar, fillimi i s? cil?s ?sht? epshi, mesi mjerim kurse fundi n?n?mim e posht?rim? A nuk ndikoi k?naq?sia e komoditetit n? v?shtir?sit? e xhihadit k?shtu q? filluan ta preferojn? luksin dhe mendjelart?sin? e rrejshme mbi jet?n askete dhe luftimin n? rrug? t? Zotit? A nuk u p?r?an? edhe pse shteti jetonte n? mjerim kurse populli n? vuajtje? Shiko..., ata luftojn? nj?ri-tjetrin me armiq?si t? nd?rsjell? dhe e fyejn? nderin e nj?ri-tjetrit kurse armiku, i cili q?ndron ulur mbi gjokset e tyre dhe ka pushtuar vendin ?sht? armatosur me arm?, q?ndron anash dhe qesh? me ironi! Mjer? p?r k?t? ndryshim t? deformuar dhe p?r k?t? rrug? t? keqe!" Ramazani tha: "Ndoshta t? habit? kjo revolt? e imja kund?r udh?heq?sve tuaj, dhe mund t? thuash se q?ndrimi im ?sht? i p?rgjithsh?m dhe se m? mir? do t? ishte sikur t? mb?shtetesha n? specifikim, mir?po un? d?shiroj q? ti ta dish? plot?sisht se populli yt ende ndien varf?ri n? udh?heq?sit e vet dhe se ka nevoj? vet?m p?r nj? udh?heq?s q? i plot?son t? gjitha kushtet e udh?heqjes dhe qeverisjes!" Thash?: "Tash, o Ramazan, na trego mendimin t?nd n? k?t? nat? t? err?t!" Ramazani tha: "D?gjom?, Zoti t? bekoft?! Gjat? sh?titjes sime t? mbr?mshme n?p?r shoq?rit? agj?ruese, sh?noja n? ditarin tim, dhe kur, papritmas, pash? nj? djalosh trupgjat?, t? holl? e fytyr?kuq q? ishte ulur n? nj? dhom? prej t? cil?s dilte nj? drit? e vog?l para vitrinave t? librave, kurse af?r tij, sipas mendimit tim, ishte ulur shoku i tij. U afrova pran? tyre p?r ta d?gjuar bised?n e tyre. Djaloshi iu drejtua shokut t? vet me nj? z? t? fuqish?m e me entuziaz?m t? plot? dhe i tha: "Ne jemi popull i njohur me et?rit tan? dhe me fam? t? lart?, pra m?kat ?sht? t'i n?nshtrohemi Per?ndimit dhe vrazhd?sis? s? tij! Populli yn? udh?hoqi bot?n dhe m?kat ?sht? q? t? na sundojn? sot ata q? k?rkonin dje ndihm? prej nesh! N? damar?t e popullit ton? ende rrjedh gjaku i krenaris? dhe m?kat ?sht? t? pushojm?! Popullin ton? e lan? pa gjum? ngjarjet e koh?s gjersa u zbardh?n beb?zat e syve dhe m?kat ?shte t? mos mundemi ta aplikojm? at? q? e m?suam! Popullin ton? e udh?heqin udh?heq?s fatkeq? dhe m?kat ?sht? t? mos ua t?rheqim v?rejtjen! Populli yn? ?sht? ende i gjall? dhe i fuqish?m, pra duhet t'i udh?zojm? udh?heq?sit ashtu si? mendojm? ne e jo si? mendojn? ata". Ramazani tha: "Duke i d?gjuar ata, m'u rr?qeth trupi dhe u binda se xhungla ?sht? ende e mbushur me luaj dhe se populli q? ka nj? djalosh t? till? me iman, besim e entuziaz?m, asnj?her? nuk vdes. Problemi m? i madh ?sht? ai i udh?heq?sve, pra a mund t'ua p?rcjellish porosin? dhe thirrjen time?" Thash: "Si urdh?ron!" Thuaju udh?heq?sve tuaj: "Pasi q? mir?sia dhe fuqia ekzistojn? a do t? mundeni ta ringjallni me sinqeritet mir?sin? dhe ta nxjerrni fuqin? prej thell?sirave p?r ta ngritur fam?n e popullit?" Thuaju udh?heq?sve tuaj: "Pasi q? populli ju ka besuar dhe ju ka ndihmuar, at?her? kjo p?r?arje e juaj ?sht? prerje e dor?s s? tij (popullit) dhe thik? n? zem?r. Si e preni dor?n q? ju ndihmoi dhe si e shponi zemr?n q? ju don?" Thuaju udh?heq?sve tuaj: "Ai q? nuk m?son nga p?rvoja, ?sht? i marr?; ai q? nuk preket nga ngjarjet, ?sht? i dob?t; ai q? vrapon pas epshit, ?sht? vet?vras?s; si mund t? prij? apo t? udh?heq? ai q? ?sht? prej tyre?" Ramazani tha: "Kjo ishte biseda ime e sotme me ty, ndoshta her?n tjet?r do t? flas di?ka tjet?r!" LAMTUMIRA E RAMAZANIT Ramazani tha: Dua ta p?rfundoj bised?n time me disa fjal? t? p?rgjithshme rreth vuajtjeve t? mia, k?shillave dhe mendimeve q? m? preokupojn? dhe varet prej teje se a do t'i p?rcjellish n? popull apo jo. T? gjith? popujt p?sojn? ndryshime t? shumta: fillim e mbarim, fuqi e dob?si, fam? e n?nshtrim edhe ate n?n ndikimin e faktor?ve natyror?. Populli mund ta arrij? kulmin e fam?s, autoritetin dhe qytet?rimin q? i p?rmir?son rregullat e shoq?rive dhe siguron lumturin? e tij, mir?po do t? p?rparoj? me sukses t? plot? derisa t? mos dep?rtoj? n? t? pasiviteti, ta kaploj? fsheht?sia e ta deh? vrapimi pas epsheve dhe k?shtu fillon t? shkat?rrohet dhe p?rjeton vdekjen nj? koh? t? gjat? pas shijimit t? jet?s s? lumtur. Populli mund t? jet? i lodhur dhe i dob?suar nga katastrofat q? e d?rrmojn? jet?n mir?po pas nj? kohe do t'i ?el? syt? n? drit?, do ta braktis? fsheht?sine, do t? ngrihet sikur luani q? l?shohet nga kafazi n? liri dhe pas nj? p?rpjekje disavje?are do ta eliminoj? dekadenc?n shum?shekullore, do t? fitoj? autoritet n? mesin e popujve t? gjall? dhe do t? udh?heq? p?r t'i realizuar t? drejtat, drejt?sin? dhe paqen n? mesin e popujve t? terrorizuar. N? t? dy rastet, duhet t? ket? v?mendje t? plot? dhe t? veproj? me urt?si. N? rastin e fuqis?, duhet t? merr shembull prej paraardh?sve t? famsh?m q? i shkat?rroi koha dhe t'i hulumtoj? shkaqet e fuqis? dhe dekadenc?s s? tyre. N? rastin e dob?sis?, duhet t'i hulumtoj? shkaqet q? i p?rparuan popujt e m?parsh?m dhe t'i aplikoj?. Nuk dua ta teproj me shembuj rreth autenticitetit t? k?saj teorie sepse n? historin? e popullit t?nd musliman kaluan periudha t? ndryshme q? t? bindin plot?sisht n? te.Cili i men?ur mohon se faktori m? i r?nd?sish?m q? lart?soi fam?n e musliman?ve t? hersh?m ishte frika e tyre nga Zoti i Madh?ruar, braktisja e k?naq?sive afatshkurte t? k?saj bote dhe p?rq?ndrimi i p?rbashk?t n? lart?simin e fjal?s s? Zotit dhe flamurit t? Islamit? Kur m? von? e humb?n namazin, kur u dhan? pas epsheve dhe u p?r?an? pas bashkimit q? ishte begati e Zotit xh.sh., Zoti i sprovoi me posht?rim, prej t? cilit vuajn? edhe sot. Ju tash largoheni nga posht?rimi dhe d?shironi t? p?rparoni dhe nuk mohoj se shpirti i zgjuarjes ?sht? riaktivizuar n? brend?sin? tuaj, mir?po m? pik?llon fakti se nuk shoh sy?elt?si n? rregullimin e ??shtjeve tuaja por bredhni t? hutuar n?p?r rrug?t e err?sir?s me mendime t? ndryshme, pra, si do t? keni sukses n? rilindjen tuaj me k?t? gjendje t? mjeruar? D?shironi ta riktheni fam?n e et?rve tuaj dhe mburrjen e tyre, mir?po ku jeni ju e ku ishin ata? "Dallimi mes jush ?sht? shum? i madh". Ata e vendos?n p?lqimin e Zotit xh.sh. mbi d?shirat e tyre dhe adhurimin e Tij mbi epshet e tyre. Ata e kuptuan Islamin si ligj t? plot? e t? pandar? dhe respektuan ?do imt?si t? tij me vullnet t? plot?. Ata largoheshin nga m?katet ashtu si? largoheni ju sot nga epidemit? e s?murjeve. Transmetohet se gjat? nj? beteje t? v?shtir? filluan t? rikujtojn? ndonj? m?kat eventual q? ua v?shtir?sonte fitoren dhe u ra nd?rmend se nuk e kishin aplikuar sunnetin e misvakit dhe k?shtu i pastruan dh?mb?t me misvak, derisa armiku mendoi se i mprehin dh?mb?t p?r t'i p?rbir? t? gjall? dhe k?shtu ai (armiku) humbi. Ata e konsideronin jet?n veg?l p?r p?rfitimin e gradave t? larta n? bot?n tjet?r dhe me d?shir? t? flakt? pritnin flijimin e jet?s, si dhe e lutnin Zotin, dit? dhe nat?, q? t? mos i kthej? n? vendlindje, as te familja e as tek f?mij?t e tyre. Ata e rregulluan shoq?rin? nga frika prej Zotit xh.sh. kurse udh?heq?si interesohej p?r popullin e vet m? shum? se n?na p?r f?mij?n e saj; nuk pritonte ta udh?heq? bot?n kah e v?rteta pa i marr? parasysh? pasojat negative kurse i pasuri e shp?rndante pasurin? e vet me plot? d?shir? edhe ate vet?m p?r hir t? Zotit xh.sh. Tregtari ishte i sinqert? e besnik n? shitblerje kurse femra kishte zem?r t? past?r e t? sinqert? dhe i zbatonte rregullat e Zotit t? Madh?ruar. Et?rit tuaj ishin ata t? cil?t fituan kund?r nj? mij? idhujtar?ve edhe pse ishin vet?m treqind veta; ata ishin heronjt? e Kadisijes, Jermukut, Hittinit dhe luft?rave tjera historike, kurse udh?heq?sit tuaj t? sot?m jan? tiran?, dijetar?t flejn?, t? pasurit jan? strofulluar, rinia ?sht? ?orientuar, tregtar?t jan? b?r? g?njeshtar? e mashtrues, kurse grat? stolisen dhe largohen nga udh?zimi i Zotit xh.sh. Ju sot jeni zhytur n? mendjemadh?si, n? epshe e n? gjum? aq shum? saq? u jan? err?suar mendjet, zemrat dhe syt? sepse p?r q?llim kryesor keni bot?n, luksin, pasurin? dhe pozit?n e rrejshme dhe luftoni p?r to. Nuk ?sht? ?udi q? bota u p?rkulej et?rve tuaj kurse ju i p?rkuleni bot?s. Nuk ?sht? p?r t'u habitur se Zoti xh.sh. atyre ua jepte at? q? e d?shironin kurse juve ua merr dhe jetoni n?n dirigjimin e epsheve. Nuk ?sht? ?udi se fjala e tyre mbizot?ronte n? bot? kurse juve ju udh?zojn? njer?z t? ?oroditur. "A ?sht? i nj?jt? ai q? iu bind All-llahut dhe k?rkoi k?naq?sin? e Tij, si ai q? t?rhoqi kund?r vetes hidh?rim t? madh nga All-llahu?" (Ali Imran: 162) "A ?sht? m? i udh?zuar ai q? ec? i p?rmbysur me fytyr? p?r tok?, apo ai q? ec? i bindur rrug?s s? drejt??" (El-Mulk, 22) "A mos do t'i barazojm? ata q? besuan dhe b?n? vepra t? mira me ata q? b?n? shkat?rrime n? tok?, apo do t'i konsiderojm? nj?soj si t? ruajturit prej t? k?qijave, ashtu edhe ata q? jan? m?katar??" (Sad, 28) Ky ?sht? dallimi mes jush dhe et?rve tuaj dhe ky ?sht? shkaku kryesor i disfat?s suaj. Pasi q? sot vendosa t? shkoj, t? lutem p?rcjelli k?to fjal? vijuese n? mesin e v?llez?rve musliman?: O musliman?! Si pranon populli q? ka fe, mendje e inteligjenc? t'u n?nshtrohet popujve q? kan? karakter t? dob?t, zem?r mizore, moral t? sh?mtuar, tradita dhe shije t? palakmueshme, si dhe i shoq?rojn? Zotit xh.sh. shok dhe e refuzojn? fen? e Tij? O musliman?! N?se armiqt? tuaj idhujtar? dominojn? n? bot?, at?her? a nuk ?sht? m? mir? q? ju t? dominoni me besim n? T?? N?se ata sundojn? me d?frime e amoral, a nuk ?sht? m? mir? ju t? sundoni me devotshm?ri e past?rti? O musliman?! Jeta ?sht? pasuri dhe u takon vet?m fal?nderuesve, kurse fal?nderimi n?nkupton p?rballimin e v?shtir?sive t? koh?s, ngritjen kund?r intrigave t? armikut dhe qytet?rimin me fen? e Zotit xh.sh. Me dhembje n? zem?r dhe me lot? n? sy ju p?rsh?ndes, o musliman?! Lamtumir?, o musliman?! Un? sot do t? takohem me Zotin tim dhe do t'ia parashtroj zhvler?simin e monoteizmit (tevhidit), fam?n e idhujtaris?, keqtrajtimin e udh?zimit, vrazhd?sin? e fatit dhe vdekjen e nd?rgjegjes: "Un? hidh?rimin tim dhe pik?llimin tim, ia parashtroj All-llahut." (Jusuf, 86) Ramazani tha: "Zoti t? lasht?!" K?shtu, ai mori rrug?n kurse mua m'u tha fryma nga pik?llimi i ndarjes. FILOZOFIA E BAJRAMIT Mbar? bota islame pasnes?r me hare feston Bajramin, jepen sadakat?, vizitohen an?tar?t e familjes dhe shok?t, njer?zit veshin rroba t? bukura e t? reja... ?'?sht? q?llimi shoq?ror dhe njer?zor i Bajramit dhe si duhet t? jet? edukata apo morali jon? gjat? koh?s s? tij? Q?llimi shoq?ror i Bajramit ?sht? t? mbjell? haren? n? zemra, g?zimin n? shpirtra, qet?sin? e trupave, p?rforcimin e dashuris? shoq?rore, m?shir?n mes t? af?rmve dhe bashk?punimin e nd?rsjell? njer?zor. N? k?t? fest? afrohen zemrat, bashkohen me lidhje miq?sore, harrohen urrejtjet, takohen pas ndarjes, pajtohen pas mosmarr?veshjeve, shtrijn? dor?n e pajtimit, gjegj?sisht rip?rt?rihen lidhjet shoq?rore e njer?zore me dashuri, sinqeritet e v?llaz?rim. Q?llimi shoq?ror i fest?s ?sht? rikujtimi i nd?rtuesve t? shoq?ris? p?r t? dob?tit dhe t? paaftit derisa ?do sht?pi dhe ?do familje t? mbushet me g?zim e hare. K?t? q?llim t? lart? shoq?ror e simbolizon urdh?rimi i "Sadakatul-Fitrit" n? fest?n e Bajramit t? Vitrit (t? Madh) dhe i prerjes s? kurban?ve n? fest?n e Bajramit t? Kurban?ve (t? Vog?l). Dh?nia e vitrave para fest?s paraqet shtrimin e dor?s s? mir?sis?. Para se t? lind? dielli dit?n e Bajramit, buz?qeshja i kaplon fytyrat e t? gjith? njer?zve dhe hareja dominon n? zemrat e f?mij?ve t? shoq?ris?. Q?llimi njer?zor i fest?s ?sht? shoq?rimi i nj? numri t? madh njer?zish n? g?zim e hare, n? nj? koh? t? caktuar si n? Lindje ashtu edhe n? Per?ndim. K?shtu njer?zit ndjejn? lumturi t? p?rbashk?t, kurse f?mij?t e nj? populli, pa marr? parasysh sht?pit? e shp?rndara, bashkohen n? t? mir? e n? t? keqe. N? fest? forcohen lidhjet ideologjike e shpirt?rore q? i caktoi feja p?r njer?zit, pa marr? parasysh llojllojshm?rin? e gjuh?ve dhe kombeve... K?to ishin disa nocione shoq?rore e njer?zore t? fest?s. Pastaj festat i prezentojn? k?to nocione n? ?do shoq?ri dhe ai i cili d?shiron ta njeh moralin e nj? populli, le t'i p?rcjell? festat e tyre t? cilat paraqesin realitetin e ndjenjave dhe traditave t? tyre. Shoq?ri e lumtur konsiderohet ajo q? e lart?son deri n? kulm moralin dhe ndjenj?n njer?zore gjat? koh?s s? fest?s, sepse n? k?t? koh? ajo tregon bashkimin, kooperimin dhe m?shir?n e nd?rsjell? t? saj, derisa ?do zem?r mbushet me dashuri, mir?si e k?naq?si dhe ?dokush ia tregon v?llait t? vet hallet e veta n? rast t? katastrofave ose ngjarjeve tragjike, qoft? edhe n? vende tjera. Si veprojm? ne me k?to nocione shoq?rore e njer?zore gjat? festave tona bashk?kohore? Si ?sht? realiteti i moralit ton? shoq?ror? S'ka dyshim se festat tona atribuohen me disa nocione kooperuese shoq?rore t? sadakave dhe mir?b?rjeve ndaj sht?pive t? varf?ra dhe familjeve t? mjera por jo aq sa duhet, gjegj?sisht jo aq sa harxhojm? n? luks, d?frim, udh?time e gosti. Pra, mjafton t? japim m? pak sesa kot t? b?jm? harxhime t? m?dha dhe rrall?her? japim pa na rikujtuar ndokush! Njer?zit, t? cil?t jetojn? t? mbyllur n? sht?pit? e tyre dhe nuk k?rkojn? l?mosh? p?r shkak t? mbrojtjes s? nderit dhe dinjitetit, p?rjetojn? mjerim gjat? dit?ve t? fest?s. Ne ndoshta i harrojm? mir?po njer?z t? till? kemi af?r nesh, qoft? me lidhje familjare, shoq?rore apo fqinj?sore; kjo harres? nuk b?n pjes? n? shoq?rin? e lumtur. Kur populli yn? shijonte lumturin? e fest?s fqiu mendonte p?r fqiun e vet para se t? mendonte p?r veten dhe i preferonte nevojat e f?mij?ve t? shokut mbi nevojat e f?mij?ve t? vet. El-Vakidiu, dijetar i njohur i shekullit t? dyt? hixhrij, rr?fen nj? ngjarje k?shtu: "Kisha dy shok? aq t? ngusht? sa e ndienim veten si nj?, kurse nj?ri prej tyre ishte hashimij. Kur p?rjetova nj? v?shtir?si gjat? nj? feste t? Bajramit, shoqja m? tha: 'P?rjetojm? mjerim e v?shtir?si, dhe kur i shoh f?mij?t me rroba t? vjetra, m? tronditet zemra, pra mendo se si t'ia b?jm?'." El-Vakidiu vazhdoi m? tutje e tha: "I shkrova shokut tim hashimij nj? let?r, dhe i k?rkova ndihm?, kurse ai m? d?rgoi nj? qese me 1000 dirhem?. Sa i mora n? dor?, kur ja, pranova nj? let?r nga shoku tjet?r, n? t? cil?n ankohet ashtu si? iu ankova shokut tim hashimij, dhe ia d?rgova qesen e posapranuar. P?r k?t? e lajm?rova shoqen time e cila m? lavd?roi e s'm? qortoi. Derisa isha n? at? gjendje, papritmas m? erdhi shoku hashimij, m? solli nj? qese sikur ajo e para dhe m? tha: 'Me trego se ?'b?re me qesen e par? q? ta d?rgova ty?' Pasi q? ia rr?feva ngjarjen, m? tha: 'Kur m? k?rkove para i kisha vet?m ato q? t'i d?rgova, pastaj k?rkova prej shokut tim t? tret? t? m? ndihmoj?, e ai ma d?rgoi qesen q? ta d?rgova ty...'" El-Vakidiu pastaj thot?: "K?shtu, i ndam? 1000 dirhem?t mes nesh, ashtu q? secili prej nesh mori nga 300 kurse e shoqja 100 dirhem?. Pasi q? k?t? lajm e kishte d?gjuar Me'muni m? thirri dhe m? pyeti e un? ia v?rtetova lajmin. Pastaj ai urdh?roi t? na dhurojn? 7000 dirhem?, gjegj?sisht p?r secilin nga 2000 kurse p?r shoqen 1000 dirhem?". Ky ?sht? fenomen i sinqert? i lart?sis? s? moralit shoq?ror n? ?do popull. S'ka dyshim se ne nuk i rikujtojm? v?llez?rit tan? t? tjer? gjat? fest?s, p.sh. n? shtetin ton? n? Siri, ka vende q? i ka kapluar that?sia, konkretisht n? Horan, dhe p?r k?t? shkak banor?t e k?tij qyteti u shp?rndan? n?p?r vende tjera duke k?rkuar kushte m? t? volitshme p?r jet?. A e kujtuam ne katastrof?n e tyre? A i menduam vuajtjet e tyre nga skamja, etja e uria? N? mbar? vendin ton? arab zhvillohen revolucione e ndizen zjarre kund?r kolonializmit tiran derisa u rr?nuan sht?pit? dhe u ndan? familjet; armiku i shkat?rron me t? madhe popujt tan? kurse mbrojt?sit e popullit braktis?n jet?n e qet? dhe begatin? dhe iu v?rsul?n me pak arm? armikut t? armatosur deri n? dh?mb?, bile ende luftojn? p?r ?lirimin e vatanit t? okupuar e t? jetojn? si popujt tjer?, gjegj?sisht t? jetojn? me nder e sinqeritet. ?ka u ofruam ne? ?ka mendojm? t? nd?rmarrim p?r ta n? koh?n e festave? Mund t? paramendoj se kremtet tona t? pasnes?rme do t? jen? ashtu si? ishin n? festat e kaluara, ashtu sikur bota jon? nuk vuan nga katastrofat e tragjedit?, sikur populli yn? n? disa vende nuk vuan nga pik?llimi i d?shmor?ve t? vdekur! Un? nuk k?rkoj prej njer?zve t'i veshin mburojat e hekurta e as t? derdhin lot p?r d?shmor?t e liris? dhe t? v?rtet?s, as t? izolohen n? sht?pit? e tyre ashtu si? izolohet njeriu i goditur me fatkeq?si t? madhe si vdekja e t? af?rmit, t? dashur?s etj., e as t? largohen nga ngr?nia e pija ashtu si? largohen agj?ruesit. Un? s'k?rkoj gj?ra t? tilla, por k?rkoj q? populli yn? ta tregoj? veten t? vet?dijsh?m gjat? festave tona p?rkujtimore e fetare dhe ta ndiej at? q? e ndjejn? njer?zit tan? t? tjer?; d?shiroj q? ta pak?sojm? d?frimin dhe teprimin e t'ia ofrojm? popullit ton? nevojat q? i ndien gjat? luft?s s? hidhur e shkat?rruese. Dua q? t? ndjejm? lidhje t? fuqishme v?llaz?rore gjat? dit?ve t? fest?s ashtu q? katastrofat, q? i p?rjetojn? v?llez?rit tan?, t? na nxisin n? dh?nie e sakrifikim. Dua q? ta kufizojm? qeshjen ton? e t? v?rehet pik?llimi i sinqert? n? fytyrat tona p?r shkak t? interesimit ton? t? madh p?r ??shtjet tona dhe ngjarjet e katastrofat q? ndodhin n? vatanin ton? t? gjer?. Dua t? mos e harrojm? Palestin?n, vatanin ton? t? plagosur q? e p?rjeton terrorin e sulmuesve t? eg?r; t? mos e harrojm? popullin ton? t? shp?rndar? n?n qiellin e past?r duke k?rkuar prej popujve tjer? vendstrehim, kafshat? buke, uj? dhe sh?rim; t? mos e harrojm? Marokun ton? i cili n? koh?n e festave i varros? d?shmor?t, i sh?ron t? plagosurit, u ndihmon fatkeq?ve dhe p?rgatitet kund?r tiran?ve okupues; t? mos e harrojm? rrezikun q? i k?rc?nohet mbar? popullit ton? nga intrigat e kolonializmit, eliminimi i liris?, maltretimi i t? lir?ve, pla?kitja e pasurive q? shkojn? n? arkat e kolonialist?ve p?r ta rritur k?naq?sin?, luksin dhe fuqin? e tyre n? llogari t? popullit ton? t? varf?r e t? p?rvuajtur! O v?lla fisnik! S'ka dyshim se ti p?rgatitesh p?r fest?n e Bajramit, qofsh bab?, n?n?, burr?, grua, djal? apo vajz? si dhe s'ka dyshim se ofron ?do gj? q? ?sht? e nevojshme p?r fest?, si veshja, ushqimi dhe d?frimi, por shto edhe nj? p?rgatitje tjet?r t? ?mueshme p?r Zotin xh.sh. dhe t? vlefshme p?r v?llez?rit, gjegj?sisht p?rgatitjen p?r m?njanimin e barr?s dhe v?shtir?sive nga t? mjer?t dhe t? varf?rit e mjedisit t?nd!.. K?rko fqiun t?nd, t? af?rmin apo an?tarin tjet?r t? shoq?ris? dhe pyete p?r nevojat e tij, ndihmoi q? t? dep?rtoj? g?zimi n? zemrat e f?mij?ve dhe gruas s? tij, e n?se s'mundesh nj? gj? t? till?, at?her? ndihmoi me fjal? t? mira, buz?qeshje t? k?ndshme, d?shira t? sinqerta nga zemra yte islame dhe p?rkujtoi v?llez?rit q? vuajn? n? bot?! N? m?ngjesin e fest?s kur t'ua urosh an?tar?ve t? familjes fest?n dhe kur t? tuboheni rreth ushqimit t? k?ndsh?m e pijeve t? fresk?ta, p?rkujtoi t? vobektit q? nuk e kan? n? at? m?ngjes buz?qeshjen e t? jatit t? tyre, t? vejat q? nuk e p?rjetojn? dashurin? e burrave t? tyre dhe refugjat?t q? i deportoi kolonializmi mizor, sepse k?ta njer?z e presin fest?n me lot n? sy, jan? t? preokupuar me zjarr dhe nuk e shijojn? qet?sin?, sigurimin dhe paqen. Pos k?tyre, rikujto edhe veten t?nde, sepse kur pik?llohesh p?r plag?t e v?llez?rve tuaj, pik?llohesh edhe p?r plag?n t?nde dhe kur i plot?son nevojat e fqinjve tuaj, i plot?son edhe nevojat tua personale. Zoti i Madh?ruar thot?: "?kado q? t? jepni nga pasuria, e keni p?r veten tuaj". (Bekare: 272) "Kush b?n mir?, ai e ka p?r vete". (Fussilet: 46) Pasha shpirtin tim, s'ka m? t? madh?ruar e m? t? lart?suar se Muhammedi a.s., i cili kur ua m?son njer?zve dashurin?, mir?sin? dhe v?llaz?rimin, thot?: "Ai q? e shp?ton v?llain e vet nga ndonj? v?shtir?si e k?saj bote, Zoti e shp?ton at? nga nj? v?shtir?si n? bot?n tjet?r". "Zoti i ndihmon robit (njeriut), gjersa ai i ndihmon v?llait t? vet". (Muslimi). "Kush nuk interesohet p?r ??shtjet e musliman?ve, s'?sht? prej tyre (s'?sht? musliman)." (Hakimi). "Shembulli i dashuris? dhe i m?shir?s s? nd?rsjell? tek besimtar?t i ngjan? trupit, gjegj?sisht n?se ankohet nj? organ, ankohen edhe organet tjera". (Muslimi dhe Ahmedi). - O Zot, na b?n prej atyre, t? cil?t t? fal?nderohen p?r begatit? Tua, u ndihmojn? v?llez?rve dhe i p?rgjigjen thirrjes Sate n? ?do rast e n? ?do koh?! O Zot, un? jam k?tu, para Teje! O Zot, deklaroj se s'ke shok! O Zot, deklaroj se fal?nderimi, begatia dhe sundimi t? takojn? vet?m Ty! O Zot, deklaroj se s'ke shok! PJESA E TRET? 1. P?RKUJTIMI I "ISRAS? DHE MI'RAXHIT" N? HISTORIN? TON? 2. NATA E MESIT T? MUAJIT "SHA'BAN" P?RKUJTIMI I "ISRAS? DHE MI'RAXHIT" N? HISTORIN? TON? Nj? nd?r p?rkujtimet m? madh?shtore n? historin? islame dhe m? t? g?zuara p?r musliman?t ?sht? p?rkujtimi i nat?s s? sotme, gjegj?sisht nat?s s? "Isras? dhe Mi'raxhit". Gjat? k?saj nate tubohen musliman?t e t?r? bot?s n?p?r sht?pit? e Zotit (xhami), i p?rs?risin detajet e k?saj ngjarjeje t? jasht?zakonshme q? i ka ndodhur t? D?rguarit t? Zotit para 14 shekujsh, nxjerrin k?shilla e shembuj, e paramendojn? kujdesin e Zotit xh.sh. ndaj t? D?rguarit t? Tij fisnik dhe i betohen Zotit se do t? largohen nga ?do amoralitet i urrejtur, do t? atribuohen me sjelle t? lavd?ruara dhe rip?rt?rijn? betimin e tyre para Zotit xh.sh., sinqeritetin ndaj t? D?rguarit t? Tij dhe q?ndrimin n? fen? e Tij. Nuk d?shirojm? k?tu ta argumentojm? Isran? n? aspektin historik apo logjik sepse njer?zit jan? dy lloj?sh, lloji q? nuk beson n? Zot e as n? metafizik? k?shtu q? s'ka kurrfar? dobie t? flitet me ta p?r Isran? dhe Mi'raxhin para se t? binden n? ekzistimin e Zotit dhe n? mesazhet e t? d?rguarve t? Tij, dhe lloji q? beson n? Zotin e Madh?ruar dhe mesazhet e Tij. Edhe n?se nuk jan? musliman?, gjejm? se librat e tyre fetar? jan? t? mbushur me mrekulli t? profet?ve k?shtu q? nuk mund ta mohojn? k?t? fenomen sepse besojn? edhe n? an?n tjet?r q? vjen pas intelektit, si p.sh. mrekullit? dhe fenomenet e jasht?zakonshme t? natyr?s. N?se jan? musliman?, at?her? mjafton se kjo ngjarje ?sht? sh?nuar qart? n? Kur'anin Fam?lart?:" "Pa t? meta ?sht? Lartmadh?ria e Atij q? robin e Vet e kaloi n? nj? pjes? t? nat?s prej Mesxhidi Haramit (prej Qabes) gjer n? Mesxhidi Aksa (Bejti Mukaddes), rrethin?n e s? cil?s Ne e kemi bekuar, (Ia b?m? k?t? udh?tim) p?r t'i treguar atij disa nga argumentet Tona." (El-Isra?:1). "Pasha yllin kur ai bie (prej s? larti posht?)