[AlbClub] E dashur A

[Ulysse]

E dashur A,

A e ke dëgjuar ndonjëherë emrin e shkrimtarit Ivan Bunini ? Unë, me thënë të
drejtën nuk e njihja, deri para disa ditëve kur pashë për herë të parë një
libër të tij me kujtime mbi Çehovin. Aty mësova që Ivan Bunini, shkrimtar
rus (1870-1953), bashkëkohës i Çehovit dhe njëkohësisht mik i tij, ka qenë
fitues i çmimit Nobël në vitin 1933.
Pyeta rreth meje nëse e njihnin ­ të gjithë ngrihnin supet. (Sigurisht që
nuk pyeta specialistë.) Ndërsa kur përmenda emrin e Çehovit, të gjithë, pa
përjashtim, e njihnin.
Pra, edhe çmimi më i madh nuk të bën detyrimisht të njohur. Me sa duket
çmimet, titujt e dekoratat nuk bëjnë gjë tjetër veçse përkëdhelin vanitetin
tonë prej vdektarësh.
Më kujtohet se kur kam qenë i vogël, shikoja afishet e vendosura para
Pallatit të kulturës, ku shkruhej :

Bethoven
Sinfonia e 9-të
Dirigjent X, Artist i popullit

Dhe gjithëmonë më vinte keq për Bethovenin që nuk kishte asnjë titull.

Gjithëmonë dyshues në talentin e tij, ja se çfarë i shkruan Çehovi mikut të
tij Suvorinit kur fitoi çmimin « Pushkin » :
« Po e përsëris : shkrimtarët e kategorisë së dytë, të tretë e të katërt,
duhet të më ngrejnë një statujë, ose të paktën të më dhurojnë një çibuk prej
argjendi ; kam hapur për ata udhën e lavdisë. Për momentin, kjo është e
vetmja meritë e imja, sepse gjithëshka që shkruaj, për këtë mora dhe çmimin,
nuk do të jetojë më shumë se dhjetë vjet në kujtesën e njerzëve.»

Librin  e Buninit me kujtime e shënime mbi Çehovin e lexova me ëndje. Mes të
tjerave, aty mësova dhe për fatin e Lidia Avilovës. Të kujtohet Lidia ? Të
fola për atë në një nga ato mbrëmjet kur takoheshim fshehurazi pranë Parkut
të lodrave në rrugën e Elbasanit. Sapo kisha lexuar librin e saj « Cehovi në
jetën time ». Të tregova episode nga historia e dashurisë së tyre. E
cuditëshme ! Në një nga letrat e tua, ti më flet për ketë mbrëmje.

Që në takimin e parë me Cehovin, ajo kishte ndjerë se diçka kishte ndodhur
mes tyre, por vetem më 1896, në një ballo me maska në teatrin e Suvorinit
edhe pse të maskuar ato arrijnë të njohin njëri-tjetrin. Cehovi e fton në
një llozhë të zbrazur ku i shpreh dashurinë e tij dhe i afron një gotë
shampanje. Një vit më vonë ajo i kishte derguar, pa vene emrin e saj, një
medalion ku kishte gdhendur nje frazë të marrë nga shkrimet e Cehovit :
« Nëqoftëse një ditë të duhet jeta ime, eja dhe merre. ». Gjithëmonë të
maskuar, ai i lutet që të asistojë në premieren  e shfaqes « Pulëbardhat »
dhe i afirmon qe do ti përgjigjet që nga skena. Në aktin e III-të, Nina
shfaqet për ti dhënë lamtumirën Trigorinit dhe i dhuron një medalje ku është
gdhendur : faqja 121, rrjeshti 11 e 12Š në të njejtën faqe, në të njejtat
rrjeshta të librit të shkruar nga Lidia Avilova qe shkruar : «  nuk është
mirë që vajzat e reja të frekuentojnë ballot me maska ».

A e ka njohur Cehovi dashurinë e vërtetë ?  Po, përgjigjet Bunini në librin
e tij. Ajo ka qenë : Lidia Avilova. Shkrimtare, ajo ishte grua e martuar dhe
kishte tre fëmijë. Cehovi preferon më tepër që ti japë fund kësaj
marrëdhënie sesa ta shkëpusë nga familja e saj.
Më 1904, disa muaj para se të vdesë ai do ti dërgojë një letër ku i kërkon
që të jetë e lumtur dhe të mos e konsiderojë jetën në mënyrë të komplikuarŠ
« E pastaj, kjo jetë nga e cila nuk dimë asgjë, a i meriton ajo gjithë këto
kokëcarje që lodhin trutë e mjerë rusë? ».
Por nga letra që Lidia i dërgon Ivan Buninit, i larguar tashmë nga Rusia
sovjetike, marrim vesh se jeta e saj që me vendosjen e komunisteve ka qenë
vetëm dhimbje. 

