[AlbClub] E leme me kaqe...

[Pellumb Kulla]

     E zgjatëm pa lezet, temën e mjeshtrit Kadare… Dhe më duket se i
ngatërrojmë me dashje, vlerën e trashëgimisë letrare, marrëdhënien e
tij me diktaturën dhe politikën e tij të pasdiktaturës…
    Pas purgave të Stalinit, shfarrosjes së bashkëpunëtorëve dhe
gjeneralëve të tij, pas shtërngimit të darës diktatoriale në BS, Ilia
Ehrenburgu, shkrimtar e publicist zbriti në Nju Jork aty nga vitet 50.
Në Amerikë atmosfera mbytëse e repressive e Rusisë staliniane njihesh
mirë. Ehrenburgut iu drejtuan shumë gazetarë i bënë pyetje provokuese.
Njëra ishte mjaft interesante dhe e pacipë: -  Zoti Ehrenburg, ne e
dime se ç'heqin njerzit tek ju e tani tek të shohim këtu në Nju Jork
na vjen të të pyesim: ty a nuk të vjen turp që ke mbetur gjallë?
     Cfarë i kërkohet Kadaresë? I kërkohet që ta kish tronditur
diktaturën me penën e tij. E bënte dot?! I kërkohet të mos fuste
figurën e diktatorit në veprat e veta (të cilat as një gram nuk e
shtuan dashurinë për Enverin, siç edhe nuk e pakësuan urrejtjen për
të. I kërkohet ajo që nuk i kërkohet Agollit, Siliqit, Al;eks Cacit,
Skënder Bucpapës, Arapit e të tjerëve. I kërkohet ajo që nuk i
kërkohet Gëtes, Molierit e plot të tjerëve. I kërkohet që të mos
vepronte si ne të tjerët, që kur ndonjë shoku të ngushtë i dërgonim
ndonjë anekdotë kundër Enverit (dhe këtë në vitet e para!), mbi zarf
deshim nuk deshim, do lëpinim e ngjisnim një pullë me fytyrën e
Enverit, që të shkonte letra!
       Të jemi të drejtë e të ndershëm! Pas ndërgjegjësimit të plotë,
pas 1973, Kadareja nuk shkroi  një rresht për Enver Hoxhën. Në temat e
tij nuk u panë kurrë kooperativistët e lumtur dhe Sekretarët e Parë si
heronj vetmohues. A nuk është vënë re se Kadareja i vërtetë u tërhoq
nën strehën e temave historike, duke u munduar të gjejë alegori të
holla, tepër të holla e bile të rrezikëshme që i rrinin ngushtë
diktaturës? Si mund të kërkojmë  t'i përjashtohet nga trashëgimia edhe
"Koncerti"?! Nuk ka një vepër aq të bukur e të mprehtë sa ajo kundër
diktaturës! Kadarenë nuk e mori malli për kinezët. Në atë roman vjen e
plotë kinezëria shqiptare e shoqërisë socialiste të Enver Hoxhës. Këtu
në vend të thellësive historike, Kadareja u strehua në Kinë e foli për
përgjimet, për cienticitë (mikrofonat përgjues) për hierarkinë e
emrave në Byronë… kineze! Në krahasim me Koncertin, Dimri është
diletantizëm i gjallë dhe vërtet, për mua, ajo është një nga veprat më
të dobëta të Ismailit. Lexoni parathënien e Migjenit, (1988),  ku
Kadareja merr guximin të shajë malësorët që vrasin njëri tjetrin pse i
bien lopës së tjetrit, me pëllëmbë në vithe dhe (citoj:) "në historinë
e tyre mbeten një popull që nuk ka bërë asnjë vrasje e atentat
politik". Ishte e kollajtë kjo?
       I kërkohet të Kadaresë të sillej si Pasternaku, në Bashkimin
Sovjetik, si Saharovi e Sozhellnicini të cilët kur e mbushnin kupën,
Byroja Politike i dëbonte … e shumta… i dëbonte jashtë kufijve të
Bashkimit Sovjetik! Megjithë familje! Kurse Kadareja tek ne e kish të
sigurtë plumbin. E kish të sigurtë vdekjen në një vend, ku nuk kish
asnjë këmbë zhurnalisti të huaj që të verifikonte dhe kundërshtarët e
regjimit ose "vrisnin veten", ose "vriteshin nga burrat xhelozë që i
zinin në flagrancë me gratë e tyre"
     Ismail Kadarese, ne, ulur në një kolltuk interneti i kërkojmë
tani që të kish dhënë jetën! I themi siç i tha ai gazetari
Ehrenburgut: "Të te vijë turp qe nuk vdiqe!" Bukur! Të vdiste!" E për
kë? Për ne të kulltukut të internetit. Po ç'bëmë ne të kulltukut të
internetit më shumë se ai, kundër diktaturës, gjatë diktaturës?

pk