! Miku juaj (Muhammedi q? ju e njihni) as nuk ?sht? njeri q? ka humbur, as q? ka devijuar (nga e v?rteta). Dhe ai nuk flet nga mendja e tij. Ai (Kur'ani) nuk ?sht? tjet?r pos shpallje q? i shpallet. At? ia m?soi, ai fuqiforti (Xhibrili), q? ka mendje precize dhe q? u p?rq?ndrua n? form?n e vet (reale). Dhe ai (Xhibrili) ishte n? horizontin e lart? (nga lindja). Pastaj u l?shua dhe iu afrua. E ishte af?r sa dy harqe (dy kute) apo edhe m? af?r". (En-Nexhm: 1-9). Mua m? intereson q? nga kjo q? u tha t? nxjerrim dobi p?r realitetin ton? bashk?kohor dhe t'i rikujtojm? ngjarjet q? ndodh?n gjat? historis?. Arab?t ishin t? izoluar nga bota e jashtme. Kur u d?rgua Muhammedi a.s. pos disa lidhjeve t? kufizuara, ishin larg ndikimit t? tyre n? ngjarjet politike e shoq?rore, t? p?r?ar? brenda Siujdhes?s dhe nuk mendonin t? bashkohen ndonj?her? me vendet tjera si Egjiptin, Irakun dhe Shamin. Nd?rsa prej sekreteve t? gjith?sis? e njihnin vet?m tok?n, r?r?n, kodrat dhe uj?rat. Hyjnia e per?ndis? materializohej me duart e tyre, u drejtoheshin idhujve me lutje e adhurim dhe aty merrnin fund shpresat e tyre. K?shtu ishin kur Muhammedi a.s. e shpalli thirrjen e tij q? p?rq?ndrohej n? besimin n? nj? Zot, Krijues t? gjith?sis? e jet?s, n? fsheht?sit? dhe sekretet e mrekullueshme t? gjith?sis?, n? konsiderimin e shkenc?s dhe mendjes si parime t? teorive shkencore, shoq?rore e politike. Edhe pse mesazhi i Islamit i thirrte n? reformimin e gjendjes s? tyre fetare e ekonomike, ata ishin t? vet?dijsh?m se fati ua kishte caktuar misionin m? t? madh q? mund ta ket? ndonj? popull n? histori. Ai ishte mesazhi i pik?nisjes, ?lirimit, shkenc?s dhe qytet?rimit n? baz? t? besimit (imanit), intelektit dhe moralit fisnik. P?rderisa kurejshit?t e mohonin Muhammedin a.s. dhe e luftonin thirrjen e tij, ngjan? "Israja dhe Miraxhi" n? qiell, gj? q? shum? i habiti sepse mes Mekkes dhe Bejtul Mukaddesit distanca ishte e gjat? af?r nj? muaj. Pra si mundi Muhammedi a.s. t? shkoj? e t? vij?? Njeriu, sipas mendimit t? tyre, endet n?p?r tok? sepse nuk mund t? ec? n?p?r qiell, pra si mundi t? hip? Muhammedi a.s. e t? zbret p?r disa or?? ?'?sht? me Mekken e ?'?sht? me Bejtul-Mukaddesin? ?'?sht? lidhja mes Qabes dhe Xhamis? Aksa? A nuk ishte Qabja faltore e vetme n? tok? p?r ta? Cilat jan? lidhjet mes banor?ve t? Mekkes dhe atyre t? Bejtul-Mukaddesit"? A nuk ishin banor?t e Mekkes m? fisnik? se banor?t tjer? p?r shkak se e mbronin Qaben? ?far? nevoje kishin p?r popujt tjer? dhe ?far? lidhjesh kishin me ta? Mendimi i tyre ishte i tkurrur, materialist, idhujtar e injorant. Ata s'mund?n ta kuptojn? at?her? q?llimin, t? p?rfitojn? e t'i zbulojn? fsheht?sit? e ardhm?ris? n?p?rmjet asaj ngjarjeje. Muhammedi a.s. e dinte se populli i tij do ta p?rg?njej? e do t? tallet me t? kur t'ia rr?fej? udh?timin e tij t? jasht?zakonsh?m, por k?t? nuk e merrte parasysh p?rderisa mesazhi ishte kah realizimi i q?llimit t? vet dhe p?rderisa tall?sit dhe p?rg?njeshtar?t do ta pranonin at? ngjarje pas nj? kohe, qoft? edhe pas vdekjes s? Pejgamberit besnik. Muhammedit a.s. i besuan besimtar?t e v?rtet? kurse t? tjer?t e p?rg?njeshtruan dhe u larguan... Ata t? cil?t e p?rg?njeshtruan dhe u tall?n me rr?fimin e tij, pas disa vjet?ve e ?liruan Bejtul-Mukaddesin e prej aty dep?rtuan n? Lindje, Per?ndim, Jug e Veri dhe i bashkuan Shamin, Egjiptin dhe Irakun n? nj? perandori, q? prej aty t'i vazhdojn? ?lirimet n? bot?. K?to ishin informatat burimore rreth ngjarjes s? Isras? dhe komentimi i par? realist e politik i q?llimit t? thell? e t? gjer? t? Isras?! Pas nj? kohe t? shkurt?, ushtrit? e kryq?zatave per?ndimore trokit?n n? dyert e Bejtul-Mukaddesit, u b?n? gjakderdhje t? m?dha n?p?r lumenj, rrug? dhe n? Mesxhidul-Aksa, e cila u shnd?rrua n? kryeqend?r t? tyre fetare af?r 100 vjet. P?rs?ri pas nj? kohe, Salahuddin Ejjubi troket n? dyert e Bejtul- Mukaddesit dhe e ?liron pa gjak, pa dhun? dhe pa prishje t? betimit. K?shtu, Bejtul-Mukaddesi dhe Palestina bien n?n pushtetin islam kurse faltoret dhe kishat i konsiderojn? amanet dhe i mbrojn? derisa hyjn? ushtrit? aleate n? Luft?n e Par? Bot?rore. Komandanti anglez Lanby pas hyrjes thot?: - "Tash p?rfunduan luft?rat kryqtare (kryq?zatat)". Ai thot? ashtu p?r shkak se mendon se e kan? grabitur nj?her? e p?rgjithmon? prej arab?ve e musliman?ve. Anglez?t dalin prej Palestine por e l?n? aty Izraelin n? zem?r t? territorit arab q? t? d?mtoj?, maltretoj? e sulmoj?... Ja, ende jemi n? konflikt t? vazhduesh?m e t? idh?t me Izraelin kurse rr?fimi i Mesxhidi Aksas? dhe i Bejtul-Mukaddesit (vendet e Isras? dhe Miraxhit) ende vazhdon... A e kuptuam fsheht?sin? e ngjarjes s? Isras?? A e kuptuam tash q?llimin madh?shtor t? k?saj ngjarjeje t? jasht?zakonshme? Sa shum? p?rg?zime e paralajm?rime ka p?r ne? Ngjarja e Isras? ka lidhje t? posa?me me Bejtul-Mukaddesin dhe lidhje t? p?rgjithshme me Shamin si dhe me Siujdhes?n e Arabis? para se t? shnd?rrohej Shami n? territor arab e islam. Muhammedi a.s. u afrua gjat? Miraxhit me kufijt? shpirt?ror? para se t'u afrohej kufijve tok?sore afro dhjet? vjet. I D?rguari i Zotit me k?t? ngjarje na obligoi neve me nj? p?rgjegj?si t? madhe, gjegj?sisht ta ruajm? k?t? pjes? t? tok?s si pjes? t? pandashme t? vatanit ton? t? madh, t? mos u lejojm? sulmuesve shkat?rrues q? t? grabitin qoft? edhe nj? p?ll?mb? derisa t? jemi t? gjall?, ta mbrojm? dhe ta konsiderojm? mbrojtjen e tij si obligim feje e besimi p?r secilin q? beson n? Zot e n? bot?n tjet?r. Ne e festojm? k?t? dit? kurse konflikti me Izraelin dhe shtetet kolonialiste ?sht? n? kulmim e sip?r. Izraeli n? vitin 1948 i okupoi vendet m? t? pjellshme, m? t? bukura dhe m? t? pasura t? Palestin?s, deportoi miliona pleq, gra, f?mij?, djem e vajza, e okupoi Gaz?n dhe Sherem Shejhin, vrau mij?ra banor? t? Palestin?s, burgosi me mij?ra njer?z bile edhe refuzon sot t? del, edhe at? duke i p?rballuar bot?s mbar?... Izraeli nuk do t? vepronte k?shtu sikur t? mos q?ndronin pas tij Franca dhe Anglia q? jan? m? t? fuqishme, m? t? pasura dhe m? autoritative se Izraeli. Izraeli me k?t? q?ndrim e zbuloi fytyr?n e v?rtet? dhe q?llimet armiq?sore ndaj pjes?s tjet?r t? Palestin?s, Egjiptit, Jordanis?, Siris?... Kjo atmosfer? e zymt? me Izraelin na rikujton luft?n dhe tmerret e saj si dhe obligimin e arab?ve dhe musliman?ve ndaj k?tyre vendeve t? shenjta, nga t? cilat rrjedhin kujtimet islame derisa t'i bashkojn? me vatanin e tyre t? gjer?. Sikur t? ishin k?to kujtime t? lidhura me ndonj? popull tjet?r, q? ?sht? n? konflikt me armiqt?, tiran?t, kolonialist?t dhe d?mtuesit, do t? kishim shum? dobi prej tyre n? p?rforcimin e fuqis? shpirt?rore e materiale si dhe t? ndjenjave mbrojt?se. Pse s'e b?jm? k?t? tash? Pse nuk i shfryt?zojm? k?to kujtime p?r zgjidhjen e ??shtjes s? bot?s islame, gjegj?sisht ??shtjen e tok?s son? t? dashur? Pse nuk i shfryt?zojm? n? nxitjen e emocioneve fetare e komb?tare t? popullit ton? islam?!... P?rkujtimi i udh?timit deri n? Bejtul-Mukaddes t? Palestin?s e jo n? ndonj? vend tjet?r t? tok?s dhe deri n? Xhamin? Aksa q? ?sht? af?r kish?s krishtere m? t? vjet?r n? bot? dhe af?r Bejt Lah?m, vendlindjes s? Isaut a.s. dhe epiqendr?s s? krishter?ve n? bot?... na nxit? q? s? bashku ta ?lirojm? k?t? pjes? t? tok?s. Obligohemi q? n? k?t? dit? ta vizitojm? Bejtul-Mukaddesin historik e t? nisemi n? drejtim t? kufijve q? t'i shohim armiqt? dhe armiq?sin? e tyre; n? k?t? koh? duhet t? organizohen festivale n? Bejtul-Mukaddes p?r p?rforcimin e bindjes s? banor?ve q? jan? n?n okupimin armiq?sor; kjo dit? duhet t? konsiderohet fest? komb?tare n? ?do vend arab e islam p?r t? biseduar rreth historis? dhe ngjarjeve historike t? Palestin?s. Pasiq? jemi n? konflikt me kolonializmin e fuqish?m, pasiq? fuqit? destruktive orvaten ta grabisin lirin? ton? dhe pasiq? cionizmi bot?ror e nxit? Per?ndimin me g?njeshtra e mashtrime kund?r nesh, at?her? pse nuk i p?rgatisim t? gjitha fuqit? e arab?ve dhe t? musliman?ve p?r nj? betej? t? till?. Pse nuk e konsiderojm? k?t? p?rkujtim si p?rt?rirje e bindjes son? dhe p?rkujtuese e obligimeve t? r?nda e sakrifikimeve t? shtrenjta? Mjetet arabe t? informacionit t? Kajros, Damaskut dhe Ammanit e transmetuan manifestimin p?rkujtimor t? Isras? n? mbar? bot?n, gj? q? tregon se kemi filluar t? p?rfitojm? dobi prej saj dhe ta ?mojm? ashtu si? i takon. A mund t? k?rkojm? interesim m? t? madh, e t? shohim se manifestimi p?rkujtimor n? vitin e ardhsh?m do ta trondis? bot?n me fjalimet, kremtimet dhe vendimin ton? p?r kthimin e vatanit t? grabitur? O arab? e musliman?! - Dita e nj?zet e shtat? e muajit Rexhep n? koh?n e Muhammedit a.s. ishte dita e hapjes shpirt?rore t? Bejtul-Mukaddesit. - Dita e nj?zet e shtat? e muajit Rexhep n? koh?n e Salahuddin Ejjubit ishte dita e ?lirimit ushtarak t? Bejtul-Mukaddesit dhe e kthimit prej duarve t? okupator?ve. P?rkujtone gjithmon? k?t? dit? dhe shnd?rrone n? pik?nisje p?r ?lirimin e pjes?s s? okupuar t? Palestin?s s? shtrenjt?, p?r ?lirimin e pjes?ve t? okupuara t? vatanit arab dhe p?r ?lirimin e bot?s islame nga gjurm?t e kolonializmit, shfryt?zimit dhe armiq?sis?. "Pa t? meta ?sht? Lartmadh?ria e Atij q? robin e Vet e kaloi n? nj? pjes? t? nat?s prej Mesxhidi-Haramit (Qabes) gjer n? Mesxhidi- Aksa (Bejti Mukaddes), rrethin?n e s? cil?s Ne e kemi bekuar, (ia b?m? k?t? udh?tim) p?r t'i treguar atij disa nga argumentet Tona. V?rtet, Ai ?sht? d?gjuesi (i fjal?ve t? Muhammedit), pam?si (i pun?ve t? Muhammedit)". (El-Isra?:1) NATA E MESIT T? MUAJIT "SHA'BAN" Kjo ?sht? nata e mesme e muajit Sha'ban, n? t? cil?n musliman?t zakonisht aplikojn? lloje t? ndryshme adhurimi, si namazi, lutja, pagjum?sia, gjegj?sisht recitojn? nj? "dua" t? p?rbashk?t n? t? gjitha xhamit? e sht?pit?. Ende m? kujtohet se si prindi im na tubonte pas namazit t? akshamit n? nj? rreth dhe lexonim Kur'an dhe lutnim Zotin xh.sh. me k?t? "dua" t? njohur pa kuptuar gj? pos p?rs?ritjes mekanike. Edhe pse nuk e kuptonim, p?rs?ri ndjenim modesti, p?rulje, k?naq?si nga tubimi familjar, lidhje familjare t? past?r e t? sinqert? dhe adhurim ashtu si? e kuptonim ne t? vegj?lit, edhe pse nuk kuptonim fare. Para se t? flas rreth vler?s s? k?saj nate dhe urt?sis? s? saj, ndiej p?rgjegj?si para Zotit xh.sh. q? t? them di?ka p?r rregull?n e sheriatit p?r namazin dhe lutjen e p?rbashk?t t? njer?zve. Nuk kemi argumente se Muhammedi a.s. i ka tubuar njer?zit n? xhami n? k?t? nat? p?r lutje e adhurim. Gjithashtu edhe shok?t e tij s'kan? aplikuar nj? veprim t? till?, mir?po kemi hadithe q? e ?mojn? adhurimin gjat? k?saj nate dhe agj?rimin e dit?s. Transmetohet nga Ibn Maxhe se Muhammedi a.s. ka th?n?: "Kur t? vjen nata e mesme e muajit Sha'ban, adhuroni nat?n dhe agj?roni dit?n". Gjithashtu edhe Bejhekiu transmeton nga Aisheja r.a. se Muhammedi a.s. ka th?n?: "Kjo ?sht? nata e mesme e muajit Sha'ban, Zoti i v?shtron rob?t e vet gjat? saj, i fal? ata q? k?rkojn? falje, i m?shiron ata q? k?rkojn? m?shir? dhe i pengon ziliqar?t". N? k?t? kontekst kemi shum? hadithe q? nuk e kan? shkall?n e duhur t? autenticitetit, mir?po theksohen n? pjes?n e vler?s s? veprave sepse jurist?t musliman? e pranojn? argumentimin me hadithe t? dob?ta q? kan? t? b?jn? me vler?n dhe ?mimin e veprave. Lutja e njohur q? recitohet n?p?r xhami e sht?pia nuk rrjedh nga Muhammedi a.s. as nga shok?t e tij e as nga selef?t pasardh?s si dhe nuk dihet se kush e ka formuluar pos disa pjes?ve t? transmetuara nga disa njer?z t? devotsh?m, bile aty ka disa fjal? q? nuk i takojn? Zotit t? Madh?ruar, p.sh. ??shtja e "shlyerjes". Ajeti, i cili theksohet n? k?t? lutje: "All-llahu shlyen (nga ajo evidenc?) ?'ka t? doj?, e edhe forcon (?ka t? doj?)" (Er-Rra'd), nuk kuptohet ashtu si? ceket n? lutje e as ashtu si? e kupton masa e gjer? e musliman?ve. Vlera e k?saj nate ?sht? cekur n? disa hadithe ashtu q? preferohet p?r muslimanin t'i drejtohet Zotit xh.sh. me lutje e adhurim ashtu si? preferohet dita e saj me agj?rim. Lutja m? e mir? n? k?t? nat? ?sht? ajo q? ceket n? Kur'an e sunnet sepse n? t? dy burimet ka lutje t? preferuara, me t? cilat (muslimani) i drejtohet Zotit n? raste t? tilla. R?nd?sia e vler?simit t? k?saj nate q?ndron aty se Zoti i Madh?ruar cakton edukim t? koh?paskohsh?m p?r pastrimin q? i ngjan? koh?s "pushim-pune", gjegj?sisht pushim nga pun?t e jet?s s? p?rditshme q? e lodhin trupin dhe shpirtin dhe nga m?katet si dhe pun? p?r pastrimin e shpirtit, rip?rt?rirjen e imanit (besimit) dhe p?rforcimin e tij. Njer?zit t? cil?t jan? zhytur n? epshe e k?naq?si dhe t? cil?t i kan? braktisur rregullat e parimet e Zotit xh.sh. kan? nevoj? t? madhe p?r p?rt?rirjen e lidhjes s? tyre shpirt?rore me Zotin dhe moralin e Tij. N? k?t? nat?, muslimani p?rkujton ardhjen e Muajit Ramazan, q? ?sht? muaj i devotshm?ris?, mir?b?rjes, adhurimit, p?ruljes fetare, bujaris? dhe i mir?sis?. Muslimani e agj?ron k?t? dit? si parap?rgatitje p?r agj?rimin e Ramazanit, lutet nat?n p?r t'u p?rgatitur p?r net?t e Ramazanit dhe k?rkon falje p?r ta pritur Ramazanin me shpirt t? past?r e zem?r t? qet?, gjegj?sisht p?rgatitet p?r shp?rblimet e Tij dhe p?r takimin me T?. Sipas mendimit tim, k?to ishin disa fsheht?si t? festave t? tilla fetare, n? t? cilat preferohen lutjet, namazi dhe adhurimi p?r pastrimin e shpirtit, plot?simin e edukat?s, ringjalljen e vler?s s? lart? shpirt?rore dhe pastrimin e zemr?s. Ne kemi nevoj? t? madhe p?r net? t? tilla p?r shkak se jemi zhytur n? m?kate, zemrat jan? b?r? t? pam?shirshme, duart kan? pranuar koprracin?, syt? jan? verbuar dhe jemi larguar nga rruga e Zotit dhe e Pejgamberit t? Tij! Ne kemi nevoj? t? madhe p?r net? t? tilla p?r shkak se na kan? kapluar fatkeq?sit?, jan? ngritur armiqt? kund?r nesh, sundojn? arrogant?t n? tok?n ton? dhe jan? p?rforcuar m?katar?t...! Ne kemi nevoj? t? madhe p?r net? t? tilla vet?m e vet?m q? t'i mb?shtetemi Zotit, t'i kthehemi t? v?rtet?s, t'i pastrojm? shpirtrat dhe zemrat tona dhe t'i shmangemi asaj q? na largoi nga Zoti xh.sh., na e humbi fam?n dhe na m?njanoi nga bota e feja! O besimtar? e bij t? k?tij Ummeti fisnik! N? koh?t e v?shtira popujt, t? cil?t duan t? shp?tojn?, b?hen t? sinqert? dhe bashkohen. Ne sot p?rjetojm? v?shtir?si t? m?dha, armiku ?sht? n? kufijt? tan?, gjegj?sisht n? zem?r t? vatanit ton? dhe pret ?astin e volitsh?m p? sulm e krim! Ju e dini se armiku pas fitores s? tij do t'i shkat?rroj? sht?pit?, do t'i p?r?aj? njer?zit dhe do t'i ndaj? familjet, kurse ne mund t? korrim fitore kund?r tij vet?m me fuqi. Fuqia n? Islam ?sht? dyllojesh: fuqia e hekurit dhe e zjarrit si dhe fuqia e armatimit dhe p?rgatitjes. Kjo fuqi n? Kur'an theksohet k?shtu: "E ju p?rgatituni sa t? keni mund?si force (mjete luftarake), e kuaj t? caktuar p?r betej? kund?r atyre (q? tradhtojn?) e me t?, (me p?rgatitje) ta frik?soni armikun e All-llahut, armikun tuaj dhe t? tjer?t, t? cil?t ju nuk i dini (se kush jan?) e All-llahu i di ata." (El- Enfal:60). Muhammedi a.s. thot?: "Kush lufton, le t? luftoj? ashtu si? ?sht? i luftuar". Ne e humb?m fuqin? dhe u shnd?rruam n? popull m? t? dob?t edhe pse duhej t? ishim m? t? fuqishmit n? tok?! Fuqia e dyt? ?sht? fuqia e shpirtit, moralit, burr?ris?, drejt?sis?, adhurimit, devotshm?ris?, lidhjes me Zotin dhe e mburrjes me fuqin? e Tij... Kjo fuqi, q? sot njihet si fuqi shpirt?rore dhe morale e ushtris? dhe e popujve dhe si nevoj? elementare p?r popujt sulmues e ushtrin? sulmuese, ka ndikuar n? ngadh?njimet q? i realizoi populli yn? n? historin? e art?. Ju e dini se populli yn? kur doli nga Siujdhesa s'kishte ashtu si? kishin popujt tjer?, si persian?t e romak?t, e as njer?z e luft?tar?, mir?po, p?rkund?r k?saj, korri fitore historike, la gjurm? t? p?rhershme n? tok? dhe u zgjerua n? Lindje e Per?ndim me nj? shpejt?si q? i habit? edhe historian?t. K?tu s'ka kurrfar? fsheht?sie e as mrekulli, sepse fuqia e shpirtit dhe e besimit i solli n? rrug?n e fitores me nj? shpejt?si q? i ngjan vet?tim?s. A s'keni d?gjuar p?r Kadisijen dhe p?r q?ndrimin e delegacionit islam me Rustemin para filimit t? betej?s? Rustemi grumbulloi t?r? pasurin?, arm?t, arin dhe m?ndafshin, tuboi rreth vetes rob?rit e armatosur deri n? dh?mb?, komandant?t q? kishin shpata prej arit dhe ministrat e stolisur me gur? t? ?muesh?m e diamante, shtroi tok?n me m?ndafsh dhe u ul n? karrigen e stolisur me diamante e margaritar? p?r ta pritur delegacionin arab. Rustemi mendonte se nevoja dhe uria i kishin detyruar musliman?t t? dalin jasht? sht?pive t? tyre dhe kur do ta shohin arin ndri?ues, m?ndafshin e galeris? dhe pasurin? e Persis? do t? d?shtojn? zemrat dhe shpirtrat para se t? d?shtojn? shpatat. Kjo ishte hamendja e Rustemit, edhe pse ajo hamendje konsiderohet si m?kat. Kur hyn? musliman?t n? galeri dhe kur e pan? arin, m?ndafshin, rob?rit dhe pasurit? tjera q? i kishte p?rgatitur Rustemi, udh?heq?si i delegacionit tha: "Veproni si veproj un?...!" K?shtu, hyn? n? galeri, e shkel?n m?ndafshin me kuajt e tyre dhe u tall?n me ta. Kur arrit?n te Rustemi, zbrit?n prej kuajve, i mor?n jast?k?t prej duarve t? Rustemit, ministrave e komandant?ve, i shqyen dhe i lidh?n kuajt n? galeri. Edhe pse menduan xhahilat se k?ta ishin t? prapambetur, historia u p?shp?riste: "Kjo ?sht? hyrja e fitores dhe fillimi i amshueshm?ris?..." Pastaj Rustemi e pyeti udh?heq?sin e delegacionit ton? : "?ka ju shtyri t? dilni nga sht?pit? tuaja e t'i sulmoni sht?pit? tona! N?se ju shtyri uria, ne do t'ju ushqejm? derisa t? ngopeni, n?se ju shtyri lakuriq?sia, ne do t'ju veshim dhe n?se ju shtyri varf?ria, ne do t'ju pasurojm?!" Udh?heq?si yn? u p?rgjigj: "Jo, neve nuk na trondit? n? luft? uria e barkut, as varf?ria e as veshja. Ju vet? e pat? se ne e shkel?m m?ndafshin tuaj me kuajt tan? dhe i lidh?m me at? q? mburreni ju, gjegj?sisht me jast?k?t e zbukuruar me flori e argjend. Ne kemi dalur q? t'ua transmetojm? mesazhin e t? v?rtet?s, p?r t'ju nxjerrur prej err?sir?s n? drit? dhe p?r t'ju ?liruar nga idhujtaria..." Rustemi dhe ata q? ishin me t? krenoheshin me ate q? e kishin tubuar, kurse udh?heq?si yn? krenohej me t? v?rtet?n dhe me besimin. Pas nj? kohe u zhvillua beteja n? t? cil?n d?shtuan armiqt? e pasur nga kuajt e pashaluar, devet e pambuluara, rrobat e vjetra e t? k?qija dhe shpatat e r?ndomta e t? mbuluara me lecka! Fituan ata t? cil?t i zbukuruan kokat e tyre me krenarin? e Zotit xh.sh. t? cil?t i mbush?n zemrat me premtimin e Zotit dhe i pasuruan shpirtrat me vlerat m? fisnike t? nderit, lart?sis? dhe moralit t? lart?... O bijt? e k?tij Ummeti! K?to dy rrug? jan? rrug?t e fitores! Dy mjetet e fitores jan?: zjarri dhe drita, hekuri dhe morali, shpata dhe besimi, materia dhe shpirti... Kujtoni k?t? kur t? jeni n? qend?r t? betej?s dhe kur ende nuk ka fituar armiku i juaj. - O besimtar?! N? k?t? nat? drejtohen lutjet kah All-llahu xh.sh. dhe ?dokush prej jush e rikujton veten dhe familjen e vet dhe k?rkon p?r t? falje e furnizim. S'?sht? keq q? njeriu ta kujtoj? veten por ?sht? turp ta kujtoj? vet?m veten e ta harroj? Ummetin dhe vatanin e vet! N?se i drejtoheni Zotit xh.sh. n? k?t? nat?, at?her? drejtohuni me zem?r t? t? penduarve dhe shpirtra t? t? sinqert?ve, pastaj p?rkujtoni popullin dhe vendin tuaj s? bashku me veten tuaj ose para vetes suaj. P?rkujtoni n? k?t? nat? vatanin tuaj t? sulmuar, Palestin?n e plagosur, ushtrin? tuaj t? fuqishme, ardhm?rin? e Ummetit dhe vendit tuaj... P?rkujtoni k?t? luft? e pastaj k?rkoni ndihm? prej All-llahut xh.sh.! O ju besimtar?! Un? ju th?rras e ju b?huni t? sinqert?! Afrone n? zemrat tuaja frik?n prej All-llahut xh.sh. sepse n? k?to ?aste dyert e qiellit jan? t? hapura p?r t'i pranuar lutjet e atyre q? frikohen nga Zoti xh.sh. e q? pendohen... O Zot, k?rkojm? prej Teje udh?zim, devotshm?ri, zem?rbut?si dhe pasuri! O Zot, p?rmir?so fen? ton? q? na mbron, bot?n ku jetojm? dhe bot?n ku do t? kthehemi! O Zot, b?ne jet?n ton? t? begatshme me mir?si kurse vdekjen qet?si! O Zot, t? lusim q? t? na caktosh vendet e t? lumturve, nderin e d?shmor?ve dhe fitoren kund?r armiqve! O Zot, na bashko n? udh?zim, mir?si, fam? e amshueshm?ri! O Zot, na mbro nga armiqt? sepse ata jan? t? dob?t para Teje; p?r?aj dhe dob?so udh?heq?sit e tyre q? t? kacafyten mes vete, zbrite zem?rimin T?nd mbi ta dhe na ndihmo ashtu si? ju ndihmon besimtar?ve luft?tar?! O Zot, na dhuro m?shir?n T?nde q? ?sht? udh?zuese p?r ne! Dhe n? fund, i fal?nderohem All-llahut xh.sh. Zotit t? bot?ve! Dr. Mustafa Sibai FILOZOFIA E AGJ?RIMIT DHE RREGULLAT E TIJ Lektor - Korrektor: Fatmire Ajdini Recensor: Neshat Xheladini Redaktor: Husamedin Abazi Boton: Sht?pia Botuese Logos-A - Shkup A thua vall? do t? q?ndronin