 


LETRA E LIDIA AVILONES DERGUAR IVAN BUNINIT

22 dhjetor 1922

Letra juaj më shkaktojë atë dhimbje të çuditëshme që për fat të keq tek mua
i zë vendin çdo ndjenje gëzimi. Por kjo dhimbje më bëhet e këndëshme dhe për
këtë ju jam shumë mirenjohëse. Jam mësuar tashmë me privime të çdo lloji, me
mungesën e parave, por sidoqoftë mos u hidheroni për mua. Vetë kjo
korrespondencë  me ju tani, ështe një lumturi e madhe !
Nuk mund të them se revolucioni më solli shumë mbarësi. Përkundrazi. Për
katër vjet rradhazi kam jetuar e mbyllur në të njejtin apartament ­ po t¹a
quajme këtë mbyllje, sepse sigurisht që dilja jasht, por nuk i kapërceja
asnjëherë rrugët përreth dhe pazarin e Smolensk-it. Meqë nuk kishim asgjë
për t¹u mbajtur frymën dhe kishim uri, kur m¹u dha rasti, vendosa që të
shkoja çdo ditë në pazar për të shitur vjetërsirat që nuk m¹i kishin vjedhur
akoma. Rrobat shiteshin mirë ; vishja disa funde dhe këmisha njëherësh dhe
zija vend mes shitësve të tjerë, duke fituar kështu bukën e gojës për vete
dhe për djemtë e mi.
Të haje një copë bukë të zezë sa për të zënë frymën, ah çfarë ëndrre ! Por
kjo ishte një punë me rrezik dhe disa herë i kam shpëtuar për pak policëve
dhe arrestimeve në masë!
Megjithatë ato orë që kaloja në pazar nuk ishin fare pa interes, sidomos
gjate verës kur nuk kishim nevojë për t¹u mbrojtur nga të ftohtit. Na quanin
« sektori borgjes » apo « sektori aristokrat » sepse shitësit qenë
ish-pronarë  të dalë nga shtresat e larta të shoqërisë, ajka e Moskës, si të
thuajsh. Flisnim frengjisht mes nesh, të lumtur që mund t¹a praktikonim këtë
gjuhë. Në verë dielli digjte fort, por ndryshe nga ç¹mund të pandehni, kjo
ndihmonte tregëtizën time !  Qepja çanta të vogla, qese duhani, kravata dhe
në përgjithësi punët shkonin mirë. Të dehur nga një hyrje e menjëhershme e
parasë, blerësit vërshonin : ushtarë e fshatarë që më të shumtën vinin nga
fshatrat përreth ku jetonin me prodhimet e kopshteve të tyre ; ata
gllabëronin gjithëshka që kishin dëshirë ­ roba, bizhuteri, argjentari, por
më shumë perdet. Që prej një viti pazari ndryshoi tërësisht, u ndalua shitja
në rrugë, duhej që të pajiseshe me një flete-leje, të paguaje një taksë, dhe
pastaj gjërat e vjetra nuk pëlqehen më, sepse tani, për spekullatorët e
pasuruar  janë hapur magazina me sende « të reja »; fshati, i mbytur nga
zija e bukës që prej dy vjetësh nuk mund të blejë asgjë.  Tani e di mirë se
çdo të thotë uri ! Mund të kujtoni se ka qenë e lehtë për të jetuar?
Gaboheni ! Duhej që t¹i përvisheshe punës e të ndërtoje një strategji për të
mbijetuar, dhe po te mos i kisha shënuar deri në detaje e me përpikëmëri të
gjitha vuajtjet e mia të asaj kohë, sot do t¹a kisha të vështirë të besoja
se i kam jetuar ato me të vërtetë. Jo vetëm që kishim uri, por kishim ftohtë
gjithashtu. Në dimër, termometri nuk është ngjitur asnjëherë më shumë se 4
gradë ; në mëngjes bënte 0 gradë, disa herë edhe më ftohtë. Ishte e pamundur
që të ngroheshe ; drutë ishin me numur ; as çaj, as kafe ; pinim lëng prej
karrote të pjekur. Ah, sa e neveritëshme ! Më në fund zura shtratin dhe
vendosa që të shkoj tek mjeku. Ah, për të më ulur ethet që po më brenin, nuk
do të kisha kundërshtuar sikur të më jepnin një dozë kinine njëherë e
përgjithëmonë, t¹i bleja ato njëherë e mirë pa qenë e detyruar që të shkoj
dy herë në ditë në farmaci për të kërkuar dozën e vogël të pudrës ! Përveç
kësaj, mjeku deklaroi se isha prekur nga turbekulozi në mushkëri, se duhej
që të ushqehesha mirë, të qëndroja shtrirë, të shmangia daljet sepse për më
tepër kisha dhe një hipertrofi të zemrës si dhe një anemi të theksuarŠ Për
fat të mirë, në atë moment, djemtë e mi arritën të fitonin aq para sa të
mund të ndërpres tregëtinë time ; kishte ardhur koha, sepse dhe stoku i «
mallrave » ishte mbaruar dhe kisha filluar të shes gjëra që na nevojiteshinŠ
Nuk e di në mund të imagjinoni  veprimet e një lloji shumë të vecantë që
