[AlbClub] Per filmin Zavet e do gjana tjera

[Ardiani]

Tatjeta klub,

filmat e vizatuem, qe ata t'Prishtines ju thojshin certani, kane kene
nji pjese e madhe e kultures jugosllave. Do karaktere, si Dusko
Dugousko (Bugs Bunny), Tomi e Xheri, bashke me karateret e stripave,
si Zagori e Komandant Marku, e me karakteret e filmave artistike, si
Brus Li e Supermeni, kane kene modelet qe ja kallxojshin fmise e
t'riut jeten.

Filmi Zavet (Besa) nis si film i vizatuem - krejt ato skenat
fillestare jane kopje t'filmave t'vizatuem: ngrehja e ores, percjellja
e sacmeve, goditja e enes, kercimi i krevatit, hudhja pertej dritares,
ku, detyrimisht, vetem kryet del jashte. N'ato momente prita qe dikush
e kap nji feltere (tigan) edhe nis e e godet gjyshin n'krye. Edhe ai
engjulli i hudhun prej topit asht film i vizatuem. Ky lloj humori
vazhdon gjate tane filmit, tue u plotesue me karikatura jo t'filmave
vizatimore ma, por me karikatura nga jeta e perditshme ballkanase:
msusja e katundit me cica t'mdha, msusja e qytetit me za t'trashe,
qikat n'sheher veshe me pantolla qe ma shume zbulojne se sa qe
mbulojne, bossi me banden e vet, biznismenet boksiera, e si kta. Sado
egzotike e t'pamundshem qe jane kto karatere, te tane ekzistojne, po,
te tane kane emna prej jetes sone, edhepse jeta jone s'bahet n'qender
t'Serbise.

Po u pa filmi pa ngarkese, dmth pa ja lype ktupimin, edhe m'shkon buza
n'gaz, sepse, si gjithnji te Kusturica, filmi ka humor, sado qe banal,
ka erotike pornografike, ka muzike t'gjalle, e qebesa i ka edhe nja dy
tri fjale t'mira, si psh rasti kur engjulli, pas nji fluturimi e
aterimi, pyet se cilat jane rezultatet e liges italiane. Por, filmi
nuk t'le me u pa pa ngarkese. Ai i ban do referenca qe m'kallxojne se
Kusturica e ka humbe rrugen. Kur Cane e shpeton mamen prostitute
t'grues s'tij t'ardhshme, e kur ai ja rrfen heroizmat grues s'tij
t'ardhshme, n'televizion luen filmi Taxi Driver. A do me thane kjo
paralele qe Cane asht Travis Bickle, apo Kusturica ban hajgare me
Martinin e Skorcezeve? Ose, gjyshi e porosite Canen m'e ble nji ikone
n'qytet - a do me thane kjo qe ideologjia vjen prej qytetit, dmth
mjedisit urban? Apo, ishte nji rast kur nji plak i thote gjyshit
t'Canes se po dridhet katundi si kur asht dridhe Polonia kur i ka ra
gjermani. Gjyshi ja pret se gjermani i ka ra prej urrejtjes, e tash
bota t'bje prej mshires, natyrisht tue aludue n'bombardimin e NATOs.
Gjate tane filmit, e edhe tash, jam tu'e krue kryet se kend asht tue e
ironizue Kusturica, nese asht tue e ba ket pune? Dyshoj per ironine e
tij, sepse i pari qe ironizohet asht ai vet, njeri qe u lind si
musliman me emnin Emir e qe do me deke si orthodoks me emnin Nemanja.
Po m'duket qe edhe ky do me perfundue si Majkel Xheksoni a Britni
Spirisi.

M'e permbledh me nji fjale reagimin tam ndaj filmit: ndoshta per
Kusturicen bota asht crtani, por per mue asht Hotel Ruande.

Tash per do gjana tjera. U permend kinemaja me tematike antikomuniste.
Deri m'sot, filmat ma t'fuqishem antikomuniste i kam pa prej Kines.
Dalloj Zhang Jimone me filmat e tij Not one less (pasqyre e
drejtperdrejte e jetes n'fshat e n'qytet, me skena t'cilat shume lehte
muj me i ngatrrue me do katunde t'rrethit t'Gjakoves), Happy Times(ma
teper koment social per Kinen moderne, me nji happy end t'sforcuem, se
sa kritike komunizmit, por, me nji shikim ma t'gjane, e sheh se
degradimi vjen prej vet komunizmit), e sidomos me To Live (apo Living
- historia moderne e Kines permes historise s'nji familjeje.
Kryeveper!); ose filmin Xiu Xiu qe e kallxon pa doreza shkatrrimin e
Revolucionit Kulturor. Paradoksalisht, njerezorja - virtyt me t'cilin
evropianet jane mburre para aziatikeve -  ne kta filma asht shume ma e
fuqishme se te disa filma t'Evropes lindore, si psh Goodbye Lenin!.

U permend varfnia e kinemase shqiptare. Kosova i ka ba do filma
t'mbushun me simbolike, qe syn e marr vesh. Asht mkat, sepse artistat
i ka pase e i ka t'mire. Por, Shqipnia i ka ba do filma t'kandshem e
t'mrrime. I dashur armik asht shume film i mire, kurse thirrja "mbahu
Vietnam" e Lleshit t'Robert Ndernikes (Ah Qazim more Qazim, puna jote
aferim) te filmi Parollat, per mue, asht ma e fuqishme se krejt
Underground-i i Kusturices. Shih, malsori n'maje t'maleve shqiptare,
prej kah plot krenari e liri e sheh krejt boten, po thirre "mbahu
Vietnam"!

Tana t'mirat,
Ardiani