n? at? betej? t? madhe, qoft? edhe disa dit? sikur t? ishin t? formuar me shpirtrat e pabesimtar?ve q? tallen me agj?rimin e musliman?ve apo me shpirtrat e t? d?shtuarve q? jetojn? n?p?r bare e kafene t? mbushura me alkool e q? s'mund t'i p?rballojn? uris? dhe etjes disaor?she? Jo v?llez?r, sepse Islami i ka m?suar me an? t? agj?rimit n? koh?n e paqes si t? agj?rojn? n? dit?t e luft?s... N? luft? nuk e fiton i dob?ti t? fortin, pakica shumic?n, i paarmatosuri t? armatosurin p?rpos n?se ?sht? i kalitur me moralin e agj?ruesve... Me k?t? koncept preciz t? liris? dhe rob?rimit e presim Ramazanin si muaj t? "liris?" kurse agj?rimin si shkoll? ku diplomojn? t? lir?t me plotkuptimin shkencor t? fjal?s. N? Ramazan ka uri, etje, kufizim dhe ndalim, por edhe sh?ndet dhe lirim nga rob?rimi; n? t? ka revolucion kund?r rob?rimit t? ushqimit e pierjes, shprehis? e jet?s monotone... Revolucioni kund?r rob?ris? ?sht? atributi i par? i t? lir?ve. Pes? kilometra af?r Asafanit mes Mekkes dhe Medines. Shiko m? gjer?sisht: El-Imam ibnul - Kajjim, Zadul-Me?d. Vend i hapur n? natyr? (p?rkthyesi) Revolucioni vazhdoi gjersa ran? d?shmor? m? shum? se nj? milon heronj (Botuesi i origjinalit). K?tu flitet p?r luft?n revolucionare t? popullit algjerian kund?r kolonialist?ve francez? - Logos-A. Ky artikull ?sht? shkruar pas votimeve t? njohura q? u mbajt?n n? Damask n? gusht t? vitit 1947. Profesori dhe autori (Zoti e m?shiroft?) ka luftuar me v?llez?rit e vet para shkrimit t? k?tij artikulli p?r ta mbrojtur Bejtul-Mukaddesin edhe at? me nj? trim?ri q? e ka habitur edhe armikun. Ky ishte Reb'i ibn Amir. Filozofia e Agj?rimit 76 5 Hyrje 73 Hadithet e Agj?rimit Filozofia e Agj?rimit Hadithet e Bajramit Udh?zimet e Muhammedit a.s. ... Rregullat e Agj?rimit Sadakatul - fit?r Ardhja e Muajit t? dashur Ramazani, Muaji i t? Vertet?s Ramazani, Muaji i fuqis? Ramazani, Muaji i liris? Filozofia dhe skretet e Agj?rimit Ramazani, Muaji i mir?b?rjes Ndikimi i Adhurimit n? edukat?n e popullit Institucioni i Zekatit Ramazani flet Lamtumira e Ramazanit Filozofia e Bajramit P?rkujtimi i "Isras? dhe Mi'raxhit" n? ... Nata e Mesit t? Muajit "Sha'ban" From olsi at rocketmail.com Sun Dec 12 21:19:52 1999 From: olsi at rocketmail.com (Olsi) Date: Sun, 12 Dec 1999 18:19:52 -0800 (PST) Subject: [Alb-Islam] VROJTIM GJENDJES SË TEOLOGUT MUSLIMAN SHQIPTAR Message-ID: <19991213021952.26960.qmail@web2905.mail.yahoo.com> Dr. Ismail BARDHI VROJTIM GJENDJES S? TEOLOGUT MUSLIMAN SHQIPTAR Logos-A Shkup 1998 VROJTIM GJENDJES S? TEOLOGUT MUSLIMAN SHQIPTAR "All-llahu i Madh?ruar nuk do t?ua marr? (njer?zve) dijen n? at? m?nyr? q? do t?ua nxjerr? nga shpirtrat e tyre, por do ta marr? ashtu q? do t? b?j? t? vdesin t? diturit, pas s? cil?s n? Tok? nuk do t? mbetet asnj? njeri i ditur i cili do t?u b?hej imam. At?her? njer?zit vetes do t?i marrin p?r imam? injorant?t dhe do t?u shtrojn? pyetje t? ndryshme fetare, kurse ata do t?u p?rgjigjen (japin fetva) pa dije p?rkat?se, me ?ka bot?n do ta lajthisin dhe vetveten do ta shkat?rrojn?". (Hadith) Teologjia ?sht? tem? e r?nd?sishme dhe p?r ?doher? ka luajtur nj? rol shum? me p?rgjegj?si n? form?simin e qenies njer?zore dhe kultur?s n? p?rgjith?si. Por, p?r fat t? keq, jam i detyruar q? k?t? ??shtje shum? t? r?nd?sishme q? n? fillim t? shkruaj n? m?nyr? t? nj? ankimi p?r teologun e hap?sir?s son?, sepse m? duket se n? aspekt t? kultur?s teologjike jemi tejet t? varf?r, n? fakt ?t? pastreh??. Mbase do t? ishte m? s? miri t? thuhet t? privuar, duke pasur parasysh historin? ton? p?rplot me emra t? njohur t? teolog?ve, t? cil?t kan? kontribuar edhe n? kushtet shum? t? v?shtira, si n? hap?sir?n e teologjis?, ashtu edhe n? at? t? kultur?s n? p?rgjith?si, edhe pse kemi qen? tep?r "importues", kemi shkruar me gjuh? "t? huaj". ?sht? me r?nd?si t? kihet parasysh edhe ??shtja e teolog?ve tan? gjat? historis? - ata nuk ishin origjinal?; pse i braktis?n trojet tona, pse shkruan n? gjuh? "t? huaj", pse lejuam q? teologu yn? t? jet? i varur nga faktor?t e jo-teologjis?; pse lejuam q? respekti ndaj teologut t? komercializohet ose t? humbet fare, pse u lejua q? fuqia e teolog?ve tan? t? b?het vet?m fuqi eskatologjike e k?shtu me radh?. D?shirova q? t? dalin nga harresa emrat e teolog?ve tan? nga enciklopedit? dhe sh?nimet e vjetra t? bashk?sive fetare ose nga analet e shumta ku figurojn? emra shum? t? r?nd?sish?m p?r t? cil?t mund t? v?rehet qart? se i takojn? k?saj hap?sire! N?se k?ta emra kan? qen? t? detyruar t? shkruajn? n? gjuh? tjet?r, "t? huaj", a thua vall? gjuha jon? nuk ka qen? n? gjendje ta p?rballoj? shkrimin, ose ka qen? "e varf?r" dhe "e panjohur" p?r ta? N?se kan? qen? t? detyruar t? ngelin larg vendlindjes, vall? m? tep?r i kan? preferuar kushtet e mira apo katedrat universitare sesa t? mbeten t? pav?rejtur n? vendin e vet? Natyrisht, neve dhe ?do gjenerate i takon kryerja e obligimeve t? veta, duke pasur parasysh edhe l?shimet e m?parshme, t? cilat eventualisht figurojn? n? shkrimet tona dhe fjalorin ton?; jo vet?m se kjo, por neve jemi t? detyruar t? mendojm? seriozisht si teolog? t? nj? populli, ose si "njer?z t? shenjt?" t? popullit, t? mendojm? p?r p?rmir?simin e p?rgjithsh?m dhe p?r p?rgatitjen p?r t? ardhmen, duke iu p?rgjigjur asaj me t?r? rreziqet q? kan? mund?si t? ndodhin, si n? aspektin e religjiozitetit t? individit ose mas?s, po ashtu dhe kultur?s s? popullit. Edhe pse e kaluara jon? figuron p?rplot me emra t? shquar t? kultur?s fetare ose teolog? me nam, ne s?rish nuk guxojm? t? jemi t? k?naqur vet?m me emrat dhe veprat e tyre, si ato t? Hoxh? Tahsinit, Vehbi Dibr?s, Hafiz Ali Kor??s, Hafiz Ibrahim Dalliut, Mulla Idrizit, Sherif Ahmetit, Ataullah Efendiun, Abdulfetah Efendiun etj. Ne medoemos jemi t? detyruar dhe t? thirrur fetarisht, moralisht, shtet?risht n? vazhdimin e veprave t? tyre t? m?dha, n? m?nyr? q? t? z?m? hap me koh?n prapa s? cil?s kemi mbetur mjaft, me imperativin q? t? ndikojm? n? form?simin e s? tashmes dhe ardhm?ris?. Por, ?sht? mir? ta kemi parasysh nj? pyetje se ?far? jan? p?rpjekjet tona q? t?i p?rgjigjemi imperativit t? koh?s s? tashme dhe korniz?s hap?sirore. Me k?t? shkrim assesi nuk guxoj, e as q? kam t? drejt?, t? merrem me vet? fillimin e k?saj teme, nga vetidentifikimi yn? fetar, etnik dhe gjuh?sor, sepse p?r form?simin e k?tyre ??shtjeve para nesh kan? kontribuar teolog?t e m?parsh?m. N? m?nyr? q? sa m? mir? t? mund t? vler?sohej gjendja e teologut n? koh?n ton?, ?sht? me r?nd?si t? merren parasysh situata historike, strukturat shoq?rore dhe mjedisi kulturor. S? pari do t? filloja me vet? terminologjin? fetare dhe fjalorin teologjik, i cili p?r fat t? keq nuk ?sht? p?rpjekur t? pasurohet me terma shum? t? q?lluar dhe p?rplot metafizik?. M? duket se kjo do t? zgjaste edhe m? tep?r po mos t? ngjanin ndryshimet e tilla rr?nj?sore jo vet?m n? bot?, por edhe n? vet? "korpusin teologjik", me t? cilin ajo ?sht? n? unitet t? ngusht?, si p.sh. problemi i p?rkthimit t? Librit t? Shenjt?, Fjal?s Hyjnore, lingua sacra-s?, fanatizmit teologjik dhe fuqis? q? e kaluara t? jet? n? disponim p?r t?iu p?rgjigjur s? ardhmes dhe at? duke u izoluar n? nj? vetmi shum? t? ?uditshme, me nj? diferencim t? panjohur edhe p?r rrethin e ngusht? t? vet? jetes?s, t? rritjes dhe t? vdekjes. Kjo p?r shkak se teologjia nuk mund t? prezentoj? teologji t? ndryshme n? aspektin e kultur?s dhe jet?s sociale. K?tyre dhe shum? pyetjeve t? tjera natyrisht ka b?r? p?rpjekje t?u p?rgjigjet udh?heqja fetare, por ?doher? q? kjo udh?heqje ?sht? treguar e dob?t jan? v?rejtur shum? l?shime t? cilat v?shtir? se mund t? p?rmir?sohen. Udh?heqja fetare ose teologu shqiptar i cili e ka nj? histori shum? t? v?shtir? si ajo e kaluara, e sotmja po ashtu edhe e ardhmja, ?sht? i detyruar t? mendoj? mbi krijimin e nj? vet?dijeje shum? t? lart? t? popullit, si n? krijimin e vet?dijes shtet?rore dhe nj? kulture fetare shtet?rore q? do t? ket? mund?si s? paku t?i p?rgjigjet rrethit ku jeton. Ata nuk jan? hi? m? pak t? brengosur n?se paraqitet madje edhe di?ka e vog?l dhe e re, me t? cil?n nuk jan? m?suar, sepse kjo do t? mund t? ishte nj? rr?nim subtil i fes? islame. ?sht? v?shtir? t? thuhet se n? ?do gj? p?r shp?tim duhet thirrur n? tradit? dhe a ?sht? e p?rshtatshme q? ?do tradit? t? inkorporohet n? realitetin e sot?m. A ?sht? p?r ne kompetente praktika e vjet?r e teologjis?, kur kemi t? b?jm? me nj? fe e cila i prezentohet njeriut n? m?nyr? evolutive. Shumica n? paraqitjen e ?do risie n? teologji shohin vet?m dyshim dhe mosbesim, ?do v?rejtje ndaj kierarkis?, t? ndjekur me d?shir? t? sinqert? q? bashk?sin? e vet fetare ta ndjejn? sa m? t? mir?, e shohin si rebelim ndaj autoritetit dhe e vler?sojn? si k?putje t? unitetit fetar dhe mashtrim t? besimtar?ve. Sigurisht se fakti p?r ekzistimin e t? kuptuarit t? till? v?shtir? do t? mund t?i ndaloj? forcat p?rparimtare q? t? q?ndrojn? n? rrug?n e tyre, por kuptimet e tilla jan? tregues se akoma nuk i kan? braktisur shprehit? apologjete dhe polemike t? cilat v?rehen edhe n? shtypin ton?. Gjendja e k?till? n? mas? t? madhe ka qen? e kusht?zuar me trash?gimin? intelektuale, shoq?rore, politike e kulturore. Natyrisht, teologjia muslimane e ka t?r?sin? e vet, q? dtth. se edhe teologjia shqiptare e provinienc?s islame ka t? drejt? t? ket? si baz? nj? qend?r t? p?rgjithshme e cila momentalisht ?sht? andej fuqis? s? dukshme, sepse ne momentalisht nuk kemi nj? qend?r t? zyrtarizuar p?r teologji, meq? konsiderohemi si gjenerat? e asaj t? ashtuquajtur?s post-halifate. Institucioni i hilafetit ?sht? shum? i r?nd?sish?m si p?r ??shtjet teorike, ashtu edhe p?r ato praktike t? teologjis?. Nd?rprerja e tij b?ri margjinalizimin edhe t? teologjis? shqiptare q? ajo sot t? jet? n? nj? varf?ri intelektuale teologjike, p?r shkak se n? rrethanat e reja u b?n? p?rpjekje q? me t? gjitha mjetet t? zvog?lohet ose t? shtremb?rohet ?do vler? njer?zore n? drejtimin e d?shiruar. Teologjin? jomuslimane e ka ndjekur p?r?doher? qendra me p?rkrahje materiale dhe politike p?r zhvillimin e m?tejm? t? saj. N? rrethanat e atilla ku ?sht? n? pyetje ekzistenca jet?sore si dhe ajo fetare, kulturore dhe m?vet?sia komb?tare, kultura m? e lart? shuhet. Natyrisht, n? at? rast nuk mund t? themelohen institucione kulturore dhe t? ngriten qendra universitare. Mbet?m pa shkollat teologjike, pa t? cilat suksesi individual ?sht? jet?shkurt?. P?rve? k?saj, vendet udh?heq?se politike e fetare ishin n? sh?rbim t? t? tjer?ve, ateist?ve, q? teoretikisht nuk i takonin teologjis?, besimit, sepse b?nin mohimin e tyre. Udh?heq?sit me p?rgjegj?si t? lart? formonin nj? forc? centraliste konzervative e cila ngulfatte ?do liri shpirt?rore, saq? ajo erdhi dhe u b? shprehi p?rcjell?se e pun?s s? udh?heqjes teologjike. Kjo ?sht? v?rejtur si n? aspektin e mendimit ashtu edhe n? at? t? form?s s? jashtme t? teologut. N?se pak mundohemi q? n? nj? m?nyr? reale ta v?shtrojm? ??shtjen e prezentimit ose kur?anizimit t? besimtarit, th?n? konkretisht, fetarizimit ashtu si? i takon nj? feje me burimet e veta, at?her? do t? na b?het e qart? se teologu duhet flijuar shum? p?r konkretizimin e asaj p?r ?ka th?rrasin vet? Kur?ani dhe praktika e Muhammedit a.s.. Fatkeq?sisht, k?tu ?sht? e mundshme t? prezentohen momente shum? t? d?mshme p?r vet? ekzistimin e qendr?s teologjike, natyrisht t? vet? teologut, kur shohim se teologu t? gjith? aktivitetin e vet e sheh ose e zhvillon n?p?rmjet asaj q? quhet pag? ose interes shum? t? kufizuar. Ilustrim i gjall? p?r k?t? ?sht? se ?do sh?rbim fetar b?het n?p?rmjet peshoj?s s? pages?s. Mir?po, ne duhet ta pranojm? nj? realitet t? till? por edhe fuqish?m t? punojm? n? ndryshimin e tij, ajo q? e kemi arritur deri tani ?sht? e pamjaftueshme, por v?rehet p?rparim dhe aktivitet. Po ta b?jm? krahasimin mes gjenerat?s hilafetiane dhe pas-hilafetiane edhe pesimist?t m? t? m?dhenj mund t? jen? t? k?naqur p?r suksesin e arritur brenda nj? periudhe t? k?till? kohore, por nuk duhet harruar se ne zhvillimin e teologjis? son? muslimane shqiptare ?sht? mir? ta ndjekim duke par? edhe teologjit? e proviniencave t? tjera, si asaj katolike ashtu edhe ortodokse. N? krahasim me k?to, teologjia muslimane tek shqiptar?t ?sht? n? faz?n fillestare t? zhvillimit, sepse praktika e saj ka qen? prezente, por aspekti i zhvillimit t? saj intelektual teorik fare nuk ?sht? v?rejtur. Teologjia shqiptare prej vitit 1935 e deri nga viti 1988 krejt?sisht ka qen? "e pensionuar"; kjo paraqet nj? periudh? relativisht t? gjat? kohore, e cila l? pasoja shum? t? d?mshme p?r kultur?n fetare, jo vet?m se p?r vet? k?t? kultur?, por edhe p?r kultur?n n? p?rgjith?si, t? cil?n p?r ?doher? do ta shohim konfrontuese. Gjat? gjith? k?saj kohe n? aspektin e fjal?s s? shkruar v?rejm? vet?m revist?n "Edukata islame", e cila n? m?nyr? sistematike ?sht? botuar nga Ulemaja e Kosov?s, por pa pasur asnj? sht?pi botuese fetare. L?shimi i till? edhe pse ka mund?si t? arsyetohet, di?ka q? ?sht? b?r? tradit? "qyqare" te ne, megjithat? duhet ditur se koha e kaluar nuk kthehet, kurse ajo vet?m zhvillohet dhe p?r ?do sekond? b?het koh? e re. Nuk do t? ishte e arsyeshme, e assesi intelektuale, t? thuhet se "dje nuk kam ditur!?!", por p?r ?doher? thuhet "nuk di!". Teologjia jon? ?sht? rrotulluar mes asaj "nuk kam ditur" dhe "nuk di", disi koha e ardhshme e teologjis? krejt?sisht ?sht? duke u zhvilluar me at? t? kaluar?n. Me t? v?rtet? ?sht? v?shtir? t? dep?rtohet n? ardhm?ri me nj? mentalitet teologjik t? llojit prezent. N? koh?n kur teologu n? p?rgjith?si ?sht? figur? me pesh? n? bot?, ku propozimi i z? vend t? r?nd?sish?m me nj? imunitet specifik teologjik, teologu i provinienc?s islame momentalisht lejon zbrazt?sira t? harres?s dhe dob?sive q? fare nuk z?n? vend n? kultur?n as shtet?rore e as fetare. Kjo do t? thot? se teologu musliman shqiptar ka nevoj? q? t? mendoj? dhe t? krijoj? kushte t? volitshme p?r z?nien e vendit t? duhur dhe s? bashku me teolog?t e proviniencave t? tjera t?i ndihmoj? kultur?s dhe civilizimit n? p?rgjith?si. Me r?nd?si t? madhe ?sht? t? theksohet se nd?r aktivitetet intelektuale teologjike dhe kulturore n? p?rgjith?si paraqesin p?rkthimet e Kur?anit t? b?ra aty nga fundi i periudh?s s? lartp?rmendur, me ?ka u hap nj? horizont shum? i gjer? dhe mund?si e shpejt? si p?r leximin e teologjis?, ashtu edhe p?r zhvillimin e saj n? nj? m?nyr? m? t? shpejt?. P?r k?t? pun? t? shenjt? natyrisht p?rkthyesit jan? renditur n? radh?t e "d?shmor?ve" t? teologjis? muslimane shqiptare. Teologu shqiptar k?tyre pun?tor?ve p?r ?do her? do t?ua ket? p?r borxh. Por, vet?m p?rkthimi i Fjal?s s? Zotit nuk ?sht? i mjaftuesh?m madje as p?r vet? Fjal?n e Zotit; kjo ka historiatin e vet t? Mus?hafit, shkenc?n hyr?se t? saj dhe hermeneutik?n me nj? histori shum? t? gjat?. Kam p?rshtypjen se teologjia muslimane shqiptare nuk ?sht? treguar aq fleksibile dhe at? duke u bazuar n? vet? mund?sit? e bazamentit fetar, q? i garanton siguri ardhm?ris?, leje p?r pun? e k?shtu me radh?. Por, ajo ?sht? ndalur duke e harruar funksionin e vet, sidomos n? hap?sir?n e vet gjeografike dhe historin? e saj t? m?parshme, ka lejuar q? ajo vetvetiu t? zhvillohet dhe vetvetiu t? l?r? zbrazt?si pa pjes?marrjen e saj. Koha jon? ?sht? koh? p?r t? cil?n n? shkrimet tona p?rdoret termi "bashk?kohore", natyrisht k?tu vjen n? shprehje teologjia jon?, e cila duhet t? merret me problemet bashk?kohore t? teologjis?, ku do t? krijohen emra t? teolog?ve q? do t?i p?rgjigjen koh?s. Ajo p?rs?ri po ndalet n? veprimin e vet t? dogmatizuar, duke u kthyer n? baz?n e vet dhe at? koh?sisht t? quajtur "shum? koh? m? par?". Me k?t? kurrsesi nuk mendoj, e as q? kam t? drejt? intelektuale, t?i apostrofoj burimet fundamentale t? fes? dhe t?i shoh ato si t? tep?rta p?r koh?n ton?, por vet?m shkoj nga ajo q? jeta e besimtarit t? jet? bashk?koh?se. Por, sot "udh?heqja teologjike" v?ren se nuk ekzistojn? zgjidhje t? sigurta dhe t? p?rhershme dhe kjo e detyron n? hulumtim dhe l?vizshm?ri, e nj?koh?sisht edhe n? mb?shtetje n? shpirtin e Librit t? Shenjt?. Prandaj, ajo nuk lejon m? zgjidhje thjesht?suese t? s? v?rtet?s, e cila ?sht? transcendente dhe e tejkalon ?do shprehje dhe ?do t? kuptuar. Q? k?tu rrjedh se ?do qasje ndaj t? v?rtet?s mund t? p?rkryhet. P?rve? k?saj, Zotin dhe t? folurit p?r T? kurr? nuk mund deri n? fund ta njohim. Prandaj, vij deri te p?rfundimi se ka kaluar koha e sjelljes s? dogmave, ato nga k?ndv?shtrimi psikologjik parashohin kuantum t? nj?jt? t? besimit, dijes dhe pasqyrimit, gj? q? ?sht? problematike, ashtu q? teologjia muslimane shqiptare do t? lejoj? zgjerimin e saj me vet? prezentimin e temave t? ndryshme si n?p?rmjet interpretimit gojor, ashtu edhe me an? t? fjal?s s? shkruar. Tek teolog?t tan? v?rehen mendime t? ndryshme se n? ??drejtim duhet t? niset teologjia jon? e sotme. Edhe pse nuk ka shum? shkrime burimore t? cilat i p?rkasin mentalitetit ton? dhe shkrimit ton? etnik, s?rish mund t? v?rehen mendime kund?rshtuese kur b?het fjal? p?r fen?, p?r shkak se disa thrrasin n? racionalizimin e saj, n? dogmatizimin e saj, n? metafizik?n e saj e k?shtu me radh?. Natyrisht se me k?t? nuk m?toj ta jap definicionin e fes?, sepse ajo p?r ?doher? ?sht? n? gjendje ta ruaj? gjall?rin? e saj dhe t? jet? gjithmon? mbi ?do interpretim, q? di? t? mbetet e path?n?. Por, prezentimet kund?rshtuese q? nuk i takojn? spekulimit mendor lejojn? q? t? krijohet nj? hamendje dhe disharmoni tek besimtar?t. Kjo mund t? v?rehet kur b?hen krahasime mes atyre "t? tjer?ve" dhe besimtarit, p.sh., besimtari disa her? ka qen? n? dilem?: t? arsimohet apo mos t? arsimohet; p?r ?doher? i prezentohet "hallalli dhe harami" n? nj? m?nyr? konfuze. Teologjia jon? ndodhet para problemeve t? shumta p?r t? cilat me t? v?rtet? duhet nj? koordinim teologjik intelektual me edukat? profetike, q? do t?i p?rgjigjej koh?s e cila do ta p?rgatis? besimtarin se si ta pranoj? dhe ta refuzoj? at? q? do t?i paraqitet, si p.sh., "revolucionin shkencor", "revolucionin seksual" dhe "revolucionin e filozofis? shkencore", ose "tmerrit t? metafizik?s" n? koh?n e sotme. Teologjis? son? k?to tema nuk guxojn? t?i jen? t? huaja, sepse njeriu nuk ?sht? i huaj p?r to. ?do gj? me t? cil?n ballafaqohet njeriu, me at? duhet ballafaquar edhe teologjia jon?, prandaj sot nuk jan? hi? m? pak interesante k?to pyetje sesa ato skolastiket, si: natyra njer?zore, m?shira, liria, paracaktimi etj. Aq m? tep?r, do t? thoja se ato sot jan? me jetike se kurdoher? m? par?. N? t? v?rtet? teologjia jon? duhet t? merret me njeriun dhe me ekzistimin e tij t? t?r?sish?m, t? cilin sot duhet vler?suar sa m? mir?, kur dihet se jan? duke u paraqitur disa "mendime" t? cil?t n? ?do gj? shohin d?shtim dhe pashpres?. K?to ndjenja gjithnj? e m? tep?r po paraqiten n?p?r qarqet e inteligjencis? s? mesme dhe t? lart?, disa her? me q?llime t? mira. N? marrjen me njeriun dhe preokupimet e tij teologjia nuk guxon t? kaloj? n? skajshm?ri t? tejtheksimit t? horizontales dhe l?nies pasdore t? vertikales: edhe nj?ri edhe dimensioni tjet?r duhet ta gjej? pjes?n e vet. Q? k?tu detyra t? reja teologjis? son? bashk?kohore q? edhe m? tep?r ta studioj? at? q? ia mohon bota e sotme, q? k?t? pasuri t?ia paraqes? n? m?nyr? t? kuptueshme bot?s s? sotme, por jo me q?llim q? q? n? fillim e mbyllur n? vete dhe n? m?nyr? abstrakte t?i zgjidh? problemet thelb?sore t? s? sotmes, pa iu kthyer realitetit. N? rast se teologjia nuk e kupton rolin e saj dhe nuk e interpreton n? rregull at? q? Zoti ia ka besuar, p?rher? do t? paraqiten kund?rshtues t? cil?t n? mas? t? madhe do t?i "sh?rbejn?" asaj. Pik?risht sot duhet kthyer fes? s? Zotit, i Cili jo vet?m se ka krijuar ?do gj?, por edhe q? pand?rprer? krijon dhe i Cili n? fund do t? na ofroj? ?do gj? t? re, si dhe shpres?s n? t? cil?n Kur?ani pand?rprer? n? porosin? e tij e thrret besimtarin dhe i jep forc?. Ismail BARDHI A GLANCE ON THE SITUATION OF THE ALBANIAN MUSLIM THEOLOGIST SUMMARY Among the Albanians one destructive factor has always supervised and followed every movement of these people. This factor has never revealed its plans nor has it uncovered itself, but it has always tried to realise its goals both on political as well as in cultural aspect, so depriving the Albanian Muslim theologist from his excellent history that belongs to the teologist himself in the vocabulary as well as in life. Albanian Muslim theologist has never responded on time to the questions of theology and believers. Presently, the Albanian Muslim theology has not any determined plan that would supervise the theological and cultural issues of the people. This doesn?t mean that Albanian Muslim theology had no prominent names in the past and today, but they were always marginalized by the internal factor of the Albanian ethnicum. --------------------------------- Do You Yahoo!? Thousands of Stores. Millions of Products. All in one place. Yahoo! Shopping. -------------- next part -------------- HTML attachment scrubbed and removed From ALBODean1 at aol.com Mon Dec 13 21:31:12 1999 From: ALBODean1 at aol.com (ALBODean1 at aol.com) Date: Mon, 13 Dec 1999 21:31:12 EST Subject: [Alb-Islam] Fwd: thirrja islame Message-ID: <0.e68bcd81.258705f0@aol.com> -------------- next part -------------- An embedded message was scrubbed... From: ALBODean1 at aol.com Subject: thirrja islame Date: Fri, 26 Nov 1999 19:18:32 EST Size: 14243 Url: http://www.alb-net.com/pipermail/alb-islam/attachments/19991213/cf3faeea/attachment.mht From ALBODean1 at