ritmonin jetën tonë ; kontollet, ndarja e sipërfaqes së banueshme me të
tjerët, arrestimet (kur arrestuan djalin e madh, sa s¹desh u çmenda). Por në
mënyre paradoksale telashet e vogla  janë më të rënda se ato të mëdhatë .
Sepse të mëdhatë ndodhin më rrallë, ato mobilizojnë më shumë energji, ato e
zgjojnë atë. Ato janë goditje, dhe jo si këto telashe që ju brejnë e kundër
së cilave nuk mund të bëni asgjë. Këto telashe të vogla ishin aq të shumta
sa është e vështirë të ndërtojsh një listë ; kanalizimet që çaheshin nga
ngrica, sobat e gjetura rastësisht që më tepër lëshonin, tym, këllirë,
blozë, lagështirë ; mijtë mbi tavolinë, në krevate e deri në xhepat e robave
; mushkonjatŠ i merrnim në zyrat e shtetit që ishin vendosur në apartamente
të ngrohura mirë të cilat ishin rekuizuar, por që liheshin të zinin myk nga
pisllikuŠ
Tani kam përshtypjen që e gjitha kjo ishte e durueshme. Nëse kishte diçka të
mire në këtë mënyrë egzistence, ajo ishte mundësia për të menduar, të
mendoje gjatë gjithë ditës.
Djemtë e mi dilnin, ktheheshin ; ata kishin jetën e tyre, punën e tyre. Sa
për mua, unë rrija me mendimet e mija. Gjatë kohës që mbaja rradhën diku,
ëndërroja që me të rënë mbrëmja të ulesha e të shkruaja për të vendosur pak
rregull në kaosin që kishte pushtuar shpirtin tim. Shpirti im, e ndjeja që
ishte akoma gjallë ! Më vonë u gjenda në një sanatorium ku më ngritën në
këmbë falë një trajtimi mjaft të thjeshtë : haja mirë, nuk qëndroja në të
ftohtë e në lagështirëŠ
Bash në këtë kohë u inaguarua Politika e Re ekonomike. U vendosën gardhet që
kishim djegur, dritaret, dhe mbi të gjitha u pa të dukeshin dyqanetŠ Hyra në
një dyqan anglez, në urën e Ferranit, për të blerë diçka që ëndërroja ; një
çark mijsh ( i kapja me dore). Nuk po i besoja syve ! Ajo që pata menduar se
kishte vdekur, ishte ringjallurŠ Se si të dukej ! Dyqanet megjithatë nuk
ishin të furnizuara mirë ; në atë dyqan anglez, për shembull, nuk mund të
gjeje një pjatë të vetme që të mos ishte çalltuar apo krisur. Bleva tre
çarqe mijsh !
Pikerisht rreth kësaj kohe ndjeva një nevojë të domosdoshme për të parë
vajzën, Ninoshkën time, për të cilën nuk kisha asnjë lajm që prej një viti e
gjysëm ; madje nuk e dija nëse ishte akoma gjallë. Një nga miqte e mi, që
nisej jasht shtetit, më premtoi se do t¹a kërkonte ; më në fund ai e gjeti
dhe unë munda t¹i shkruaj. Dhëndri im me anë të një letre më la të kuptoj se
duhej të shkoja urgjentisht edhe sikur të nisesha këmbadorësi. Por ata në
atë kohë qenë vendosur në Serbi, ku ishte e pamundur që të shkoja. Për fat
të mirë ata u larguan për në Cekosllovaki, ç¹ka lehtësoi përpjekjet e mia. U
nisa sëbashku me motren timeŠ
Dhe tani jam shumë e zënë me Ninën time të mjerë dhe me nipin tim tre
vjeçar. Mezi mundem të kem një apo dy orë të lira në darkë, edhe ato kur
s¹ka të ftuar. Nuk kam pra veçse një dëshirë : të lexoj, të shkruaj. Kam një
uri të madhe për libra e për gazeta.
Siç e shihni edhe vete, egzistenca ime s¹ka asgjë me të vërtetë interesante;
e megjithatë kam shkruar jashtëzakonisht që nga fillimi i revolucionit ;
besoj se në jetën time nuk kam medituar aq shumë se sa përgjatë këtyre
viteve të vetmisë. Një gëlim i tillë mendimesh lë pa dyshim gjurmë në
personalitet , dhe a e dini se cila ka qenë pasoja direkte  e gjithë kësaj
ngopje ? Edhe une vete jam befasuar : një ndjenjë çudije kudo që të ndodhem.
Këtu takoj shumë emigrantë, janë njerëz të shtresës sime e megjithatë nuk
ndjej asgjë të përbashkët me ata.
Letra ime është e gjatë tashmë, prandaj është më mirë që të mos e ngas
përsëri këtë subjekt.
Kam parë disa herë Juli Alekseijeviçin. M¹u duk mjaft i plakur dhe i
dobësuar. Sëbashku kemi bërë disa shëtije dhe kemi folur për ju.

E juaja L. Avilova

Nina është e paralizuar pjesërisht. Fytyra e saj është një maskë pa
shprehje; mezi arrin që të luaj pak krahun, por ecën dhe e ka ruajtur gjithë
mëndjemprehtësinë e saj.