aol.com Mon Dec 13 21:32:33 1999 From: ALBODean1 at aol.com (ALBODean1 at aol.com) Date: Mon, 13 Dec 1999 21:32:33 EST Subject: [Alb-Islam] Fwd: thirrja islame Message-ID: <0.50c7ca8e.25870641@aol.com> -------------- next part -------------- An embedded message was scrubbed... From: ALBODean1 at aol.com Subject: thirrja islame Date: Fri, 26 Nov 1999 19:26:48 EST Size: 27123 Url: http://www.alb-net.com/pipermail/alb-islam/attachments/19991213/b3757f9a/attachment.mht From ALBODean1 at aol.com Mon Dec 13 21:33:46 1999 From: ALBODean1 at aol.com (ALBODean1 at aol.com) Date: Mon, 13 Dec 1999 21:33:46 EST Subject: [Alb-Islam] Fwd: thirrja islame Message-ID: <0.87fb641b.2587068a@aol.com> -------------- next part -------------- An embedded message was scrubbed... From: ALBODean1 at aol.com Subject: thirrja islame Date: Fri, 26 Nov 1999 19:36:39 EST Size: 9436 Url: http://www.alb-net.com/pipermail/alb-islam/attachments/19991213/041efd48/attachment.mht From ALBODean1 at aol.com Mon Dec 13 21:34:41 1999 From: ALBODean1 at aol.com (ALBODean1 at aol.com) Date: Mon, 13 Dec 1999 21:34:41 EST Subject: [Alb-Islam] Fwd: thirrja islame Message-ID: <0.8fa0eb67.258706c1@aol.com> -------------- next part -------------- An embedded message was scrubbed... From: ALBODean1 at aol.com Subject: thirrja islame Date: Fri, 26 Nov 1999 19:44:59 EST Size: 16724 Url: http://www.alb-net.com/pipermail/alb-islam/attachments/19991213/c674202f/attachment.mht From ALBODean1 at aol.com Mon Dec 13 21:34:20 1999 From: ALBODean1 at aol.com (ALBODean1 at aol.com) Date: Mon, 13 Dec 1999 21:34:20 EST Subject: [Alb-Islam] Fwd: thirrja islame Message-ID: <0.3eae62e4.258706ac@aol.com> -------------- next part -------------- An embedded message was scrubbed... From: ALBODean1 at aol.com Subject: thirrja islame Date: Fri, 26 Nov 1999 19:40:18 EST Size: 4482 Url: http://www.alb-net.com/pipermail/alb-islam/attachments/19991213/233ef422/attachment.mht From ALBODean1 at aol.com Mon Dec 13 21:36:40 1999 From: ALBODean1 at aol.com (ALBODean1 at aol.com) Date: Mon, 13 Dec 1999 21:36:40 EST Subject: [Alb-Islam] Fwd: (no subject) Message-ID: <0.537684b4.25870738@aol.com> -------------- next part -------------- An embedded message was scrubbed... From: ALBODean1 at aol.com Subject: (no subject) Date: Sun, 28 Nov 1999 23:37:55 EST Size: 34769 Url: http://www.alb-net.com/pipermail/alb-islam/attachments/19991213/30b8c9dd/attachment.mht From kosova at mailcity.com Tue Dec 14 02:32:41 1999 From: kosova at mailcity.com (olsi) Date: Mon, 13 Dec 1999 23:32:41 -0800 Subject: [Alb-Islam] Fwd: [alb-muslimnews] RREZIKU "INTELEKTUAL" Message-ID: <834rqp$if50@eGroups.com> Begin forwarded message: RREZIKU "INTELEKTUAL" Fetarisht dhe njer?zisht ?sht? vulosur nj? e v?rtet? nga Zoti i cili thot?: "Veproni e Zoti e sheh pun?n tuaj"; "Zoti, Pejgamberi dhe besimtar?t do ta v?rejn? pun?n tuaj"; "kini frik? Zotin e Zoti ?doher? krijon rrug?dalje p?r ata t? cil?t i n?nshtrohen Atij", nd?rsa si? dihet, ajo mbi t? cil?n duhet bazuar p?rgjegj?sia intelektuale, pa dyshim ?sht? e v?rteta. Natyrisht se duke qen? t? liruar nga vendi, kombi apo rrethi p?rgjegj?sia m? e madhe ?sht? ajo e intelektual?ve, njer?zve t? ditur. Intelektual?t jan? forca kryesore e prezentimit t? fuqis? krijuese dhe zhvillimit t? s? mir?s n? p?rgjith?si. Koh?ve t? fundit kjo forc? intelektuale ?sht? duke u paraqitur brenda kornizave t? nacionalizmit, ose t? nj? etnikumi t? p?rcaktuar, q? vetvetiu i fut at? dhe dijen n? nj? "qorrsokak". N? k?t? drejtim me siguri ka pasur plot?sisht t? drejt? Julijana Bendaja kur e ka paraqitur "tradh?tin? e intelektualizmit". Mbyllja e intelektualizmit brenda k?tij rrethi momentalisht ?sht? duke zhvilluar nj? drejtim intelektual q? t?r?sisht i ?sht? larguar burimit t? vet, por, n? t? nj?jt?n koh?, ?sht? duke gjetur nj? satisfaksion n? turm?n. Dometh?n? manipulohet, keqp?rdoret fuqia e turm?s, e cila i jep shenjt?ri ?do gj?je, madje edhe t? keqes. Brenda gjith? k?saj ekziston nj? e v?rtet? e heshtur q? p?r ?doher? ndjek mendjen, arsyen njer?zore dhe at? se njeriu asnj?her? nuk mund ta mashtroj? vetveten, edhe pse ?sht? n? gjendje t? b?j? ?mos q? ta hudh? vetveten n? hap?sir?n e s? v?rtet?s universale. Me nj? fjal? dijetari, n? gjuh?n moderne intelektuali, ka p?rgjegj?si t? madhe ndaj vetvetes dhe ndaj t? tjer?ve, nd?rsa shohim se ?'jan? duke b?r? intelektual?t sot: p.sh., ata vazhdimisht p?rpiqen ta fshehin vetveten, duke e fshir? nga p?rdorimi termin "un?" dhe duke e z?vend?suar at? me "ne" dhe, ?'?sht? m? e keqja t? fshehur pas k?saj "ne" ata jan? n? gjendje t? b?jn? e trillojn? ?mos. Ne shqiptar?t e hap?sir?s s? Ballkanit e kemi p?rjetuar k?t? p?r s? af?rmi: kujtoni paraqitjen e termave irredentiz?m, nacionaliz?m, fundamentaliz?m, makina "pjelljeje"...? K?to v?rtet eksploatoheshin nga politika ditore, por n? rend t? par? fajin p?r k?t? e kan? intelektual?t. Kush ?sht? duke e paraqitur superioritetin mbi kombet e ndryshme, duke e zhvler?suar nj?rin e duke e glorifikuar tjetrin? ?sht? shkuar aq larg saq? jan? p?rpiluar plane q? t? vij? deri te shkat?rrimi i kulturave dhe civilizimeve t? ndryshme, e deri te asimilimet n? p?rmasa t? globalitetit (S. Huntington). "Intelektual?t" pa taban t? duhur intelektual jan? n? gjendje t? b?jn? ?mos. Tradh?tia/heshtja e intelektual?ve ?sht? duke na p?rcjellur nj? koh? t? gjat? lidhur me heshtjen ndaj t? v?rtet?s, humbjen e kritereve dhe procesin e shpejt? n? dh?nien e titujve. (Paramendoni vet?m periudh?n disavje?are t? Universitetit n? Prishtin? dhe trazirat s? bashku me varf?rin? ekonomike t? Universitetit t? Tiran?s). Un? k?t? jam duke e p?rjetuar n? nj? m?nyr? aq t? paargumentuar saq? nuk jam n? gjendje as t'i p?rgjigjem p?r shkak t? ironis? s? madhe. Por, sinqerisht k?t? e kam pasur v?shtir? ta arsyetoj brenda p?rgjegj?sis? s? madhe intelektuale, por fatkeq?sisht "intelektual?t" te ne v?rtet luajt?n rol shkat?rrimtar ndaj vet? fuqis? intelektuale dhe past?rtis? s? saj. Sa p?r intelektual?t shqiptar?, pa dashur q? t'i izoloj nga ajo hap?sir? m? e gjer? intelektuale, por me d?shir? q? ta analizoj edhe vetveten, jam i detyruar t'i sjell disa momente nga kultura jon?. Te ne intelektualizmi ?sht? duke kaluar n?p?r fazat e veta m? t? tmerrshme, duke filluar prej asaj t? quajtjes s? vetvetes intelektual dhe s?mundjes s? intelektualizmit, e deri te ajo e dh?nies s? rezultateve t? tyre. Ne lejuam interpretimin e historis?, n? asi m?nyre q? asnj?her? nuk ?sht? p?rputhur me realitetin, glorifikuam t? kaluar?n ashtu q? e lodhi t? ardhmen; iu n?nshtruam politikan?ve t? f?lliqur "shqiptar?" dhe e harxhuam forc?n e popullit (kujtoni enverizmin, titoizmin, nanizmin...). N? k?t? s?rish v?rehet "tradh?tia e intelektualizmit". Megjith?se kemi parasysh k?to dob?si t? m?dha ne p?rs?ri lejojm? sharlatantiz?m brenda hap?sir?s intelektuale duke krijuar intelektual? t? profilit x vet?m p?r arsye se t? tjer?t e kan?, e pa p?rcjellur ndonj? kriter t? mir?fillt? intelektual. Kjo n? t? kaluar?n disi kalonte p?r shkak t? "skamjes" universale t? intelektual?ve, por n? k?t? koh? t? globalitetit nj? gj? e till? nuk kap?rcillet. ?sht? fakt se "dija" dhe "inteligjenca" (jo vet?m diplomat dhe titujt) jan? konsideruar dhe akoma konsiderohen si "thesar komb?tar". P?r at? se sa sa v?rtet?si ka n? k?t? mund t? shkruhet, t? analizohet n? m?nyr? m? t? thukt? p?r t'u ardhur deri te nj? rezultat, por prap?seprap? vet?m n? at? m?nyr? duke u bazuar n? t? kaluar?n, n? hap?sir?n e naracionit apo "tregimologjis?". Th?n? shkurt, e v?rteta s'ka t? b?j? aspak me at? "komb?tare", kur kemi t? bjm? me thelbin e intelektualizmit dhe intelektualit. Madje edhe n?se 6 miliard? njer?z n? bot? sot brohorisin se ashtu ?sht?, kjo prap?seprap? nuk ?sht? e v?rtet?. K?t? kan? mund?si ta b?jn? vet?m ata t? cil?t nuk i takojn? kultur?s universale. P?r fat t? keq ky mendim kritik ?sht? duke kaluar n? shprehi t? p?rhershme tek ne si nj? rregull dhe me t? v?rtet? njeriu i men?ur has n? v?shtir?si ta refuzoj? at? i ballafaquar me "forc?n e shpejt?" t? doktorant?ve, e koh?ve t? fundit edhe "ligj?ruesve t? nderit", a mbase m? von? edhe "profesor?ve t? nderit". ?sht? fakt se nuk jam kompetent q? t? merrem me mbar? sistemin shkollor brenda shqiptar?ve, por ajo q? shihet nga syt? e bot?s, nga syt? e njer?zve nuk ?sht? duke u pritur ashtu si? duhet, dhe doemos akademit? tona k?t? duhet ta ken? parasysh dhe ta ngrisin z?rin p?r ta ndaluar k?t? n?n-?mim q? i b?het kultur?s s? shkollimit. Un? si teolog nuk guxoj t? hesht ndaj t? v?rtet?s s? shkollimit t? intelektual?ve tan? ose t? institucioneve tona m? t? larta si? ?sht? edhe Fakulteti i Shkencave Islame te ne k?tu n? Shkup. Askush nuk na ka faj q? ne k?t? institucion e harxhuam qysh para fillimit t? tij e n? fund ngel?m pa kuadro t? duhur. Natyrisht se k?tu ekzistojn? arsyetime t? cilat mund t? pranohen si t? tilla, por poltronizmi dhe d?shira jon? p?r t? ngelur gjithmon? sh?rb?tor? t? dikujt nuk pranohen sepse n? at? rast ne b?hemi shkat?rrimtar? t? s? kaluar?s dhe t? tashmes. Me t? v?rtet? ?sht? shum? v?shtir? t? kesh pun? me intelektual? fetar? t? lodhur, si nga ajo q? quhet dije intelektuale, fuqi intelektuale, lart?si intelektuale, krijimtari intelektuale e deri te ajo "kushte t? v?shtira sociale". Besoj se k?saj i duhet shtuar edhe mungesa e kultur?s fetare sht?piake. Intelektualizmi yn? fetar n? t? kaluar?n ka kaluar brenda rreziqeve t? lartsh?nuara, e problemi m? i madh ?sht? p?rse ai rrezik akoma mbetet i gjall?, e t? kaloj? n? shprehi brenda institucionit m? t? lart? fetar. Ekziston nj? rregull lidhur me t? rrezikuarit t? cil?t p?r ta evituar rrezikun instinktivisht ?doher? nd?rmarrin masat m? t? forta p?r mbijetes?, e ne si krijesa, si intelektual? fetar? vet?m p?r hir t? dallaverll?kut zbresim n?n ?do nivel, p?r ta marr? m? n? fund guximin e prodhuesve t? "titujve". Kjo assesi nuk mund t? pranohet. Ne si p?rfaq?sues t? bot?s s? spiritualitetit, ashtu si? minator?t q? nxjerrin floririn nga thell?sia e tok?s, ashtu ne duhet t'i nxjerrim vlerat e ?ilt?ra nga thell?sit? e shpirtit kolektiv, t'i l?vrojm? arat shpirt?rore edhe pse asnj?her? nuk jemi t? sigurt se do t'i vjelim frytet. Ne duhet t? jemi sh?rb?tor? t? resurseve intelektuale, e assesi t? manipulimeve t? ndryshme. Intelektual?t i lidh nj? m?nyr? e ve?ant? e t? menduarit dhe t? folurit, por ajo pik?risht i dallon dhe shquan nga t? tjer?t; ata nuk thon? se ?do gj? e kan? t? qart?, por ?do gj? q? b?jn? ?sht? e drejtuar n? qart?simin e asaj q? nuk ?sht? e qart?; rrall?her? pajtohen p?r ndonj? gj?, por pik?risht kjo i dallon nga njer?zit e thjesht? t? cil?t e respektojn? at? q? nuk p?rshtatet me shprehit? e jet?s s? p?rditshme; ata gjykojn?, por rrall?her? d?nojn?, sepse d?shirojn? ta kuptojn? edhe at? q? ?sht? kund?r tyre; gjuha e tyre nuk ?sht? vet?m profesionale dhe nuk kufizohet vet?m n? njohjen e gj?rave por edhe n? shprehjen e shpres?s; ata mendojn? se vlera e nj? mendimi ?sht? e pavarur nga statusi shoq?ror i mendimtarit, por i humbin pozitat e veta p?r shkak t? mendimeve t? tilla; ajo q? ata mbajn? n? shpirt nuk mund t? vendoset n? realitet; ajo ?sht? di? m? tep?r se realiteti - mbase dita e nes?rme e bot?s. Gjyqi para t? cilit ata p?rgjigjen ?sht? nd?rgjegjja e tyre; nuk ikin nga p?rgjegj?sia, por nuk e dijn? p?rse duhet t? p?rgjigjen, meq? paraprakisht nuk e dijn? rezultatin e asaj q? e b?jn?; nuk jan? kund?r rendit, por d?shirojn? q? ai rend t? mb?shtetet mbi t? v?rtet?n dhe dometh?nien; ata kan? frik? nga sistemet autoritare, por i g?zohen autoritetit racional; e v?rteta ?sht? autoritet i vet?m, nd?rsa adhurimi i autoriteteve t? tjera nuk ?sht? e v?rtet?; jan? modest? para t? v?rtet?s, nd?rsa t? m?dhenj para p?rgjegj?sis? ndaj s? v?rtet?s; flasin publikisht, por nj? pjes? e fatit t? tyre ?sht? q? t? kuptohen gabimisht; p?r ta mbik?qyr?se ?sht? nd?rgjegjja e tyre, prandaj edhe mendojn? ashtu si? nuk ?sht? e domosdoshme; nuk jan? dogmatik? n? filozofin? e tyre, prandaj edhe nuk mund t? jen? autoritar? n? politik?; kur t? fuqishmit i largojn? nga jeta politike, ata nuk e konsiderojn? veten si t? larguar, por si t? zgjedhur; nuk kan? pushtet/fuqi por i shfryt?zojn? aft?sit? krijuese t? cilat ofrojn? pozit? an?sore n? jet?n shoq?rore; mendojn? se mjafton ta arsyetojn? jet?n e vet n?se zbulojn? ndonj? t? v?rtet? p?r jet?n; shpesh revoltohen, por revolta e tyre ?sht? m? tep?r estetike e morale sesa ideologjike e politike; revoltohen edhe kur e kan? mir?, meq? e dijn? se njeriu nuk ?sht? patjet?r t? jet? i mir? n?se e ka mir?; mund t? ken? ?do gj?, por s?rish jan? t? pak?naqur, sepse burimi i pak?naq?sis? s? tyre ?sht? n? natyr?n e thirrjes s? tyre, e jo n? posedimin apo munges?n e ndonj? gj?je. Gjith? k?t? bukuri t? intelektualit, titullar?t e sot?m jan? duke e harxhuar vet?m p?r hir t? "mendjes s? rob?ruar". Gjat? t?r? historis? intelektual?t q? i kan? sh?rbyer politik?s ditore ose institucioneve duke e fshehur t? v?rtet?n gjithmon? kan? qen? t? rreziksh?m. Hap?sira jon? ballkanike, e madje edhe m? gjer? evropiane, lirin? dhe p?rgjegj?sin? intelektuale, si dhe politik?n, e ka t? kuptuar krejt?sisht ndryshe n? krahasim me at? se ?'po ndodh n? vendet arabe. Jam i detyruar t? mendoj k?shtu duke pasur parasysh intelektual?t fetar? t? provinienc?s islame t? cil?t kemi qen? p?r?doher? n? kontakt me vendet n? fjal?, dmth., q? kemi studiuar atje. Vall? a ekziston mund?sia q? disa dukuri t? atjeshme t? prezentohen edhe n? k?t? mentalitet q? nuk ?sht? n? gjendje t? pranoj? mentalitetin e "poltronis?"? P?r k?t? argument ?sht? vet pozita e "liris?", e intelektual?ve n? ato vende q? p?r ne jan? krejt?sisht alogjike. Ne nuk mund ta pranojm? mentalitetin q? intelektuali politikanit apo p?rgjegj?sit t? vet t'i thurr? poezi e t'i shkruaj? ese; ne i takojm? hap?sir?s ku vet? e krijojm? lirin? dhe vet? e vrasim vetveten. Rreth k?saj nuk kam nd?rmend t? ndalem megjith?se ?sht? nj? moment rreth t? cilit mund t? b?hen studime bashk? me baticat dhe zbaticat e saj. Institucionet akademike, e besoj se Fakulteti i Shkencave Islame ?sht? i till?, te ne ?sht? mir? t? merren me at? "sot" dhe "nes?r" e t? ndjekin kriteret e duhura p?rkat?se, e assesi t'i ndjekin shprehjet "meq? s'kemi, jemi t? detyruar t? shpikim". Dimensioni i p?rgjegj?sis? i intelektual?ve tan? ndaj k?saj ??shtjeje ?sht? shum? i madh. Sot shum? qendra t? k?tij lloji n? hap?sir?n e Evrop?s, dhe at? jo vet?m t? provinienc?s islame por edhe t? tjera, kan? role t? ve?anta, p?rgjegj?si t? madhe n? p?rmir?simin e gjendjes s? fetar?ve dhe prezentimit t? tyre n? dimensionet m? t? larta shtet?rore. Mu p?r k?t? arsye ata kan? vendosur rregulla rigoroze akademike. P?rpos k?rkes?s q? kan? ndaj p?rcjell?sve t? studimit me kultur?n e gjer? n? koh?n e fundit jan? b?r? p?raf?rsisht domosdoshm?ri edhe gjuh?t e huaja, jo vet?m p?r ata t? fakulteteve, por edhe p?r ata t? cil?t u takojn? shkall?ve m? t? larta akademike. Me t? v?rtet? ?sht? e pamundshme t? shpjegohet dukuria se kush ?sht? duke u dh?n? m?sim student?ve tan? duke ditur se nuk pranohen n?nshkrimet e atyre t? cil?t nuk i plot?sojn? normat akademike, q? don t? thot? se student?t tan? ardhm?rin? e kan? n? vakum. Kjo ndodhi me fakultetin, por keqp?rdorimi i ndarjes s? titujve akademik, qoft? edhe ato "nderi", ?sht? p?rgjegj?sia jon? m? e madhe. Me nj? fjal?, si duket kjo shoejt?si e shkollarimit ka l?n? zbrazt?si t? m?dha brenda kultur?s shtet?rore, akademike, institucionale e sidomos fetare. Ndarja e titujve, e diplomave ?sht? b?r? dukuri e cila po kalon n?p?r nj? faz? t? cil?n asnj?her? dhe askush nuk do t? mund ta pranoj?. Tekefundit intelektual?t nuk jan? ata q? ndajn? diploma dhe tituj me propozime/vendime. Si duket ?sht? duke u v?rtetuar th?nia e filozofit F. Muhiq se intelektual?t jan? ata t? cil?t m? s? shpejti shiten. Nuk e di se si do t? kuptohet kjo duke meq? jam i vet?dijsh?m se p?r t? shkruar k?shtu duhet t? jem mbi k?to, e p?r fat t? keq nuk jam. Por, megjithat?, kjo nuk do t? thot? se nuk jam duke e v?rejtur rrezikun. Intelektuali nuk guxon t? shitet, intelektuali nuk jep nota p?r hir t? kombit, intelektuali i sh?rben vet?m q?llimeve m? t? larta t? dimensionit qiellor dhe p?rfaq?son popullin n? form?n m? t? mir?. Vet?m intelektual?t me frym? t? past?r dhe dije t? thell? jan? thesar i ?do populli. Ata nuk lejojn? t? manipulohen e aq m? pak t? jen? sh?rb?tor? t? dikujt - ata jan? larg ?do kritike. Shkup, 17.10.1999 Dr. Ismail Bardhi From kosova at mailcity.com Mon Dec 13 22:22:13 1999 From: kosova at mailcity.com (olsi) Date: Mon, 13 Dec 1999 19:22:13 -0800 Subject: [Alb-Islam] Fwd: [alb-muslimstudents] HAFIZ IBRAHIM DALLIU MUFESSIR SHQIPTAR Message-ID: <834d55$hgud@eGroups.com> Begin forwarded message: Dr. Ismail BARDHI HAFIZ IBRAHIM DALLIU MUFESSIR SHQIPTAR Logos-A Shkup 1998 HAFIZ IBRAHIM DALLIU MUFESSIR SHQIPTAR "Ne nuk kemi d?rguar asnj? profet q? ai p?r t'ia shpjeguar t? mos ket? folur me gjuh?n e popullit t? vet." (Kur'an, Ibrahim: 4) Libri i Shenjt? shenjt?rin? e tij p?rpos n? besim e ka edhe n? lutje, gjegj?sisht n? origjinalitetin e tij metahistorik, por edhe n? aspektin historik, e vet? Urdh?ruesi i paraqitjes s? Librit t? Shenjt?, n? k?t? rast t? Kur'anit, na tregon se si besimi ashtu edhe gjuha jan? dy kategori t? cilat n? esenc? burojn? nga vet Ai - Zoti: "Nga argumentet e Tij ?sht? edhe krijimi i qiejve dhe tok?s, llojllojshm?ria e gjuh?ve tuaja..." (Kur'ani, er-Rrum: 22) Pra, Kur'ani p?rve? dimensionit t? vet metahistorik e ka edhe dimensionin historik dhe at? me vet? paraqitjen e tij si p?r d?gjimin, t? pamurit dhe shkrimin, duke iu prezentuar njeriut n? form?n e fjal?s njer?zore, sepse gjuh?n e merr si mjet p?r t'u b?r? i duksh?m. Gjuha e Islamit nuk njeh asgj? tjet?r pos besimit dhe jobesimit, p?r k?t? arsye ai as q? e ka si problem nacionalizmin n? gjuh?. N? Kur'an lexojm? p?r Zotin i cili porosin? e vet ua drejton t? gjith? kombeve n? gjuh?t e tyre. Tefsiri, sipas shkrimeve t? shumta dhe p?rmbajtjeve t? tyre, mund t? konsiderohet si aft?si dhe njohuri p?r interpretim t? duhur t? t? folurit, librit apo tekstit. Ai ka qen? disiplin? ndihm?se metodologjike n? teologji dhe jurisprudenc?. Parim i tij kryesor ka qen? interpretimi i tekstit, analiza e gjuh?s, v?nia e tekstit n? kontekst historik dhe studimi i raportit mes form?s letrare dhe p?rmbajtjes. Tefsiri k?rkon q? teksti edhe t? kuptohet, d.m.th. jo vet?m q? t? p?rkthehet/interpretohet lasht?sia, por edhe gjendja e lasht?sis? shpirt?risht t? adaptohet n? gjendjen e tashme. Tefsiri rr?nj?t e veta i ka q? nga koha e Muhammedit a.s., t? cilin edhe e kishte si interpretuesin m? t? af?rt p?r zemr?n, p?r shkak se ai ishte n?n hijen e Zotit. Kjo problematik? gradualisht shnd?rrohet n? disiplin? n? vete, e cila ka vend t? posa??m n? shkenc?n e teologjis? islame. N? k?t? p?rpjekje v?rehen punime t? shumta nga dijetar?t e provinienc?s islame, t? cil?t i jan? p?rkushtuar t? kuptuarit dhe t? interpretuarit sa m? t? mir? t? Fjal?s s? Zotit. P?r k?t? arsye ne, duke e pasur parasysh historiatin e gjat? t? disiplin?s s? ekzegjez?s s? Kur'anit dhe mufessir?ve t? ndrysh?m, q? ta tregojm? pasurin? e k?saj disipline do ta prezentojm? nj? mufessir shqiptar, Hafiz Ibrahim Dalliun, s? pari ia dh?n? vendin e duhur n? korpusin e ekzegjez?s, duke u ndalur n? disa pika t? jet?s dhe veprimtaris? s? tij, burimeve t? tefsirit dhe metod?s s? tefsirit t? cilat v?rehen n? tefsirin e tij t? quajtur Ajka e Kuptimevet t? Kur'ani Qerimit. Pak jet?p?rshkrim Hafiz Ibrahim Dalliu u lind n? qytetin e Tiran?s, m? 1878 n? nj? familje me kultur? t? lart? fetare, n? koh?n kur n? Shqip?ri l?vizja arsimore rritej e b?hej gjithnj? m? intensive. I p?rket plejad?s s? nderuar t? figurave t? shquara t? kultur?s fetare tek shqiptar?t, po ashtu edhe nj? periudhe shum? t? r?nd?sishme p?r historin? e popullit shqiptar, si? ?sht? ajo e Rilindjes komb?tare. Jeta e tij nuk ka qen? e qet?, p?rkundrazi, ajo qe e v?shtir?, plot shqet?sime e brenga me l?vizje t? detyruara nga rrethanat tragjike historike gjat? shum? l?vizjeve q? ndodhnin asokohe. Nga gjurmimi i literatur?s e nga autobiografia e tij m?sojm? se shkollimi i hafiz Ibrahim Dalliut u b? n? faza t? ndryshme, shkoll?n fillore dhe t? mesme i kreu n? atdhe, pastaj p?r arsimim t? m?tejm? u d?rgua n? Stamboll, t? cilin p?r fat t? keq e nd?rpreu p?r arsye ekonomike. N? kushtet e jet?s e t? pun?s s? tij p?rpos problemeve fetare, kishte edhe probleme t? tjera si? ishin problemi i gjuh?s shqipe, shkoll?s dhe arsimit, publicistik?s e q? nj?koh?sisht ishin edhe probleme t? p?rgjithshme t? asaj kohe n? mesin e shqiptar?ve. Si m?sues i shkoll?s shqipe, ai filloi n? shkoll?n e par? shqipe n? Tiran?, ndihmoi hapjen e shkoll?s p?r femra po ashtu n? Tiran? m? 1908, nga dol?n edhe m?sueset e para t? gjuh?s shqipe n? k?t? qytet. N? fund t? vitit 1909 radhitet me m?suesit e Normales s? Elbasanit. Pun?n e tij p?r k?t? shkoll? hafiz Ibrahim Dalliu e kishte filluar edhe para Kongresit t? njohur t? Elbasanit, q? vendosi p?r hapjen e Normales. N? k?t? Kongres ai mori pjes? si i deleguar nga tiranasit, s? bashku me disa shok?. Veprimtaria kulturore e Hafiz Ibrahim Dalliut rrok nj? fush? t? gjer? pune e p?rpjekjeje, duke filluar s? pari nga aktiviteti i tij q? kishte rreth gjuh?s amtare, m?sues i s? cil?s ishte, si? tham? m? par?, n? shkoll?n e Tiran?s, ku p?rgatiti breza t? arsimuar p?r t? cil?t ndjehej nevoj? e madhe n? vend. P?rve? gjuh?s amtare, ky atyre ua m?sonte edhe gjuh?t e huaja, si osmanishten dhe arabishten. K?t? veprimtari p?rve? se n? Tiran?, e kreu edhe n? Elbasan dhe n? vende t? tjera dhe at? edhe n? fushen e mendimit social-pedagogjik dhe atij fetar, ku punoi me aq pasion n? publicistik? si autor i shum? veprave, shkrimeve e sidomos me p?rkthimin e tij t? Kur'anit dhe komentit t? tij, duke qen? nd?r t? par?t t? cil?t n? m?nyr? sistematike i kan? hyr? k?saj pune, e deri n? pjes?marrjen aktive n? radh?t e luft?tar?ve p?r krijimin dhe mbrojtjen e vatanit. Duke punuar me f?mij? e t? rinj, hfz. Ibrahim Dalliu u b? i njohur n? popull dhe g?zonte nj? respekt t? dalluar. Ai shquhej n? trupin pedagogjik t? Normales si edukator dhe gjithmon? ishte i gatsh?m p?r biseda me t? rinjt?. Hfz. Ibrahim Dalliu b?ri nj? jet? aktive shkencore e sociale e n? radh? t? par? fetare. Atje ku ishin ngjarjet e m?dha t? vendit, nuk ishte e mundur mos t? v?rehej edhe hfz. Ibrahim Dalliu. Ai bashk?punoi edhe me deputetin e Perandoris? Osmane, Hasan Prishtin?n dhe me figura t? jet?s kulturore si Ismail Ndroqin, Hasan Voglin, Muslim Llagamin, Musa Ma?in, me Ibrahim Hasnajn etj. Po ashtu hfz. Ibrahim Dalliu u b? i af?rt edhe me personalitete t? njohura nd?rkomb?tare n? fush?n e gjuh?s shqipe nga t? cil?t mund ta p?rmendim Norbert Joklin. Hfz. Ibrahim Dalliu mori pjes? n? Kongresin e Manastirit m? 1908, n? at? t? Elbasanit m? 1909, n? shpalljen e Pavar?sis? m? 1912, po ashtu edhe n? Kongresin e Lushnj?s m? 1920. P?r shkak t? veprimtaris? s? tij ai edhe u burgos: m? 1908 u thirr n? prefektur? p?r t'i b?r? presion q? t? heq? dor? nga problemet e arsimit e t? kultur?s shtet?rore, por ai nguli k?mb? se kushtetuta ua jepte t? drejt?n p?r t? m?suar n? gjuh?n amtare. M? 5 shtator 1910 hfz. Ibrahim Dalliu gjendet p?rpara torturave m? t? egra p?r shkak t? nj? artikulli n? form? letre t? hapur ku d?noheshin xhonturqit. Njihet th?nia e tij: "Injoranca nuk zhduket me top, topi zhduk vet?m njer?zit." Edhe n? burgimet e m?vonshme, gjat? sundimit t? mbretit Zog, gjat? sundimit fashist si dhe gjat? diktatur?s komuniste, asnj?her? nuk i mbrojti armiqt? e popullit, por ?doher? ju p?rmbahej parimeve t? veta fetare/morale, duke mbetur nj?koh?sisht atdhetar i flakt?, i cili kurr? nuk i ka shikuar shqiptar?t si t? ndar? dhe hoxh? besnik i Kur'anit dhe i fes? islame. Hafiz Ibrahim Dalliu b?n pjes? n? plejad?n e atyre teolog?ve shqiptar? t? cil?t jan? dalluar me pun?n e tyre t? frytshme fetare e kulturore. N?se i b?jm? nj? v?shtrim koh?s se kur ka jetuar dhe vepruar ai, mund t? v?rejm? se n? shkrimet e tij ndjehet ndikimi dhe hovi reformator, me ?ka lirisht mund ta radhisim n? mesin e ithtar?ve t? rrym?s reformuese, e cila n? literatur?n islame njihet me termin islaha. N? bot?n islame n? k?t? koh? v?rehet veprimtaria e emrave eminent? t? historis? islame, si? jan? Xhemaludin Afganiu, Reshid Rida, Muhammed Abduhu, Muhammed el-Behij, Ahmed Hani, Muhamed Vehbi, Mehmet Akif Ersoj etj., shumica prej t? cil?ve jan? marr? me komentimin e Kur'anit. Sa u p?rket emrave t? cil?t kan? z?n? vend t? posa??m n? hap?sir?n ton?, sidomos n? Bosnje dhe tek hap?sira shqiptare, mund t'i p?rmendim Shukrija Alagiqin, Muhamed Tufon, Xhemaludin ?ausheviqin, Mehmed Hanxhiqin, pastaj Hafiz Ali Kor??n, Vehbi Dibr?n, Hoxh? Vok?n, Ibrahim Dalliun etj. Megjith?se n? "liri", sh?ndetlig nga mundimet e burgut vdiq n? Tiran? m? 1952. N? varrimin e tij q? u b? n? Tiran? mori pjes? vet?m familja m? e af?rt. Meq? ishte element "antiqeveritar" nuk u vu kurrfar? shenje apo mbishkrimi mbi varrin e tij. Veprat Si teolog i thelluar n? shkencat e teologjis? dhe njoh?s i mir? i dituris? s? fes? islame konsiderohet se Hafiz Ibrahim Dalliu ?sht? autor i pes?mb?dhjet? veprave t? vlefshme fetare, disa nga t? cilat p?rkthime nga arabishtja e turqishtja, kurse shumica e tyre jan? origjinale. Sipas teologut t? shquar shqiptar, Imam Vehbi Ismailit, i shp?rngulur n? SHBA, hafiz Ibrahim Dalliu ka shkruar apo p?rkthyer afro dhjet? mij? faqe me p?rmbajtje fetare, q? do t? thot? m? tep?r se ?do shqiptar tjet?r musliman. Nj? gj? t? ngjashme e pohon edhe shoku i Hafiz Ibrahim Dalliut, Ibrahim Hasnaj. Hafiz Ibrahim Dalliu lirisht mund t? konsiderohet si nj?ri nga pun?tor?t shkencor? dhe teolog?t m? t? njohur t? asaj kohe si p?r nga shkrimet, po ashtu edhe p?r nga ligj?rimet e shumta. P?rkitazi me veprat e Ibrahim Dalliut, mund t? thuhet se nj? pjes? prej tyre jan? botuar, nd?rsa edhe shum? dor?shkrime t? tjera kan? mbetur t? pabotuara, ose, n? rastin m? t? keq, edhe q?llimisht jan? zhdukur. P?rve? veprave origjinale, krijimtaria letrare e hfz. Ibrahim Dalliut n? mas? t? madhe ?sht? e karakterizuar nga p?rkthimet e tij dhe at? si nga osmanishtja, po ashtu edhe nga arabishtja. Veprimi i klasifikimit dhe sistematizimit t? veprave t? Ibrahim Dalliut mund t? b?het n? baz? t? tematik?s dhe p?rmbajtjes s? atyre veprave. Opusi i p?rmbajtjeve t? veprave t? k?tij autori ?sht? i gjer? dhe p?rfshin ato: fetare - t? besimit (akide) dhe praktike (ibadet), tefsir (hermeneutik?), hadith; letrare, sarkastike, humoristike. Veprat e k?tij autori jan?: Ajka e kuptimevet t? Kur'ani Qerimit;Texhvidi i Kur'anit; Besimet e musliman?vet; E lemja e t? madhit Profit dhe jeta e tij; Hadithi Erbain; Dhantie Ramazani; M?sime teorike dhe praktike t? moralit islam; ?'?sht? islamizma; Nj? broshur? mbi degat e imanit; Libri i s? falmes; Udha Muhammedane; Grenzat e kuqe t? Tiran?s; Kreshniku i atdheut; Dokrrat e hinit; Patriotizma n? Tiran?. Tefsiri Ajka e kuptimevet t? Kur'ani Qerimit N? vazhdim theks t? ve?ant? do t? v?m? mbi vepr?n Ajka e kuptimevet t? Kur'ani Qerimit, e cila megjith?se e pambaruar konsiderohet edhe si kryevep?r e Hafiz Ibrahim Dalliut. Musliman?t shqiptar? t? cil?t konsiderohen edhe si popull q? me shumic? i takon fes? Islame, natyrisht se fes? ia kan? treguar respektin si n? koh?n kur nuk kan? shkruar n? gjuh?n e tyre amtare, po ashtu edhe pas themelimit t? alfabetit t? gjuh?s, kur aktiviteti i tyre n? fush?n e shkrimit merr nj? hov shum? t? madh. N? k?t? fush? kulturore me pun?n e tij t? palodhshme shquhet edhe vet? hafiz Ibrahim Dalliu, si me p?rkthimin e Kur'anit n? gjuh?n shqipe, po ashtu edhe me komentin, mund t? thuhet t? parin n? hap?sir?n shqiptare, t? cilin e ka titulluar Ajka e kuptimevet t? Kur'ani Qerimit. Sipas analizave tona, si n? baz? t? dokumenteve t? shkruara po ashtu edhe atyre gojore, del se kjo vep?r, megjith?se askund nuk shkruan apo figuron emri i tij, ?sht? vep?r e hafiz Ibrahim Dalliut. P?r nga p?rkthimi ?sht? e dyta, kurse p?r nga komenti i k?tij lloji sistematik, por, fatkeq?sisht jokomplet, ?sht? e para. N? kopertin?n e tefsirit Ajka e kuptimevet t? Kur'ani Qerimit shkruan se ky botim "u lexue, u shqyrtue e u p?lqye prej K?shillit t? Nalt? t? Sheriatit". Me k?t? d?shmohet r?nd?sia e vepr?s, t? cil?n e merr p?rsip?r qendra m? e lart? e cila ?sht? kujdesur p?r ??shtjet fetare islame n? kuad?r t? Komunitetit Musliman Shqiptar. Ky tefsir ?sht? shtypur n? Shtypshkronj?n "Ora e Shkodr?s" m? 1929 dhe ?sht? i formatit 23 x 15 cm. Kjo vep?r fillimisht ?sht? botuar n? form? fletoresh apo fashikullash, por m? von? edhe n? form? t? tubuar dhe at? me kopertin? t? fort? mbi t? cil?n shkruan Tefsiri i Kur'ani Qerimit, pa em?r autori por me nj? shkrim kur'anor si ornament. N? pun?n time k?rkimore kam hasur n? material t? shtypur deri n? faqen 1572 t? k?tij tefsiri dhe at? n? form? libri duke filluar nga faqja 1, d.mth. nga sureja Fatiha, e deri n? faqen 699, ku p?rfundon sureja ?li Imr?n. Pjesa e dyt?, t? cil?n e kam tubuar n? nj? vend, fillon me ajetin 1 t? sures en-Nisa, d.m.th. nga faqja 701, e p?rfundon n? faqen 1316 me ajetin e fundit t? sures el-En'am. Pjesa e tret? fillon nga faqja 1317 me ajetin e par? t? sures el-A'raf dhe p?rfundon n? faqen 1572 me ajetin 16 t? sures et-Tevbe, megjith?se me kaq nuk p?rfundon edhe tefsiri i t?r?. Brenda tekstit ?do sure fillon me Bismil-lahirr-Rrahmanirr-Rrahim dhe at? n? origjinal n? arabishte. Disa her? merr nj? e her? m? tep?r se nj? ajet t? cilin e ka edhe n? arabishte edhe n? p?rkthim n? shqipe, por nuk p?rdor nj? sistem konstant n? tekstin e tij, sepse ka edhe vende ku p?rve? origjinalit n? arabishte teksti i ajetit jepet edhe n? transkribim me germa shqipe, e pastaj vijon p?rkthimi i ajetit dhe vazhdon duke b?r? spjegime, n? disa vende edhe shkoqitje e diku tjet?r ku e jep p?rkthimin e ajetit e shkruan n?n Thalbi i kuptimit. Por, fjala spjegim ?sht? m? e p?rdorura. P?r ?do sure tregohet vendi i zbritjes, nd?rsa diku-diku edhe shkaku i zbritjes s? sures s? caktuar. Autori p?rpiqet t? jet? i p?rpikt? dhe p?r k?t? arsye b?n nj? Deklarat?, ku tregon p?r nd?rrimin e metod?s s? pun?s s? vet. Brenda tekstit, gjegj?sisht brenda komentimit t? Kur'anit p?rmenden edhe burime t? ndryshme t? p?rdorura, disa her? duke p?rmendur emrat e mufessir?ve, e disa her? titujt e veprave t? tyre. Tefsirit t? Hafiz Ibrahim Dalliut, t? quajtur Ajka e kuptimevet t? Kur'ani Qerimit, nga dita e botimit t? t? cilit kan? kaluar afro 70 vjet, p?r fat t? keq deri m? tani nuk i ?sht? b?r? kurrfar? studimi, p?rpos t? llojit informativ. Edhe pse n? k?t? vep?r nuk e p?rmend emrin e vet si autor, e as si p?rkthyes i Kur'anit, gj? q? e v?shtir?son identifikimin e autor?sis? dhe p?rkund?r supozimeve se ai ?sht? p?rkthyes i k?saj vepre, mbetet nj? enigm? shkencore p?r k?t? pretendimin e fundit meq? brenda tekstit hasim n? emrat e mufessir?ve t? ndrysh?m, qoft? arab? apo joarab?, t? cil?t kan? jetuar n? periudha t? ndryshme kohore dhe at? duke filluar nga emrat e njohur t? as'hab?ve, si? ?sht? Ibn Abbasi, e deri te bashk?koh?si i h. Ibrahim Dalliut - Muhammed Vehbi ef. Konjalliu - gj? q? d?shmon t? kund?rt?n. Po ashtu, n? koment v?rehet preokupimi i brendsh?m social, kulturor, politik, gjuh?sor e tradicional. Kjo vep?r si p?r nga p?rkthimi i Kur'anit, po ashtu edhe p?r nga komenti i tij paraqet nd?rmarrje t? r?nd?sishme n? kultur?n e tefsirit dhe d?shmon inteligjenc?n e lart? t? mufessirit shqiptar, i cili me siguri meriton vend shum? t? privilegjuar n? mesin e mufessir?ve, si t? hap?sir?s ballkanike, ashtu edhe m? gjer?. Tefsiret e shfryt?zuara nga hfz. Ibrahim Dalliu N? tefsirin Ajka e Kuptimevet t? Kur'ani Qerimit, hafiz Ibrahim Dalliu shfryt?zon sintez?n arabo-osmane dhe t?r? tradit?n fundamentale t? tefsirit, q? mund t? v?rehet n? vet? vepr?n e tij. Nga shum?sia e mufessir?ve t? p?rmendur: Taberiu, Muxhahidi, Fahruddin er-Raziu, Bejdaviu, Medariku, Nimetull-llah efendiu, Ebu Suud efendiu, Ismail Haki efendiu si dhe Muhammed Vehbi efendiu, fitohet p?rshtypja se ky dijetar musliman ka shfryt?zuar si literatur? veprat e k?tyre mufessir?ve dhe natyrisht i ka cituar ata n? m?nyr? t? interpretimit. Edhe pse n? tefsirin e lartp?rmendur m? s? tep?rmi citohen Fahruddin er-Raziu dhe Kadi Bejdaviu, nuk ?sht? e mundshme, p?r shkaqet e lartp?rmendura, t? sillet p?rfundim se ky tefsir ?sht? p?rkthim. P?r k?t? problematik? n? m?nyr? bind?se teologu i shquar dhe bashk?kohasi i Hafiz Ibrahim Dalliut, Imam Vehbi Ismaili, thot? se ky ?sht? tefsir origjinal i tij. P?rpos k?tij mendimi kemi edhe nj? mendim tjet?r se n? k?t? tefsir ka bashk?punuar nj? kolegium dijetar?sh. Mir?po, t? cituarit e shumt? t? mufessir?ve v?rtetojn? se h. Ibrahim Dalliu ?sht? autor i k?tij tefsiri, nd?rsa sa i p?rket krahasimit ose ndjekjes tekstuale t? ndonj? tefsiri tjet?r, kjo nuk ?sht? e mundshme t? v?rtetohet, p?r shkak se, si? tham? edhe m? lart, n?se b?jm? krahasimin mes Raziut, Kadi Bejdaviut dhe Vehbi efendiut, mund t? v?rehet se t? dh?nat q? i kan? tefsiret e tyre jan? t? af?rta, si informata e jo si tekst i gjer?, q? s?rish nuk do t? thot? se fuqia e tefsirit t? Ibrahim Dalliut kalon te t? tjer?t. H. Ibrahim Dalliu n? fillim komentin e b?n m? t? zgjeruar, megjith?se te pjes?t tjera, sidomos kah fundi, nuk v?rehet ajo hap?sir? e gjer? e komentit, saq? ka raste kur e jep vet?m p?rkthimin e ajetit, duke mos dh?n? ndonj? koment. Ai i largohet p?rs?ritjes p?r arsye se m? par? ?sht? dh?n? koment, si? ishte edhe rasti me Besmelen. ?sht? e v?rtet? se metoda e tefsirit p?r shkak t? asaj se ?sht? p?rdorur literatur? e shumt?, n?nkupton se i takon tefsirit t? lir?, tefsirit bi rej, por v?rehet se nuk i ?sht? shmangur edhe metod?s tradicionale. M? mir? do t? ishte t? thuhet se ky tefsir ?sht? i llojit teologjik me liri fetare e me p?rpjekje racionale. N? k?t? tefsir ai bazohet edhe n? rregullat e Usul-i tefsirit, ndjek me kujdes sebebi-nuzulin, thekson abrogimin me theks t? ve?ant? ndalet n? ??shtjet e besimit, e largon ?do dyshim nga monoteizmi, duke paraqitur tevhid t? past?r; bazohet n? rrug?n e ehli-sunnetit, tregon mendimet e rrymave kelamiste, si? jan? Maturidiu, mu'tezilit?t e esh'arit?t. Ky ?sht? tefsir q? me t? v?rtet? lexuesit shqiptar ia mund?son kuptimin sa m? t? mir?, sa m? t? leht? t? Fjal?s s? Zotit. Kur kemi parasysh koh?n e zbritjes s? Kur'anit, leximin dhe interpretimin e tij nga Muhammedi a.s. dhe koh?n se kur u ?sht? paraqitur kjo Fjal? shqiptar?ve, kemi t? drejt? t? themi se ky koment ?sht? i pari pas Kur'anit p?r lexuesin shqiptar. Historia e tefsirit me k?t? koment ?sht? pasuruar dhe ka marr? rrug?n e zhvillimit dhe t? rritjes, q? p?r gjeneratat pas-Ibrahimiane ?sht? me r?nd?si t? ve?ant?, sidomos n? krijimin e terminologjis? kur'anologjike dhe t? nj? fillimi q? p?r kultur?n e musliman?ve do t? jet? ndihmes? e madhe n? interpretimin dhe kuptimin e Kur'ani Kerimit. Prezentimi fragmentar i metod?s s? tefsirit "Ajka e kuptimevet t? Kur'ani Qerimit" Mendimi i tefsirit te Hafiz Ibrahim Dalliu pothuajse ?sht? unik n? kontekstin e l?vizjeve shpirt?rore n? k?to hap?sira. P?rve? asaj se ky mendim deri diku e ndjek diskursin racionalist t? disa mufessir?ve, ai n? mas?n m? t? madhe mb?shtetet mbi komentimet tradicionale t? Kur'anit, t? cilat ekzistojn? n? bot?, megjith?se jetoi n? nj? koh? kur ideologjia "scientiste" p?rjetonte kulmin e saj historik, duke shkat?rruar ?do gj? t? shenjt? dhe duke e kund?rshtuar ?do mendim q? rridhte nga tradita e q? nuk mund t? mbrohej para gjyqit t? arsyes s? past?r. Ai mendim paraqet nj? sintez? tejet t? popullarizuar shpirt?rore e cila, p?rskaj p?rvojave t? realizuara deri at?her? n? shkenc?n e tefsirit, n? themel n? vete i p?rthith t? gjitha p?rvojat e mendimit bashk?kohor shkencor q? e realizonte shpirti njer?zor i koh?s s? tij n? p?rmasat m? t? gjera gjeografike. Mir?fill?sia e mendimit t? tij ?sht? e padyshimt? dhe n? nj? mas? ?sht? e hijesuar nga dep?rtimi i tij mendjelir? dhe i thell? n? tekstin e shpallur kur'anor, duke e respektuar frym?n, nevojat, praktik?n zakonore, mentalitetin dhe horizontet kulturologjike t? humanumit t? k?tush?m ballkanik. Duke i sjellur n? lidhje t? pashk?putshme Shpalljen dhe arsyen, t? shenjt?n dhe t? p?rbotshmen, tradit?n dhe shkenc?n, shpirt?roren dhe materialen, etj., autori n? at? m?nyr? e ka d?shmuar se sa kujdeset q? ta nd?rgjegj?soj? nevoj?n e leximit dhe t? bashk?koh?simit t? p?rmbajtjes kur'anore n? ?do moment konkret historik. Pothuajse nuk ekziston asnj? segment brenda interpretimeve t? tij t? tekstit t? shpallur kur'anor e q? nuk i shpreh kujdesin dhe p?rpjekjen e till? t? autorit. Ja disa shembuj nga komentimi i autorit i disa rasteve nga p?rmbajtja kur'anore. Duke diskutuar paarritshm?rin? e tekstit kur'anor, n? kuad?r t? interpretimit t? ajeteve 23 dhe 24 t? sures el-Bekare, Hafiz Ibrahim Dalliu mes arsyeve tjera t? asaj paarritshm?rie thekson hyjn?sin? apo prejardhjen hyjnore t? tekstit. N? k?t? drejtim ai Kur'anin e v?shtron n? dy horizonte: si vep?r hyjnore, n? t? cil?n jan? dh?n? t? gjitha rregullat, parimet dhe m?simet t? cilat kan? t? b?jn? me jet?n e bot?s dhe t? cilat Muhammedi a.s. n?p?rmjet Xhibrilit ua ka dor?zuar nejr?zve; si fjal? e gjall? hyjnore e cila ?sht? e V?rteta e pashterrshme, Ligj dhe Rrug?, rinia e amshuar shpirt?rore dhe efikasiteti praktik i t? cil?s n? themel burojn? nga natyra e brendshme hyjnore. Duke diskutuar rreth vet? tekstit, ashtu si? ka hyr? ai n? gjuh?n njer?zore dhe e ka pranuar mbi vete petkun e p?rditshm?ris? semitike, d.m.th., duke diskutuar rreth p?rmbajtjes kur'anore n? nivelin e gjuh?s s? past?r, autori konsideron se ajo p?rmbajtje rrezaton me paarritshm?rin? e dyfisht?: Artistiken (Belaga) dhe mendoren (ideoren). Paarritshm?ria artistike e k?saj p?rmbajtjeje, thot? autori, v?rehet jo vet?m se n? form?n, por edhe n? p?rmbajtjen, n? nd?rtimin e fjalis? e cila ?sht? dh?n? n? nj? m?nyr? krejt?sisht t? re dhe t? panjohur deri at?her?, n? m?nyr?n individuale t? shijes hyjnore t? shpalljes urt?sia e t? shpallurit t? t? cilit e ka b?r? t? njohur Shpalljen n? gjuh?n e p?rditshme, k?shtu q? i ?sht? shmangur p?rdorimit t? ?far?do gjinie letrare t? hulumtimit t? zakonshme t? asaj kohe e cila ka qen? e zakonshme n? shpirt?roren e p?rgjithshme t? tradit?s lindore e per?ndimore semitike. Paaritshm?ria ideore e p?rmbajtjes, sipas mendimit t? autorit, ?sht? akoma m? e lart?suar dhe m? e r?nd?sishme. Madh?sia e saj ideore para s? gjithash v?rehet n? at? se ?do fakt brenda Kur'anit, sipas dometh?nies t? cil?n e shpreh, n? m?nyr? shembullore ?sht? e mb?rthyer (palosur) me nj?rin nga realitetet e krijuara n? gjith?si, ashtu q? Kur'ani paraqet nj? formul? t? shkruar p?r at? q? Zoti me nd?rmarrjet e tij krijuese q? moti e ka kryer n? bot?n e natyr?s s? arsyeshme e t? paarsyeshme t? krijesave. Me nj? fjal?, n? Kur'an ka ngjar? p?rputhja absolute e frym?s t? natyr?s me frym?n e Shpalljes dhe, n? at? m?nyr?, me q?llimin dhe urt?sin? e amshuar t? Zotit. P?rputhja e till? tekstit t? shpallur ia dhuron furin? e p?rhershme t? rim?k?mbjes dhe rinis? s? pakalueshme e cila n? ?do ?ast kohor s?rish shk?lqen me ?do nd?rmarrje t? re shkencore n? sfer?n e p?rvoj?s s? p?rditshme njer?zore, me t? cil?n p?r ?do dit? p?rvijohet fryma shkencore, artistike, teknike e krijuese e njeriut, duke e zgjeruar rrethin e tij kulturor n? themel t? sh?nuar me dometh?niet e amshuara t? Shpalljes kur'anore. Brenda interpretimit t? kaptin?s s? nj?jt? kur'anore, duke e ndjekur ritmin e tekstit, autori kalon n? interpretimin e misionit t? njeriut n? Tok?, dhe n? at? m?nyr? e p?rvijon modelin ekzegjetik p?r formimin e t? a.q. antropologji dogmatike n? Islam, t? cil?n mjaft e ka zhvilluar nj? traktat i ve?ant? brenda teologjis? muslimane p?r njeriun si fotografi q? ?sht? shembull, kuror? dhe art suprem e ?do krijese hyjnore n? bot?. N? drit?n e faktit p?r njeriun si halif apo m?k?mb?s i Zotit n? Tok?, autori do t? p?rfundoj? se njeriu, si sintez? e shpirtit dhe trupit, tok?s, zjarrit dhe drit?s ?sht? tempull i v?rtet? i Zotit mbi Tok?, brenda t? cilit n? m?nyr? t? bollshme ndodh prania e Zotit, e cila me fuqin? e saj ruajt?se, e cila kurr? nuk shterrohet, gjithmon? n? zemr?n e njeriut e ndrit drit?n e besimit e cila ?sht? ajo xix? e shpirtit hyjnor sipas s? cil?s ?sht? krijuar njeriu dhe p?rgjithmon? ka mbetur t? jet? i pavdeksh?m. Duke pasur parasysh faktin se njeriu ?sht? qenie njoh?se, respektivisht qenie e vetme e cila n? vete posedon fuqi t? llojllojshme psiko-fizike dhe mendore, se ?sht? qenie e gjuh?s e cila me fuqit? e veta shpreh?se dhe foljore realizon komunikimin themelor me bot?n q? e rrethon dhe po asaj bote q? e rrethon ia zbulon pasurin? e jet?s dhe t? bot?s s? vet t? brendshme, dmth., duke pasur parasysh t? gjitha k?to fakte t? lartp?rmendura autori do t? p?rfundoj? se njeriu, pos asaj se ?sht? halif dhe tempull i Zotit n? Tok?, ?sht? edhe vet qen?si e gjuh?s q? ?do gj? onto?ogjike e ng?rthen n? t? v?rtet?n, ?do gj? e p?rkthen n? meta-gjuh?, duke paralajm?ruar asisoji vendlindjen ontologjike t? bot?s dhe t? njeriut t? cil?t, n? prototipet e tyre ideale i paraprijn? form?s s? trup?zuar, t? p?rbotshme t? qen?sis?. N? kuad?r t? interpretimit t? kaptin?s s? nj?jt?, autori do ta komentoj? edhe nocionin e shfuqizimit apo t? abrogimit t? disa teksteve apo t? dispozitave t? caktuara nga Kur'ani. N? k?t? kontekst ?sht? me interes t? paraqitet pik?pamja e autorit lidhur me k?t?, ku ai mendon se p?rmbajtja kur'anore n? asnj? segment t? saj nuk ?sht? e shfuqizuar dhe se nuk ka asnj? vend n? Kur'an q? sot do t? mund t? paraqiste pleonaz?m p?rmbajt?sor, tepric? tekstuale e cila ka qen? aktuale dhe interesante p?r ndonj? koh? t? kaluar, p?r nj? mjedis dhe njer?z t? cil?t qysh moti jan? zhdukur nga skena historike. Para s? gjithash, konsideron autori, kur Kur'ani e p?rmend nocionin e abrogimit dhe e konstaton nd?rprerjen e disa dispozitave apo teksteve, kjo n? ?do rast duhet marr? si abrogim jo i p?rmbajtjes kur'anore apo dispozit?s s? shpallur Muhammedit a.s., si p?rfundues i t? gjitha Shpalljeve hyjnore, por duhet kuptuar si abrogim i dispozitave t? disa shpalljeve t? m?parshme apo teksteve q? jan? ndryshuar, gjymtuar n? burim?sin? e tyre dhe t? interpoluara n ndonj? p?rmbajtje t? shpallur m? par? si krijim i thjesht? njer?zor, si nj? lloj observimi teologjik q? ?sht? infiltruar n? Shpalljen. P?rmbajtja kur'anore, thot? autori, nuk mund t? vjet?rsohet p?r shkak se ai paraqet plot?sin? e t? gjitha q?llimeve hyjnore lidhur me bot?n dhe njeriun, p?r shkak se qen?sisht ?sht? e p?rq?ndruar n? fen? si fluid i gjall? shpirt?ror, natyr?n m? t? thell? dhe t? pakap?rcyeshme njer?zore e cila gufon nj?soj si n? makro ashtu edhe n? mikrokozmosin dhe i l?shon deg?t e veta t? llojllojshme shpirt?rore, ashtu q? dinamika e fes? gjithmon? e ndjek nivelin e zhvillimit t? vet?dijes njer?zore e cila mund t? jet? prezente n? koh?n e nj?jt? kalendarike, por vet?dija njer?zore, duke e ndjekur ritmin e fes?, nuk mund ta jetoj? pleq?rin? e nj?jt? t? fes? n? ?do n?nqiell dhe n? ?do mentalitet. K?shtu, nj? rregull? e fes?, e cila n? shikim t? par? mund t? mos jet? interesante dhe joaktuale n? nj? n?nqiell dhe mentalitet, mund t? jete interesante dhe tejet e aktualizuar n? ndonj? n?nqiell apo mentalitet tjet?r. Q? k?tu, nuk ekziston asnj? ?ast historik brenda t? cilit p?rmbajtja kur'anore n? k?t? apo at? m?nyr? nuk aktualizohet. Duke e komentuar ajetin 134 t? t? nj?jt?s kaptin?, autori i rreket interpretimit t? fakteve p?r vazhdim?sin? e Shpalljes q? merret vesh nga teksti i ajetit t? m?sip?rm. N? k?t? kuptim auori do t? theksoj? se Kur'ani shpallet n? gjurm?t e shpalljeve t? m?parshme n? form?n e tyre t? mir?fillt?, duke konsideruar se ato shkall? t? m?parshme t? shpalljeve form?jn? p?rgatitjen p?r p?rfundimin dhe plot?sin? e shpalljes q? ?sht? arritur me Kur'anin. Ai gjithashtu konsideron se t? gjitha llojet e m?parshme t? shpalljeve t? shpalljeve i kan? p?rjetuar dhe qet?suar t? gjitha refleksionet e tyre shpirt?rore n? Kur'an, n? t? v?rtet? jo n? kuptimin verbal, por edhe n? at? substancial, q? do t? thot? se n? tekstin kur'anor nuk kan? hyr? n? m?nyr? integrale dhe tekstuale tekstet e shpalljeve t? m?parshme, por jan? vet?m porosi themelore nga sfera fetare, morale dhe ligjdh?n?se t? teksteve t? m?parshme t? shpalljes t? shkrira n? shpirtin dhe natyr?n e porosive dhe ligjeve universale kur'anore. n?p?rmjet faktit p?r vazhdim?sin? e Shpalljes autori zbulon edhe disa fakte t? cilat jan? relevante p?r p?rmbajtjen e Kur'anit dhe p?r jet?n e p?rditshme t? besimtar?ve musliman?, e k?to jan?: fakti p?r unitetin (nj?j?si) e fes?, si tradit? primordiale fetare e cila ?sht? forma historike e arketipit t? vet unik metahistorik, pastaj fakt p?r unitetin e ligjit fetar i cili n? ?do ?ast historik e ka rregulluar jet?n e ?do bashk?sie t? gjall? t? besimtar?ve, pavar?sisht se a i kan? takuar ata koh?s s? Ademit, Nuhut, Ibrahimit apo Muhammedit a.s. M? n? fund, nga vazhdim?sia e Shpalljes rrezaton edhe fakti p?r unitetin e pejgamberis? dhe misioneve pejgamberike, me at? se ?do mision i m?parsh?m pejgamberik n? fund ka qen? e sh?nuar me natyr?n themelore t? natyr?s p?rfunduese, pejgamberike t? Muhammedit a.s., duke formuar n? k?t? m?nyr? p?rgatitjen historike dhe hyrjen p?r misionin e tij. Duke e dh?n? komentin e tij p?r vet? dukurin? e shpalljes, ?'?sht? ajo dhe n? ?far? m?nyre ngjan, autori thekson se shpallja n? vetvete shpreh nj? proces t? vazhduesh?m t? ngjarjes s? asaj hyjnores q? paraqitet n? dy lloje: si krijim i natyr?s s? paarsyeshme t? krijes?s, ku gjurm?t e shpalljes hyjnore i zbulojm? n? faktin e vargut shkak-pasoj?, dhe si krijim i natyr?s s? arsyeshme t? krijes?s, respektivisht njeriut i cili n? nj? m?nyr? paraqet vestigo Dei, gjurm?n e gjall? t? Zotit. Lloji tjet?r ?sht? shpallja e dh?n? n? shkrim apo n? librin i cili mund t? jet? fryt i shpalljes s? dyfisht?: diktimit t? drejtp?rdrejt? t? tekstit t? shpallur t? cilin Xhibrili (a.s.) e vulos n? zemr?n e Pejgamberit si Vahj apo Revelatio, n? t? cil?n m?nyr? ?sht? shpallur Kur'ani; frym?zimit t? m?pastajm? t? cilin shpirti Shpall?s ia dhuron hagiografit n? kuptimin e Inspiratio-s, n? t? cil?n m?nyr? ?sht? kodifikuar i t?r? materiali biblik i Dhiat?s s? Vjet?r e t? Re. Shpallja n?n llojin e krijimit akoma vazhdon, thot? autori, dhe do t? vazhdoj? deri n? fund t? koh?s, nd?rsa shpallja n? llojin e librit tashm? ka p?rfunduar. P?rfundim Vepra e Dalliut n? m?nyr? burimore dhe t? drejtp?rdrejt? obligon. N? dukje pamjaftuesh?m koherente n? t?r?sin? e p?rmbajtjes s? saj, n? shumic?n e teksteve e ngutshme dhe jokonsekuente, m? s? shpeshti e thell? dhe provokuese, gjithnj? e sinqert?, e hapur dhe deri n? skajshm?ri nxit?se, ajo nuk mund nga ndonj? an? neutrale t? vler?sohet, klasifikohet, rregullohet. ?do p?rpjekje q? do t? nisej n? at? drejtim do t? thoshte tradhtim i saj, nd?rsa ai i cili n? t? do t? k?rkonte konsekuence logjike, themel pozitivist do t? d?shp?rohet. Kjo vep?r presupozon standarde t? tjera. Hafiz Ibrahim Dalliu nuk ka shkruar n?n hijet e tempujve t? ideve t? past?rta, dhe p?r ndonj? depo t? shuguruar (p?rkushtuar) t? sistemeve, shkencave dhe m?simeve t? pakund?rshtueshme ideore. Vepra e Hafiz Ibrahim Dalliut buron nga jeta, si t? thuash kund?r jet?s dhe p?r jet?n, me t? cilin q? nga rinia e hershme ka qen? n? shqyrtim t? vazhduesh?m dhe t? flakt? islamik. Shumic?n e punimeve t? tija teologjika i ka shkruar n? nj? frym? dhe pa u kthyer, si p?rgjigje personale ekzistenciale dhe ideore ndaj sfidave t? vet? jet?s. Nd?rsa jeta kurr? nuk ka qen? logjike dhe konsekuente, aq m? tep?r n? ngjarjen e vet autentike kurr? nuk ?sht? kujdesur p?r shabllonet dhe parashikimet pozitiviste. Tani m? nuk e kemi t? v?shtir? t? p?rfundojm? se vepra e shkruar e Dalliut q?ndron n? drit?n e interpretimeve t? tij t? Kur'anit, nd?rsa interpretimi i tij i Kur'anit i takon asaj l?vizjeje bot?rore t? ringjalljes s? Islamit i cili ka filluar dhe ?sht? realizuar si vendosje e lidhjes s? drejt?p?rdrejt? t? musliman?ve me tekstin e Shpalljes s? fundit t? All-llahut xh.sh. N? p?rpjekjet e veta q? Kur'anin ta hap? p?r t? kuptuarit e porosive t? tij, ai padyshim i takon plejad?s specifike teologjike t? rim?k?mb?sve t? Islamit t? asaj kohe, e rezultatet e veprimit t? tij korrespondojn? me veprimin e veprave t? rim?k?mb?sve t? tjer? n? an?t tjera t? bot?s islame. Vepra e Dalliut ?sht? e hapur e epok?s s? ringjalljes s? Islamit. Mbase nes?r ajo do t? tejkalohet nga ndonj? faz? tjet?r n? realizimin jet?sor t? Islamit n? trojet tona, ashtu si? tashm? jan? tejkaluar veprat e bashk?kohasve t? tij n? disa an? t? bot?s islame nga k?rkesat e gjeneratave t? reja muslimane, q? nd?rmjet Kur'anit dhe jet?s t? nd?rpritet ajo ur? q? e formojn? komentimet e Kur'anit, e nd?rtuar me vet? rim?k?mbjen e Islamit; t? nd?rpritet ?do nd?rmjet?sim mes Kur'anit dhe jet?s dhe ato t? shkrihen n? nj? lidhje t? past?r e t? plot?; q? Kur'ani aspak mos t? intepretohet por, thjesht, t? jetohet. N?se kjo do t? ndodhte edhe tek ne, at?her? vepra e Hafiz Ibrahim Dalliut me siguri paraqet kontributin e par? p?r k?t? e koha q? do t? mbetet pas asaj periudhe t? re do t? mbetej e p?rhershme, e sh?nuar me at? vep?r t? tij. Dr. Ismail Bardhi HAFIZ IBRAHIM DALIU - ALBANIAN MUFESSIR SUMMARY Hafiz Ibrahim Daliu, Albanian mufessir born in Tirana, a renowned theologist who gave great intelectuall, cultural and religious contribution during his life. Political, cultural and religious problems of his time, as well as many wars that toke place then were factors that influenced the life of this mufessir. This may be witnessed not only from his works, but also from the unjustice done to him by leaving him forgotten. The intelectuall work of this mufessir is consisted of original works and translations from the Othoman and Arabic languages and especially his translation of the Qur'an into Albanian language and its commentary called Ajka e kuptimevet t? Kur'ani Qerimit ("The Essence of the Meanings of the Holy Qur'an"), that makes him alive forever. In this commentary he uses the rational and traditional methods of tafseer, with a high knowledge of this science, by creating a tradition of tafseer within the range of the Albanian languge. From mentor at alb-net.com Mon Dec 27 15:01:48 1999 From: mentor at alb-net.com (Mentor Cana) Date: Mon, 27 Dec 1999 15:01:48 -0500 (EST) Subject: [Alb-Islam] Shqip: "RAMAZANI PA MILENIUME", nga Dr. Ismail Bardhi Message-ID: Ismail Bardhi Shkup, 8 dhjetor, 1999 RAMAZANI PA MILENIUME Ramazan 1420 1999/2000 ?Porse u qe urdh?ruar t? adhurojn? vet?m All-llahun, q? si besimtar? t? sinqert?, me sinqeritet t?i rr?fejn? (predikojn?) fen?, edhe t? kryejn? namazin dhe t? japin zeqatin, e ajo ?sht? fe e q?ndrueshme.? (Kur?ani, 98:5) ?O besimtar?! Agj?rimi u ?sht? b?r? obligim i detyruesh?m, si? u ishte b?r? obligim edhe atyre q? qen? para jush, ashtu q? t? b?heni t? devotsh?m.? (Kur?ani, 2:183) ?Islami ?sht? nd?rtuar mbi pes? shtylla: t? d?shmosh se nuk ka zot tjet?r pos All-llahut dhe se Muhammedi ?sht? i d?rguari i Tij, t? fal?sh namazin, t? ndash zekatin, t? agj?rosh Ramazanin dhe ta vizitosh sht?pin? e shenjt? t? All-llahut.? (Hadith) Besimtar? ? agj?roni! Edhe pse ?sht? e v?rtet? q? Zoti e ka vulosur fen? ashtu si? ?sht? ajo n? esenc?n e vet fillestare dhe p?rfundimtare, kur askush nuk ka ekzistuar q? ta d?gjoj?, ta shoh? e ta p?rjetoj? at? pa urdhrin e Zotit, v?rtet?sia e fes? d?shmohet edhe me vet? ajetin/shenj?n e Kur?anit, ku All-llahu xhel-le shanuhu thot?: ?Nuk krijova xhinn dhe ins/njer?z pos q? t? m? adhurojn?? (51:56). Q?llimi i paraqitjes s? krijes?s n? k?t? bot? nga Zoti ?sht? q? ai t? jet? i n?nshtruar, i d?gjuesh?m vet?m ndaj Per?ndis?. Pa k?t? humb ?do gj?. Kjo v?rtet?si e fes? medoemos v?rtetohet n? ?astet e fillimit dhe t? p?rfundimit t? ?do sendi (3:83). Nd?r k?to d?gjueshm?ri dhe bindje ?sht? edhe urdhri i Zotit: Agj?roni besimtar?! Lutja islame edhe n? aspektin kohor ka nj? form? t? gjall? l?viz?se e cila p?r ?doher? ia ngjyros ?do ?ast t? jet?s njeriut besimtar. K?t? n? fakt atij ia mund?son kalendari lunar t? cilin e kan? musliman?t, sepse nuk kemi koh?, stin? e dit? q? p?rputhet me dat?n statike e mos t? ket? lutje, fest? fetare dhe agj?rim. Q? ta v?rtetoj? pavdekshm?rin? e fes? Zoti b?n intervenimin e p?rs?ritur t? p?rhersh?m t? urdhrave t? Tij edhe pse n? shikim t? par? kjo mund t? duket si nj? tautologji pa nd?rrime dhe ndryshime, por, p?r ?doher? i ngjan zanafill?s s? vet, sepse kemi d?gjueshm?rin? dhe pad?gjueshm?rin?, d?nimin dhe shp?rblimin gjithmon? t? regjistruara n? freskin? e vet. Agj?rimi si lutje e kalon ?do dimension t? lutjeve t? tjera p?r shkak se t?r? t? lejuar?n p?r nj? ?ast Zoti e b?n t? ndaluar, Ai e b?n hallallin haram, gj? q? p?r logjik?n ?sht? e pakapshme. K?tu v?rtetohet edhe ajo se Zoti kur ndalon nuk ndalon q? t? krijoj? ofendim, por me q?llim q? t? k?rkoj? nga krijesa m? e lart? vet?m devotshm?ri, respekt, heshtje, d?gjim, bindje, flijim. N?nshtrimi t? V?rtet?s dhe bindja me t? qen?sin? njer?zore e shnd?rrojn? n? p?rsosuri, gj? q? do t? thot? se njeriu ?sht? n? gjendje sikur ta shoh? Zotin. Sepse edhe pse nuk e sheh At?, Ai e sheh at?. Zoti i p?rfshin shikimet, nd?rsa shikimet nuk e p?rfshijn? At?. Arsyeja ?sht? e verb?r, nd?rsa zemra ?sht? p?r t? shikuar. Prandaj n? t? takohen ?shikimet? e zemr?s s? shikuar. K?t? agj?rimi ia mund?son besimtarit. Nj? her? n? prezenc?n e as?hab?ve Pejgamberit i paraqitet Xhibrili alejhis-selam n? form? t? dukshme t? ?njeriut?, jasht?zakonisht i past?r, pa gjurma mbi vete se ka udh?tuar, p?r asnj?rin i njohur dhe i drejtohet Muhammedit alejhis-selam duke e pyetur p?r n?nshtrimin (islam), bindjen (iman), bukurin? (ihsan) dhe ?astin (saat) me q?llim q? ?t?i m?soj? ata n? fe (din)?. K?tu bindja ?sht? sh?nuar me at? t? cil?s ajo i p?rket: me Zotin, melek?t e Tij, librat e Tij, lajm?tar?t e Tij, Dit?n e Gjykimit dhe larjen e borxhit t? s? mir?s dhe t? keqes s? tij. Bindja e till? p?rfshin besimin n? t? v?rtet?n e asaj t? cil?s i p?rket, e ajo ?sht? realiteti i v?rtet? i asaj q? ?sht?. E kur njer?zit kan? bindje t? till? do t? thot? se asaj plot?sisht ia n?nshtrojn? veprimin e vet. Pejgamberi alejhis-selam thot?: ?Bindja ?sht? njohje n? zem?r, shqiptim me gjuh? dhe veprim me gjymtyr?t.? Sipas k?saj, bindja p?rfshin njohjen, t? folurit dhe t? vepruarit. Mir?po fjala ?sht? p?r ?njohjen n? zem?r?. Njohja e till? e mund?son p?rsosurin? njer?zore. Ajo ?sht? t? parit e shum?sis? n? nj?j?sin? dhe nj?j?sis? n? shum?sin?. Asaj i p?rgjigjet zemra, si aft?si njer?zore e lidhjes s? drejt?p?rdrejt? me Mendjen, apo njohjen e dukurive n? v?rtet?sin? e krijueshm?ris? s? tyre burimore. Njohja e dukurive ndar? nga zemra i redukton ato n? jasht?sin? e tyre, q? shprehet n? gjendjet e ndryshme t? ?verb?sis??, ?ndryshkjes?, ?ngurrt?sis?? dhe ?s?mundjes? s? zemr?s. Gjendja e till? do t? thot? pasje t? zemr?s por moskuptim (7:179). Bindje mund t? ket? vet?m se zemra e sh?ndosh?, nd?rsa at? Zoti e shkruan n? zem?r (58:22). ?Ai ?sht? q? n? zemrat e besimtar?ve dhuroi qet?sin? p?r ta shtuar ata bindjen n? besimin e vet q? kishin? (48:4). Ajo ?sht? njohuria m? e lart?suar. Ajo ?sht? e brendshme dhe e pandashme nga t? q?nit. E kur ajo ta ndri?oj? shpirtin, ndahet n? format e veta t? ndryshme, k?shtu q? mund t? jet? ndjenj? apo e folur e arsyeshme. Ai i cili di (njeh) n? zem?r at? njohuri e tregon me t? folurit e vet. Gjendja e arsyes ?sht? reflektim i Mendjes, nd?rsa t? folurit ? dyanshm?ri e arsyes me Mendjen. T? folurit e till? ?sht? n? p?rputhje me njohurin? e zemr?s; ajo ?sht? lidhje me krijimin, meq? Zoti krijon me Fjal?. Prandaj t? vepruarit ?sht? e pandashme nga t? folurit. Mir?po fjala mund t? shpabesohet n? vep?r p?r shkak t? mund?sis? s? njeriut p?r zgjedhje t? lir?. Shpabesia e fjal?s e cila ?sht? n? reciprocitet me njohurin? n? zem?r e degradon q?llimin njer?zor: ?Tek All-llahu ?sht? shum? e urrejtur ta thoni at? q? nuk e punoni? (61:3). Ajo q? ?sht? e njohur n? zem?r dhe e shprehur n? fjal? e v?rteton veprimin me gjymtyr?t apo amelun bi ?l-erkan. N?nshtrimi d?shmon veprimin, e n? pajtim me k?t? edhe ?sht? i p?rfshir? n? bindjen. Nga kjo rrjedh se bindja k?rkon edhe n?nshtrim por edhe ajo se ?do n?nshtrim nuk ?sht? edhe bindje. N?nshtrimi ose veprimi ?sht? paraqitje e t? pamatshmes n? bot?n e matshme. Njohuria n? zemr?n e njeriut nuk ?sht? e arritshme p?r ask? pos p?r All-llahun: ?Kurse All-llahu e di se ?ka ka n? zemrat tuaja? (33:51). T? shfaqurit e asaj njohurie n? t? folur ?sht? n? dispozicion edhe t? t? tjer?ve, por gjykimi p?r harmonin? me t? brendshmen ? vet?m Zotit. Mir?po, t? vepruarit n? bot? ?sht? e matshme, prandaj p?r t? mund t? gjykojn? edhe t? tjer?t. N? dallimin e n?nshtrimit (islam) dhe bindjes (iman) tregon ajeti (49:14): ?Beduin?t than?: ?Ne kemi besuar!? Thuaj: ?Ju nuk keni besuar ende, por thuani: ne jemi dor?zuar, e ende nuk po u hyn besimi n? zemrat tuaja. E n?se e respektoni All-llahun dhe t? d?rguarin e Tij, Ai nuk ju pak?son asgj? nga veprat tuaja, se All-llahu ?sht? shum? m?katfal?s, shum? m?shirues?.? Bindja ?sht? n? zem?r, por t? shprehurit e saj n? bot?n e shum?sis? ?sht? i mundsh?m n? vepra. Mir?po fjal?t dhe veprat nuk mund t? themelohen n? ?njohurin? n? zem?r?, si shprehet Shpallja: ?... Ata ju b?jn? lajka me fjal?t e tyre, kurse zemrat e tyre kund?rshtojn?...? (9:8). E kund?rta e bindjes ?sht? mohimi i asaj q? ?sht? e njohur (kufr). Krijimi i njeriut ?sht? i qart?, por e till? ?sht? edhe mund?sia e dukshme e dy p?rgjigjeve para k?saj qart?sie ? fal?nderimi dhe mohimi. P?rgjigjen e par? e shprehin edhe fjal?t e Pejgamberit alejhis-selam: ??do e mir? ?sht? n? duart e Tua, nd?rsa e keqja nuk t? kthehet Ty.? Meq? me posedimin e zemr?s njeriut i ?sht? mund?suar njohja e s? V?rtet?s, bindja ?sht? njohje e asaj t? v?rtete me fjal? dhe vep?r, nd?rsa mohimi ? refuzim i saj me fjal? dhe mosveprim. Prandaj bindja ?sht? unitet i njohuris?, t? folurit dhe t? vepruarit. Tradita sh?non se kur meleku Xhibril e pyeste pejgamberin Muhammed alejhis-selam: ?M? thuaj ???sht? ihsani?? ?T?i b?hesh rob Zotit sikur je duke e shikuar At?, sepse edhe pse ti nuk e sheh, Ai v?rtet t? sheh ty?, u p?rgjigj ai. Lidhjes foljore ?vepro at? q? ?sht? mir? dhe bukur? i p?rgjigjet folja kur? anore ihsan. K?shtu, duke u nisur nga p?rcaktimi i asaj foljeje n? Hadithin e njohur n? t? cilin Xhibrili e pyet Pejgamberin alejhis-selam p?r ?n?nshtrimin? (islam), ?bindjen? (iman), ?kryerjen e asaj q? ?sht? mir? dhe bukur? (ihsan) dhe ??astin? (saat) mund t? v?rehet reciprociteti qen?sor i veprimit t? till? dhe rob?rimit: ?T? vepruarit e asaj q? ?sht? e mir? (bukur) do t? thot? t?i b?hesh rob Zotit sikur je duke e shikuar At?, sepse edhe pse ti nuk e sheh At?, Ai t? sheh ty.? N?nshtrimi e p?rcakton veprimin, nd?rsa bindja veprimit ia jep shprehjen e arsyeshme dhe themelimin e tij n? zem?r, n?p?rmes s? cil?s njohuria e arsyeshme ?sht? shprehje e shembujve mbi-individuale t? ?do gj?je n? Mendje. T? kryerit e asaj q? ?sht? e mir? dhe e bukur vepr?s, shprehjes dhe dituris? ia jep kuptimin m? t? thell? dhe lidhjen e drejt?p?rdrejt? me Bukurin? si thirrje e s? V?rtet?s. Dometh?n?, n? pajtim me k?t?, Bukuria ?sht? p?rmbajtja m? e lart?suar e n?nshtrimit dhe bindjes. Ajo ?sht? thelb i ?do q?llimi t? lidhur me Realitetin. Njeriu i kthehet natyr?s s? tij burimore dhe e njeh veten pik?risht n?p?rmjet kryerjes s? asaj q? ?sht? e mir? dhe e bukur. Kjo ?sht? udha e vendosjes s? p?rsosuris? njer?zore si mund?si m? e lart?suar. K?t? dimension t? bindjes kemi mund?si ta v?rejm? n? t? gjitha lejimet dhe ndalimet q? Zoti i ka urdh?ruar n? Librin e Shenjt?. Nj? nd?r to ?sht? edhe agj?rimi. Agj?rimi i muajit t? Ramazanit ?sht? nd?r ndodhirat m? gjall?ruese q? ka mund?si t?i p?rjetoj? besimtari musliman. N? k?t? muaj fillon zbritja e vet? Shpalljes si vulosje e fundit e saj, lufta e Bedrit me ushtar? t? duksh?m dhe t? paduksh?m, fitore e garantuar nga vet? Zoti. M? n? fund kemi Lejletu-l-Kadrin, q? ?sht? m? e mir? se nj?mij? muaj. P?r shkak t? karakterit t? tekstit dhe me q?llim q? ai ta ket? form?n m? t? leht? t? kuptimit t? agj?rimit, s? pari do t? fillojm? me vet? ajetet t? cilat flasin mbi k?t? urdh?r t? Zotit: ?O besimtar?! Agj?rimi u ?sht? b?r? obligim i detyruesh?m, si? u ishte b?r? obligim edhe atyre q? qen? para jush, ashtu q? t? b?heni t? devotsh?m. N? dit? t? caktuara me num?r, por ai nga ju, i cili ?sht? i s?mur? ose n? udh?tim ? at?her? tjera dit? me t? nj?jtin num?r. Nd?rsa ata q? nuk mund ta mbajn? ? kompensimi ?sht? t? ushqejn? nj? varfanjak. Dhe kush jep m? tep?r, vullnetarisht, ajo ?sht? aq m? mir? p?r at?. Por t? agj?roni ?sht? m? mir?, ta dini. Muaji Ramazan ?sht? ai n? t? cilin filloi t? shpallet Kur?ani, udh?zim p?r njer?zit dhe argument i qart? i rrug?s s? drejt? dhe dallimit t? s? mir?s nga e keqja. Cili prej jush q? do ta arrij? at? muaj, ta agj?roj? at?, e kush ?sht? i s?mur? ose ndodhet n? rrug?, t? nj?jtin num?r dit?sh le ta agj?roj? m? von?! All-llahu ju d?shiron leht?sim e nuk ju d?shiron v?shtir?si. Por dit?t e caktuara t?i plot?soni dhe All-llahun ta madh?roni p?r shkak se u ka udh?zuar n? rrug? t? drejt?, mbase do t? jeni mir?njoh?s. Dhe kur t? t? pyesin rob?rit e Mi p?r Mua, Un? jam me t? v?rtet? af?r, i p?rgjigjem lutjes s? lut?sit kur m? lutet. Prandaj le t? k?rkojn? p?rgjigje prej Meje dhe le t? m? besojn? Mua, p?r t? qen? t? udh?zuar.? (Kur?ani, 2:183-186) ?Islami ?sht? nd?rtuar mbi pes? shtylla: t? d?shmosh se nuk ka zot tjet?r pos All-llahut dhe se Muhammedi ?sht? i d?rguari i Tij, t? fal?sh namazin, t? ndash zekatin, t? agj?rosh Ramazanin dhe ta vizitosh sht?pin? e shenjt? t? All-llahut.? (Hadith, Muttefekun alejh) Kur?ani dhe hadithet e shumta k?tij ibadeti ia kan? dh?n? form?n m? t? plot? gj? q? edhe sot ne musliman?t k?t? jemi duke e praktikuar. Por q? ta kemi m? t? sistematizuar k?t? lutje do t? p?rcaktohem duke i dh?n? po ato definime t? caktuara n? m?nyr? m? t? shkurt?, si p.sh.: koha e agj?rimit, nijjeti, rregullat e agj?rimit, kush ?sht? dhe kush nuk ?sht? i obliguar t? agj?roj?, ?ka e prish agj?rimin, disa rregulla q? duhet patjet?r t? dihen p?r agj?rimin, iftari e syfyri (sehuri) dhe bukurit? e tyre, teravih namazi, sadekat?ul fitri, i?tikafi dhe Bajrami. Agj?rimi: Fjala sawm (agj?rim) nd?r t? tjerat ka kuptimin: agj?rim, q?ndrimi pa ushqim, heshtje, strehim n?n hije, qet?sim, p?rmbajtje, heqje dor?, shijim (i vdekjes) etj. Kuptimi thelb?sor i k?saj fjale sipas konotacionit mekkas ?sht? ?t? b?hesh i qet??, ?heshtje? (19:26). Por, sipas konotacionit medinas merr form?n e ?t? agj?ruarit e muajit t? Ramazanit?, e q? ?sht? p?rfundimtar. Agj?rimi ka 5 kategori juridike: farz (p.sh. muaji i Ramazanit); kadha (kur duhen agj?ruar dit?t e l?na gjat? Ramazanit me arsye); agj?rimi me t? cilin dikush ?sht? zotuar (me betim - jemin); kefaret (n? kushte kur b?het shpagim p?r kund?rvajtje); istiska (kur vendoset p?r t?iu lutur Zotit p?r siguri n? k?t? bot?, si p.sh. p?r r?nien e shiut n? koh?n e that?sis?). Agj?rimi i Ramazanit p?r musliman?t ?sht? b?r? farz n? vitin 2 Hixhri. Caktimi i koh?s s? fillimit t? agj?rimit v?rtetohet me paraqitjen e H?n?s s? re (fillimit t? muajit sipas kalendarit lunar Hixhri), si? ka th?n? edhe Pejgamberi alejhis-selam: ?Agj?roni kur ta shihni (H?n?n e re), e hani kur ta shihni, e n?se n? k?t? ju pengojn? ret?, at?her? plot?sojeni (muajin) Sha?banin me tridhjet? dit?? (Muttefekun alejhi). Verifikimi i paraqitjes s? H?n?s s? re n? dit?t e sotme mund t? b?het n? m?nyr? m? t? p?rpikt?, duke shfryt?zuar arritjet shkencore-teknike. Por, q? mos t? vij? deri te ?rregullimi i harmonis? midis musliman?ve t? nj? vendi, ?sht? e k?shillueshme q? t? ndiqet vendimi i autoritetit m? t? lart? fetar t? vendit t? caktuar, dhe at? sipas hadithit t? Pejgamberit alejhis-selam: ?Bajrami i Ramazanit ?sht? kur bota (populli) han, nd?rsa Bajrami i Kurbanit ?sht? kur populli therr kurban? (Tirmidhiu, Ebu Davudi dhe t? tjer?). P?r-gjegj?sia e udh?heq?sis? ndaj besimtar?ve ?sht? e madhe q? t? ket? kujdes p?r k?t? ??shtje me r?nd?si t? ve?ant? q? t?i infor-moj? ata me koh? e q? ta largoj? ?do mos-marr?veshje t? pap?lqyeshme. P?rpjekjet individuale lidhur me fillimin dhe mbarimin e agj?rimit duhet t? jen? t? kujdesshme dhe me kultur? t? lart? po ndaj k?tyre vendimeve. Kjo nuk do t? thot? se p?rgjegj?sia individuale apostrofohet. Dtth., agj?rimi ?sht? t? agj?rosh p?r Zotin duke krijuar bindje sa m? t? fort? dhe past?rti shpirt?rore n? koh? t? caktuar. Nijjeti: (Nevejjtu en-esume gaden lil-lahi te?ala ? ?vendosa q? nes?r t? agj?roj p?r All-llahun e Lart?suar?). Q? nj? farz/vaxhib i fes? t? kryehet sipas rregullave fetare medoemos duhet b?r? nijjet (vendosje e q?llimit), d.m.th., para fillimit, duhet p?rcaktuar dhe q?llimizuar lutjen, ibadetin. Nijjeti p?rpos n? vete ?sht? bukur t? thuhet edhe n? m?nyr? t? d?gjueshme ? p?r vetveten, saq? ibadeti i b?r? pa nijjet n? terminologjin? fetare ?sht? i quajtur batil, i kot?. Pejgamberi alejhis-selam thot?: ?In-nemel a?malu bi-n-nijjat - Pa dyshim, veprat jan? sipas q?llimeve (nijjeteve)?. N? k?t? drejtim Gazaliu n? Ihjaun e vet thot?: ?Ibadeti pa nijjet ?sht? i pavler??. N? t?r? procesin e lutjes/ibadetit k?rkohet q?llimi, nijjeti. Po ashtu, si? thot? edhe Ebu Is?hak esh-Shiraziu: ?Vazhdim?sia e nijjetit ?sht? e domosdoshme deri n? p?rfundimin e ibadetit?. Nijjeti buron nga zemra, e zemra nj?koh?sisht ?sht? edhe hap?sira ku pasqyrohen arsyeja dhe v?mendja. P?r k?t? arsye, nijjeti n? jurisprudenc?n islame em?rohet si fiel Sher?i, vep?r Sheriati. Sipas el-Baxhuriut ekzistojn? kat?r parakushte p?r realizimin e nijjetit: ai q? b?n nijjet duhet t? jet? besimtar; t? jet? me arsye t? sh?ndosh?; t? jet? i vet?dijsh?m p?r vepr?n e caktuar dhe t? ekzistoj? mund?sia p?r kryerjen e asaj vepre. Lidhur me nijjetin p?rs?ri v?rejm? edhe problem q? ka t? b?j? me besimin n? Zotin, i cili nuk lejon mosp?rcaktimin e q?llimit dhe vendosjes, ngase nd?r fjal?t m? t? urrejtura tek Ai jan?: ?O Zot, m? fal n?se d?shiron?. Lidhur me k?t? Pejgamberi alejhis-selam ka th?n?: ?Le t?ia parashtroj? njeriu All-llahut k?rkes?n e tij me nj? q?ndrueshm?ri dhe me nj? qart?si t? theksuar. P?r All-llahun asnj? k?rkes? nuk ?sht? e tep?rt apo p?rtej (fuqis? s?) Tij?. Forca e nijjetit v?rehet n? m?nyr? paradoksale, si p.sh. n? rastin kur p?r shkak t? harres?s, lodh?sis? ose gjat? kryerjes s? lutjes pa dashje thehen rregullat e agj?rimit, e n? an?n tjet?r agj?rimi nuk prishet. T? gjitha k?to nuk ndikojn? aspak n? prishjen e nijjetit. P?r at? q? pa q?llim e prish agj?rimin, d.t.th., n?se ai person han di?ka pa qen? i vet?dijsh?m Pegamberi alejhis-selam ka th?n?: ?All-llahu e ka ushqyer at??. K?t? form?, k?t? p?rgatitje Krijuesi e k?rkon nga krijesa e tij, njeriu, q? t?i tregoj? se asnj? segment i jet?s s? tij nuk ?sht? i l?n? anash nga Ai. E problemet q? e rrethojn? besimtarin e hap?sir?s son? jan? t? shumta. Ai e ka humbur kuptimin e jet?s, ka filluar t? dyshoj? n? ?do gj?, ka filluar t?i besoj? vet?mse fjal?ve dhe t? luftoj? p?r fjal?t, edhe pse historikisht ato e kan? tradh?tuar dhe e kan? l?n? pa streh?. Duke pasur parasysh momentet tona dhe v?shtir?sit? me t? cilat ballafaqohemi do t? kisha pasur d?shir? q? forc?n e nijjetit ta interpretoj duke u bazuar n? realitetet tona t? sotme. Besimtarit shqiptar, n? koh?n kur t? tjer?t krijojn? shtet, i ndodhi ajo q? jo t?i forcohet shteti, por t?i varf?rohet dhe t?i shkat?rrohet. N? hap?sir?n e tij gjeografike i ?sht? lejuar q? t?u lihet vend eksperimenteve t? ndryshme dhe realizimeve t? misionar?ve t? ndrysh?m. Atij i ndodh q? p?r nj? ??shtje t? ket? shum? zgjidh?s, p?r nj? vend t? ket? shum? kryetar?, ta ket? nj? vend t? ndar? p?r shum? t? tjer?. P?raf?rsisht ai nuk di se a ?sht? i sigurt p?r vetveten n? shtetin e vet. Besimtari i provinienc?s islame medoemos duhet t? tregohet si njeri i cili i ka plot?suar kushtet elementare p?r nijjetet (q?llimet) e veta, natyrisht i vet?dijsh?m se p?r ?ka ka vendosur. Vendosja dhe q?llimet p?r vepra doemos duhet ta ndjekin at? gjat? t?r? jet?s p?r realizimin e tyre. Agj?rimi si ibadet nuk ?sht? i pranuar tek Zoti edhe n?se kryhet apo ekziston n? m?nyr? formale ? vet?m se p?r shkak t? mosvendosjes p?r t? (munges?s s? nijjetit) ai shkon kot. Nijjeti n? form?n e lart?theksuar me t? v?rtet? ?sht? m? se i nevojsh?m p?r besimtar?t q? synojn? t? jen? t? lir?, t? dijn? ta mbajn? at? q? ua ka dh?n? Zoti. Natyrisht se edhe ky muaj i agj?rimit besimtarin duhet ta p?rkujtoj? p?r k?t? moment shum? t? r?nd?sish?m ? nijjetin. Ai duhet t? betohet se q?llimet e veta do t?i vazhdoj? derisa t?i kryej? n? m?nyr?n m? t? mir?, do t? thot?, do t? b?het i pjekur, i rritur dhe t? dij? t? vendos?. Kush ?sht? i obliguar t? agj?roj?: P?r ?do kusht t? fes? ekzistojn? norma/rregulla t? caktuara t? cilat duhet t? plot?sohen q? ai t? jet? i pranuar. Sa i p?rket agj?rimit, kushtet p?r kryerjen e k?tij obligimi jan? q?: personi t? jet? musliman, t? jet? i pjekur (n? mosh?) sipas Sheriatit, t? ket? arsye t? sh?ndosh?, t? mos jet? udh?tar, t? mos jet? i s?mur?, n?se ?sht? fem?r mos t? jet? me t? p?rmuajshmet (zakonet) apo lehone (femra gjat? t? p?rmuajshmeve dhe lehonis? nuk guxon t? agj?roj?, por pas kalimit t? asaj gjendjeje duhet ta agj?roj? numrin e nj?jt? t? dit?ve t? l?na). Po ashtu edhe udh?tari ?sht? i liruar nga ky obligim, por Kur?ani e plot?son k?t? duke th?n?: ?Por, t? agj?roni ?sht? m? mir?, ta dini?. Edhe i s?muri duhet t ?i ndjek? rregullat e parapara, por vet?m n?se s?mundja verifikohet me diagnoz?n p?rgjegj?se mjek?sore se agj?rimi i tij rrezikon jet?n, k?shtu q? n? at? rast ai ?sht? i liruar nga agj?rimi. Mir?po, kusht p?r lirimin e k?till? ?sht? q? ai t? jap? fidjen ? shpagimin, respektivisht t? ushqej? nj? t? varf?r p?r ?do dit? q? nuk e ka agj?ruar dhe at? vet?m n?se ka s?mundje nga e cila nuk mund t? ket? p?rmir?sim t? gjendjes s? tij sh?ndet?sore. Kush nuk ?sht? i obliguar t? agj?roj?: Q? t? plot?sohet teksti i lartsh?nuar duhet theksuar an?n tjet?r t? tij. D.m.th., nuk jan? t? obliguar t? agj?rojn?: jomuslimani, f?mija i cili akoma nuk ?sht? i pjekur sipas Sheriatit, personi me t? meta psiqike (ai as nuk duhet agj?ruar e as nuk ?sht? i obliguar t? jap? fidjen ? shpagimin), personat e matufosur, pleqt? n? mosh? t? shkuar t? cil?ve agj?rimi ua rrezikon sh?ndetin, por k?ta duhet t? japin fidje p?r ?do dit? t? paagj?ruar, t? s?mur?t t? cil?ve agj?rimi ua rrezikon sh?ndetin e t? cil?t duhet t? agj?rojn? dit?t e l?na pas p?rmir?simit t? gjendjes s? tyre sh?ndet?sore (n?se nuk u p?rmir?sohet gjendja ata duhet dh?n? fidje), gruaja shtatz?n? ose gjidh?n?se nga frika se agj?rimi do t?ua ?rregulloj? sh?ndetin, me t? vetmin kusht q? dit?t e l?na t ?i agj?rojn? m? von?. Si? u tha m? lart nuk jan? t? obliguara t? agj?rojn? as grat? t? cilat jan? me t? p?rmuajshmet si dhe lehonat, t? cilat duhet t?i plot?sojn? dit?t e l?na pas kalimit t? gjendjes n? t? cil?n jan?. Edhe personi q? ?sht? i detyruar ta prish? agj?rimin me q?llim q? ta shp?toj? dik? nga rreziku i jet?s at? dit? duhet ta agj?roj? m? von?. Udh?tari po t? d?shiroj? mund t? agj?roj?, por nuk ?sht? i obliguar p?r k?t?; n?qoft?se nuk agj?ron, dit?t e l?na duhet t?i plot?soj? m? von?. ?ka e prish?/asgj?son agj?rimin: Prishja apo asgj?simi i agj?rimit b?het: q?llimisht (ta?amut), me dije (ilm) dhe me vullnet t? lir? (ihtijar). K?to jan? bazat kryesore t? cilat e v?n? n? peshoj? arsyeshm?rin? e personit, por kemi kategori t? cilat bazohen mbi k?to dhe q? e prishin agj?rimin, si: futja e ?far?do gj?je n? trup n? qoft?se kjo b?het me vet?dije, e q? ka mundur t? pengohet (p.sh. marrja e ushqimit dhe pijes; thithja e tymit (pirja) t? duhanit etj.); vjellja e q?llimshme; marr?dh?nia seksuale; polucioni gjat? dit?s i shkaktuar me vet?dije dhe q?llimisht (vet?k?naqja); pranimi i inzheksioneve ushqimore apo vitaminoze; marrja e gjakut n? damar?; gjakderdhja gjat? t? p?rmuajshmeve dhe gjat? lehonis? te grat?. Disa rregulla rreth agj?rimit: Agj?ruesit i lejohet t? agj?roj? edhe duke qen? xhunub (i papast?r) dhe t? lahet edhe pas agimit t? diellit. Edhe n?se njeriu pa q?llim b?het i papast?r gjat? dit?s (n?se vjen deri te polucioni n? gjum? apo nga lodhja), ai vet?mse duhet t? lahet nd?rsa agj?rimi nuk i asgj?sohet. Gruaja t? cil?s i mbarojn? t? p?rmuajshmet apo gjendja e lehonis? duhet t? agj?roj? madje edhe n?se nuk mb?rrin t? lahet para agimit. Agj?ruesit i lejohet mjekimi i dh?mb?ve, madje edhe shkulja e tyre, me kusht q? mos ta g?lltis? gjakun (natyrisht lejohet edhe anestezioni i duhur gjat? shkuljes s? dh?mbit). Agj?ruesit i lejohet q? t? mjekohet duke marr? pika p?r sy dhe p?r vesh, madje edhe n?se shija e tyre ndjehet n? fyt. T? s?mur?ve nga astma u lejohet ta p?rdorin inhalatorin (pomp?n) gjat? agj?rimit. Agj?ruesit i lejohet shp?rlarja e goj?s, pastrimi i dh?mb?ve, t? freskohet apo lahet por gjithnj? me kusht q? t? ket? kujdes se mos t? futet uj? n? trupin e tij. Agj?rimin nuk e asgj?son marrja er? e aromatik?ve, por duhet shmangur k?saj. Gatuesit apo gatueses t? ushqimit i lejohet ta shijoj? ushqimin me maj?n e gjuh?s dhe menj?her? ta nxjerr? at?. Bashk?short?ve u lejohet ?do gj? q? nuk shpie deri te ejakulimi, dmth. puthja apo p?rk?dhelja lejohen. Syfyri (sehuri) dhe iftari: Muhammedi alejhis-selam thot?: ?Ngrihuni n? syfyr, sepse v?rtet n? syfyr ka bereqet.? Ai po ashtu thot?: ?Vija ndar?se mes agj?rimit ton? dhe agj?rimit t? ehl-i kitabit (ithtar?ve t? Librit) ?sht? ngr?nia e syfyrit?. Syfyri apo sehuri ?sht? forma q? p?rs?ri njeriun e th?rret n? vet?disiplinim. Syfyri ka shije tjet?r t? ushqimit, ai ka l?shuar rr?nj? t? thella n? k?t? hap?sir?: edhe n? at? koh? kur jasht? v?rehet nj? vdekje e natyr?s, agj?ruesit korrespondojn? duke zgjuar nj?ri-tjetrin nga gjumi, duke i d?rguar ushqim. Tradit? e syfyrit tek ne ka qen? dhe akoma mbetet p?rgatitja e ?mantijave?, ose petave. N? literatur?n fetare islame v?rejm? shkrime q? kan? vlera t? thella mistike, po ashtu edhe kulturore fetare q? tregojn? bukurin?, heshtjen momentale, shenjt?rin? e ushqimit q? vet?m agj?ruesi mund ta p?rjetoj?. Nd?r t? tjerat ky moment ?sht? edhe nga ato q? i prgjasojn? bukurive t? xhennetit ? aroma e bukur e iftarit faktikisht edhe e ka k?t? dimension. Pejgamberi alejhis-selam ka th?n?: ?Agj?ruesi n? koh? t? iftarit posedon du? a q? nuk refuzohet?, dhe ?Njer?zit jan? n? t? mir? p?rderisa e nxitojn? iftarin?. Iftarin Pejgamberi jon? alejhis-selam e ka filluar me hurm?. Regull? fetare ?sht? q? pas iftarit t? falet namazi i akshamit, duke pasur parasysh mosvones?n e tij. Me t? v?rtet? n? koh?n e iftarit dyert kah qielli jan? t? hapura p?r besimtarin, atij i mund?sohet q? sinqerisht t?i drejtohet Zotit me lutjet m? t? mira, duke th?n?: ?All-llahumme inneke afuvvun tuhibbul afvve fa?fu anni.? (?All-llahu im, me t? v?rtet? Ti je Ai q? fal? dhe d?shiron t? fal?sh, pra m? fal.?). P?rve? k?saj kemi edhe lutjen para iftarit: ?All-llahumme leke sumtu, ve bike amentu ve alejkte tevekkeltu ve ala rizkike eftartu.? (?O Zot, p?r Ty agj?rova, Ty t? besoj, n? Ty mb?shtetem dhe me begatit? Tua iftar b?j?). N? tradit?n muslimane v?rejm? nj? bukuri t? jasht?zakonshme dhe kultur? t? lart? t? ushqimit. P?r iftar p?rgatiten ushqime t? ve?anta apo tradicionale dhe at? t? lloj-lloj-shme. Me r?nd?si ?sht? se te familjet t? cilat mundohen t? ken? rregulla jet?sore dhe kultur? t? lart? familjare apo sht?piake nga f?mij?t dhe t? rriturit k?rkohet q? t? ulen s? bashku p?r iftar, para iftarit duke lexuar Kur?an e n? koh?n e iftarit duke b?r? lutje t? p?rbashk?t All-llahut, duke k?rkuar nga Ai falje, begati dhe udh?zim jo vet?m p?r vete por edhe p?r mbar? njer?zimin, e sidomos ndihm? p?r ata t? cil?ve u b?het padrejt?si e madhe n? k?t? bot?. Teravih namazi: ?sht? namaz i cili kryhet n? mbr?mjet e muajit t? Ramazanit. Transmetohet se Muhammedi alejhis-selam i ka ?muar lart? ato namaze, por gjithashtu ka t?rhequr v?rejtjen se ato nuk duhet t? b?hen t? obligueshme. Konsiderohet se Umeri r.a. i ka tubuar pas nj? kariu (lexuesi t? Kur?anit) ata q? individualisht apo n? grup faleshin n? xhamin? e Medines. Gjithashtu rr?fehet se p?rpar?si i jepte pjes?s s? par? t? nat?s p?r k?t? lloj namazi. E drejta islame parasheh q? teravija t? falet menj?her? pas namazit t? jacis?. Ai p?rb?het nga dhjet? taslime, secili prej t? cil?ve ka dy rekate; pas ?do kat?r rekatesh ka pushim, prej nga edhe em?rimi ?pushim?, teravih. Namazi i tera-vis? mund t? falet individualisht por m? e preferueshme ?sht? q? t? kryhet n? grup (xhemat). Duke mos u thelluar n? interpre-timet e ndryshme medh?hebike teravih namazin ne e falim si? u tha m? lart, d.m.th., 20 rekate. Kjo tradit? e rr?njosur n? kultur?n muslimane edhe t? hap?sir?s son? shqiptare k?rkon q? meq? ?sht? muaji i zbritjes s? Kur?anit, n? t? sa m? shum? t? lexohet Kur?ani, natyrisht duke pasur parasysh q? mos t? paraqitet mundim ose lodhje tek musliman?t. Kjo nuk do t? thot? se gjat? teravih namazit duhet lexuar shpejt? e vet?mse ajete t? shkurta, gj? q? p?r fat t? keq ?sht? dukuri e p?rhapur tek ne. Tek ne ka qen? praktik? q? t? ket? xhami t? caktuara ku gjat? muajit t? bekuar n? teravih namazin t? lexohet i t?r? Kur?ani, pra t? kryhet nj? hatme. Familjet muslimane disa her? kan? shkuar bashk?risht n? xhami p?r teravih namazin, duke i marr? edhe f?mij?t me vete. Natyrisht se gjat? k?saj krijohet nj? atmos-fer? familjare fetare, prej asaj sjelljes s? nje-r?zve t? pjekur e deri te loja e f?mij?ve. P?r ?doher? muaji i Ramazanit ka b?r? q? xha-mit? tona t? jen? t? mbushura me xhemat. Bedri: Bedri ?sht? betej? q? ka ndodhur me 17 Ramazan, t? vitit 2 Hixhri. Edhe pse kjo sh?-nohet ose shkruhet nga historian? t? ndry-sh?m, interpretues t? shumt? t? l?menjve t? ndrysh?m, prap?seprap? duhet theksuar se beteja e Bedrit ?sht? betej? q? nuk i takon retorik?s s? luft?rave t? zakonshme, sepse k?t? e d?shmon vet? Kur?ani me th?nien: ?All-llahu ju ka ndihmuar n? Bed?r, kur ishit t? pafuqish?m ? prandaj frik?sohuni All-llahut q? t? jeni mir?njoh?s? (3:123) dhe: ?... dhe kur gjuajshe nuk gjuajshe ti, por gjuante All-llahu...? (8:17). K?to th?nie kur?anore mbi betej?n e Bedrit jan? t? ngjashme me mrekullit? e m?parshme q? jan? paraqitur si dukuri q? kan? d?shmuar fuqin? e Per?ndis? dhe d?rgueshm?rin? e profet?ve t? ndrysh?m, si Isaut, Musaut, Nuhut e shum? e shum? t? tjer?ve. Mir?po k?tu, n? k?t? betej? kemi di? t? re brenda muxhizes s? p?rgjithshme sepse thirret edhe ?njeriu? q? t? jet? pjes?marr?s i muxhizes, i k?saj beteje mrekulluese para s? cil?s ?dokush ka heshtur, ka ulur kok?n dhe vet?m sexhde ka b?r? n? m?nyr? simbolike q? t? v?rehet vet?m nj? gj?, respektivisht besimi n? Zotin. Bedri ?sht? nocion i par? i cili paraqitet brenda dometh?nieve enciklopedike t? kuptimit (fjal?s) betej? dhe at? vet?m se duke treguar se k?tu fare nuk ka pasur t? b?j? thjesht me nj? betej?, por me besimin n? Zotin, n?nshtrimin ndaj Tij. ?sht? fakt se p?r t?u paraqitur nj? betej? si? ?sht? Bedri n? k?t? muaj t? Kur?anit kan? qen? rrethana shum? t? rrezikshme p?r besimtar?t n? krye me vet t? D?rguarin Mustafa alejhis-selam dhe shok?t e tij, t? cil?t filluan t? luftohen me t? madhe nga idhujtar?t, t? pabes?t. Bedri u paraqit p?r shkak t? s?mundjes q? kishin mushrik?t dhe urrejtjes patologjike ndaj Islamit dhe paraqitjes s? padrejt?sis? ndaj musliman?ve, si p.sh. spastrimi i musliman?ve nga Mekka, izolimi i tyre nga jeta shoq?rore dhe dallimet familjare, e sidomos dominimi i n?nshtrimit t? p?rgjithsh?m t? forc?s s? idhujtaris?. P?r fat t? keq idhujtar?t, ateist?t akoma jan? prezent mbi faqen e dheut si? kan? qen? ata t? koh?s s? Pejgamberit alejhis-selam. P?rs?ritja e Ramazanit e me k?t? edhe vet? p?rs?ritja n? brend?sin? e saj edhe e Bedrit, th?rret q? ?doher? ta kujtojm? shp?timin e njeriut besimtar duke ia dh?n? sigurin? dhe paqen bot?s me t?r? bukurit? e saja, e vet?m q? i ligu, ateisti dhe antiteisti vullgar mos t? marrin hov e m? n? fund t? prezentojn? fuqi demonike mbi tok?. Beteja e Bedrit tregon se p?r suksesin p?rfundimtar nuk ?sht? e nevojshme vet?m p?rgatitja fizike, numri dhe mb?shtetja materiale, por se p?rve? k?saj, dhe at? si faktor i pandash?m, shkojn? edhe namazi, duaja dhe lutja Atij i cili dhuron ndihm? dhe fitore! Pejgamberi alejhis-selam, p?rkrah vendosm?ris? s? tij p?r t?u p?rleshur me armikun, n? vendin Urejsh, nj? nat? para Bedrit, u fal gjat? dhe luti All-llahun Fisnik p?r sukses. Ai e dinte se fitorja vjen vet?m se nga Alll-llahu, e se Atij m? s? shumti mund t?i afrohet me ubudijjet/ibadet. Nuk ?sht? e kot? se p?r ?do vjet paraqitet Ramazani s? bashku me Bedrin, nj?ri p?r ta pastruar shpirt?risht mbar? njer?zimin, e tjetri p?r t?u th?n? t? k?qinjve: nuk keni t? drejt? t? mbisundoni mbi njer?zin?. Dob?sia e besimit, mosd?gjimi i urdhrave t? nijjetit, Kur?anit, hadithit p?r ?doher? ia sjellin sprovat m? t? m?dha njer?zimit. Nj?her? ndodhi q? nj? pjes? e besimtar?ve u vonuan n? d?gjueshm?ri ndaj urdhrit t? Pejgamberit alejhis-selam, n? Uhud, dhe kjo u kushtoi shtrenjt?... Lejletu-l-Kadr: Muaji Ramazan pand?rprer? interpretohet dhe p?rs?ri ka n? vete resurse t? pashterrshme si t? kuptimit, t? p?rjetimit ashtu edhe t? interpretimit. Ajo q? e b?n t? mundshme nj? gj? t? k?till? ?sht? edhe Nata e Kadrit. All-llahu xhel-le shanuhu pyet (97): ?E ti ??mendon se ???sht? nata e Kadrit?? dhe Vet? p?rgjigjet: ?Nata e Kadrit ?sht? m? e mir? se nj?mij? muaj.? P?rse ?sht? k?shtu? Vet?m p?r shkak se: ?Ne e shpall?m at? (Kur?anin) n? Nat?n e Kadrit?! P?rpos k?saj, kemi momentin tjet?r se vet? fjala th?rret q? t? mendojm? di? rreth kuptimit t? kadrit: n? k?t? nat? po p?rcaktohet ardhm?ria e njeriut ? fati i tij si p?r nga ?kasia dhe sasia; njeriu n? k?t? nat? merret n? shqyrtim, n? llogari, n? p?rgjegj?si, meq? n? k?t? Nat?: ?...me lejen e Zotit t? tyre, zbresin engjujt dhe Xhibrili p?r t? gjitha ??shtjet?. Me siguri p?r k?t? arsye kjo nat? ?sht? quajtur Lejletu-l-Kadr apo Nata e Fatit, pastaj edhe Nata e Paqes, nd?rsa n? suren ed-Duhan ajo quhet edhe Lejletu-l-Mubareke ? Nata e Bekuar. Ngjarja m? e r?nd?sishme e cila ka ndodhur q? nga zanafilla e gjinis? njer?zore e deri m? sot ?sht? bashkimi i bot?s m? t? lart? me at? m? t? ult?n, bashkimi i Qiellit dhe Tok?s, respektivisht shpallja e Kur?anit dhe zbritja e udh?zimit p?r mbar? njer?zimin, p?r t? qen? n? rrug?n e drejt?. Pik?risht kjo ka ndodhur n? Nat?n e Kadrit, e cila ?sht? nat? e zgjedhur dhe prandaj net?t e tjera t? sh?nuara, megjith?se secila me r?nd?si t? ve?ant?, as q? mund t? krahasohen dhe ta ken? vler?n q? e ka kjo nat?. Sipas Ibn Abbasit, mufessirit t? par? t? Kur?anit nga as?hab?t: ?at? Nat? Kur?ani ka zbritur i t?r? nga Levhi-Mahfudhi n? qiellin m? t? ul?t ? es-Sema?ud-dunja, prej nga Xhibrili alejhis-selam me urdh?r t? All-llahut t? lart?suar Kur? anin gradualisht ia shpallte Muhammedit alejhis-selam gjat? 23 viteve.? Pse kjo nat? e v?rtet?, t? cil?n Kur?ani e vulos, ?sht? l?n? pa u p?rcaktuar n? m?nyr? t? p?rpikt? se cila nat? ?sht? gjat? Ramazanit? N? th?niet e mufessirit t? par? t? Kur?anit, vet? Muhammedit alejhis-selam, lexojm?: ?K?rkoni Nat?n e Kadrit gjat? dhjet? net?ve t? fundit t? Ramazanit? si dhe ?Atij q? Nat?n e Kadrit e kalon n? ibadet, duke besuar dhe duke shpresuar shp?rblim nga All-llahu, All-llahu do t?ia fal? t? gjitha m?katet e m?parshme?. ?sht? mir? q? n? k?t? nat? pand?rprer? ta p?rs?risim lutjen: ?All-llahumme inneke afuvvun tuhibbul afve fa?fu anni?, t? lexohet Kur?ani me hushu (p?rulje), tedebbur (thellim) dhe duke qar? ? pse mos t? qajm? duke lexuar Kur?an!? Besimtari e ka leht? ta besoj? k?t? Nat?, sepse beson n? All-llahun xhel-le shanuhu, i Cili duke mos ia harruar dob?sit? e tij njer?zore e p?rgatit ?do send vet?mse q? atij t?ia ngjyros? t?r? jet?n me lutje, duke ia falur m?katet, duka ia pastruar shpirtin; ia dhuron k?t? Nat? n? m?nyr? t? gjall? se me t? v?rtet? n? k?t? Nat?, e cila n? tradit?n ton? m? s? tep?rmi, natyrisht duke p?rcjellur literatur?n e hadithit, thuhet se bie n? nat?n e 27-t? t? muajit t? agj?rimit, v?rehet sh?titja e melek?ve, zbritja e tyre nga qielli vet?m se duke thirr?: ?Selam (Paqe)! Ashtu ?sht? deri kur t? agoj? m?ngjezi.? Itikafi: Sistemi i lutjes n? Islam ?sht? nd?r sistemet q? p?r ?doher? p?rcjell plot?sim t? t?r?sish?m mes jet?s s? p?rbotshme dhe asaj shpirt?rore. K?t? kemi mund?si ta v?rejm? ?dokund kur ?sht? fjala p?r lutjen, duan?, devotshm?rin? etj. Mes tyre kemi t? ashtuquajtur?n praktik? t? devotshm?ris?, si? ?sht? itikafi. Pejgamberi alejhis-selam ka q?ndruar n? xhami (n? itikaf) dhjet? dit?t e fundit t? Ramazanit. Itikafi, q? ?sht? ve?an?risht i preferuesh?m, n?nkupton t?rheqjen n?p?r xhami, duke b?r? nijjet, p?r nj? num?r t? caktuar dit?sh sipas d?shir?s s? besimtarit. Ai q? hyn n? itikaf nuk guxon t? dal? gjat? atyre dit?ve jasht? saj pos p?r nevoja fizike dhe marrje t? abdestit. Ai brenda xhamis? agj?ron, kryen namaz, lexon Kur?anin, han iftarin dhe sehurin. N? mesin e musliman?ve, edhe brenda trojeve tona, praktikohet q? kjo periudh? e itikafit t? jen? dhjet? dit?t e fundit t? muajit t? agj?rimit ? Ramazanit, n? t? cilat bie edhe Nata e Kadrit. Itikafi ?sht? sunneti muekkede. Duhet th?n? se burri doemos duhet b?r? itikafin n? xhami, nd?rsa gruaja at? duhet ta b?j? n? sht?pi, duke i ndjekur rregullat e lartsh?nuara. N? k?t? koh? t? v?shtir? kur njeriu harrohet, harxhohet, vritet, shkilet, fundoset n? pafund?si, ballafaqohet me trishtimin, frik?n, rrezikun, i n?n?mohet besimi, i shpallet luft?, arrestohet, para bot?s i b?het padrejt?si, thirret n? amoralitet n? em?r t? moralit, gj? q? e pam? n? Kosov?, n? Shqip?ri, Bosnje, ?e?eni, n? Lindje e n? Per?ndim, brenda mir?sive t? bot?s njeriu dita-dit?s ?sht? duke u b?r? i panjohur. Me siguri se Zoti t? gjitha k?tyre u ka garantuar zgjidhje, udh?zim, natyrisht se me fe dhe besim ? agj?rim, e pse pra jo edhe me itikaf. Itikafi n? k?t? koh? ?sht? nd?r virtytet m? t? larta t? njeriut ku drejt?p?rs?drejti ai detyron vetveten q? t? b?het ndihm?tar i s? mir?s ? fes?, u ndihmon engj?jve/melek?ve p?r ta mbyllur shejtanin; b?het forc? q? edhe po at? shejtan t? mallkuar ta ket? n?n sundimin e vet, t?i hap? horizontet nga qielli, e sheh at? q? s?ka mund?si ?dokush ta shoh?, i n?nshtrohet All-llahut xhel-le shanuhu, duke i b?r? lutje p?r shp?timin e njeriut/njer?zimit, familjes, f?mij?ve. N? k?t? izolim nga e gjith? kjo n? vendin e quajtur xhami, ku p?rpos lutjes, sexhdes, p?rgatitjes s? mbrojt?sve t? s? mir?s dhe humanitetit nuk ka asgj? tjet?r, njeriut t? koh?s son? n? err?sir?, n? vetmi kur nuk ekziston asgj? pos sinqeritetit i mund?sohet ajo q? ka th?n? Zoti: ?Dhe kur t? t? pyesin rob?rit e Mi p?r Mua, Un? jam me t? v?rtet? af?r, i p?rgjigjem lutjes s? lut?sit kur m? lutet. Prandaj le t? k?rkojn? p?rgjigje prej Meje dhe le t? m? besojn? Mua, p?r t? qen? t? udh?zuar.? (2:186) K?ta njer?z duhet t? respektohen dhe t? duhen nga ne se me t? v?rtet? kemi nevoj? p?r lutje dhe njer?z t? k?till?. Sadekatu-l-fitri (apo vitret): Shikoni se ??b?n Islami: t?r? k?t? metafizik? madh?shtore, pas t? gjithave: nijjetit, agj?rimit, lutjes, Bedrit, Lejletu-l-Kadrit, itikafit k?rkon di? si? ?sht? sadekatu-l-fitri. Nj? dirhemi, ose pjes?s materiale t? k?saj bote ia jep shenjt?rin? dhe e b?n detyrim p?r ?do musliman dhe muslimane. Ushqyesi, apo p?rkujdes?si i familjes jep vitret p?r t? gjith? an?tar?t e familjes, e n?se ndonj?ri nga an?tar?t jep vitre p?r vetveten, at?her? ajo ?sht? edhe m? mir?. Vitret duhet dh?n? para namazit t? Bajramit. Lejohet q? ato t? jepen nj? apo dy dit? para Bajramit, nd?rsa n? rast nevoje edhe m? her?t. Vitret jepen n? lart?si apo sasi t? ushqimit nj?ditor p?r nj? person. N? k?t? drejtim, ?sht? mir? q? t? shihet q? personit t? cilit i jepen vitret t?i jepet ajo q? atij do t?i ishte m? e dobishme. Nga sadekatu-l-fitri te ne ?sht? duke u b?r? nj? institucion q? krijon mund?si p?r mir?mbajtjen e institucioneve shkollore arsimore, si? jan? medreset? dhe fakultetet, ku duhet t? shkollohen njer?z me besim, virtyte t? larta morale dhe q? b?hen ?pasardh?s t? profet?ve?, q? do t? dijn? t? mbajn? shtet dhe popull, me kultur? t? lart? fetare e morale e sidomos atyre q? do t? dijn? ta lart?sojn? fjal?n e All-llahut mbi faqen e dheut. Bajrami: Si? e kishim haram t? ushqehemi gjat? agj?rimit n? muajin Ramazan, me ardhjen e Bajramit e kemi haram agj?rimin. Feja islame e cila i drejtohet mbar? njer?zimit dhe e th?rret at? n? bashkim njeh dy festa: nj?ra ?sht? E? idu-l-Fitr, apo Fitr Bajrami dhe tjetra E?idu-l-Ed?ha, Kurban Bajrami. Nuk kemi mund?si e as t? drejt? q? festat fetare t?i zbresim n? hap?sir?n e p?rbotshme t? atyre festave q? kan? karakter shtet?ror apo komb?tar, meq? vet? Pejgamberi alejhis-selam k?shtu e ka caktuar dhe n? t? nj?jt?n koh? simbolet e fes?, p?rcaktimet e fes? p?r ?doher? jan? mbi karakteret shekullariste. Nuk do t? thot? se meq? jetojm? mbi rruzullin tok?sor ku ka shum? shtete, kombe etj., t? mendojm? se nuk duhet pasur momente q? karakterizojn? dhe lart?sojn? vendin ton? n? t?r? at? rruzull tok?sor. Festa fetare me njeriun sillet mu si prindi me f?mij?n; ajo na g?zon dhe th?rret q? t?i g?zojm? edhe t? tjer?t duke u vizituar familjet, farefisi, fqinj?t e miqt?, duke forcuar dashurin? ndaj nj?ri-tjetrit, me q?llim q? t? ken? thevabe. Po Zot, Ty t? besojm? dhe p?r Ty agj?rojm?! Agj?rimi, n?se kuptohet vet?m si abstenim nga haja e pija, ?sht? mjerim, sepse at? e b?n vet?m kafsha. Njeriut n? k?t? koh? i mund?sohet q? drejtp?rs?drejti t? komunikoj? me Zotin, drejtp?rs?drejti t?i lexoj? fjal?t e Zotit; i mund?sohet q? t? ket? nj? iftar me mbi nj? miliard njer?z n? koh? t? caktuar; i mund?sohet q? n? at? koh? t?i lutet Zotit p?r ?do send mir? e mir? t? analizuar e t? vendosur e Zoti t?ia pranoj? ato. Shum?kuptim?sia e agj?rimit natyrisht se ka qen? shp?tim edhe p?r n?n?n e past?r, Merjemen, e cila e lindi Isaun alejhis-selam, prej mundimeve dhe shpifjeve t? shumta, p?r shkak t? t? cilave u detyrua q? t? abstenoj? nga fjala dhe t? thot?: ?Un? t? Gjithm?shirshmit i jam zotuar q? t? agj?roj (t? hesht)...?. Me agj?rimin si solidaritet bot?ror n? form? t? uris? nj?koh?sisht i paraqitet luft? edhe demonis? bot?rore. ?sht? fakt se agj?rimin e prishin disa momente nga bota materiale, por p?rpos k?saj feja r?nd?si t? ve?ant? i kushton edhe pastrimit t? shpirtit, devotshm?ris? ndaj Zotit, meq? pa k?t? agj?rimi humb form?n e shp?rblimit dhe merr form?n e d?nimit. Me t? v?rtet? rregullat fetare th?rrasin zemr?n dhe arsyen njer?zore duke mos e komplikuar dhe v?shtir?suar norm?n fetare; ato th?rrasin q? muslimani t? dij? t? besoj?, t? jet? i men?ur, i lir? e t? vendos? t? agj?roj?, t? b?j? pun? t? mbar?, duke mos iu frik?suar harres?s e lodhjes. N? fund po i p?rmendim th?niet vijuese t? Muhammedit alejhis-selam lidhur me muajin e bekuar t? agj?rimit: ?Agj?rimi ?sht? mbrojt?s dhe (agj?ruesi) le t? mos kryej? vepra t? turpshme e t? k?qija, n?se dikush e sulmon apo e fyen, le t?i thot? dy her?: ?Un? agj?roj?. Pasha At? q? shpirti im ?sht? n? duart e Tij, era e goj?s s? agj?ruesit ?sht? m? e k?ndshme te All-llahu sesa era e parfumit. (Agj?ruesi) e len ushqimin, pijen dhe k?naq?sit? (thot? All-llahu) p?r mua. Agj?rimi ?sht? Imi dhe Un? p?r t? shp?rblej dhe p?r secil?n vep?r t? mir? do ta ket? shp?rblimin e dhjet?fishuar.? ?Kur hyn muaji i Ramazanit hapen qyert e qiejve dhe mbyllen dyert e xhehennemit, nd?rsa shejtan?t lidhen me zinxhir?.? Shkup, 8 dhjetor, 1999 P?rgatitur nga: Ismail Bardhi Literatura e konsultuar: Kur?ani Kerimi; Sahihu-l-Buhariu n? gjuh?n shqipe, v. 5, Prishtin? 1994; Nerkez Smailagi?, Leksikon Islama, Sarajevo 1990; L. Shent?rk, Sejfettin Jazixhi, Islam Ilmihali, Ankara, 1996; Islam Ansiklopedisi, TDV, Istanbul (v. agj?rimi). From mentor at alb-net.com Tue Dec 28 12:46:36 1999 From: mentor at alb-net.com (Mentor Cana) Date: Tue, 28 Dec 1999 12:46:36 -0500 (EST) Subject: [Alb-Islam] Shqip:"DESHIROJNE...2000", nga Dr. Ismail Bardhi Message-ID: D?SHIROJN?...2000 nga Dr. Ismail Bardhi Shkup, 01.11.1999 "Ata d?shirojn? me goj?t e tyre ta shuajn? drit?n e All-llahut, e All-llahu nuk do tjet?r, pos ta p?rsos? drit?n e Tij, ndon?se jobesimtar?t e urrejn?!" (et-Tevbe, 32) Si hyrje Nuk ?sht? p?r t'u habitur nga tradh?tia e njeriut q? ia b?n vetvetes si n? aspektin e p?rparimit ashtu edhe n? at? t? shkat?rrimit. Si nj?r?n ashtu edhe tjetr?n ai p?rpiqet t'i prezentoj? brenda fjal?ve t? bukura dhe q?llimeve t? larta. Kjo ka ndodhur n? t? kaluar?n e si duket vazhdim?sia e saj nuk ka fund as edhe n? prag t? mij?vje?arit t? tret? - me t? v?rtet? njeriu ?sht? "zalumen xhehula", injorant e zullumqar. Njeriu ?sht? i k?till? p?r shkak se p?rpiqet ta keqp?rdor? fuqin? e madhe t? cil?n e ka si dhurat? nga Zoti e t? krijoj? tradit? t? s? keqes, duke shkat?rruar ardhm?rin? e njer?zis?: ai vetes i lejoi ta keqp?rdor? shpirtin; p?r nj? ?mim t? pavler? ta shes? intelektin e madje edhe trupin. Shkat?rrimet, mjerimet e ligjeve q? burojn? nga kokat e ndryshme t? njer?zve me vite jan? duke treguar se fare nuk kan? qen? n? dobi t? njeriut, p?rpos p?rsosuris? n? shkat?rrim dhe frik?. N? k?t? shekull p?r t? cilin tashm? flitet se ka kaluar, n?se pak e shikojm? t? kaluar?n - e q? duhet b?r?, do t? v?rejm? ?udira, momente nga t? cilat njeriu rr?nqethet. E gjith? kjo p?r shkak se njeriu nuk u ngrit m? tep?r nga t? q?nit rob vet?m i njeriut apo si? ka th?n? nj? filozof i Lindjes nga i cili ?sht? k?rkuar t'i sh?rbej? mbretit: "aty ?sht? fundi dhe posht?rsia ime". E kaluara e k?till? i p?rngjan p?rshkrimit t? gjendjes t? cil?n e tregon Kur'ani "idh kuntum a'd?en... kur ishit armiq..." p?r shkak se hidajeti i Zotit kishte kaluar andej dimensioneve t? s? drejt?s, ose t? keqp?rdorimit t? fjal?ve t? shenjta. M?shira e Zotit b?ri q? n? periudh?n m? t? d?shmuar t? koh?s ta zbres? Kur'anin. Me k?t? p?rfundimisht njer?zve iu b? i pamundsh?m intervenimi n? Fjal?n e Zotit, p?r shkak t? kushteve t? ndryshme q? nuk lejonin nj? mund?si t? till? dhe betimit q? Zoti e dha se do ta ruaj? k?t? Fjal? - Kur'anin, si p?rfundim i ri i shpalljes s? hershme. Kur'ani baz?n kryesore t? fes? e prezenton mbi tre momente t? cilat ?do fe i ka pasur dhe duhet t'i ket?, duke filluar nga Judaizmi, Krisht?rimit dhe Islamit, t? gjitha k?to fe Ibrahimiane: besimi n? Zot, veprat e mira dhe besimi n? Dit?n e Fundit. K?to jan? tema p?r t? cilat jan? b?r? shkrime t? shumta n?p?r tefsire dhe literatur?n si islame ashtu edhe n? at? joislame. Problemet e koh?s son? mund t? konsiderohen si t? padrejta p?r q?llimin, thelbin ose pr?mbajtjen e religjionit-fes?: interpretimi i fes? brenda tradit?s s? caktuar, etnikumit t? caktuar, rac?s s? bardh? dhe t? zez? dhe studimeve q? rrjedhin nga hap?sira shkencore shoq?rore, e madje edhe ekzakte, t? cilat marrin guximin dhe japin analizat e veta q? n? fe nuk ekzistojn?, sepse feja sa ?sht? e dukshme n? koh?n "e kaluar" ajo m? tep?r merret p?rs?ri me "koh?n" e tashme, e cila p?r ?doher? gjendet n? kontakt me vdekjen. Kjo v?rehet m? s? miri kur i v?zhgojm? l?vizjet dhe rrethanat e ndryshme t? zhvillimit t? religjionit, ose pozit?s s? religjionit, si n? suaza t? globalitetit ashtu edhe brenda hap?sir?s son?. Vazhdim?sia e persekutimit religjioz Besimi dhe liria religjioze n? k?t? shekull kan? kaluar n?p?r fush?n e hijes s? vdekjes, duke i mbijetuar "gulag?t" sovjetik?, "holokaust?t", e deri te vrasja e qindra mij?ra musliman?ve n? hap?sirat Ballkanike n? vet? fundin e k?tij shekulli, edhe pse civilizimi qe betuar se ky lloj persekutimi, ose p?r t? qen? m? specifik, martir?sia, i takojn? t? kaluar?s dhe nuk do t? p?rs?riten m?. Mir?po, u d?shmua e kund?rta. Ky persekutim u ndodhi edhe t? tjer?ve dhe at? me p?rmasa m? t? m?dha, si? ?sht? rasti me hap?sirat sovjetike, me Kin?n e sila sillet me nj? ?menduri ndaj fes? e k?shtu me radh?. Shikoni rastin e ?e?enis? dhe po ndodh sot para bot?s. Mbi 50 mij? ushtar? me pajisje t? r?nd? dhe t? sofistikuar ushtarake Rusia po i p?rdor n? em?r t? luftimit t? grupeve ekstremiste islame?! Shumica e atyre t? vrar?ve z?n? vend n? definimin e martir?sis?, respektivisht ata jan? njer?z jeta e t? cil?ve ?sht? shuar vet?m p?r shkak t? besimit dhe liris? s? tyre t? besimit religjioz. Edhe politika dhe demokracia e imituar n? hap?sir?n arabe n? m?nyr? t? pakuptueshme ?sht? duke u sjellur ndaj bindjeve religjioze islame dhe ndaj musliman?ve. Edhe pse me rezerv?, prap?seprap? duhet pranuar statistika e organizatave nd?rkomb?tare si Amnesty International dhe organizatave islame p?r t? drejtat e njeriut t? cilat japin shifra tmerruese rreth k?saj gjendjeje. Kjo nuk do t? thot? se Per?ndimi me ligjet e hekurta dhe sistemin kompjuterik pa shpirt nuk ?sht? duke b?r? ?rregullim ndaj religjionit ose religjiozitetit. P?rs?ri n? k?t? hap?sir? njeriu ?sht? duke kaluar mbi padrejt?sit? e ndryshme, e l?re m? qet?sis? s? shpirtit dhe liris? individuale bind?se q? ka ?do njeri. Ky rrezik edhe n? hap?sir?n e Maqedonis? kalon n?p?r faza t? ?uditshme t? cilat nuk mund t'i arsyetosh, as ?mendurisht e as racionalisht. N? nj? shkrim lexuam se nuk ?sht? e mundshme t? vendoset t? di? vet?m p?r shkak se kemi "urdh?r nga dikush", q? p?r fat t? keq nj? ish-minist?r i k?tij shteti tregoi guxim duke shkruar se p?rcjelljet dhe p?rgjimet e ndryshme, e deri te arrestet disa or?she t? cilat po b?hen koh?ve t? fundit n? Maqedoni, jan? urdh?ra nga jasht? q? shkaktuan mosmarr?veshje brenda establishmentit politik. Liria religjioze n? k?t? hap?sir? ka kaluar tmerrin m? t? madh t? ateizimit dhe masakr?s s? tij n? koh?n e ish-Jugosllavis?, kur planet religjioze, vak?fet e ndryshme dhe institucionet fetare ishin m? t? p?rgjuarat dhe "t?r?sisht" n?n direktiv?n e fuqis? s? tmerrshme. Kjo dukuri e m?parshme si? shihet ?sht? b?r? rregull shtet?ror i mentalitetit q? e udh?heq k?t? shtet. Kulmi i gjith? k?saj ?sht? p?rcjellja e hyrjes-daljes s? qytetar?ve t? vet nga ky shtet, duke b?r? fotokopjimin e ?do gj?je t? shkruar apo shtypur e deri te ndalimi i tubimeve individuale me q?llime t? cilat i kan? vet?m njer?zit e sinqert?. T?rheqshm?ria e "fundamentalizmit" Asnj? fe nuk ka mund?si t? jet? e till? n?se i largohet bindjes s? vet e cila del nga Libri i Shenjt?, duke filluar q? nga urdhrat e ndrysh?m e deri te flijimi i gj?rave m? t? shtrenjta t? k?saj jete vet?m p?r ta arritur k?naq?sin? si rob ndaj Zotit. Feja islame k?t? e ka t? qart? dhe nuk ka fare dyshim se ajo th?rret vet?m n? t? mir?, duke e ?muar e lart?suar individin dhe shoq?rin?, lirin? fetare dhe moskeqp?rdorimin e saj, njeriun si qenie me t?r? bukurit? e tij q? lart?son n? piedestal e deri te kujdesi dhe thirrja p?r mbrojtjen e tok?s, respektivisht ambientit/ekologjis?. "Fundamentalizmi" ishte nj? pjell? e cila sot e k?saj dite p?rdoret vet?m n? fjalorin e sh?rbimit t? sigurimit, i cili p?rzien kuptimin fundemantaliz?m-terroriz?m q? n? asnj? fe nuk mund t? haset. Islami ?sht? shum? i past?r nga kjo. Nuk ka mund?si t? ket? fe pa ibadet, pa shehadet, e m? n? fund as pa xhihad. Po, pa "xhihad", term ky i cili, p?r fat t? keq, u keqp?rdor. Momentalisht ky term n? bot? ?sht? b?r? "trishtues", nd?rsa n? fjalor d.t.th. thjesht luft?. Pse t'i merret g?zimi besimtarit q? t? vdes n? em?r t? Zotit p?r t? drejtat e veta individuale e shoq?rore, p?r t? drejtat njer?zore, p?r idealet e fes? e nga ana tjet?r mos t? diskutohet fare p?r ata t? cil?t masakrojn?, shkat?rrojn? duke p?rdorur arsenalet e llojllojshme t? luft?s q? l?n? pasoja jo vet?m n? t? tashmen por me vite t? t?ra? Kur'ani n? m?nyr? t? p?rhershme th?rret n? edukimin e vetvetes dhe lirin? individuale duke rregulluar e p?rmir?suar si q?llimin ashtu edhe jet?n n? k?t? bot?. K?t? fenomen e kaluara e ka b?r? q? t? zhvillohet n? m?nyr? t? pakontrolluar. Si? cekin Martin Marty dhe Scott Applebee n? vepr?n e tyre Projekti i Fundametalizmit, fundamentalizmi religjioz ?sht? n? ngritje e sip?r, jo vet?m brenda Islamit dhe Krishterimit, por gjithashtu ndjehet edhe n? Budiz?m dhe Hebraiz?m. N? k?t? ka nj?far? v?rtet?sie lidhur me "ngritjen e fundamentalizmit" n? form?n e "revivalizmit" (ringjalljes). K?tu ekzistojn? batica dhe zbatica dhe at? duke iu fal?nderuar shekullarist?ve dhe politik?s anti-religjioze. Tek ne me shkat?rrimin e ish-Jugosllavis? u paraqit nj? shpejt?si n? hap?sir?n religjioze, e cila ishte jasht? kontrollit t? edukimit kulturor e profesional t? fes?. Kjo ?sht? e dukshme edhe n? rastin e proviniencave t? tjera religjioze. N? mesin ton? mund t? v?rehen edhe dukuri t? cilat n? bot? tashm? jan? pranuar si momente t? liris? qoft? personale qoft? tjet?rfare, nd?rsa te ne, mendoj n? Maqedoni, ato u pengojn? "t? paprekshm?ve". Ne duhet medoemos t? pranojm? se dukuri t? tilla, l?vizje t? ndryshme religjioze t? cilat do t? ken? karakter intelektual, kulturor e po ashtu edhe klasik do t? paraqiten dhe at? duke u p?rsosur. Por nuk mund t? pranohet krijimi i frik?s se "ata nuk kan? t? drejt? t? tubohen e t? th?rrasin njer?z n? fe", kur dihet se imperativ i ?do feje qiellore ?sht? q? t? prezentohet haptazi. K?t? duhet ta p?rjetoj? ?dokush dhe ?dokund, duke mos i l?n? anash k?tu as institucionet e ndryshme shtet?rore apo qeveritare t? cilat m? s? tep?rmi kan? nevoj? p?r nj? edukat? t? duhur fetare. Me nj? fjal?: kush d?shiron pranon e kush d?shiron refuzon. Besoj se ?dokush e ka t? qart? se forca mund t? p?rdoret ?dokund, p?rpos n? fe. Islami s?rish n? rritje Edhe pse nuk ka mund?si t? jet? argument i duhur, rezultatet e sociologjis? e cila merret me kushtet dhe rrethanat shoq?rore, tregojn? se ndryshimet n? k?t? shekull n? hap?sir?n e fes? jan? duke l?vizur me nj? shpejt?si t? madhe dhe se trendi i cili e kornizon kontekstin ton? t? fundshekullit ?sht? Islami. N? mesin e religjioneve bot?rore, Islami radhitet si feja q? m? s? shpejti p?rhapet dhe at? n? Per?ndim. K?tu si baz? paraqitet edhe momenti demografik, por edhe ai i konvertimit dhe at?, megjith?se dikujt kjo nuk i shkon p?r shtati, jo me "shpat?". Hulumtuesit religjioz? e projektojn? shtimin e Islamit n? rreth 2 milard? ithtar? deri nga viti 2025, nd?rsa at? t? Krisht?rimit n? rreth 3 miliard?. Ky shekull ka d?shmuar nj? ndryshim t? Krisht?rimit nga t? bardh?t n? pozit?n e nj? shumice t? ithtar?ve jo t? bardh?. Sot m? tep?r se 60% e t? gjith? t? krishter?ve vijn? nga ithtar?t e racave jo t? bardha jasht? Evrop?s dhe Amerik?s, k?shtu q? ?sht? b?r? zhvendosje nga qendra e gravitetit t? krishter? drejt bot?s s? tret?. Kjo prodhon lloj-lloj faktesh interesante, si? ?sht? fakti se kisha m? e madhe presbiteriane n? bot? nuk gjendet n? Skoci por n? Seul, Kore. Te ne, duke pasur parasysh se si fe mbizot?ruese kemi Islamin dhe Krisht?rimin Ortodoks, ekziston shansi i madh p?r krijimin e projekteve t? p?rbashk?ta n? prezentimin e fes? ashtu si? duhet, duke filluar nga njohjet elementare e deri te krijimi i institucioneve m? t? larta t? cilat do t? ken? mund?si t? profesionalizohen n? m?nyr? intelektuale e kulturore dhe m? n? fund, t? krijohet hap?sira e integrimit sa m? t? mir? dhe harmonis? religjioze e cila p?r ?doher? forcon paqen dhe rendin, hidajetin, n? bot?. K?t?, si duket, rendi i ri i demokracis? n? k?t? hap?sir? nuk ?sht? duke e pritur si? duket meq? m? tep?r k?naqet t? krijoj? vazhdim?sin? e politik?s s? urrejtjes dhe pasiguris?. Kjo ndodh p?r shkak se udh?heq?sit politik? i takojn? t? kaluar?s s? pafesis?. Nj? trend tjet?r i fundit t? k?tij shekulli t? cilin e sh?nojn? studiuesit e religjionit ?sht? edhe pluralizmi. Kjo n? ve?anti ka t? b?j? me Per?ndimin. I shtyr? nga multi-kulturalizmi dhe internacionalizimi i Per?ndimit, llojllojshm?ria e shtuar n? shoq?ri paraqet edhe mund?si edhe sfid? p?r religjionet. Llojllojshm?ria e shtuar kulturore dhe kontakti nd?rfetar mund t? ofrojn? mund?si p?r mir?kuptim t? nd?rsjell?, rritje dhe dialog. Nga ana tjet?r, sfida e modernitetit, me relativizmin dhe individualizmin e vet vazhdon t'i minoj? besimet tradicionale q? nj?her? i kan? form?suar kredot? e ndryshme t? p?rbashk?ta, duke krijuar luft?ra kulturore mes tradicionalist?ve dhe progresist?ve. Pritja e Mij?vje?arit t? ri Kjo dukuri q? po form?sohet gjat? 30 viteve t? fundit, me ?do muaj q? kalon po intensifikohet. Arritja p?rtej t? kuptuarit njer?zor dhe atraktiviteti i vitit 2000 i ka p?rfshir? t? gjitha fushat, q? nga treg?tia deri te qeveria, nga shkaqet humanitare deri te veprimtaria religjioze. Nga perspektiva kulturore, viti 2000 ?sht? dymij?vje?ari i kalendarit qytetar, nd?rsa p?r perspektiv?n religjioze ?sht? dit?lindja e dymijt? e Isait a.s. N? prag t? mij?vje?arit, vitet 1999-2001, jan? duke u planifikuar nj? s?r? tubimesh kongresionale dhe p?rkujtimoresh p?r ta sh?nuar ndodhin? e mij?vje?arit t? tret?. N? mbar? hap?sir?n e bot?s po p?rgatiten aktivitete t? ndryshme, si Lojrat Olimpike t? vitit 2000 n? Sydney, Australi, Panairi Bot?ror (EXPO) me titull "Humaniteti/njer?zia, teknologjia dhe natyra" n? Gjermani p?r rreth 40 milion? vizitor?; Anglia ?sht? duke harxhuar afro 700 milion? funta sterline p?r organizimin e Ekspozit?s s? Mij?vje?arit p?r Koh?n n? Greenwich; Roma ?sht? duke pritur nja 20 milion? vizitor? p?r Vitin e Shenjt? 2000, nd?rsa Toka e Shenjt? ?sht? duke pritur nj? shtim t? turist?ve me rastin e dymij?vje?arit. K?tu duhet p?rmendur edhe Turqin? ku p?rgatitet projekti i "turizmit t? krishter?"; k?mbana e parapar? p?r t'u v?n? me k?t? rast n? sheshin e Tiran?s e deri te projekti "2000 kisha deri n? vitin 2000" n? Maqedoni. E nga ana tjet?r kemi nj? gj? krejt?sisht t? papranueshme: N? Lond?r organizohet nj? shfaqje teatrale "Chorpus Christi" ku Jezu Krishti paraqitet si Mbret i homoseksual?ve, nd?rsa musliman?t (e Anglis?) jan? nd?r t? par?t q? ngrejn? z?rin kund?r k?saj posht?rsie q? nuk ?sht? e pranueshme as n? fe, as n? kultur?, as n? tradit?. Musliman?t t? cil?t i besojn? Isa a.s. si pejgamber, i lindur nga Merjemeja e past?r, me siguri nuk do t? habiten nga ky pompozitet q? ka marr? hov t? madh n?n pretekstin e fes?, duke b?r? prezentimin e nj? jete e cila akoma ?sht? duke jetuar tmerrin e areligjiozitetit dhe v?shtir?sin? e demokracis? e cila ?sht? duke q?ndruar "e mir?" vet?m se n? fjal?, e kurrsesi si g?zim p?r njeriun e mij?vje?arit t? ardhsh?m - n?se nuk e shkat?rrojm?. Shpres? se Librat e Shenjt? me past?rtit? e tyre do ta marrin hovin e rivendosjes s? rregullave fetare n? bot?, e m? n? fund njeriu t? jet? i lir? edhe si individ edhe n? shoq?ri duke iu kthyer fundamentalizmit t? parimeve t? fes?. P?rfundim Feja edhe pse pranohet nga njeriu nuk do t? thot? se ai ka t? drejt? ta keqp?rdor? si n? mendim, kuptim ashtu edhe n? praktikim. Popujt e m?parsh?m e b?n? k?t? e Zoti i d?noi. Feja islame e pranon respektin e atyre q? e shfaqin ndaj pejgamberit Isa a.s., si i d?rguar i All-llahut. Q?llimi i fes? ?sht? se urdh?rat t? d?gjohen me kujdes duke iu larguar ?do d?shire q? nuk ka t? b?j? me Zotin. Feja fare nuk i njeh numrat. Shtetet nuk krijojn? fe, edhe pse ato mundohen t? tregohen si liridh?n?s t? fes? pa Zot si fe. Nuk ka fe pa Zot dhe pa parime t? karakterit t? lutjes, rregullave t? jet?s dhe past?rtis? s? shpirtit. Islami pa iman, pa ibadet, pa shehadet, pa llogari, pa takim me Zotin nuk ?sht? Islam.